Rynki finansowe, bankowość i ubezpieczenia
ćwiczenia
Jarosław Dziuba
jaroslaw.dziuba@ue.wroc.pl
Konsultacje (Teams): środa 11.45-13.15
www.ue.wroc.pl
1
Tematyka
1. System bankowy
2. Pasywne operacje bankowe
3. Aktywne operacje bankowe
4. Pośredniczące operacje bankowe
5. Kolokwium pisemne (test wyboru) w dniu 19.03.2025
www.ue.wroc.pl
2
Ćwiczenia 1-2
1.
2.
3.
System bankowy – ewolucja i struktura
Banki i ich rodzaje.
Rola banków w gospodarce (debata oxfordzka)
4.
Stabilność systemu bankowego
www.ue.wroc.pl
3
System
prawny
Rynkowy
system
finansowy
Sfera
realna
System
finansowy
System
ekonomiczny
Publiczny
system
finansowy
Sfera
finansowa
System
społeczny
System
polityczny
Gospodarka
finansowa
podmiotów
sfery realnej
Inne
systemy
www.ue.wroc.pl
4
www.ue.wroc.pl
5
System bankowy - ogół instytucji bankowych funkcjonujących w
danym kraju wraz z ich wzajemnymi powiązaniami i relacjami z
otoczeniem (rynkami finansowymi).
Współczesne systemy bankowe powstały w wyniku ewolucji
historycznej, w trakcie której nastąpiło ukształtowanie
dwupoziomowego systemu bankowego:
1. bank centralny
2. banki operacyjne (komercyjne)
Nauka finansów rozróżnia dwa podstawowe modele systemów
finansowych:
– anglosaski (angloamerykański),
– niemiecko-japoński (kontynentalny).
www.ue.wroc.pl
6
Instytucje systemu bankowego
Instytucje
stabilizujące
Narodowy Bank
Polski
Komisja Nadzoru
Finansowego
Bankowy Fundusz
Gwarancyjny
www.ue.wroc.pl
Instytucje
tworzące rynek
Banki
Spółdzielcze kasy
oszczędnościowokredytowe
Instytucje
pomocnicze
Biuro Informacji
Kredytowej
Związek Banków
Polskich
Krajowa Izba
Rozliczeniowa
7
Etapy ewolucji bankowości centralnej w Polsce
1828-1886
Bank Polski
www.ue.wroc.pl
1918-1924
Polska
Krajowa
Kasa
Pożyczkowa
1924-1946
Bank Polski
S.A.
1945-1988
1989 - …
Narodowy
Bank Polski
8
9
Etapy ewolucji bankowości centralnej w Polsce
1.
Bank Polski
•
Utworzony w Królestwie Polskim w 1828 r. przez księcia Ksawerego
Druckiego-Lubeckiego
Bank państwowy, którego kapitał zakładowy pochodził z funduszy
rządowych pełnił funkcje typowe dla banku centralnego, tj.
•
•
•
•
•
posiadał prawo do emisji złotego polskiego,
obsługiwał dług publiczny,
zajmował się rachunkami instytucji publicznych.
Prowadził działalność komercyjną, np. przyjmował wkłady od osób
prywatnych, udzielał pożyczek przedsiębiorstwom
www.ue.wroc.pl
9
10
Etapy ewolucji bankowości centralnej w Polsce
2. Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa
•
Utworzona przez Niemców w 1918 r.
•
Posiadała prawo do emisji marki polskiej
•
Obsługiwała dług publiczny,
•
Zajmowała się rachunkami instytucji publicznych,
•
Ze względu na ogromne potrzeby finansowe na odbudowę kraju
kredytowała przedsiębiorców, a nadmierna emisja pieniądza
doprowadziła do hiperinflacji
www.ue.wroc.pl
10
Etapy ewolucji bankowości centralnej w Polsce
3. Bank Polski SA
•
•
•
•
Utworzony w 1924 r. w wyniku reformy finansów państwa przeprowadzonej przez
W. Grabskiego
Bank był spółką akcyjną, której akcje nabyli w drodze emisji publicznej obywatele był on w dużej mierze niezależny od rządu, ale realizował jego politykę pieniężną
Dokonano wymiany marek polskich na złote (1 800 000 marek polskich = 1 złoty)
Bank został zobowiązany do bezpłatnej obsługi Skarbu Państwa i udzielania mu
bezprocentowego kredytu do wysokości ustalonej w statucie
www.ue.wroc.pl
11
12
Etapy ewolucji bankowości centralnej w Polsce
4. Narodowy Bank Polski (1945-1988)
•
rozpoczął działalność w 1945 r.
•
funkcjonował jako bank państwowy pod nadzorem
ministra skarbu
•
wysokość emisji pieniądza określała Rada Ministrów
•
zajmował się działalnością ogólnobankową, był
monopolistą nie tylko w dziedzinie emisji
pieniądza, ale także udzielania kredytu i
gromadzenia oszczędności
•
Od 1982 r. nastąpiło rozluźnienie zależności
prezesa NBP od Ministerstwa Finansów
•
W 1987 r. ze struktur NBP wyodrębniono PKO BP
www.ue.wroc.pl
12
13
Etapy ewolucji bankowości centralnej w Polsce
5. Narodowy Bank Polski (od 1989)
•
Uchwalono nowe Prawo bankowe oraz nową
ustawę o NBP
•
Utworzono dwuszczeblowy system bankowy
•
Z operacyjnych oddziałów NBP utworzono 9
nowych banków komercyjnych, tzw. złotą
dziewiątkę
•
W 1995 r. dokonano denominacji polskiego
złotego - reforma pieniężna, polegająca na
zastąpieniu dotychczasowej waluty narodowej
nową, bez ingerencji w kurs walutowy (1 PLN =
10 000 PLZ)
www.ue.wroc.pl
13
Historia systemu bankowego w Polsce
• W okresie gospodarki centralnie planowanej istniał system, w którym kluczową rolę
odgrywał monobank (Narodowy Bank Polski) będący zarówno bankiem centralnym,
jak i bankiem udzielającym kredytów gospodarce;
• Poza NBP na początku 1989 r. istniało 7 banków (nie licząc banków spółdzielczych),
które pełniły określone zadania w gospodarce:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
www.ue.wroc.pl
Bank Handlowy (1870) – obsługiwał transakcje handlu zagranicznego
Bank Gospodarki Żywnościowej (1919 - Polski Bank Rolny) – obsługa rolnictwa,
leśnictwa i spółdzielczości,
Polska Kasa Opieki (PEKAO - 1929) – usługi w obrocie zagranicznym dla ludności
Bank Gospodarstwa Krajowego (1924) – obsługiwał projekty rządowe
Powszechna Kasa Oszczędności (1919 - Pocztowa Kasa Oszczędności) – świadczyła
usługi bankowe dla ludności
Bank Rozwoju Eksportu SA (1986) – bank uniwersalny
Łódzki Bank Rozwoju SA (1988) – bank uniwersalny
14
Historia systemu bankowego w Polsce
• W lutym 1989 r. utworzono 9 banków państwowych, tzw. złota
dziewiątka*. Podmioty te zostały wyodrębnione ze struktur NBP i stały się
samodzielnymi i samofinansującymi się jednostkami organizacyjnymi,
prowadzącymi działalność polecającą głównie na gromadzeniu środków
pieniężnych, udzielaniu kredytów i pożyczek oraz przeprowadzaniu
rozliczeń pieniężnych,
• Na początku lat 90. XX w. banki te zostały przekształcone w jednoosobowe
spółki akcyjne Skarbu Państwa, a następnie sprywatyzowane.
* Bank Gdański w Gdańsku, Bank Śląski w Katowicach, Bank Przemysłowo-Handlowy w Krakowie,
Bank Depozytowo-Kredytowy w Lublinie, Powszechny Bank Gospodarczy w Łodzi, Wielkopolski
Bank Kredytowy w Poznaniu, Pomorski Bank Kredytowy w Szczecinie, Państwowy Bank Kredytowy
w Warszawie, Bank Zachodni we Wrocławiu.
www.ue.wroc.pl
15
www.ue.wroc.pl
16
Liczba instytucji finansowych w Polsce
www.ue.wroc.pl
17
Aktywa instytucji finansowych w Polsce (w mld zł)
www.ue.wroc.pl
18
Struktura aktywów sektora finansowego w Polsce
www.ue.wroc.pl
19
Struktura aktywów sektora finansowego w Polsce w 2023 r.
www.ue.wroc.pl
20
Aktywa systemu finansowego w relacji do PKB
www.ue.wroc.pl
21
Aktywa systemu finansowego w wybranych krajach UE na koniec 2023
www.ue.wroc.pl
22
Aktywa sektora bankowego w Polsce
www.ue.wroc.pl
23
www.ue.wroc.pl
24
Struktura własnościowa sektora bankowego w Polsce
www.ue.wroc.pl
25
Struktura dominujących inwestorów w sektorze bankowych w Polsce w 2023 r. wg
krajów pochodzenia kapitału
www.ue.wroc.pl
26
Bank - definicja
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe.
określa zasady prowadzenia działalności bankowej, tworzenia i organizacji banków, oddziałów i
przedstawicielstw banków zagranicznych, a także oddziałów instytucji kredytowych oraz
zasady sprawowania nadzoru bankowego, postępowania naprawczego, likwidacji i upadłości
banków.
Definicja banku w Prawie bankowym:
„bank jest osobą prawną utworzoną zgodnie z przepisami ustaw, działającą na podstawie
zezwoleń uprawniających do wykonywania czynności bankowych, obciążających ryzykiem
środki powierzone pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym”
www.ue.wroc.pl
27
Rodzaje banków
1. Banki komercyjne (operacyjne – uniwersalne oraz specjalistyczne) – to najbardziej
rozpowszechniona forma instytucji bankowych. Świadczą różnorodne usługi finansowe, ich
aktywność jest skupiona na maksymalizacji wartości, w tym wyników finansowych.
•
Banki uniwersalne - oferują wiele różnorodnych usług świadczonych przez współczesną
bankowość. Udzielają kredytów, przyjmują lokaty, dokonują operacji papierami wartościowymi itp.
Nie mają ograniczeń o charakterze ilościowym, geograficznym, branżowym, czy też pod względem
kategorii obsługiwanych klientów.
•
Banki specjalistyczne - ich sfera działania w porównaniu z bankami uniwersalnymi ma specjalny
charakter pod względem zakresu i formy działania albo rodzaju klienteli. Specjalizacja banków może
przybierać różne formy i występować jako:
•
specjalizacja funkcjonalna (tylko wybrane rodzaje czynności bankowych, np. udzielanie
kredytów hipotecznych),
•
branżowa (obsługa określonej branży gospodarki, np. samochodowej),
•
terytorialna (np. banki regionalne, komunalne).
www.ue.wroc.pl
28
Rodzaje banków
Wśród banków specjalistycznych można wyróżnić np. :
• Banki inwestycyjne - zajmują się koncentracją środków na
finansowanie inwestycji oraz bezpośrednim transferem
oszczędności na rynek pieniężny i kapitałowy. Głównie są to usługi
związane z operacjami papierami wartościowymi. Współdziałają w
tworzeniu lub rozbudowywaniu przedsiębiorstw.
• Banki hipoteczne - zajmują się udzielaniem kredytów i pożyczek
zabezpieczonych hipoteką na nieruchomości. Udzielanie kredytów
hipotecznych refinansowane jest sprzedażą specjalnych papierów
wartościowych - listów zastawnych.
W sensie prawnym do banków specjalistycznych, ze względu na
odrębne uregulowania prawne zalicza się w Polsce banki
hipoteczne.
www.ue.wroc.pl
29
Segmenty bankowości
• bankowość centralna – nierozerwalnie wiąże się z działalnością banków centralnych w
poszczególnych państwach, odgrywa ważną rolę nie tylko dla systemu bankowego ale również dla
gospodarki jako całości
• bankowość detaliczna, która świadczy szeroki wachlarz usług na rzecz osób fizycznych; są to tzw.
indywidualni klienci, charakteryzujący się wysokim stopniem zróżnicowania zapotrzebowania na
produkty bankowe;
• bankowość korporacyjna - obejmuje szeroki wachlarz usług świadczonych na rzecz podmiotów
gospodarczych (przedsiębiorstw), organizacji, instytucji, fundacji, stowarzyszeń, funduszy
inwestycyjnych i emerytalnych;
• bankowość komunalna, która świadczy usługi na rzecz różnego typu jednostek gospodarki lokalnej
(jednostek samorządu terytorialnego, przedsiębiorstw gospodarki komunalnej).
www.ue.wroc.pl
30
Segmenty bankowości
• bankowość hipoteczna, przedmiotem jej oferty są kredyty hipoteczne, emisja listów
zastawnych i obligacji, wycena nieruchomości;
• bankowość elektroniczna – jej istotą jest zastosowanie i wykorzystanie elektronicznego
transferu środków pieniężnych oraz związanych z techniką elektroniczną systemów obsługi
klienta;
• bankowość ekologiczna - banki posługują się nie tylko tradycyjnymi instrumentami w celu
sfinalizowania przedsięwzięć proekologicznych lub zasilania instytucji związanych z ekologią,
lecz także kreują nowe instrumenty lub tworzą nowe instytucje obsługujące działalność
związaną z ochroną środowiska.
www.ue.wroc.pl
31
Rodzaje banków
2. Banki spółdzielcze - przyjęły za cel obsługę finansową członków spółdzielni
oraz klientów w środowisku lokalnym. Za działalność spółdzielni solidarnie
odpowiadają klienci - członkowie spółdzielni m.in. przez ich wkłady
członkowskie. Banki spółdzielcze z punktu widzenia funkcjonalnego są
bankami uniwersalnymi.
3. Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe (SKOK) – niezarobkowe
instytucje finansowe (spółdzielnie) świadczące usługi wyłącznie dla swoich
członków m. in. w zakresie udzielania pożyczek i kredytów, przyjmowania
depozytów oraz prowadzenia rozliczeń finansowych.
www.ue.wroc.pl
32
Rodzaje banków wg formy prawnej w Polsce
• Bank w formie spółki akcyjnej – tworzony na podstawie zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego
• Bank spółdzielczy - tworzony na podstawie zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego
• Bank państwowy – tworzony przez Radę Ministrów na podstawie rozporządzenia po zasięgnięciu
opinii Komisji Nadzoru Finansowego
www.ue.wroc.pl
33
Instytucje parabankowe
•
•
•
Inne niż banki instytucje wykonujące działalność depozytową i
pożyczkową jako działalność podstawową.
Komitet Stabilności Finansowej (KSF) określił instytucje
parabankowe jako podmioty nie działające w oparciu o reguły
Prawa bankowego, oferujące usługi i produkty finansowe podobne
do usług bankowych oraz funkcjonujące w obszarze nie objętym
nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego.
Ujęcie zaproponowane przez KSF nie obejmuje spółdzielczych kas
oszczędnościowo-kredytowych, ponieważ ich działalność podlega
nadzorowi KNF.
www.ue.wroc.pl
34
Bank, SKOK czy parabank?
www.ue.wroc.pl
35
Debata oksfordzka
Banki są fundamentem nowoczesnej gospodarki i
bez nich rozwój ekonomiczny byłby niemożliwy
www.ue.wroc.pl
37
Rola banków w gospodarce
1. Kreacja pieniądza
2. Pośrednictwo finansowe
3. Dokonywanie transformacji środków
4. Tworzenie systemów płatniczych
5. Bezpieczeństwo oszczędności
6. Mechanizmy stabilizacji makroekonomicznej
7. Finansowanie sektora publicznego (dług publiczny)
www.ue.wroc.pl
38
Kreacja pieniądza
• Dokonywana jest w systemie bankowym przez bank centralny oraz banki komercyjne. Podmioty te
kreują dwa rodzaje pieniądza:
– pieniądz gotówkowy – emitowany przez bank centralny
– pieniądz bezgotówkowy – kreowany przez bank centralny i banki komercyjne
•
•
Pieniądz gotówkowy emitowany jest przez bank centralny, który nadaje znakom pieniężnym charakter prawnego
środka płatniczego. Gdy trafia on do banków w postaci wkładów, staje się podstawą kredytowej kreacji pieniądza
bankowego, czyli wprowadzania i wycofywania go z obiegu głównie za pomocą udzielanych kredytów. Czynności te
powodują zmiany podaży pieniądza.
Kreacja wtórna pieniądza następuje zarówno w banku centralnym, jak i w bankach komercyjnych. W BC możliwa jest
ona dzięki depozytom banków komercyjnych i instytucji publicznych. Natomiast w bankach komercyjnych odbywa się
w oparciu o depozyty gospodarstw domowych oraz przedsiębiorstw.
www.ue.wroc.pl
39
Pośrednictwo finansowe
•
•
Banki są pośrednikami finansowymi tzn. pośredniczą pomiędzy
podmiotami wykazującymi nadmiar środków pieniężnych a podmiotami
zgłaszającymi na nie zapotrzebowanie.
W praktyce gospodarczej występują podmioty gospodarcze dysponujące
trwałymi lub przejściowymi nadwyżkami oraz podmioty odznaczające się
trwałym lub przejściowym deficytem. Masowa podaż z jednej strony oraz
masowy popyt z drugiej tworzą miejsce dla specjalnej grupy podmiotów
mianowicie pośredników finansowych.
www.ue.wroc.pl
40
Pośrednictwo finansowe
Podmioty gospodarcze
nadwyżkowe
(podaż środków)
www.ue.wroc.pl
Pośrednicy
finansowi
Podmioty gospodarcze
deficytowe
(popyt na środki)
Kapitałodawcy
Instytucje finansowe
Kapitałobiorcy
• Gospodarstwa
domowe
• Przedsiębiorstwa
• Sektor publiczny
• Instytucje bankowe
• Instytucje parabankowe
• Instytucje pozabankowe
(towarzystwa
ubezpieczeniowe, giełda
papierów wartościowych)
• Gospodarstwa
domowe
• Przedsiębiorstwa
• Sektor publiczny
41
Dokonywanie transformacji środków
Transformacja ryzyka odnosi się do umiejętnego zarządzania przez banki
ryzykiem. Udzielenie kapitału pojedynczemu kredytobiorcy wiąże się z dużym
ryzykiem, natomiast przekazanie środków do banku, który udziela wielu kredytów
zmniejsza to ryzyko. Bank dywersyfikuje ryzyko.
Transformacja terminowa odnosi się do możliwości udzielania przez instytucje
bankowe kredytów długoterminowych na bazie wkładów krótkoterminowych.
Możliwe jest to gdyż faktycznie formalne terminy wkładów są przedłużane, a na
ich miejsce dokonywane są następne.
Transformacja wielkości kapitału umożliwia koncentracje kapitału, czyli udzialanie
dużych kredytów na bazie drobnych depozytów.
www.ue.wroc.pl
42
Znaczenie stabilności systemu bankowego
Szczególne znaczenie dla zapewnienia stabilności systemu finansowego
kraju i całej gospodarki ma stabilność systemu bankowego. Dzieje się tak:
• ze względu na fakt, że jest on najważniejszym komponentem systemu
finansowego w większości krajów.
• ze względu na jego dużą rolę oraz specjalny status banku jako instytucji
zaufania publicznego, którego upadłość niesie za sobą dalekosiężne
skutki i może powodować całkowitą utratę zaufania do systemu
finansowego, a także efekt domina.
www.ue.wroc.pl
43
Problem regulacji systemu bankowego
• Mechanizmy rynkowe nie zawsze są w stanie zapewnić stabilność
systemów finansowych.
• Ze względu na znaczącą rolę systemu bankowego w systemie finansowym,
jak i całej gospodarce, uważa się, że oparcie go o czyste zasady rynkowe
nie zapewnia optymalnego poziomu bezpieczeństwa, stąd nad
działalnością instytucji bankowych ustanawia się nadzór i szereg regulacji.
www.ue.wroc.pl
44
Przesłanki regulacji systemów bankowych
Do najważniejszych przesłanek regulacji systemów bankowych zalicza się:
• szczególną skłonność banków do destabilizacji w przypadku braku mechanizmów
regulujących;
• zagrożenie ryzykiem systemowym, prowadzącym do rozprzestrzeniania się zaburzeń w
systemie finansowym i poza nim;
• znaczenie zaufania dla działalności instytucji bankowych i potrzeba jego zapewnienia;
• potrzeba ograniczenia niedoskonałości rynku, wynikającej m.in. z asymetrii informacji;
• znaczenie stabilności finansowej dla rynków finansowych i konieczność jej ochrony;
• znaczenie systemu bankowego dla gospodarki realnej (m.in. konieczność zapewniania
sprawnego systemu rozliczeń, dostarczanie kapitału do rozwoju przedsiębiorstw).
www.ue.wroc.pl
45
Przesłanki regulacji systemów bankowych – skłonność banków do
destabilizacji
Szczególny charakter banków powoduje, że są one narażone na ryzyko destabilizacji, które
wynika m.in. z:
• specyficznej struktury terminowej bilansów banków, generującej ryzyko płynności
(krótkoterminowe i płatne na żądanie pasywa i długoterminowe i płatne z terminem
zapadalności aktywa);
• niewielkiego, w porównaniu do przedsiębiorstw przemysłowych i handlowych, udziału
kapitału własnego w bilansie banków, w efekcie czego każda strata instytucji finansowej
ma istotny wpływ na jej wypłacalność;
• faktu, iż stabilność instytucji finansowych zależy od zaufania, jakim darzą je deponenci,
rynki finansowe i instytucje, które są źródłem ich finansowania;
• tego, że decyzje są podejmowane przez deponentów w środowisku asymetrii informacji,
co może generować zachowania nieracjonalne.
www.ue.wroc.pl
46
Przesłanki regulacji systemów bankowych – zagrożenie ryzykiem
systemowym
• Upadłość banku wywołuje bardziej poważne w skutkach konsekwencje dla systemu
finansowego i całej gospodarki, niż upadłość innej instytucji finansowej, głównie ze względu
na występowanie ryzyka systemowego (systemic risk).
• Ryzyko systemowe to ryzyko takiego zakłócenia w funkcjonowaniu systemu finansowego,
które w razie jego materializacji zaburza działania systemu finansowego i gospodarki
narodowej jako całości.
• Ryzyko systemowe polega na rozprzestrzenianiu się niestabilności finansowej, tj.
przenoszeniu się problemów finansowych jednych banków na inne instytucje, cały sektor czy
nawet inne kraje, zakłócając prawidłowe funkcjonowanie rynków finansowych.
• W konsekwencji więc to rozprzestrzenianie się efektem domina niestabilności i kryzysów
finansowych może dotknąć także zdrowe i prawidłowo zarządzane banki, a więc cały system.
www.ue.wroc.pl
47
Przesłanki regulacji systemów bankowych – konieczność zapewnienia
zaufania
• Zdolność i łatwość rozprzestrzenianie się problemów banków za pomocą efektu domina na
inne instytucje jest związana ze swoistą cechą banków, będących instytucjami zaufania
publicznego.
• Fakt ten powoduje, iż w przypadku braku sprawnie działającej sieci bezpieczeństwa
finansowego nawet pogłoska dotycząca problemów z płynnością czy wypłacalnością
banków posiada potencjalną zdolność przerodzenia się w samospełniającą się
przepowiednię.
• Zaufanie w działalności banków jest kwestią warunkującą ich przetrwanie, gdyż od zaufania
właśnie zależą możliwości ich finansowania, a zatem kontynuowania przez nich działalności.
Chodzi przy tym nie tylko o utratę zaufania klientów banku, ale także innych banków, co
utrudnia lub czasami wręcz uniemożliwia uzupełnianie płynności na rynku międzybankowym.
www.ue.wroc.pl
48
Przesłanki regulacji systemów bankowych – problem asymetrii informacji
• Pomimo tego, że teoretycznie mechanizmy rynkowe są najlepszym gwarantem racjonalności i
efektywności działających na rynku podmiotów, to jednak istnienie niedoskonałości rynku, w
tym występowanie asymetrii informacji sprawia, że dyscyplina rynkowa nie wystarcza, aby
rynek działał efektywnie.
• Asymetria informacji, rozumiana jako nierówność dostępu do wiedzy i brak pełnej
informacji, dotyczy tutaj obu stron uczestniczących w wymianie na rynku bankowym –
zarówno bank nie posiada pełnej wiedzy o swoim kredytobiorcy, jak również podmiot
deponujący swoje środki w banku nie jest w stanie ocenić właściwie kondycji banku i
oszacować ryzyka związanego ze swoją lokatą.
• Chociaż zjawisko asymetrii informacji występuje na wielu rynkach, to jednak w przypadku
instytucji finansowych może ono być szczególnie niebezpieczne, co wynika z cech banków
jako instytucji szczególnie wrażliwych na utratę zaufania, która z kolei może przełożyć się na
problemy z zachowaniem płynności finansowej.
www.ue.wroc.pl
49
Przesłanki regulacji systemów bankowych – znaczenie banków dla
gospodarki
• System bankowy ma decydujące znaczenie dla funkcjonowania systemu płatniczego kraju, a
wszelkie zaburzenia w tym systemie wywołują poważne skutki dla gospodarki, prowadząc do
powstawania zatorów płatniczych.
• W niektórych systemach finansowych (opartych na systemie bankowym) banki są
podstawowymi dostarczycielami kapitału, w związku z czym występowanie zaburzeń w
systemie bankowych (np. kryzysów finansowych) oznacza często drastyczne zmniejszenie
podaży kredytu, odcinając wiele podmiotów od źródeł finansowania i zmuszając ich do
ponoszenia kosztów poszukiwania alternatywnych źródeł finansowania bądź zaniechania
inwestycji.
• Dlatego też kryzysom finansowym (zwłaszcza ze współtowarzyszącym kryzysem płynności)
często towarzyszy załamanie na rynku kredytów (credit crunch), co zazwyczaj prowadzi do
znaczącego spadku aktywności gospodarczej lub wręcz pojawienia się recesji.
www.ue.wroc.pl
50
Korzyści z regulacji systemów bankowych
• Głównymi korzyściami są stabilizacja sytuacji w systemie bankowym, ograniczenie paniki
bankowej i uspokojenie nastrojów, jak również uzdrowienie kondycji finansowej systemu
bankowego.
• Szczegółowa analiza pozwala wyróżnić następujące korzyści:
•
utrzymanie sprawności mechanizmu kredytowego i właściwej alokacji kapitału,
•
utrzymanie integralności systemu płatniczego (kryzys bankowy powoduje bardzo poważne
zaburzenia systemu płatniczego);
•
utrzymanie ogólnej stabilności finansowej (pojawiająca się na skutek kryzysu duża niepewność
powoduje wzrost ryzyka kraju, co przekłada się na wzrost kosztu kredytu dla kredytobiorców,
spadek cen aktywów, jak również przenoszenie się niestabilności poza system bankowy);
•
utrzymanie stabilności ekonomicznej (negatywnym następstwem pojawienia się kryzysu
bankowego jest często załamanie na rynku kredytów i trudności z ich uzyskaniem, wysokie koszty
kredytów, co przyczynia się do spadku aktywności gospodarczej);
•
promowanie efektywnej struktury systemu bankowego; (podjęcie działań interwencyjnych wiąże
się zazwyczaj z optymalizacją struktury systemu bankowego poprzez wykluczenie mało
efektywnych podmiotów z rynku).
www.ue.wroc.pl
51
Pojęcie sieci bezpieczeństwa finansowego
Sieć bezpieczeństwa finansowego (financial safety net):
– instytucje, zasady i procedury, których celem jest zapewnienie (albo przynajmniej zwiększanie)
bezpieczeństwa systemu finansowego;
– zespół rozwiązań instytucjonalnych i regulacyjnych, mających na celu ochronę systemu
finansowego przed destabilizacją;
– ogół regulacji prawnych oraz samoregulacji mających na celu zapewnienie stabilności
finansowej oraz ochronę interesów uczestników rynku finansowego, a także ogół instytucji
odpowiadających za kontrolę przestrzegania tych regulacji i samoregulacji
– całokształt instytucji i regulacji chroniących gospodarkę i społeczeństwo przez skutkami utraty
płynności i niewypłacalności instytucji finansowych.
www.ue.wroc.pl
52
Sieć bezpieczeństwa finansowego
Ministerstwo
Finansów
Bank
Centralny
Instytucja
nadzorcza
Instytucje
gwarancyjne
www.ue.wroc.pl
53
Cele istnienia sieci bezpieczeństwa finansowego
Celem działalności instytucji wchodzących w skład sieci bezpieczeństwa
finansowego są:
• działania profilaktyczne (crisis prevention), polegające na zmniejszeniu
ryzyka wystąpienia kryzysu finansowego;
• zarządzanie kryzysem (crisis management), tj. ograniczaniu rozmiarów i
skutków kryzysu finansowego w sytuacji jego wystąpienia.
www.ue.wroc.pl
54
Elementy sieci bezpieczeństwa - ujęcie podmiotowe
Sieć bezpieczeństwa finansowego tworzą:
• parlament i rząd – powinny przejąć odpowiedzialność za zapewnienie sprawności
funkcjonowania systemu finansowego i pomocy dla zagrożonych banków oraz włączyć
się aktywnie w działania o charakterze legislacyjnym i budowanie sieci bezpieczeństwa
finansowego państwa;
• banki centralne – pożyczkodawcy ostatniej instancji, którzy odpowiadają za zapewnienie
takiej płynności, aby banki mogły sprawnie prowadzić swoje rozliczenia;
• instytucje nadzorcze, a zwłaszcza nadzór finansowy oraz nadzór właścicielski –
w szczególności podejmowanie działań w zakresie zarządzania kryzysem, opiniowania
bądź koordynowania działań naprawczych i sanacyjnych;
• systemy ochrony (obowiązkowe i dobrowolne) uczestników rynku (deponentów,
kredytobiorców i inwestorów), w Polsce BFG, UFG, SR;
www.ue.wroc.pl
55
Rola instytucji sieci bezpieczeństwa
Etap
Rola
Instytucje
Zarządzanie kryzysem
Zapobieganie kryzysowi
Bank
Centralny
Instytucja
nadzorcza
Regulacje
X
Nadzór finansowy
X
Sankcje
X
Bezpieczeństwo systemu
płatniczego
X
Analizy makroostrożnościowe
X
Pożyczkodawca ostatniej
instancji (ang. Lender of
last resort)
X
Procedury uporządkowanej
likwidacji instytucji
finansowej
Refundacja roszczeń
klientów instytucji finansowej
Pomoc państwa
X
Instytucja
gwarancyjna
Ministerstwo
Finansów
X
X
X
X