Ø`≈ª Á - Pro-People Arts Project Media Group

advertisement
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Voice of Social Concerns
√≈Ò-E, ¡ß’-B, Ó≈⁄ [email protected]
Email: [email protected]
HARBANS SINGH 416-817-7142
Ù‘∆Á∂ ÂÈ, ¯’-¬∂-’ΩÓ ¡Â∂
‹πfi≈± √Ø⁄ Á∂ Ó≈Ò’ √z. Ì◊ «√ßÿ
Á≈ Ȫ ÒÀ∫«Á¡ª ‘∆ √≈‚≈ «√ ¿πÈ∑ª
ÍzÂ∆ √«Â’≈ È≈Ò fiπæ’ ‹ªÁ≈ ˛Õ
“Íæ◊Û∆ √ßÌ≈Ò ‹æ‡≈” Ò«‘ Á∂ Ï≈È∆
√z. ¡‹∆ «√ßÿ Á∂ ¡‰÷∆Ò∂ ÌÂ∆‹∂
È∂ Í«‘Ò∆ «’Ò’≈∆ «ÓÂ∆
[email protected] ¬∆. 鱧 Ïß◊∂ ⁄æ’, «˜Ò∑≈
Ò≈«¬ÒÍπ (Í≈«’√Â≈È) Á∆ ËÂ∆
”Â∂ Ó≈∆Õ «¬√ ¥ªÂ∆’≈∆ «’Ò’≈∆
Á∂ Úæ‹«Á¡ª ‘∆ ◊Ø∆ √’≈ ¡ßÁ
√«‘Ó Á∆ Ì≈ÚÈ≈ ÍÀ Á ≈ ‘Ø ◊¬∆Õ
«‹√Á≈ ÍzÂæ÷ ±Í ‹«Ò∑¡ªÚ≈Ò∂ Ï≈◊
Á∆ ÿ‡È≈ ÂØ∫ Ï≈¡Á ¡ß◊∂˜∆ √’≈
È∂ ¡≈͉∆ ¡æ÷∆∫ Ú∂«÷¡≈Õ ‹Ú≈Ò≈Óπ÷∆
’«‘ «Ú⁄ ÏÁÒ ◊¬∆Õ ¿π √ È∂
¡ß◊∂˜∆ √’≈ Á∆¡ª ‹Û∑ª Íπ應
Ò¬∆ «√ ÂØÛ ÔÂÈ ’∆Â∂Õ Ì≈Â
«Ú⁄Ø ∫ ◊Ø  ∆ √’≈ ȱ ß ’æ „ ‰ Ò¬∆
’¬∆ «Ú⁄≈ª ¡Â∂ Ò«‘ª 鱧 ‹ÈÓ
«ÁæÂ≈ ¡Â∂ «¬È∑ª È≈Ò Ò ’∂ ÓØ„∆
Á∆ ̱«Ó’≈ «ÈÌ≈¬∆ √z. Ì◊ «√ßÿ
È∂ ¡≈͉∂ √π Í «È¡ª Á≈ Ì≈Â
«√‹‰ Ò¬∆ ’ج∆ ’√ Ï≈’∆ È≈
¤æ‚∆Õ ⁄Û∑∆ ‹Ú≈È∆ «Ú⁄ ÓΩÂ È±ß ◊Ò∂
Ò◊≈, ≈‘Ø∫ ’π≈‘ ’Á≈ ÔØË≈ Á∂Ù
Á∆ ¡≈˜≈Á∆ Ò¬∆ ÍÀÛª Í≈™Á≈ «‘≈Õ
◊Ø∆ √’≈ Á∂ Ò≈Ò⁄ ¡Â∂ Â√∆«‘¡ª
Á∆ Íz Ú ≈‘ ’∆Â∂ «ÏȪ √Á≈ È∂
Ì≈ Ӫ ˘ æ‹Úª «Í¡≈ «ÁæÂ≈Õ
¡≈÷ AIBI ¬∆. «Ú⁄ ‘ج∆ ¡√À∫ÏÒ∆
ÏßÏ ÿ‡È≈ «‘ √z. Ì◊ «√ßÿ ȱß
‹∂ Ò ∑ «Ú⁄ ‚æ ’ «Áæ  ≈ «◊¡≈Õ ‹∂ Ò ∑
‹∆ÚÈ ÁΩ  ≈È ’¬∆ ◊À  ’≈ȱ ß È ∆
Ë≈≈Úª Ò◊≈ ’∂ ¿π√Á∆ «‘≈¬∆ Â∂
ÍzÙÈ«⁄ßÈ∑ Ò◊≈ «ÁæÂ≈Õ «Î Ú∆ ‹∂Ò∑
«Ú⁄ ÏÀ·≈ «¬‘ ‹È±ßÈ∆ ÔØË≈ ¡≈˜≈Á∆
Íz Ú ≈«È¡ª Ò¬∆ «¬’ Á∆Í Úª◊
‹◊Á≈ «‘≈, ¬∂Ê∂ ‘∆ Ú√ È‘∆∫ ◊Ø∆
√’≈ Á∂ ’≈Ò∂ ’≈ȱßÈ Ú∆ «¬√ Á∆Í
Á∆ ΩÙÈ∆ ÿæ‡ È≈ ’ √’∂Õ √Á≈
Á∂ ÷Ω¯ ÂØ∫ ‚«Á¡ª ¡ß◊∂˜∆ ‘’±ÓÂ
È∂ «¬√ È±ß Îª√∆ Á∆ √˜≈ √π‰≈ «ÁæÂ∆
Í «¬‘ √˜≈ Ú∆ ¡≈˜≈Á∆ Íz Ú ≈È∂
Á∂ Â∂Úª 鱧 ·ß‚≈ È≈ ’ √’∆Õ BC
Pro-People Arts Project Media Group
DEVINDER TOOR 416-902-9372
Website: www.ppapmg.com
MASTER BHAJAN SINGH 403-455-4220
Registration No. [email protected]@@
√ßÍ≈Á’∆
AA
Anger pours out on the
streets of the capital
against nconstitutional,
anti-farmer Land Ordinance
AG
‘ ËÛ’‰ Í ıΩÎ ’∂ Í«‘∂,
‘ ¡ª√± Í Í≈Ï≥Á∆!
Ó≈⁄ AICA ȱ ß √z . Ì◊ «√ß ÿ È∂
ËÂ∆ Óª ¡æ◊∂ Íz‰≈Ó ’«Á¡ª ⁄≈¬∆∫⁄≈¬∆∫ Ϊ√∆ Á∂ ÎßÁ∂ 鱧 ¸ßÓ «Ò¡≈Õ Îª√∆
⁄Û∑ È ÂØ ∫ Ï≈¡Á Ú∆ «¬‘ ÔØ Ë ≈
¡≈˜≈Á∆ Á∂ √Ω Á ≈◊ª Ò¬∆ ⁄≈ȉ
ÓπÈ≈≈ ‘Ø «ÈÏ«Û¡≈Õ «¬√ ÂØ∫ ¡æ◊∂
¡≈˜≈Á∆ √Ω Á ≈◊ª È∂ ¡≈͉∆¡ª
‹≈Ȫ Â∂ ÷∂ ‚ ’∂ ¡≈͉∂ ÚÂÈ È± ß
¡≈˜≈Á ’Ú≈ «Ò¡≈Õ
Í ¡æ‹ «¬’ ◊æÒ √≈鱧 Ú≈ Ú≈
√Â≈ ‘∆ ˛ «’ ¡≈˜≈Á∆ Á∂ FH √≈Ò
ͱ∂ ‘؉ Á∂ Ï≈Ú‹±Á ¡√∆∫ Ù‘∆Áª Á∂
√π Í «È¡ª Á≈ Ì≈ «√‹‰ «Ú⁄
’≈ÓÔ≈Ï È‘∆∫ ‘ج∂? √≈‚∆¡ª √’≈ª
È≈’≈Ó «’™ ‘∆¡ª? √≈‚∂ √ß«ÚË≈È
«Ú⁄ ’∆ ’Ó˜Ø∆¡ª ‘È? «¬‘ √≈∂
√Ú≈Ò ¡æ ‹ Á∂ ≈‹ È∂  ≈Úª ¿π Í 
¡æ÷ª ◊æ‚∆ ÷Û∑∂ ‘ÈÕ «‹‘Û∂ Á∂Ù ÍzÂ∆
ÚÎ≈Á≈∆ ‘Ø ‰ Á≈ ÎØ ’ ≈ „Ω ∫ ◊ ’’∂
√≈‚∂ Ù‘∆Áª Á≈ ¡ÍÓ≈È ’ ‘∂ ‘ÈÕ
√≈‚∆¡ª √≈Ï’≈ ¡Â∂ ÓΩ‹±Á≈ √’≈ª
fi±· Ó≈ Ó≈ ’∂ ÌØÒ∆ Ì≈Ò∆ ‹ÈÂ≈
ȱ ß ◊π ß Ó ≈‘ ’ ‘∆¡ª ‘È ¡Â∂
’≈ÍØ∂‡ ÿ≈«‰¡ª Ò¬∆ ÁÒ≈Ò∆ Á≈
’ßÓ ’ ‘∆¡ª ‘ÈÕ ’πfi √Óª Í«‘Òª
«‹‘Û∆ ‹ÈÂ≈ ÓØ Á ∆ √’≈ ȱ ß
«Ò¡≈¿π‰ Ò¬∆ ÂÒØÓæ¤∆ ‘Ø ‘∆ √∆Õ
¿π√ √Ó∂∫ ·ß‚∂ √≈‘ ÌÁ∆ Ș ¡≈¬∆
‹ÁØ∫ √≈‚∂ Á∂Ù Á∂ «‘ÈπÓ≈ ÓØÁ∆ √≈«‘Ï
Á∂ Í«‘≈Ú∂ Á∆ «ÈÒ≈Ó∆ D ’ØÛ CA
Òæ÷ ”Â∂ ‹≈ ¤πæ‡∆ «‹√ È≈Ò ‹ÈÂ≈ Á∂
«ÁÒª «Ú⁄ Ï⁄∂ √Ì ÌÓ ÌπÒ∂÷∂ Á±
‘Ø ◊¬∂Õ¿π‘ √Ófi ◊¬∂ «’ √≈‚∂ Á∂Ù
Á∆¡ª ÁÒ≈Ò √’≈ª ¡ßÏ≈È∆ ¡Â∂
ÁÒ∆Í √ªÿÚ∆ Ú◊∂ ’≈ÍØ  ∂ ‡
ÿ≈«‰¡ª Á∆¡ª ’·ÍπÂÒ∆¡ª ‘ÈÕ
«¬√∂ Ò¬∆ «¬È∑ª «Í¤Òæ◊± ¡Â∂ ⁄≈ÍÒ±√
È∂Â≈Úª È∂ √≈‚∆ ¡≈˜≈Á∆ Á∂ ¡Ê
ÏÁÒ ’∂ æ÷ «ÁæÂ∂Õ «¬√ Á∂ È≈Ò ‘∆
◊∆Ï∆ «Ú⁄ «Í√Á∂ Ú◊ Á∆ ¡≈√
√≈‚∂ Ù‘∆Áª Á∂ √π Í «È¡ª Úª◊
⁄’È≈⁄± ‘Ø ◊¬∆Õ «¬√ ‡πæ‡∆ ¡≈√
ȱ ß ◊ß „ ‰ Ò¬∆ ¡æ ‹ È≈ ª √≈‚≈
ÏπæË∆‹∆Ú∆ Ú◊ ¡æ◊∂ ¡≈ «‘≈ ˛ ¡Â∂
È≈ ‘∆ È«Ù¡ª «Ú⁄ ◊’∆ ÈΩ‹Ú≈È
Í∆Û∑∆Õ ¡ß √≈∆¡ª √ßÌ≈ÚÈ≈Úª ȱß
̪ÍÁ∂ ‘ج∂ «¬‘∆ «’‘≈ ‹≈ √’Á≈ ˛
«’ ¡æ‹ ÂØ∫ Ï≈¡Á √≈‚∆ ËÂ∆ Óª
Á∆ ’πæ÷Ø∫ Ì◊ «√ßÿ Ú◊∂ √±Ó∂ ‹ßÓÁ∂
Ș È‘∆∫ ¡≈¿π‰◊∂Õ ¡ÀÈ≈ ’«‘ßÁ≈
‘Ø«¬¡≈ ¡æ◊∂ ¡≈͉∂ ÚÒØ∫ ⁄≈ √æÂª
√z. Ì◊ «√ßÿ Á∆ Ù˪‹Ò∆ «‘æÂ
«Ò÷ «‘≈ ‘ª :
‹ÁØ∫ ˜≈ÒÓª ¡æ Ó⁄≈¬∆,
√≈‚∆ ËÂ∆ Óª ’πÒ≈¬∆Õ
¿πÁØ∫ ¡≈͉∆ ¡‰÷ «Á÷≈¬∆,
˜Ø, ‹Ú≈È∆, ⁄≈Úª È∂Õ
‘π‰ È≈ Ì◊ «√ßÿ ÔØË∂,
¬∂Ê∂ ‹ßÓÈ∂ Ó≈Úª È∂Õ
- ‘Ïß√ «√ßÿ
BB
¡Ω ¡Í≈˪ Á∂ ÷≈ÂÓ∂ Ò¬∆
«Èæ‹∆ Ó≈Ò’∆ Á≈ ÷≈ÂÓ≈ ˜±∆
CC
«ÁºÒ∆ ‘∞‰ Á» È‘∆∫
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ó≈⁄ [email protected]
2
Ì≈Â∆ «√¡≈√ÂÁ≈Ȫ Á∆ ÓΩ’≈Íz√Â∆ ¡Â∂ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ «Ú⁄≈
‹√Úß ‹∆÷
≈‹ ◊æÁ∆¡ª ¡Â∂ ¡÷ΩÂ∆ Ë≈«Ó’
√ß√Ê≈Úª Á∂ ¡≈◊±¡ª Á∆¡ª ’π√∆¡ª
”Â∂ «Ï≈‹Ó≈È Ï≈Ï ¡Â∂ ¡Ωß◊‹∂Ï Á∂
Ú≈√ ¡≈͉∂ ¡≈Í È±ß ËÓ Á∂ ≈÷∂
’‘≈™Á∂ ÎπæÒ∂ È‘∆∫ √Ó≈™Á∂Õ Ï≈∂ Ï≈∂
«√æ÷ª Á∆¡ª ’πÏ≈È∆¡ª Á≈ „ß‚Ø≈ «Íæ‡
‘∂ ¡÷ΩÂ∆ «√æ÷ ¡≈◊±¡ª ÚÒØ∫ ˆÁ∆
Ï≈«Ï¡ª, Ì◊ √≈«Ì¡ª ¡Â∂ ÏæÏ
¡’≈Ò∆¡ª 鱧 ¡≈͉∂ Íπ÷∂ ’«‘ß«Á¡ª
ÌØ≈ Ú∆ ÙÓ≈ È‘∆∫ ¡≈™Á∆Õ Í «¬È∑ª
Á∆ ˜πÏ≈È È±ß ¿πÁØ∫ Â≈Ò≈ Òæ◊ ‹ªÁ≈
˛ ‹ÁØ∫ «¬È∑ª Á∂ Á≈Á∂ ÍÛÁ≈«Á¡ª,
È≈«È¡ª Á≈ «¬«Â‘≈√ «¬È∑ª Á∂ ӱߑ ”Â∂
˚æ’Á≈ ˛Õ «’™«’ «¬È∑ª Á∂ Ú‚∂«¡ª
Á∂ ’≈È≈Ó∂ ’ج∆ Ï‘≈Áª Ú≈Ò∂ È‘∆∫
√◊Ø∫ ◊Á≈ª Ú≈Ò∂ ‘È, «‹‘Û∂ ¡ßÁ∂˜ª
Á∂ ⁄≈ÍÒ±√ ω∂ ‘ج∂ √ÈÕ ¡ß◊∂˜ª ȱß
÷πÙ ’È Ò¬∆ ¿π‘ Íø‹≈Ï Á∂ ÷±‘ª «Ú⁄
«¬√ ’’∂ ◊Ø‘≈ ÿØÒ «ÁßÁ∂ √È Âª «’
Á∂Ù Á∆ ¡≈˜≈Á∆ Ò¬∆ «ÚÁØ‘ ’È
Ú≈Ò∂ ÏæÏ, ˆÁ∆ ¿πÈ∑ª «Ú⁄Ø∫ Í≈‰∆
È≈ Í∆ √’‰Õ ‹«Ò¡ªÚ≈Ò≈ Ï≈◊ «Ú⁄
¡È∂’ª Íø‹≈Ï∆¡ª Á∂ ’≈ÂÒ ¡ß◊∂˜
鱧 «√ØÍ∂ Á∂ ’∂ √ÈÓ≈«È ’È Ú≈Ò∂
Ú∆ «¬È∑ª «Ú⁄Ø∫ ‘∆ √ÈÕ ¡ß◊∂˜ª Á∆
⁄≈ÍÒ±√∆ Á∂ «¬Ú˜ ¡Â∂ Ì≈Â∆ ÒØ’ª
È≈Ò ◊Á≈∆¡ª ’È ÏÁÒ∂ ‘∆ ¿πÈ∑ª
ȱ ß ‹◊∆ª ¡Â∂ ‹À Ò Á≈∆¡ª Á∂ ’∂
¡ß◊∂˜ª ÚÒØ∫ ¡≈͉∆ √∂Ú≈ Á≈ ÓπæÒ
Â≈«¡≈ «◊¡≈ √∆Õ «¬√ Â∑ª È≈ ÏæÏ
Â∂ È≈ ◊Á∆ ¡Â∂ È≈ ‘∆ Ì◊ «√ßÿ
Â∂ √≈Ì∂ Ú◊∂ ¡È∂’ª √±Ï∆ «¬È∑ª
”⁄Ø ∫ √ÈÕ «¬È∑ ª ÔØ « Ë¡ª Á∆¡ª
’π  Ï≈È∆¡ª ¡≈͉∆¡ª ◊æ Á ∆¡ª
√Ò≈Ó æ÷‰ Ò¬∆ ÚÂ’∂ «√¡≈√∆
؇∆¡ª √∂’‰ Ú≈Ò∂ ¡÷ΩÂ∆ Ò∆‚ª ȱß
’∆ ‘æ’ ˛ «’ ¿π‘ «’Â∆ ÒØ’ª Á∆
¡≈˜≈Á∆ Ò¬∆ ’πÏ≈È ‘؉ Ú≈Ò∂ Ù‘∆Áª
Á≈ È≈Ó ¡≈͉∆ ˜πÏ≈È ”Â∂ «Ò¡≈¿π‰?
‹∂ ¡ß◊∂˜ ≈‹ √Ó∂∫ ‘æ’ Óß◊Á∂ ÒØ’ª
¿π Í  Ò≈·∆¡ª, ◊Ø Ò ∆¡ª ⁄Ò≈¬∆¡ª
‹ªÁ∆¡ª √È Âª ¡æ ‹ ¡ß ◊ ∂ ˜ ª ÂØ ∫
Ï≈¡Á Ú∆ ¿πÈ∑ª Á∆¡ª ◊æÁ∆¡ª ”Â∂ ÏÀ·∂
Ì≈Â∆ ‘≈’Óª ÚÒØ∫ ¿π‘∆ ’πfi Ù∂¡≈Ó
’∆Â≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ ‘æ’ Óß◊Á∂ Ó˜Á±ª,
«’√≈Ȫ, Ï∂π˜◊≈ª, ÓπÒ≈˜Óª 鱧 ¡≈¬∂
ؘ √Û’ª ”Â∂ ’π櫇¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛ Â∂
¿πÈ∑ª Á∆¡ª Íæ◊ª Â∂ ¸ßÈ∆¡ª ÍÀª ‘∂·
ÒÂ≈Û∆¡ª ‹≈ ‘∆¡ª ‘ÈÕ «ÚÁ∂Ùª
«Ú⁄ «√æ÷ª Á∆¡ª Íæ◊ª Á∆ Ï∂«¬æ˜Â∆
Ï≈∂ ÏØÒ‰ Ú≈Ò∂ Ë≈«Ó’ Óπ÷∆¡ª ȱß
Íø ‹ ≈Ï «Ú⁄ π Ò ‘∆¡ª Íæ ◊ ª ¡Â∂
Ë∆¡ª Á∆¡ª ¸ß È ∆¡ª È‘∆∫ «Á√
‘∆¡ªÕ «¬‘ Ú∆ ‘’±Óª Á∆ √π «Ú⁄
√π «ÓÒ≈’∂ «¬√ ◊æÒ Á∆ ‘≈Ó∆ Ì ‘∂
‘È «’ ¿πÈ∑ª 鱧 «’√∂ ¡√±Ò Á∆ È‘∆∫
√◊Ø∫ ‘’±Óª Á∆ ÒØÛ ˛Õ «√æ÷∆ Á∂ Ȫ
Â∂ «√¡≈√ ¡Â∂ ËÓª Á∆ ◊æÒ ’È
Ú≈«Ò¡ª ’ØÒ ’∆ «¬È∑ª ◊æÒª Á≈ ’ج∆
‹Ú≈Ï ˛?
«Í¤Ò∂ √Ó∂ ∫ «Ú⁄ Íø ‹ ≈Ï Á∆
¡’≈Ò∆ √’≈ ÂØ∫ Úæ÷ ‘ج∂ √≈Ï’≈
Óß Â ∆ (ÓÈÍz ∆  «√ß ÿ Ï≈ÁÒ) ÚÒØ ∫
¡≈͉∆ Úæ÷∆ Í≈‡∆ ω≈’∂ Ù‘∆Á
Ì◊ «√ß ÿ Á≈ Ȫ ÚÂ’∂ «√√‡Ó
ÏÁÒ‰ Á≈ ¡‚ß Ï  «⁄¡≈ «◊¡≈Õ
Íø‹≈Ï «Ú⁄ ÁØ ÷æÏ∂ Íæ÷∆ ¡÷Ú≈¿π‰
Ú≈Ò∆¡ª Í≈‡∆¡ª (√∆. Í∆. ¡≈¬∆. ¡Â∂
√∆. Í∆. ¡≈¬∆. ¡ÀÓ.) È∂ Ú∆ «¬√ Á≈
√ÓÊÈ ’∆Â≈Õ «¬√ Á≈ ¡√Ò «⁄‘≈
¿πÁØ∫ Ú∂÷‰ 鱧 «Ó«Ò¡≈ ‹ÁØ∫ Íø‹≈Ï «Ú⁄
´«Ë¡≈‰≈ Á∂ Íø‹≈Ï∆ ÌÚÈ «Ú÷∂ «¬È∑ª
ÚÒØ∫ «¬’ ÏπæË∆‹∆Ú∆ ’≈ÈÎß√ ’∆Â∆
◊¬∆Õ «¬√ ’≈ÈÎß√ «Ú⁄ «‹Ê∂ ‘Ø
ÒØ’ª ÚÒØ∫ Ú∆ ’¬∆ Â∑ª Á∂ √Ú≈Ò √z.
ÓÈÍz∆ «√ßÿ Ï≈ÁÒ È±ß ’∆Â∂ ◊¬∂, ¿πÊ∂
ÓÀ鱧 Ú∆ ¡≈͉∂ √Ú≈Ò ’È Á≈ ÓΩ’≈
«Ó«Ò¡≈Õ Ó∂≈ Í«‘Ò≈ √Ú≈Ò √∆ «’
Âπ√∆∫ «¬’ Í≈√∂ ª Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ
Ú≈Ò∂ «¬È’Ò≈Ï Á∆ ◊æÒ ’’∂ «¬Ê∂
«√√‡Ó ÏÁÒ‰ Á∂ ‘≈Ó∆ ‘Ø, Í Á±‹∂
Í≈√∂ ¡«‹‘∆¡ª «ÚÁ∂Ù∆ ’ßÍÈ∆¡ª ȱß
Á∂Ù «Ú⁄ ÚÍ≈ ’È Á∂ √æÁ∂ Á∂ ‘∂ ‘Ø
«‹È∑ª ”⁄Ø∫ «¬’ È∂ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ
”Â∂ ¡È∂’ª ‘Ø Á∂Ù Ì◊ª È±ß Îª√∆¡ª
”Â∂ Ò‡’≈¿π‰ Á∆ ̱«Ó’≈ «ÈÌ≈¬∆Õ
Á± ‹ ≈ √Ú≈Ò √∆ «’ Íø ‹ ≈Ï «Ú⁄
«‹‘Û∆¡ª ÷æÏ∆¡ª ¡ıÚ≈¿π‰ Ú≈Ò∆¡ª
Í≈‡∆¡ª È≈Ò Âπ√∆∫ √ÓfiΩÂ≈ ’∆Â≈
‘Ø«¬¡≈ ˛ ¿π‘ «ÚÁ∂Ù∆ ’ßÍÈ∆¡ª ȱß
Ì≈ «Ú⁄ ÏπÒ≈¿π‰ Á≈ «ÚØË ’
‘∆¡ª ‘È, «¬‘ Ï∂ ¡ √± Ò ≈ √ÓfiΩ  ≈
«’Ú∂∫ ‘Ø «◊¡≈? Â∆‹≈ √Ú≈Ò √∆ «’
«‹‘Û∆¡ª ’ßÍÈ∆¡ª ≈‘∆∫ Âπ√∆∫ Á∂Ù Á∆
Âæ’∆ Á∆ ◊æÒ ’ ‘∂ ‘Ø, ¿πÈ∑ª Á≈
’ßÓ “√ÁÓ≈ «√˪” Ȫ Á∆ Íπ√Â’
«Ú⁄ Ú∂ « ÷¡≈ ‹≈ √’Á≈ ˛ «’ ¿π ‘
«’Ú∂∫ √ÁÓ∂∫ (Áπæ÷) ÍÀÁ≈ ’’∂ «Î ¿πÈ∑ª
鱧 Á± ’È Ò¬∆ ’≈ȱßÈ Ï‰≈¿π‰ Á∂
È≈Ó ”Â∂ ÒØ’ª 鱧 ´æ‡Á∆¡ª ‘ÈÕ «¬È∑ª
√Ú≈Òª Á≈ ’ج∆ Â√æÒ∆Ï÷Ù ‹Ú≈Ï
Á∂‰ Á∆ Ï‹≈¬∂ √z. ÓÈ‹∆ «√ßÿ «¬‘
◊æÒ ’«‘ ◊¬∂ «’ ÓÀ∫ «’√∂ Á∂ «Í¤∂ Òæ◊
’∂ ⁄æÒ‰ Ú≈Ò≈ È‘∆∫Õ «¬‘Ø «‹‘≈ √∆
¿π √ Á≈ ÷æ Ï ∆¡ª ’‘≈¿π ‰ Ú≈Ò∆¡ª
Í≈‡∆¡ª È≈Ò √ÓfiΩ  ≈Õ «¬Ê∂ «¬‘
Áæ√‰ ÂØ∫ Ó∂≈ Ì≈Ú Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ
Á∆ «Ú⁄≈Ë≈≈ ÂØ∫ ˛ «’ «’Ú∂∫ Ù‘∆Áª
Á≈ È≈Ó ÚÂ’∂ «¬‘ «√¡≈√∆ ÒØ ’
¡≈͉≈ ¿πµÒ± «√æË≈ ’È Ò¬∆ ÒØ’ª
鱧 ◊πßÓ≈‘ ’È ”⁄ Á∂∆ È‘∆∫ Ò≈™Á∂Õ
¡÷∆ «¬ÒÀ ’ ÙȪ «Ú⁄ ¿π √ Á≈ ‹Ø
‘√ ‘Ø«¬¡≈ ¿π‘ √Ì ‹≈‰Á∂ ‘È «’
«¬’ Ú∆ √∆‡ È‘∆∫ «‹æ √«’¡≈Õ
¡≈. ¡À√. ¡À√. Á∆ ¡◊Ú≈¬∆ ‘∂·
⁄Ò ‘∆ Ì≈Â∆ ‹ÈÂ≈ Í≈‡∆ (Ï∆.
‹∂ . Í∆.) ¡Â∂ «¬√ È≈Ò √Ïß Ë Â
Ë≈«Ó’ «‘ßÁ± √ß√Ê≈Úª Ú∆ Ù‘∆Áª Á∆
«Ú⁄≈Ë≈≈ ȱ ß ¡≈͉∂ ß ◊ «Ú⁄
„≈Ò’∂ ÒØ’ª «Ú⁄ Íz⁄≈È ÂØ∫ «Í¤∂
È‘∆∫Õ ¿πÈ∑ª È∂ Ú∆ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ
鱧 ¡≈∆¡≈ √Ó≈‹∆ ω≈’∂ Í∂Ù ’È
Ò¬∆ ¡≈͉∂ ‘æÊ ’ß‚∂ Ú‰ ÂØ∫ ◊π∂˜
Ó≈⁄ [email protected]
È‘∆∫ ’∆Â≈Õ «¬È∑ª ÚÒØ∫ ’Á∆ Ù‘∆Á
Ì◊ «√ßÿ ¡Â∂ ¿π√ Á∂ √≈Ê∆¡ª Á∂
Ïπæª 鱧 ’æ⁄∆ Òæ√∆ È≈Ò È‘≈¿π‰ ¡Â∂
’Á∆ ¿πÈ∑ª Ïπæª Á∂ ◊Òª «Ú⁄ ¡≈͉∆
«√¡≈√∆ Í≈‡∆ Á∂ ⁄؉ «ÈÙ≈Ȫ Ú≈Ò∂
‘≈ Í«‘È≈’∂ ‘ØÙ∆ ÷∂‚ ÷∂‚∆ ‹ªÁ∆ ˛Õ
«¬√ Á∆ Â≈˜≈ ¿πÁ≈‘‰ ‘π‰∂ ‘ج∆¡ª
«ÁæÒ∆ ⁄؉ª ÁΩ≈È «’È Ï∂Á∆ ÚÒØ∫
Ò≈Ò≈ Ò≈‹Í ≈¬∂ Á∂ Ïπæ Èß± ¡≈͉∂
◊Ò «Ú⁄Ø∫ ‘≈ ¿πÂ≈’∂ Ïπæ ’∂ ◊Ò
«Ú⁄ Í≈™«Á¡ª Ú∂÷∆ ‹≈ √’Á∆ ˛Õ
Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ Â∂ ¿π√Á∂ √≈Ê∆¡ª
Á∂ ‹◊≈™ ÍπÒ ´«Ë¡≈‰≈ «Ú÷∂ Òæ◊∂
Ïπæª È≈Ò Âª «¬‘ «÷ÒÚ≈Û ¡’√
‘∆ ‘πßÁ≈ «‘ßÁ≈ ˛Õ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ
Á∆ ËÓª ÍzÂ∆ ’∆ Í‘πß⁄ √∆, ¿π√ √ÏßË∆
«¬È∑ª ‘ «’√Ó Á∂ ËÓª Ú≈«Ò¡ª ȱß
’ج∆ √Ø’≈ È‘∆∫Õ «¬È∑ª È∂ ª ¿π√
鱧 «Úß◊∂ ‡∂„∂ „ß◊ È≈Ò ¡≈͉∂ ËÓ
Á∆ ÚÒ◊‰ «Ú⁄ «Ò¡≈’∂ ¡≈͉∆¡ª
«√¡≈√∆ ⁄ΩËª Ò¬∆ ÚÂ’∂ ÒØ’ª Á∂
¡æ÷∆∫ ÿæ‡≈ Í≈¿π‰≈ ‘πßÁ≈ ˛Õ ËÓª Ï≈∂
Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ Á∂ «Ú⁄≈ª Á∆ ÍπÙ‡∆
¿πÈ∑ª Á∆ ¡≈͉∆ «Ò÷ ≈‘∆∫ √ÍÙ‡
˛, ¿πÈ∑ª «’‘≈ √∆ «’ ““«‹‘Û≈ ËÓ
«¬È√≈È È± ß «¬È√≈È ÂØ ∫ Úæ ÷ ’∂ ,
Óπ‘æÏ Á∆ ʪ ¿πÈ∑ª 鱧 «¬’ Á±‹∂ È≈Ò
ȯ ’È∆ «√÷≈Ú∂, ¡ßË «ÚÙÚ≈√ª
鱧 ¿πÂÙ≈«‘ ’’∂ ÒØ’ª Á∂ ÏΩ«Ë’
«Ú’≈√ ”⁄ π’≈Ú‡ ω∂, «ÁÓ≈◊ª ȱß
÷øπ„≈ ’∂, ¿π‘ ’Á∂ Ú∆ Ó∂≈ ËÓ È‘∆∫
‘Ø √’Á≈Õ””
ÓΩ’≈Íz√ «√¡≈√ÂÁ≈È Ù‘∆Áª
Á∂ Í«Ú≈ª 鱧 Ú∆ ’¬∆ Ú≈ ¡≈͉∆
◊ßÁ∆ «√¡≈√ Á≈ «‘æ√≈ ω≈¿π‰ «Ú⁄
’≈ÓÔ≈Ï ‘Ø ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ «‹Ú∂∫ «’ «Í¤Ò∂
√Ó∂∫ «Ú⁄ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ Á∂ √≈Ê∆
Ù‘∆Á √π÷Á∂Ú ‹Ø ´«Ë¡≈‰≈ Á∂ ‹ßÓÍÒ
√È, Á∂ Í«Ú≈’ ÓÀ∫Ï 鱧 Ú؇ª «Ú⁄
÷Û∑ ≈ ’’∂ Ù‘∆Á Á∆ ’π  Ï≈È∆ ȱ ß
Ù‘∆Áª Á∆ «Ú⁄≈Ë≈≈ Á∂ ¿π Ò ‡
ÚÂ’∂ «Èæ‹∆ Ò≈Ì ÒÀ‰ Á∆ È≈’≈Ó
’Ø«ÙÙ ’∆Â∆ ◊¬∆Õ «¬√∂ Â∑ª Ù‘∆Á
√π÷Á∂Ú Á∆ Ê≈Í Ï≈Á∆ Á∂ ’πfi ⁄ΩË∆
¿π√Á∂ È≈Ó È≈Ò Ê≈Í ‹ØÛ’∂ (Ó‘æÒ≈
ÈΩ ÿ≈ ´«Ë¡≈‰≈) Â∂ Á∂ Ù Ì◊Â
Ô≈Á◊≈ ’Ó∂ ‡ ∆ ‹¶Ë Á∂ «ÁÙ≈«ÈÁ∂Ùª ¡Èπ√≈ ´«Ë¡≈‰≈ Á∂ ’πfi
«¬È√≈¯Í√ßÁ ¡Â∂ ‹Ó‘±∆ ÓÀ∫Ïª Â∂
¡≈Ë≈ «¬’ ’Ó∂‡∆ ≈‘∆∫ «¬√ Ù‘∆Á
Á∆ Ô≈Á◊≈ ω≈’∂ ¿π √ Á≈ Ïπ æ Â
√Ê≈Í ’∆Â≈ «◊¡≈Õ «¬√ ’Ó∂‡∆ ÚÒØ∫
Ù‘∆Á √π÷Á∂Ú Á∆ Ô≈Á◊≈ Á√≈™Á≈
«¬’ ÍæÊ Ú∆ Ïπæ Á∂ ‘∂· Ò◊≈«¬¡≈
«◊¡≈, «‹√ 鱧 Ê≈Í Ï≈Á∆ Á∂ Ȫ
”Â∂ ω∂ ‡æ√‡∆ ¡≈◊±¡ª È∂ ¿π÷≈Û’∂,
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
3
¿π Ê ∂ ¡≈͉∂ Ê≈Í ‡æ √ ‡ Á≈ Íæ Ê 
Ò◊≈’∂ ¡«Â ÿ‡∆¡≈ ’≈Ú≈¬∆ ’∆Â∆
◊¬∆, «‹√ ÂØ∫ √ÍÙ‡ ˛ «’ ¿π‘ Ù‘∆Á
√π÷Á∂Ú È±ß «√¯ Â∂ «√¯ Ê≈Í Ï≈Á∆
Âæ’ ‘∆ √∆Ó ’’∂ ¿π√ Á∆ ’πÏ≈È∆
鱧 ¡≈͉∂ ’Øfi∂ ÓßÂÚª Ò¬∆ Ú‰≈
⁄≈‘πÁ
ß ∂ ‘ÈÕ Ù‘∆Á √π÷Á∂Ú Á∂ ‹ÈÓ «ÁÈ
Â∂ ͱ‹≈, Í≈· ¡Â∂ ‘ÚÈ ¡≈«Á ’’∂
Ú∆ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ Á∂ «¬√ √≈Ê∆ Á∆
«Ú⁄≈Ë≈≈ È≈Ò «÷ÒÚ≈Û ’∆Â≈ ‹≈
«‘≈ ˛Õ ‹ÁØ∫«’ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ
¡Èπ √ ≈ ““ͱ ‹ ≈, Í≈· Ì◊Â∆ ¡Â∂
¡Á≈√ª ¡æ Á∆ ◊Ó∆ ‹ª ¡æ Á∆
√Á∆ ÂØ∫ È‘∆∫ Ï⁄≈¡ √’Á∆¡ªÕ”” ¿π√Á∂
«¬‘ ’«‘‰ Á≈ ¡Ê ˛ «’ «¬√ Â∑ª
Á∂ «ÚÙÚ≈√ª È≈Ò √≈‚∆ «˜ßÁ◊∆ Á∂ Áπ÷
æ
Á± È‘∆∫ ‘Ø √’Á∂Õ
«¬È∑ ª Ù‘∆Áª Á∆ «Ú«◊¡≈È’
«Ú⁄≈Ë≈≈ 鱧 ÷Ø≈ Ò≈¿π‰ Ò¬∆ ÍæϪ
Ì≈ ‘ج∆ ÓØÁ∆ √’≈ Ú∆ «Í¤∂ È‘∆∫
«‘‰≈ ⁄≈‘π ß Á ∆Õ ¿π √ ÚÒØ ∫ Ú∆ ‘π ‰
«Ú«Á¡’ «√Ò∂Ï√ «Ú⁄ Ó≈«¬‰ ¡Â∂
Ó‘ªÌ≈Â È±ß Ù≈ÓÒ ’È Á∂ ÓÈ√±Ï∂
ω≈’∂ «Ú«◊¡≈È’ «Ú⁄≈Ë≈≈ ¿πÍ
’Øfi∂ ‘ÓÒ∂ ’∆Â∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ «¬È∑ª ÚÒØ∫
«¬‘ ’«‘‰≈ «’ ◊‰∂Ù ‹∆ Á∂ «√ ¿πÍ
‘≈Ê∆ Á≈ «√ Ò◊≈¿π‰≈ ¿π√ Ú∂Ò∂ Á∆
ÓÀ‚∆’Ò √‹∆ Á≈ «¥√Ó≈ ˛, Ú∆
«¬«Â‘≈√ 鱧 Íπæ·≈ ◊∂Û≈ Á∂‰ Á∂ Ï≈Ï
˛Õ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ Á∆ «Ú«◊¡≈È’
«Ú⁄≈Ë≈≈ 鱧 ÷Ø≈ Ò≈¿π‰ Ò¬∆ ¡Â∂
«Í¤≈÷Û∆ «Ú⁄≈Ë≈≈ 鱧 ÍzÎπæÒ ’È
Á∂ «¬‘ ’Øfi∂ ÔÂÈ ‘ÈÕ Ù‘∆Á Ì◊Â
«√ßÿ Á∂ «Ò÷∂ ¡Èπ√≈ «’ ““«‹‘Û≈ Ú∆
ÓÈπ÷
æ Íz◊Â∆ Á≈ ‘≈Ó∆ ˛, ¿π√ 鱧 Ò≈˜Ó∆
ÂΩ ”Â∂ Íπ≈‰∂ «ÚÙÚ≈√ª Á∆ ‘ ◊æÒ
Á∆ ¡≈ÒØ⁄È≈ ’È∆ ͬ∂◊∆, «¬‘Á∂ «Ú⁄
¡«ÚÙÚ≈√ Íz ◊ ‡ ’È≈ ͬ∂ ◊ ≈ Â∂
«¬‘Á∂ ‘ Í«‘Ò± 鱧 Úß◊≈È≈ ͬ∂◊≈Õ
Íz⁄Ò «ÚÙÚ≈√ª Á∆ «¬’æÒ∆-«¬’æÒ∆
◊æ Ò Á∆ Ï≈ÁÒ∆Ò Íπ ‰ ¤≈‰ ’È∆
ͬ∂ ◊ ∆Õ ‹∂ ’Ø ¬ ∆ ÁÒ∆Ò È≈Ò «’√∂
«√˪ ‹ª ÎÒ√Î∂ «Ú⁄ «ÚÙÚ≈√ ’È
Òæ◊Á≈ ˛ ª ¿π‘ «ÚÙÚ≈√ √≈‘π‰ÔØ◊
˛, ¿π‘Á∆ ÁÒ∆Ò ◊Ò ‹ª ¿π’≈ ‘∆
Ï∂Ïπ«È¡≈Á ‘Ø √’Á∆ ˛, Í ¿π√ ȱß
·∆’ ≈‘ ”Â∂ «Ò¡ªÁ≈ ‹≈ √’Á≈ ˛
«’™«’ Â’Ù∆ÒÂ≈ ¿π‘Á∆ «˜ßÁ◊∆
Á≈ Ë± Â≈≈ ‘πßÁ∆ ˛ Í «È≈ «ÚÙÚ≈√
¡Â∂ ¡ßÈ∑≈ «ÚÙÚ≈√ ÷ÂÈ≈’ ‘πßÁ≈ ˛Õ
(Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ)
Ì≈ Á∂ ÈÚ∂∫ ω∂ ÍzË≈È ÓßÂ∆
È∂ ‘≈Ò ‘∆ «Ú⁄ ‘ج∆¡ª «ÁæÒ∆ «ÚË≈È
√Ì≈ ⁄؉ª «‹æ‰ Ò¬∆ ’¬∆ Â∑ª Á∂
‘æÊ’ß‚∂ Ú‰ Á∆ ’Ø«ÙÙ ’∆Â∆ «‹È∑ª
«Ú⁄ «¬’ ‘æ Ê ’ß ‚ ≈ ¡≈Í È± ß È√∆Ï
Ú≈Ò≈ ÍzË≈È ÓßÂ∆ ÿث٠’È Ú≈Ò≈
Ú∆ √∆Õ Á±‹∂ Í≈√∂ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ
Á∆ «Ú⁄≈Ë≈≈ ¡Èπ√≈ È√∆ÏÚ≈Á∆
(«’√ÓÂÚ≈Á∆) ’Ω‰ ‘πßÁ∂ ‘È, ¿πÈ∑ª Á∆
¡≈͉∆ «Ò÷ ¡Èπ√≈ Ú∂÷Ø ““Âπ√∆∫ ‘
◊æÒ Ò¬∆ æÏ ÚÒ Ú∂÷Á∂ ‘Ø, «¬√ Ò¬∆
Âπ√∆∫ «’√ÓÂÚ≈Á∆ ¡Â∂ «È≈Ù≈Ú≈Á∆
‘ØÕ «’√ÓÂÚ≈Á «Ó‘È ÂØ∫ Ì拉 Á≈
«¬’ √Â≈ ˛, ’Ó˜Ø, ’≈«¬ Â∂ Ì◊ΩÛ∂
ÒØ ’ ª Á∆ ¡≈÷∆ ÍÈ≈‘””Õ (Ù‘∆Á
Ì◊ «√ßÿ) «¬√ ÂØ∫ √ÍÙ‡ ˛ «’ √≈‚∂
Á∂Ù Á∂ «√¡≈√∆ È∂Â≈Úª Á≈ √≈‚∂ ’ΩÓ∆
Ù‘∆Áª È≈Ò ’ج∆ Ó∂Ò È‘∆∫Õ
«Áæ Ò ∆ «ÚË≈È √Ì≈ Á∆¡ª
Â≈˜∆¡ª ⁄؉ª ÁΩ≈È Úæ‚∆ ÍæË ”Â∂
«‹æ ‘≈√Ò ’È Ú≈Ò∆ ¡≈Ó ¡≈ÁÓ∆
Í≈‡∆ “¡≈Í” Á∂ Óπæ÷ ¡≈◊± ¡«ÚßÁ
’∂‹∆Ú≈Ò «‹È∑ª ÚÒØ∫ ‘π‰∂ ‘π‰∂ «ÁæÒ∆
Á∂ Óπæ÷ ÓßÂ∆ Ú‹Ø∫ √‘πß ¸æ’∆ ˛, ¿πÍ
ÒØ’ª È∂ Ï‘π Úæ‚∆¡ª ¿πÓ∆Áª Ò≈¬∆¡ª
‘Ø ¬ ∆¡ª ‘ÈÕ «¬È∑ ª ÚÒØ ∫ Ú∆ «‹Ê∂
¡≈͉∆¡ª √‡∂‹ª ¿πÍ Ù‘∆Á Ì◊Â
«√ßÿ ÚÒØ∫ «ÁæÂ∂ «¬È’Ò≈Ï-«‹ßÁ≈Ï≈Á
Á∂ È≈¡∂ Ò◊≈¬∂ ‹ªÁ∂ ‘È, ¿πÊ∂ ‘∆
Ó‘≈ÂÓ≈ ◊ªË∆ Á∂ Ú∆ ◊π‰◊≈È ’∆Â∂
‹ªÁ∂ ‘ÈÕ «¬√ 鱧 Ú∆ ‹∂ ÓΩ’≈Íz√Â∆
È‘∆∫ ª ‘Ø ’∆ «’‘≈ ‹≈ √’Á≈ ˛?
«’™«’ Ù‘∆Á Ì◊ «√ß ÿ Á∂
«¬È’Ò≈Ï ¡Â∂ Ó‘≈ÂÓ≈ ◊ªË∆ Á∂
¡÷ΩÂ∆ √Ú≈‹ Á≈ ˜Ó∆È ¡√Ó≈È Á≈
Î’ ˛Õ «¬È∑ª ÁØ‘ª Á∆ «Ú⁄≈Ë≈≈
Á≈ ’ج∆ Ó∂Ò ‘∆ È‘∆∫ Í ’∂‹∆Ú≈Ò
‹∆ «¬È‡∑ ª ÁØ È ª ȱ ß «√√‡Ó Á∆
ÂÏÁ∆Ò∆ Ò¬∆ Ú‰ Á∆ Ú’≈Ò ’
‘∂ ‘ÈÕ ◊ªË∆ È∂ ’Á∂ Ú∆ ¡ß◊∂˜∆
≈‹ «ÚπæË «√√‡Ó ÏÁÒ‰ Á≈ ‘πß◊≈≈
È‘∆∫ Ì«¡≈ ‹ÁØ∫«’ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ
¡Â∂ ¿πÈ∑ª Á∂ √≈Ê∆ ¡ß◊∂˜∆ ≈‹ Á≈
÷π≈-÷Ø‹ ÷ÂÓ ’’∂ «¬Ê∂ ÈÚª ÍzÏßË
¿π√≈È Á∆ ÒÛ≈¬∆ ÒÛ ‘∂ √ÈÕ √Ø
Ù‘∆Á Ì◊ «√ß ÿ ÚÒØ ∫ Ùπ  ± ’∆Â∆
«¬È’Ò≈Ï Á∆ ÒÛ≈¬∆ 鱧 ◊ªË∆Ú≈Á
È≈Ò Ò◊æ‚ ’’∂ ’∂‹∆Ú≈Ò ‹∆ «¬’
«Ó¡≈È «Ú⁄ ÁØ ÂÒÚ≈ª Í≈ ’∂ «’Ú∂∫
¡æ◊∂ ⁄ÒÁ∂ ‘È, «¬‘ ¡≈¿π‰ Ú≈Ò≈
√Óª ‘∆ √ÍÙ‡ ’∂◊≈Õ
√Ø ¡æ‹ Ú؇ª χØÈ Ò¬∆ Ò≈¬∂
‹ªÁ∂ ÒØ’ ÒÌ≈¿± È≈¡«¡ª 鱧 Í÷‰
Á∆ Ï‘π Úæ‚∆ ÒØÛ ˛ «‹‘Û∂ «’ ÓΩ‹±Á≈
√≈∆¡ª ‘∆ «√¡≈√∆ Í≈‡∆¡ª ÚÒØ∫
ÒØ ’ ª ȱ ß Ó±  ÷ ω≈¿π ‰ Ò¬∆ ÚÂ∂
‹ªÁ∂ ‘ÈÕ ‹ÁØ∫ Âæ’ ¡≈Ó ÒØ’ «¬‘
È‘∆∫ √Ófi‰◊∂, ¿πÁØ∫ Âæ’ «¬‘ «√¡≈√∆
ÒØ’ ¡≈Ó ‹ÈÂ≈ Á∂ ¡æ÷∆∫ ÿæ‡≈ Í≈¿π‰
Ò¬∆ √¯Ò ‘πßÁ∂ «‘‰◊∂ ¡Â∂ Ù‘∆Á
Ì◊ «√ßÿ ‘Øª ÚÒØ∫ «⁄ÂÚ∂ Ï≈ÏÂ≈
Ú≈Ò∂ «¬È√≈¯ Í√ß Á ¡Â∂ ‹Ó‘±  ∆
’Áª ’∆Óª Ú≈Ò∂ ≈‹ Íz Ï ß Ë È± ß
√Ê≈Í ’È È≈Ò «÷ÒÚ≈Û ‘π ß Á ≈
‘∂◊≈Õ
IHAEA-FIHBE
Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ √Ó≈‹ Ò¬∆ ‹»fi‰ Ú≈«Ò¡ª Á≈ ⁄≈ȉ ÓπÈ≈≈
◊∞⁄È Íº÷Ø’Òª
‹Á Ú∆ Á∂√ Á≈ ’ج∆ ÈΩ‹Ú≈È
√Ó≈‹ √πË≈ Á∆¡ª √Ø⁄ª «Úº⁄Ø∫ √Ó≈‹
«Úº⁄ «‘≥Ó Á≈ ’ج∆ ’ÁÓ Íπ‡
º Á≈ ‘À ÂÁ
Ì◊ «√≥ÿ Á∆ ‹∆ÚÈ Ô≈Â≈ ¿∞√Á≈
≈‘ ˜» ∞√È≈¿∞∫Á∆ ‘ÀÕ √Ó≈‹ √πË≈
Ò¬∆ √Ø⁄‰ Ú≈«Ò¡ª Á∂ ÍÀª Á≈ √Î
’ªÂ∆¡ª ÂØ∫ ÒÀ’∂ «’√∂ ˘ ÁØ Ú’Â Á∆
؇∆ Á∂‰ º’ Ú∆ ‘Ø √’Á≈ ‘ÀÕ ’ج∆ Ú∆
ÈΩ‹Ú≈È ‹Á ÁπÈ∆¡ª «Úº⁄ ⁄ºÒ ‘∂ Ò∞‡
º
÷√πº‡ Á∂ Ë≥Á∂ Á∂÷Á≈ ‘À ÂÁ ‘∆ ¿∞√Á∂
ÓÈ «Úº⁄ «¬≥‘Ȫ ÍzÂ∆ «ÚÁØ‘ Á∆¡ª
√Ø⁄ª √π» ‘Ø ‹ªÁ∆¡ª ‘ÈÕ «¬√ Â∑ª
Á∆¡ª Ì≈ÚÈ≈Úª «√Î ’∞Á ںÒØ∫
⁄≥◊∆ √Ø⁄ Ú≈Ò∂ Í≈«’ √≈Î «¬È√≈Ȫ
«Úº⁄ ‘∆ Ì∆¡ª ‹ªÁ∆¡ª ‘ÈÕ √Ó≈‹
Á≈ «Ú◊«Û¡ª Ï∂«¬÷Ò≈’≈ ÂÏ’≈ √Á≈
¿∞√≈» √Ø⁄ Ú≈«Ò¡ª ˘ ◊∞≥Ó≈‘ ’È
Á∆ ’Ø « ÙÙ ’Á≈ ‘À Õ √Ø ⁄≥ ◊ ∆ √Ø ⁄
Ú≈«Ò¡ª ˘ ‹Á Ú∆ «¬√ √Â∂ Â∂ Â∞È
Á≈ ‘Ω√Ò≈ ÍÀ∫Áª ‘À ÂÁ ˜» ‘∆ «¬º’
Ú≈ Ì◊ «√≥ÿ Ú◊∂ ÈΩ‹Ú≈È √‘∆Áª
Á∆ »‘ ¡≈͉∂ ÚºÒ ˜» «÷⁄Á∆ ‘À Õ
«‹‘Û≈ ÈΩ‹Ú≈È Ì◊ «√≥ÿ Ú◊∆¡ª
Í≈«’ Í«ÚºÂ »‘ª ÂØ∫ √∂Ë≈ ÒÀ‰ Òº◊
‹≈Ú∂ ¿∞‘ ‘∆ √≈Ï ’ÁÓ∆∫ √Ó≈‹ √∂Ú≈
Á≈ ÒßϪ Í≥Ë ÂÀ¡ ’Á≈ ‘ÀÕ ÒØ’ ÌÒ≈¬∆
Ú≈«Ò¡ª Á∂ «¬√ «Ïº÷Û∂ ÍÀ«‚¡ª Â∂ Â∞È
√Ó∂∫ ÍÀª ʺÒ∂ ’≥«‚¡ª Á≈ ‘Û ¡≈¿∞∫Á≈
‘∆ ‘À «‹√ Á∂ ’≈È Ï‘∞ √≈∂ ÈΩ‹Ú≈È
¡ºË «Ú⁄’≈ ‘∆ «¬‘Ȫ √«Â¡ª ˘
¤º‚ ’∂ Ï‘∞ ‘∆ «ÈÚ≈‰ª Á≈ √Î ÂÀ¡
’ ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ «‹È∑ª È∂ √Ó≈‹ ˘ √≈Î
√πÊ≈ ’È≈ ‘∞Á
≥ ≈ ‘À ‹Á ¿∞‘ ‘∆ «ÊÛ’
‹≈‰ ÂÁ ¿∞‘ ◊Á≈ Ú∆ Ï‘∞ ں‚∂ «√ºË
‘∞Á
≥ ∂ ‘ÈÕ ÚÂÓ≈È ≈‹√ºÂ≈ Á∂ ’≈È
√Ó≈‹ ‹Ø Áπ÷
º ÌØ◊ «‘≈ ‘À «¬√Á≈ ’≈È
Ú∆ «¬‘Ø ‘À «’ «’√∂ Ú’Â √Ó≈‹ √πË≈
Ú≈Ò∂ ÈΩ‹Ú≈È Ò∞‡∂∆ ≈‹√ºÂ∂ Á∂ Úº‚∂
’∞‘≈Û∂ Á∂ Á√Â∂ ω∂ ‘ج∂ ‘È «‹≥‘Ȫ Á∂
√‘≈∂ √Ó≈‹ Á∂ «√¡≈‰∂ Ú◊ Á∆ √Ø⁄
÷π„
≥ ∆ ’∆Â∆ ‹≈‰∆ √Ω÷∆ ‘Ø ‹ªÁ∆ ‘ÀÕ
Ì≈ Á∆ ¡‹≈Á∆ Á∂ √≥ ÿ Ù
ÁΩ  ≈È Ù‘∆Á∆ Á∂ ’ ∂ Ì◊ «√≥ ÿ È∂
ÈΩ‹Ú≈Ȫ «Úº⁄ ‹Ø ’ªÂ∆ Á∆ Ò«‘ Á∂
Ï∆‹ Ï∆‹∂ √È Á∂ ’≈È ‘∆ ¡‹≈Á∆ Á≈
√≥ÿÙ Óπ’≈Ó Âº’ ¡ºÍÛ √«’¡ª √∆Õ
«¬√ ≈‘ ˘ ‘Ø Ú∆ Ï‘∞ √≈∂ ÈΩ‹Ú≈Ȫ
È∂ Ù‘∆Á∆¡ª Í≈’∂ ∞√È≈«¬¡≈ √∆ «‹È∑ª
«Úº⁄ Ù‘∆Á ¿±ËÓ «√≥ÿ, √π÷Á∂Ú, ⁄≥Á
√∂ ÷  ¡‹≈Á, ’Â≈ «√≥ ÿ √≈Ì≈
«ÚÙ∂Ù Ó∆Ò ÍºÊ ‘ÈÕ Ì◊ «√≥ÿ «¬È∑ª
«Úº⁄ «¬º’ Ú’Â∆ Ù‘∆Á ‘∆ È‘∆∫ √∆ √◊Ø∫
«¬º’ «Ú⁄≈Ë≈≈ Á≈ ÍºÊ ÍzÁ√’ Ú∆
√∆ Õ ‹ÁØ∫ ¡√∆∫ Ì◊ «√≥ÿ Á∆ ‹∆ÚÈ
Ô≈Â≈ Ï≈∂ ‹≈ȉ Á∆ ’Ø«ÙÙ ’Á∂ ‘ª
ÂÁ ¿∞‘ ¡≈͉∆ «˜≥Á◊∆ «Úº⁄ ’Á∂ Ú∆
‹Û ¡Ú√Ê≈ ‹ª «Ú≈Ó Á∆ √«ÊÂ∆
«Úº⁄ È‘∆∫ ¡≈«¬¡≈Õ ‘ √≥ÿÙ ÁΩ≈È
¿∞√È∂ ÈÚª «√º÷‰ ¡Â∂ «√÷≈¿∞‰ Á∆
’Ø«ÙÙ ’∆Â∆ ‘ÀÕ ¡≈͉∂ Í«Ú≈ Á∂
Úº«‚¡ª ÂØ∫ ¿∞√È∂ Á∂Ù ¡Â∂ √Ó≈‹ Ò¬∆
’∞ºfi ’È Á≈ ‹‹Ï≈ «Ò¡≈Õ «¬‘Ȫ
‹˜«Ï¡ª Á∂ Ò¬∆ ‹Á ¿∞√È∂ ÈΩ‹Ú≈È
√Ì≈ Á∂ È≈Ò ‹∞Û’∂ √≥ÿÙ ’∆Â≈ ¡Â∂
«’√∂ Ú’Â ‹Á ¿∞√˘ «¬√ √≥◊·È ÂØ∫
«’√∂ ’≈È Úº÷ ’∆Â≈ ‹≈‰ Òº«◊¡≈
√∆ ÂÁ Ì◊ «√≥ÿ È∂ ‘ºÁ Á‹∂ Á∆
‘Ò∆Ó∆ «ÈÓÂ≈ «Á÷≈¿∞∫«Á¡ª ‘Ø«¬¡ª
¡≈͉∂ ¿∞√ √≥◊·È È≈Ò «‘‰ «Úº⁄
‘ ‘∆Ò≈ Ú«Á¡ª √ÎÒ ’Ø « ÙÙª
’∆Â∆¡ªÕ Ú’Â Á∂ È≈Ò ÈΩ‹Ú≈È Ì≈Â
√Ì≈ Á≈ ⁄Ó’Á≈ «√Â≈≈ Ì◊ «√≥ÿ
‘∆ «√ºË ‘Ø«¬¡ªÕ Ì◊ «√≥ÿ Á≈ «¬‘
ÚÂ≈≈ √≈˘ «√÷≈¿∞∫Á≈ ‘À «’ ÒØ’
√≥ÿÙ ‘Ó∂Ù≈ √≥◊·Èª Á∂ √‘≈∂ ‘∆ «‹ºÂ∂
‹≈ √’Á∂ ‘ÈÕ ¿∞√ Ú’Â ÁπÈ∆¡ª «Úº⁄
⁄ºÒ ‘∆ √Ó≈‹Ú≈Á ¡Â∂ Â’ Á∆
‘È∂∆ Á≈ Ì◊ «√≥ÿ Á∆ «‹≥Á◊∆ Á∂
¡≈Ó ÈΩ‹Ú≈Ȫ Á∆ Â∑ª Í»≈-Í»≈ ¡√
‘Ø«¬¡≈ √∆ Í Ì◊ «√≥ÿ √Á≈ «√º÷‰
Á∆ «ÏÂ∆ Ú≈Ò≈ ÈΩ‹Ú≈È √∆ «‹√ È∂
’Á∂ Ú∆ √Ó∂∫ Á∂ È≈Ò ÈÚª «√º÷‰ ÂØ∫
Óπ÷
º È‘∆∫ ÓØ«Û¡≈ √∆Õ
ÚÂÓ≈È √Ó∂∫ Á∆¡ª ≈‹È∆Â’
Í≈‡∆¡ª, √Ó≈‹ √∂Ú∆ ¡÷Ú≈¿∞∫Á∂ ÒØ’,
ËÓª Á∆ ¡≈Û «Úº⁄ ÚÍ≈ ’È Ú≈Ò∂
ÒØ’ Ì≈Ú∂∫ Ì◊ «√≥ÿ Á∆ √÷√∆¡Â ˘
Ëπ≥ÁÒª ’’∂ ¡≈͉∂ «‘ºÂª Á∆ Í»Â∆
’È Ò¬∆ √‘∆Áª Á∆ ’∞Ï≈È∆ ˘ ÓØ‘≈
ω≈’∂ Ú‰ Á∆ ’Ø«ÙÙ ’Á∂ ‘È Í
Ì◊ «√≥ÿ Á≈ ‘ »Í √Ó≈‹ Á∂ ÁºÏ∂
’∞⁄Ò∂ ÒØ’ª Á∆ ¡Ú≈‹ Ï‰È Ú≈«Ò¡ª
Á≈ ‘∆ ͺ÷ Í»Á≈ ‘ÀÕ Ì◊ «√≥ÿ Á∆
Ù÷√∆¡Â «Úº⁄∫ Ì≈Â∆ √«Ì¡≈⁄≈ ¡Â∂
Í≥‹≈Ï∆ √«Ì¡≈⁄≈ Á≈ »Í ª ÏØÒÁ≈
‘∆ ‘À Í «’√∂ ¿∞ √ «Ú⁄≈ Á∆
Â‹Ó≈È∆ È‘∆∫ ’Á≈ «‹√ «Úº ⁄
’º‡ÛÂ≈ ‹ª «Èº‹∆ «‘ºÂª Ú≈Ò≈ «Ú⁄≈
͉ÍÁ≈ ‘ØÚ∂Õ ¡≥ÂÒ∂ «ÁȪ «Úº⁄ «√
√‹≈¬∆ √Ø‘‰∆ ͺ◊ Í≥‹≈Ï∆ «Ú√∂ Á∆
Ï≈ Í≈¿∞ ∫ Á∆ ‘À Õ Ì◊ «√≥ ÿ
«¬È√≈È∆¡Â Á∂ ËÓ Á≈ ÓπÁ¬∆ ‘∞≥Á∂
‘Ø«¬¡ª Ë«Û¡ª Á∂ ËÓ ÂØ∫ ¿∞µÍ Á∆
√Ø⁄ ˘ Í‰≈«¬¡ª ÓÈ∞÷
º √∆Õ ÈΩ‹Ú≈È∆
Á∆ ¿∞Ó «Úº⁄ ‘∆ ¿∞µ⁄∆¡ª √Ø⁄ª Ú≈Ò≈
Í»È ÓÈ∞º÷ Ú≈Ò∂ «’Á≈ Á≈ Ó≈Ò’
Ì◊ «√≥ÿ ÈΩ‹Ú≈Ȫ ˘ ¿∞µ⁄∂ ¡≈⁄‰
È≈Ò √≥ÿ√ Á≈ ≈‘∆ ω≈¿∞∫Á≈ ‘ÀÕ ‘
ÈΩ‹Ú≈È Ò¬∆ Ì◊ «√≥ÿ Á≈ ‹∆ÚÈ
¡Â∂ «Ú⁄≈ ÁÙÈ √Á≈ Í∂‰≈ √ØÂ
Ï«‰¡ª ‘∂◊≈Õ
«Í≥‚ ͺ÷Ø ’Òª «‹Ò≈ ÏÈ≈Ò≈
IDAGGBGBDE
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ó≈⁄ [email protected]
4
«’Ú∂∫ «Ú’√ ‘ج∆ Ì◊ Á∆ ≈‹√∆ √ÓÂ
È«ÌßÁ
Ì≈Â∆ «¬È’Ò≈Ï∆ «‘∆’ «Ú⁄
AIBH Ú∑≈ ÏÛ≈ Ó‘æÂÚͱÈ ˛Õ ‹∂
’‘∆¬∂ ª AIAD-AE Á∂ √≈Òª «Í¤Ø∫
Ì≈Ú ˆÁ Í≈‡∆ Á∆¡ª √◊Ó∆¡ª
¡Â∂ ¿πÈ∑ª ¿πÂ∂ ⁄Ò∂ ≈‹È∆Â’ ’∂√ª
¡Â∂ «ÁæÂ∆¡ª Î≈√∆¡ª ¡Â∂ √˜≈Úª
«Í¤Ø∫ Ì≈Â∆ «¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ «Ú⁄
«¬’ ÈÚª ‹ØÙ ÈÚ∆∫ «ÁzÛÂ≈, ÈÚª
√ß’ÒÍ ¡Â∂ ÈÚ∆∫ ±‘ ËÛ’‰ Òæ◊∆
√∆Õ AIAI Á∆ ‹«Ò¡ªÚ≈Ò∂ Ï≈◊ Á∆
ÿ‡È≈ ÂØ∫ ÒÀ ’∂ AIBB Âæ’ «‹‘Û∆
«¬’ Í∆Û≈ Á≈«¬’ ⁄∆√ «√ ‘∆ √∆,
¿π‘È∂ AIBH ”⁄ «¬’ ÈÚ∆∫ ’Ú‡
Ò¬∆ √∆Õ AIBH Á∂ √≈Ò È±ß Ú∂÷∆¬∂ ª
√Óπ æ ⁄ ∂ Ì≈ «Ú⁄ ÈΩ ‹ Ú≈Ȫ Á∆¡ª
‡ØÒ∆¡ª Á∆¡ª ‡ØÒ∆¡ª «¬È’Ò≈Ï∆ ω
’∂ «ÚÁ∂Ù∆ ‘π’Ó≈Ȫ È≈Ò ‡æ’ ÒÀ‰
¿πÂ∂ ¿πÂ≈± √ÈÕ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ
Á∆ «˜ßÁ◊∆ Á∂ «¬‘Ø √≈Ò AIBH ÂØ∫ ÒÀ
’∂ AICA Âæ’ √πÈ«‘∆ Ú∑∂ ‘ÈÕ «√¯
Ì◊ «√ß ÿ Á∂ ‘∆ È‘∆∫ √Óπ æ ⁄ ∆
«¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ Á∂ Ò¬∆ «¬‘ √≈Ò
«¬’ √ß◊≈Ó∆ (Trasitional) ’≈«¬¡≈
’ÒÍ Á∂ √≈Ò √ÈÕ
«‘ß Á Ø √ Â≈È
∆ÍÏ«Ò’
¡À √ Ø √ ∆¬∂ Ù È Á≈ ◊·È AIBC «Ú⁄
√⁄∆∫ÁÈ≈Ê √π«È¡≈Ò Á∆ ¡◊Ú≈¬∆
”⁄ ‘Ø « ¬¡≈ √∆Õ «¬‘Á∂ Í«‘Ò∂
¡ÀÒ≈ÈÈ≈Ó∂ 鱧 ‹∂ Ú∂÷∆¬∂ ª «¬√ ¿πÂ∂
¿π√ √Ó∂∫ Á∆¡ª «ÚÁ∂Ù∆ «¬È’Ò≈Ï∆
Ò«‘ª Á≈ ◊± Û ∑ ≈ Íz Ì ≈Ú √∆Õ Ì≈Ú
√Ó≈‹Ú≈Á Á≈ ¡«√æ Ë ≈ Íz Ì ≈Ú √∆Õ
«Ó√≈Ò Ò¬∆ ¡ÀÒ≈ÈÈ≈Ó∂ «Ú⁄ Á‹
˛, ““«¬’ «¬È’Ò≈Ï∆ Í≈‡∆ «¬È∑ ª
¡ʪ «Ú⁄ ’ΩÓ∆ È≈ ‘Ø ’∂ ’ΩÓªÂ∆ ˛
«’ «¬È∑ª ¡ß«ÂÓ «ÈÙ≈È≈ «ÚÙÚ «Ú⁄
Ó∂Ò‹ØÒ ¡Â∂ Ì≈¬∆⁄≈≈ √Ê≈Í ’È≈
˛Õ «¬‘ Úæ÷-Úæ÷ ≈Ù‡ª ¡Â∂ ≈‹ª
(Á∂Ùª) Á∂ «Ú⁄’≈ ÁπÙÓ‰∆¡ª Á∆ ʪ
√«‘ÔØ◊ ⁄≈‘πßÁ∆ ˛ ¡Â∂ «¬È∑ª ¡ʪ
«Ú⁄ Ì≈ Ï∆Â∂ √πÈ«‘∆ «¬«Â‘≈√
Á∂ Ó‘≈È «Ù∆¡ª ¡Â∂ ¡æ ‹ Á∂
Ï≈ÒÙ«Ú’ ±√ Á≈ ¡«Ë¡ÀÈ ’∂◊∆Õ””
Ì≈Ú ÁØ‘ª ÂØ∫ «√æ«÷¡≈ ÒÚ∂◊∆Õ «¬‘
◊æÒ ¡æ‹ ÂØ∫ Ò◊Ì◊ [email protected] √≈Ò Í«‘Òª
«¬È’Ò≈Ï∆¡ª È∂ ’‘∆ ˛Õ «’√∂ Ò«‘
Á≈ ÷≈√≈ ’ΩÓ∆ È‘∆∫ ’ΩÓªÂ∆ ‘πßÁ≈ ˛
¡Â∂ ‘؉≈ ⁄≈‘∆Á≈ ˛Õ Ì≈Ú ÁπÈ∆¡≈
Á∂ √≈∂ ≈Ù‡ (Á∂ Ù ) ¡≈Í√∆
Ï≈ÏÂ≈ Á∆ ÔÊ≈ÊÚ≈Á∆ ˜Ó∆È ¿πÂ∂
÷Û∑∂ ‘Ø‰Õ ’ج∆ ≈Ù‡ «’√∂ Á∆ ´æ‡
È≈ ’∂ ª ‘∆ «ÚÙÚ Á≈ Ì≈¬∆⁄≈≈
’≈«¬Ó ‘Ø √’Á≈ ˛Õ Á± √ ≈ √≈ȱ ß
¡≈͉∆ «¬«Â‘≈√’ «Ú≈√ ¿π  ∂
Ó≈‰ ‘؉≈ ⁄≈‘∆Á≈ ˛Õ Ì≈Ú «Ú≈√Â
Á∂ «¬È’Ò≈Ï∆ ¡ßÙ √≈‚≈ √Ó≈«¬¡≈
‘ÈÕ ¡≈͉∂ ¡Â∆ Á∆¡ª ¡◊ª‘Ú˱
¡Â∂ «Ú«◊¡≈È’ ’Áª-’∆Óª,
«Ú⁄≈Ë≈≈Úª 鱧 «Ú’√ ’’∂ ¿πÈ∑ª
鱧 ¡≈Ëπ«È’ Ï≈ÒÙ«Ú’ ¡≈ÁÙª È≈Ò
‹Ø Û ’∂ ¡≈͉∆ «Ú⁄≈Ë≈’
Á≈Ù«È’ √Ófi «Ú’√ ’È∆
⁄≈‘∆Á∆ ˛Õ
√⁄∆∫ÁÈ≈Ê √«È¡≈Ò ÂØ∫ Ù‘∆Á
Ì◊ «√ß ÿ Âæ ’ «Ú⁄≈ª Á≈ √¯
¿πÍØ’Â Ë≈ÂÒ ÂØ∫ ‘∆ ͤ≈«‰¡≈
‹≈ √’Á≈ ˛Õ ‘≈Òª«’ √⁄∆∫ÁÈ≈Ê
√«È¡≈Ò «√¯ ÓæËÚ◊∆ ÈΩ‹Ú≈Ȫ
鱧 ‘∆ ¡«‹‘∂ «Ú⁄≈ª Á≈ Ú≈‘’ ÓßÈÁ∂
√È Í Ì◊ «√ß ÿ «¬√ ÂØ ∫ ¡æ ’ ∂
Ó˜Á±  ª «’√≈Ȫ Âæ ’ Í‘π ß ⁄ ∂ Õ
√⁄∆∫ÁÈ≈Ê Á≈ Ó √∆, ““«√¯ ÓæË
Ú◊ Á∂ ÈΩ‹Ú≈È ‘∆ ¡◊Ú≈¬∆ Á∂‰
Á∆ √ÓæÊ≈ æ÷Á∂ ‘È ‹ÁØ∫«’ Ó˜Á±
¡Â∂ «’√≈È «¬È’Ò≈Ï∆ ÎΩ ‹ Á∂
«√Í≈‘∆ Á∂ ÂΩ ”Â∂ ’ßÓ ’È◊∂Õ”” «¬‘
Ë≈È≈ ¿π√ «¬È’Ò≈Ï∆ Ë≈ÂÒ ”⁄Ø∫
¿πÍ‹∆ √∆ «‹‘Û∆ Îª√ Á∂ «¬È’Ò≈Ï∆
¡Â∂ Ì≈ ”⁄ ˆÁ Ò«‘ Á∆
«Ú≈√ √∆ Í Ì◊ «√ß ÿ AI
¡’± Ï  AIBI ȱ ß Íø ‹ ≈Ï √‡± ‚ À ∫ ‡
’ª◊√ Á∂ Ȫ ¡≈͉∂ √ß Á ∂ Ù «Ú⁄
’«‘ßÁ∂ ‘È, ”” ¡æ‹ ¡√∆∫ ÈΩ‹Ú≈Ȫ
鱧 ÏßÏ ¡Â∂ «Í√ÂΩÒ ¡Í‰≈¿π‰ Ò¬∆
È‘∆∫ ’«‘ √’Á∂Õ «¬È∑ª È∂ √È¡Â∆
÷∂Â Á∆¡ª Ï√Â∆¡ª ¡Â∂ «Íø‚ª Á∂
‡πæ‡∂ Îπæ‡∂ fiΩ∫Í«Û¡ª «Ú⁄ ’ØÛª ÒØ’ª
ȱ ß ‹◊≈¿π ‰ ≈ ˛Õ”” Ì≈Ú Ïπ « È¡≈Á∆
Ú◊ª 鱧 ‹Ê∂ÏßÁ ’È Á≈ ’≈‹ ‘æÊ
ÒÀ‰≈Õ
¡√∆∫ «Î AIBH Á∂ Ú∑ ∂ ¿π  ∂
«È◊≈‘ Ó≈∆¬∂Õ Á∂Ù Ì ”⁄ ¡ß◊∂˜∆
≈‹ «ÚπæË Ò«‘ª ⁄Ò ‘∆¡ª √È
ÍzÁÙÈ ‘Ø ‘∂ ‘ÈÕ “√≈¬∆ÓÈ Ú≈Í√
‹≈˙ Á∂ È≈¡∂ Òæ ◊ ‘∂ √ÈÕ «¬√∂
ÁΩ≈È Ò≈Ò≈ Ò≈‹Í ≈¬∂ ÏÂ≈ÈÚ∆
Íπ«Ò√ Á∂ ÂÙæÁÁ È≈Ò Ó≈∂ ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ
Ì≈Ú ÏÂ≈ÈÚ∆ ‘≈’Ó Ò≈Ò≈ ‹∆ Á∆
‘æ«Â¡≈ ’ «ÁßÁ∂ ‘ÈÕ AIBH Á≈ ‘∆
¿π‘ «¬«Â‘≈√’ «ÁÈ ˛ Ì≈Ú H √ÂßÏ
(AIBH) ‹ÁØ∫ «¬È’Ò≈Ï∆ √ß◊·È «Ú⁄
√Ó≈‹Ú≈Á ÙÏÁ ¿πÂ∂ ÌÚ∆∫ Ï«‘√
⁄ÒÁ∆ ˛ ¡Â∂ «¬√ ÙÏÁ 鱧 ¡Í‰≈
«Ò¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ «¬ß‚∆¡È ∆ÍÏ«Ò’È
¡À√Ø√∆¬∂ÙÈ Á≈ Ȫ ÏÁÒ ’∂ «¬ß‚∆¡È
√Ø Ù «Ò√‡ ∆ÍÏ«Ò’È ¡À √ Ø √ ∆¬∂ Ù È
(H.S.R.A.) æ÷ «ÁæÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ Ì≈Ú
«¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ Á≈ ͱ≈ ⁄«æÂ ‘∆
ÂÏÁ∆Ò ‘Ø ‹ªÁ≈ ˛Õ «¬√ ÙÏÁ ȱß
Ë≈È ’È ÂØ∫ Í«‘Òª «¬’ ¶Ó∆ Ï«‘√
⁄ÒÁ∆ ˛Õ «¬√ «Ú⁄≈ Âæ’ √ß◊·È
«’Ú∂∫ Í‘πß«⁄¡≈ ¡Â∂ «¬ÊØ∫ Âæ’ «Ò‹≈‰
«Ú⁄ Ì◊ «√ßÿ ̱«Ó’≈ ’∆ √∆ «¬‘Ø
¡æ ‹ Á∆ «¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ Ò¬∆
«√æ÷‰ÔØ◊ Ï‘πÓπæÒ≈ ¡«Ë¡≈¬∂ ˛Õ «¬√
«¬È’Ò≈Ï∆ ÁÙÈ Á∆ «Ú¡≈«÷¡≈
’Á∆¡ª Íø‹ ¡«‘Ó Á√Â≈Ú∂˜ª ‘È
«‹È∑ª Á≈ ÓπÒ¡ß’È ˜±∆ ¬∂Õ Í«‘Ò≈
˛ Ò≈‘Ω «Ú⁄ ◊«·Â ’∆Â∆ ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈ Á≈ ¡ÀÒ≈ÈÈ≈Ó≈ (¡ÍzÀÒ
AIBH), Á±√≈ ¡√À∫ÏÒ∆ ÏßÏ ’ª‚ Ú∂Ò∂
Ì◊ «√ßÿ ¡Â∂ Ï∆. ’∂. Áæ ÚÒØ∫ F
‹±È AIBH 鱧 «ÁæÂ≈ «◊¡≈ «Ï¡≈ÈÕ
Â∆√≈ ’ª◊√ Á≈ ‹ÁØ ∫ Ò≈‘Ω 
«¬‹Ò≈√ ⁄Ò «‘≈ √∆ ª «‘ßÁØ√Â≈È∆
√Ó≈‹Ú≈Á∆ «ÍÏ«Ò’È ¡À√Ø√∆¬∂ÙÈ
ÚÒØ ∫ Úß « ‚¡≈ «◊¡≈ ¡À Ò ≈ÈÈ≈Ó≈
(AIBI), ⁄ΩÊ≈ BF ‹ÈÚ∆ [email protected] ȱß
Úß « ‚¡≈ «◊¡≈ Á√Â≈Ú∂ ˜ “Ïß Ï Á≈
ÁÙÈ”, Íø‹Úª ˛ B ÎÚ∆ AICA
鱧 ‹≈∆ ’∆Â≈ “«¬È’Ò≈Ï∆ ÍzØ◊≈Ó
Á≈ ÷Û≈Õ «¬‘ Íø‹ ¿π‘ «¬«Â‘≈√’
Á√Â≈Ú∂˜ ‘È «‹È∑ª Á∂ ¡≈Ë≈ ¡√∆∫
¿π√ ÁΩ Á∆ «¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ «Ú⁄
¡≈¬∆ «Ú⁄≈Ë≈’ ÂÏÁ∆Ò∆ 鱧 «⁄ßÂÈ
’ √’Á∂ ‘ªÕ
¡√À ∫ ÏÒ∆ Ïß Ï ’ª‚ ”⁄ «‹‘Û≈
«Ï¡≈È Ì◊ «√ß ÿ È∂ «Áæ  ≈ ¿π ‘
¡«‹‘≈ «¬«Â‘≈√’ «Ï¡≈È ˛ «‹√
«Ú⁄ ¿πÈ∑ª √Ó≈‹Ú≈Á ÍzÂ∆ ¡≈͉∆
«È‘⁄≈ ¡Â∂ ÍzÂ∆ÏæËÂ≈ ‘∆ È‘∆∫ Íz◊‡
’∆Â∆ √◊Ø∫ «‘ßÁØ√Â≈È «Ú⁄ ¿π·∆ ÈÚ∆∫
«¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ Á∂ Íz∂‰≈ √ØÂ-◊π±
◊Ø«ÏßÁ «√ßÿ, «ÙÚ≈ ‹∆, ’Ó≈Ò Í≈Ù≈,
«˜≈ ÷ª, Ú≈«Ùß◊‡È, ÓÀ∆ Ï≈Ò‚∆,
Ò≈Ô≈Î∂‡ ¡Â∂ ÒÀ«ÈÈ È±ß ÍzÚ≈È ’∆Â≈Õ
Ì≈Ú «¬È∑ ª Á∂ ÍÀ  «⁄ß È ∑ ª ¿π  ∂
⁄Ò«Á¡ª ‘∆ ¿π‘ ÏÂ≈ÈÚ∆ ‘≈’Óª
«ÚπæË ‹ß◊ «Ú⁄ ’πæÁ∂ ‘ÈÕ «¬√ «Ï¡≈È
”⁄ Ì◊ «√ßÿ ’«‘ßÁ∂ ‘È, ““«’™«’
Ì≈ «Ú⁄ «ÚÁ∂Ù∆ √’≈ ¡Â∂ √≈‚∂
’ΩÓ∆ ¡≈◊± ÁØÚ∂∫ ‘∆ «¬√ ¡ßÁØÒÈ Á∂
ÍzÂ∆ ¿πÁ≈√∆È Ò◊Á∂ ‘È ¡Â∂ ‹≈‰
Ïπfi ’∂ ¿πÈ∑ª Á∆ ¡≈Ú≈˜ 鱧 √π‰È Á∆
ʪ ’ßÈ ÏßÁ ’È Á∆¡ª ’Ø«ÙÙª ’
‘∂ ‘ÈÕ ¡≈«÷ ¡√∆∫ ¡≈͉≈ Î˜
√Ó«fi¡≈ «’ ¡√∆∫ «¬’ ¡«‹‘∆
«⁄Â≈ÚÈ∆ Á∂ ¬ ∆¬∂ «’ «‹‘Á∂ È≈Ò
¿π È ∑ ª ȱ ß È˜-¡ß Á ≈˜ È≈ ’∆Â≈
‹≈Ú∂Õ”” Ì≈Ú ÏßÏ √π應≈ «¬’ «ÚÙ∂Ù
«¬«Â‘≈√’ ÓßÂÚ Ò¬∆ ˛-«¬‘∆ ’≈È
˛ «’ ‘æÊ Í⁄∂ ”⁄ «¬È’Ò≈Ï∆ Ú∂Òª
ÏØ Ò ∂ ’ß È ª ȱ ß √π ‰ ≈¿π ‰ ”-Á≈ ‘Ø ’ ≈
«Áæ  ≈ «◊¡≈ ˛Õ Îª√ Á∂ Ó‘≈È
«¬È’Ò≈Ï∆ Ú∂Òª ÂØ∫ Íz∂‰≈ Ò¬∆ √∆
Ì◊ «√ß ÿ È∂ Õ Ú∂ Ò ª È∂ «‹‘ȱ ß
¡≈‹’Â≈Ú≈Á∆ Ú∆ «’‘≈ ‹ªÁ≈ √∆
¿π È ∑ ª È∂ Îª√∆√∆ ¡√À ∫ ÏÒ∆ ”⁄ Ïß Ï
√π « ‡¡≈ √∆ ¡Â∂ È≈Ò ‘∆ ÏØ Ò ÏØ Ò ∂
√È-““ÏØ « Ò¡ª ȱ ß √π ‰ ≈¿π ‰ Ò¬∆
ËÓ≈«’¡ª Á∆ ¡≈Ú≈˜ ˜±∆ ˛”” ¿πÈ∑ª
Á∂ √ß◊·È Á∂ ¡«‹‘∂ ‘∆ «Ú⁄≈ª Ú≈Ò≈
Í⁄≈ Ú∆ ¡√À∫ÏÒ∆ ”⁄ √π«‡¡≈ √∆Õ
«¬√ ÁΩ Âæ’ ¿π‘ «¬√ «√æ‡∂ Âæ’ Í‘πß⁄
◊¬∂ √È «’ “È≈ «ÓÒÚÂÈ” ¡Â∂
“Ï≈¬∆’≈‡” Ú◊∂ È≈¡∂ ’ΩÓ∆ ’π’Â∆
√ßÿÙ È±ß ¡æ◊∂ «Ò‹≈‰ «Ú⁄ √‘≈¬∆
‘؉ Ú≈Ò∂ È‘∆∫Õ «¬È∑ª È≈¡«¡ª ‘∂·
«¬’ ’≈«¬Â≈ ¤πÍ∆ ‘ج∆ ˛Õ Ó≈Ó±Ò∆
ÂØ∫ Ó≈Ó±Ò∆ ÏÂ≈ÈÚ∆ ¡«Ë’≈∆ Ú∆
Ì≈Â∆ ÒØ ’ ª ¿π  ∂ ¡ß È ∑ ∂ ˜π Ò Ó „≈‘
√’Á≈ ˛Õ ¡«‹‘∆ ‘≈Ò «Ú⁄ «¬’
¸æÍ È±ß, «¬’ Á«‘ÙÂ È±ß «¬’ ·«‘≈˙
鱧 ÂØÛÈ Á∆ ÒØÛ ˛Õ Ò≈Ò≈ Ò≈‹ÍÂ
≈¬∂ Á∂ ’ÂÒ Á≈ ÏÁÒ≈ «¬’ ¡ß◊∂˜
’Ó⁄≈∆ 鱧 Ó≈’∂ ÒÀ‰ «Í¤∂ «‹‘Û∆
√Ø⁄ Â∂ ÎÒ√Î≈ ’ßÓ ’ «‘≈ √∆ ¿π‘
«¬‘Ø √∆ «’ Ì≈Â∆ ÒØ ’ ª ˘ «ÚÙ∂ Ù
’’∂ ÈΩ‹Ú≈È Í∆Û∑∆ ȱß, «È≈Ù≈ ”⁄Ø∫
«’Ú∂∫ ’æ«„¡≈ ‹≈Ú∂, ¿πÈ∑ª Á∆ Ï∂◊ÀÂ∆
Á∆ ⁄≈Á «’Ú∂∫ Ò≈‘∆ ‹≈Ú∂ ¿πÈ∑ª ¡ßÁ
«‘ßÓ ¡Â∂ «¬È’Ò≈Ï∆ √«Í‡ «’Ú∂∫
ÍÀÁ≈ ’∆Â∆ ‹≈Ú∂Õ «¬’ «⁄ß◊≈Û∆ √π應
Á≈ √Ó≈È √∆ ª «’ ͱ≈ ‹ß◊Ò Ëπ÷‰
Òæ◊∂Õ Á∂÷‰ 鱧 «¬‘ ¡≈‹’Â≈Ú≈Á∆
’ÁÓ Ò◊Á∂ ‘È Í Ì◊ «√ßÿ ª
¡≈‹’Â≈Ú≈Á √ÏßË∆ ¡≈͉∂ «Ú⁄≈
Í«‘Òª ‘∆ Ó¬∆ AIBH «Ú⁄ «’Â∆
Í⁄∂ ”⁄ «¬’ Ò∂÷ «Ò÷ ’∂ √≈¯ ’
¸æ’≈ √∆Õ ÓÈπæ÷ Á∆ Óπæ„ ’Á∆Ó∆ «¬æ¤≈
¡≈˜≈Á∆ ‘≈√Ò ’È≈ ‘∆ ˛Õ
¡≈˜≈Á∆ ‘≈√Ò ’È Á≈ Í«‘Ò≈
ÍÛ≈¡ ˛ «ÚÁØ‘ ’È≈Õ ‹Ï ˜πÒÓ
Â∂ ¡«È¡ª «Úπ æ Ë «ÚÁØ ‘ Õ ’∆
«√‹È≈ ˛ «¬‘ «⁄ßÂÈ Á≈ «ÚÙ≈ ˛Õ
Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ Á∂ «’Â∆ ”⁄ ¤Í∂
¡≈‹’Â≈Ú≈Á ¿πÂ∂ «ÂßÈ Ò∂÷ Ï‘πÂ
‘∆ Ó‘æ  Úͱ  È ‘ÈÕ Ó¬∆-‹± È Â∂
‹πÒ≈¬∆ AIBH «Ú⁄ «Ò÷∂ «¬‘ «ÂßÈ∂
Ò∂ ÷ ¿π ‘ Á∂ ¡ß Á  ¡≈ ‘∆ «¬’
«¬È’Ò≈Ï∆ ÂØ ∫ «¬’ «⁄ß Â ’ Ú≈Ò∆
ÂÏÁ∆Ò∆ ȱ ß Íz ◊ ‡ ’Á∂ ‘ÈÕ «¬‘
«¬È’Ò≈Ï∆ ¡≈͉∂ ÁΩ Á∆¡ª Ò«‘ª
Á≈ «’ßÈ≈ ◊«‘≈ ¡«Ë¡ÀÈ ’ ‘∂ √È
«¬√∂ Ò∂ ÷ ÒÛ∆ ÂØ ∫ √ÍÙ‡ ‘π ß Á ≈ ˛Õ
Ù‘∆Á
Ì◊Â
«√ß ÿ
ȱ ß
““¡≈≈‹’Â≈Ú≈Á ȱ ß Ì≈Â∆ ’Ω Ó ∆
«¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ Á∂ Ò¬∆ ÔπæËÈ∆Â’
«Ú⁄≈Ë≈≈ Á∂ ± Í «Ú⁄ ‘Ó∂ Ù ≈
Íz√ß«◊’ ¡Â∂ „π’Úª Óß«È¡≈ √∆Õ”” ¿π‘
¡≈͉∂ «¬È∑ª Ò∂÷ª ”⁄ «¬’ Ô±È≈È∆
Á≈Ù«È’ Á∂ «Ú⁄≈ª 鱧 Ú∆ ÚÂÁ≈
˛ «‹√ ”⁄ ¿π‘È∂ «’‘≈ √∆, ““¡√∆∫
È≈ ‘≈’Ó Ï‰È≈ ⁄≈‘πßÁ∂ ‘ª È≈ ‘∆
Íz‹≈Õ”” «¬‘∆ ’≈È ˛ «’ Ù‘∆Á Ì◊Â
«√ßÿ ¡Â∂ ¿πÈ∑ª Á∆ «¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘
È∂ Ï‘π ¤Ø‡∆ ¡Â∂ Ï⁄ÍÈ Á∆ ¡Ú√Ê≈
«Ú⁄ ‘∆ ÏÂÈ≈Ú∆ ‘≈’Óª «ÚπæË ⁄Ò
‘∂ Ì≈Â∆ ÒØ ’ ª Á∂ Óπ ’ Â∆ √ß ÿ Ù
«Ú⁄ «¬’ ÈÚ∆∫ «¬È’Ò≈Ï∆ ±‘ α’
«ÁæÂ∆Õ Á∂Ù Á∆ ‹π¡≈È∆ ”⁄ ‹ØÙ, «‘ßÓÂ,
«√Û ¡Â∂ Ó «Ó應 Á≈ ‹˜Ï≈ Â∂
‘Ω √ Ò≈ ÍÀ Á ≈ ’∆Â≈Õ Ì◊ «√ß ÿ È∂
¡≈‹’Â≈Ú≈Á ÂØ∫ Ú∆ «√æ«÷¡≈ ¡Â∂
«¬√ 鱧 ‹Ó±Á Á∆ √«ÊÂ∆ ÂØÛÈ Ò¬∆
Ú«Â¡≈Õ «’√∂ «¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ Á∂
«Ú’≈√ Ò¬∆ «’‘Û∆ Ôπ æ Ë È∆Â’
Ò≈¬∆È ’ÁØ∫ “ËÓ” ω ‹ªÁ∆ ˛ «¬‘
«¬’ «√¡≈‰∆ Á± ¡ßÁ∂Ù∆ Ò∆‚«ÙÍ
¿πÂ∂ «ÈÌ ’Á∆ ˛Õ ‘≈Òª«’ Ì◊Â
«√ßÿ ¡≈͉∆¡ª «Ò÷ª, «Ï¡≈Ȫ ¡Â∂
È≈¡«¡ª ”⁄ ¡≈͉∂ «Ú⁄≈Ë≈’
‡∆⁄∂, ¿πÁ∂Ù ¡Â∂ Óß«˜Ò 鱧 ÏÛ≈ √≈¯
√≈¯ æ ÷ Á∂ ‘ÈÕ «¬’ ´æ ‡ «‘Â,
Ú◊ ¡Â∂ ÚÈ «‘Â, ‘’±Ó «‘Â
«¬’ √Ó≈«‹’ ÍzÏßË ’≈«¬Ó ’È≈,
«‹‘Û≈ √Ó≈‹Ú≈Á Á∂ ¡≈ÁÙª Á∂
¡≈Ë≈ ‘ØÚ∂◊≈Õ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ
¡Â∂ ¿πÈ∑ª Á∂ √≈Ê∆, ±√ Á∂ «¬È’Ò≈Ï
¡Â∂ ÒÀ«ÈÈ Á∆ «ÁzÙ‡∆ Á∂ ’≈«¬Ò √ÈÕ
Ó˜Á±  ª «’√≈Ȫ Á∆¡ª ‹Ê∂ Ï ß Á ∆¡ª
¿π √ ≈ ’∂ ‘ «’√Ó Á∂ √ß « ÚË≈È’
„ª«⁄¡ª Á∆ ÚÂØ ∫ ’«Á¡ª,
«¬È’Ò≈Ï∆ ÒØ’ ⁄∂ÂÈ≈ ÍÀÁ≈ ’«Á¡ª
«¬’ √ÓfiΩÂ≈ «‘ ÒÛ≈¬∆ ÒÛÈ Á∆
«¬æ ¤ ≈ æ ÷ Á∂ √ÈÕ «¬‘ ¿π È ∑ ª Á∆¡ª
¿π È ∑ ª Á√≈Â∂ Ú ˜ª ÂØ ∫ Ï‘π  √≈¯
fiÒ’Á≈ ˛Õ «¬‘ Á±  ¡ß Á ∂ Ù ∆
«¬È’Ò≈Ï∆ AIBH ”⁄ ‘∆ ‹≈‰ ◊¬∂
√È «’ ¡ß◊∂˜∆ ‘’±Ó «¬’ «ÁÈ
˜± ¿πÈ∑ª ÒØ’ª Á∂ ‘æʪ ”⁄ √Ω∫Í ’∂
‹≈Ú∂ ◊ ∆ «‹‘Û∂ ◊Ø ‚ ∂ ‡∂ ’ ± ‘È,
√ÓfiΩÂ≈Íz√ ‘È ¡Â∂ ‚≈Úª‚ØÒ ‘ÈÕ
«¬√∂ ’’∂ ¿πÈ∑ª È∂ ¡«‹‘∆ «’√∂ Ú∆
√æÂ≈ ÂÏÁ∆Ò∆ 鱧 ÍzÚ≈È È≈ ’È Á≈
Ó≈⁄ [email protected]
‘Ø’≈ «ÁæÂ≈-¡ß◊∂˜ “◊Ø∂” ‘؉ ‹ª
“’≈Ò∂”- ‹ÁØ∫ Âæ’ ÓÈπæ÷ ‘æÊØ∫ ÓÈπæ÷ Á∆
´æ‡ Á≈ «√Ò«√Ò≈ ÷ÂÓ È‘∆∫ ‘πßÁ≈ ‹ß◊
‹≈∆ «‘‰∆ ⁄≈‘∆Á∆ ˛Õ «¬‘Ø ’≈È
˛ «’ ¿π È ∑ ª «¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ Á∂
«Ú¡≈Í’ Á∂Ù «Ú¡≈Í’∆ Í√≈∂ ¡Â∂
«ÚÁ∂ Ù ª «Ú⁄Ø ∫ ¡«‹‘∆ Ò«‘ Ò¬∆
‘Ó≈«¬Â ‘≈√Ò Ò¬∆ ¡√À∫ÏÒ∆ ”⁄ ÏßÏ
√πæ‡ ’∂ «¬’ ÈÚª ¡Â∂ «ÈÚ∂’Ò≈ ≈‘
«ÁæÂ≈Õ ‘≈Òª«’ Ì≈ «Ú⁄, Ì≈Â∆
’«Ó¿±«È√‡ Í≈‡∆ ‘Ø∫Á ”⁄ ¡≈ ¸æ’∆
√∆ ¡Â∂ ¿π‘ Á∂ ’¬∆ ’∂∫Á Ú∆ «¬√
ÁΩ Âæ’ ¿πÂ ¡≈¬∂ √È Í ¿π√ Á∆
ÒØ’ª ”⁄ Ù≈÷ Ï‘π Í∂ÂÒ∆ √∆ ‹ª ’‘Ø
Ȫ Á∂ Ï≈Ï √∆Õ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ
¡Â∂ ¿π ‘ Á∂ √≈Ê∆¡ª «Ú⁄ ¡«‹‘∆
«Ú⁄≈Ë≈’ ÂÏÁ∆Ò∆ AIBD-BH Á∂
ÁΩ≈È ¡≈¬∆Õ «¬‘ ¿π‘ ÁΩ √∆ ‹ÁØ∫
Óæ Ë Ú◊ ”⁄Ø ∫ ÏΩ « Ë’ ÂÏ’≈
«¬È’Ò≈Ï∆ «Ú⁄≈ª Úæ Ò «÷æ « ⁄¡≈
‘Ø«¬¡≈ √∆Õ Ì◊ «√ßÿ 鱧 «Ò÷‰ Á∆
⁄∂‡’ ª “ÍzÂ≈Í” ”⁄ ¤Í‰ ÂØ∫ Í«‘Òª
Òæ◊ ¸æ’∆ √∆Õ Íø‹≈Ï∆ Ì≈Ù≈ ¡Â∂ «ÒÍ∆
Á∆ √Óæ«√¡≈ ¿πÂ∂ ¿πÈ∑ª AIBD «Ú⁄
‘∆ Ò∂÷ «Ò÷ «ÁæÂ≈ √∆ ‹ÁØ∫ ¿π‘ ¡‹∂
AG √≈Òª Á∂ ‘∆ √ÈÕ Í «¬È’Ò≈Ï∆
Ò«‘ ÍzÂ∆ ◊ßÌ∆ ¡«Ë¡ÀÈ ¿πÈ∑ª È∂
◊‰∂Ù √ß’ «Ú«Á¡≈Ê∆ Á∂ “ÍzÂ≈Í”
¡ıÏ≈, √Ø ‘ È «√ß ÿ ‹Ø Ù ÚÒØ ∫ ’æ „ ∂
‹ªÁ∂ “«’Â∆” Í⁄∂ Ò¬∆ «Ò÷∂ Ò∂÷ª
ÁΩ≈È ‘∆ Ùπ± ’∆Â≈Õ Ì◊ «√ßÿ ¡Â∂
¿π‘Á∂ √≈Ê∆¡ª È∂ ¡≈͉∂ «¬È’Ò≈Ï∆
√ß◊·È Á∂ «Ú√Ê≈ ¡Â∂ ӘϱÂ∆ Ò¬∆
«ÚÁ∂ Ù ∆ «¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ª Á≈
¡«Ë¡ÀÈ ’È≈ Ùπ± ’∆Â≈ ª Í«‘Òª
Í«‘Ò ¿π‘ ±√ Á∂ Ï≈’±«ÈÈ, «¬‡Ò∆
Á∂ ÓÀ«‹È∆, Îª√ Á∂ Á≈Ù«È’ Í±ÁØ
¡Â∂ «Ízß√ ’ØÍ≈‡«’È, ¬∂Ó≈◊ØÒ‚ÓÀÈ
¡ÒÀ◊‹À∫‚ Ïz∂’ÓÀÈ ÂØ∫ ÍzÌ≈Ú ‘ج∂
√ÈÕ ÈÀÙÈÒ ’≈Ò‹ Ò≈‘Ω ”⁄ ¿πÈ∑ª
Á«Ó¡≈È ÍÛ∑ È Á∆ π ⁄ ∆ «Ú’√Â
‘ج∆Õ «¬Ê∂ ‘∆ √π÷Á∂Ú, Ì◊ÚÂ∆ ⁄È
ÚØ‘≈ ¡Â∂ ≈‹≈ ≈Ó Ù≈√Â∆ È≈Ò
Ó∂ Ò «ÓÒ≈Í Ú«Ë¡≈Õ ≈‹≈ ≈Ó
Ù≈√Â∆ Ò≈‘Ω  Á∆ ÁÚ≈’≈ Á≈√
Ò≈«¬Ïz ∂  ∆ Á≈ Ò≈«¬Ïz ∂  ∆¡È √∆Õ
Ì◊ÚÂ∆ ⁄È ÚØ ‘ ≈ Í«‘Òª ‘∆
√Ó≈‹Ú≈Á∆ «Ú⁄≈ª ÂØ∫ ÍzÌ≈«Ú √∆Õ
«¬√ ÓΩ ’ ∂ ‘∆ √ß Ô Ø ◊ Ï«‰¡≈, √Ø ‘ È
«√ßÿ ‹ØÙ ÚÒØ∫ «’Â∆ Ò¬∆ Ò∂÷ «Ò÷
’∂ Á∂‰ È≈ÒÕ
Ò≈‘Ω  ”⁄ ‘∆ ¿π ‘ «’Â≈Ϫ Á∂
ÈØ«‡√ ω≈ ’∂ Ï«‘√ Óπ¡≈Ï√≈ ’È
Òæ◊∂ ¡Â∂ «¬™ ¿πÈ∑ª Á∂ «Ú⁄≈ª «Ú⁄
«¬’ ÍzØÛÂ≈ ¡≈¬∆Õ «¬√∂ ÁΩ≈È ¿πÈ∑ª
È∂ Ó≈’√Ú≈Á √ÏßË∆ ’¬∆ «’Â≈Ϫ
ÍÛ∑∆¡ª ¡Â∂ ¿πÈ∑ª Á∆ ¡≈≈‹’Â≈Ú≈Á
ÂØ ∫ √Ó≈‹Ú≈Á ÚÒ «Ú⁄≈Ë≈’
ÂÏÁ∆Ò∆ ¡≈¬∆Õ Ì◊Ú≈È Á≈√ Ó‘Ω
È∂ ¡≈͉∆¡ª Ô≈Áª ”⁄ «Ò«÷¡≈ ˛
«’ Ì◊ «√ßÿ È∂ ¿π‘鱧 Ï≈’±«ÈÈ Á∆,
““Á≈ ◊Ω ‚ ¡À ∫ ‚ Á≈ √‡∂ ‡ ”” Ȫ Á∆
«’Â≈Ï ÍÛ∑È È±ß «ÁæÂ∆ √∆ ¡Â∂ «Î
Ó≈’√ Á∆ ’ÀÍ∆‡Ò ÍÛ∑È «Í¤Ø∫ ÓÀȱß
(Ó‘Ω ȱß) ’ÀÍ∆‡Ò ÍÛ∑È Á∆ «√Î≈Ù
Ú∆ ’∆Â∆ Í ’ÀÍ∆‡Ò Ó∂∂ ÍæÒ∂ È‘∆∫
ͬ∆Õ «¬‘ Ï‘π ◊±Û ◊zßÊ √∆ ¡Â∂ Ó∂∆
√Ófi ÂØ∫ Ï≈‘ √∆Õ Ì◊ «√ßÿ Á∂ «¬’
‘Ø  √≈Ê∆ «ÙÚ ÚÓ≈ È∂ Ô≈Áª ”⁄
«Ò«÷¡≈ ˛ «’, ““√Ó≈‹Ú≈Á Á∆ «ÁÙ≈
«Ú⁄ Ì◊ «√ßÿ ÏÛ∆ Â∂˜∆ È≈Ò ÚæË
«‘≈ √∆Õ ““Ì◊ÚÂ∆ ⁄È ÚØ ‘ ≈,
√π÷Á∂Ú ¡Â∂ Ì◊ «√ßÿ «’Â≈Ϫ ÍÛ∑Á∂
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
5
¡Â∂ Ï«‘√ «Í¤Ø∫ «Î «’√∂ «√æ‡∂ ¿πÂ∂
Í‘πß⁄Á∂Õ ≈‹≈ ≈Ó Ù≈√Â∆ È∂ ª
«¬ÊØ∫ Âæ’ «Ò«÷¡≈ ˛ «’ ““Ì◊ «√ßÿ
Íπ√Â’ª ÍÛ∑Á≈ È‘∆∫ «È◊ÒÁ≈ √∆Õ
«Î Ú∆ ¿π‘Á∆ «Í¡≈√ ÏπfiÁ∆ È‘∆∫
√∆Õ””
«¬‘ Á∂‰ Á∆ ÒØÛ Âª ͬ∆ ˛ «’
‹ÁØ∫ Ò«‘ ÷ÛØ «Ú⁄ ‘ØÚ∂ ¿π√ √Ó∂∫
Ò∆‚«ÙÍ Á∆, Ò«‘ Á∂ ¡◊Ú≈ȱߡª
Á∆ ’∆ «˜ß Ó ∂ Ú ≈∆ «È’ÒÁ∆ ˛Õ
¡«Ë¡ÀÈ «Î ¡«Ë¡ÀÈÕ Ò«‘ª Ó«‘˜
’πfi ‹Ê∂ÏßÁ’ „ª⁄∂ ÷Û∑∂ ’’∂ È‘∆∫
⁄Ò≈¬∆¡ª ‹ªÁ∆¡ª «¬√ Ò¬∆ ◊ßÌ∆
¡«Ë¡ÀÈ Ï‘π ˜±∆ Â∂ Ò≈˜Ó∆ ‘πßÁ≈
˛Õ AIBD ÂØ∫ AIBH Á«Ó¡≈È «¬È∑ª
«¬È’Ò≈Ï∆¡ª È∂ Îª√ Á∂ «¬È’Ò≈Ï
Á≈, ¡≈‹’Â≈Ú≈Á∆ «¬È’Ò≈Ï∆¡ª
Á∂ ÁÙÈ Á≈, Ó≈’√Ú≈Á∆ ÁÙÈ
¡Â∂ √Ó≈‹Ú≈Á∆ «Ú⁄≈Ë≈≈ Á≈
«Ú¡≈Í’ ¡Â∂ ◊ßÌ∆ ¡«Ë¡ÀÈ ’∆Â≈Õ
«√¯ «¬‘ ‘∆ È‘∆∫ √◊Ø ∫ ⁄Ò ‘∆
«‘ßÁØ√Â≈È «Ú⁄ ≈‹È∆Â’ Ò«‘ª,
√Ó≈«‹’ Â≈‰∂ Ï≈‰∂ ¡Â∂ «¬È’Ò≈Ï
Á∂ √ÏßË∆ ÓΩ«Ò’ «⁄ßÂÈ È±ß ÷Ø‹È Á≈
’ßÓ ’∆Â≈Õ
¿π Ë  «¬’ √Âß Ï  AIBD ȱ ß
Ì≈Â∆ ’«Ó¿± « È√‡ Í≈‡∆ Á∆
√Ê≈ÍÈ≈ ’∆Â∆ ◊¬∆ √∆ «‹√ Á≈
Á√ßÏ AIBE ”⁄ Í«‘Ò≈ ’ΩÓ∆ √ßÓ∂ÒÈ
Ú∆ ‘Ø «◊¡≈Õ ¿π  ∂ «¬√ ÂØ ∫ Í«‘Òª
’«Ó¿± « È√‡ ’ª◊√ «Ú⁄ ¡Â∂
Ó˜Á±  √ß ◊ ·È ¬∂ ‡ ’ «Ú⁄ «‘ ’∂
◊πÍ ’ßÓ ’ ‘∂ √ÈÕ ¿πË ¡ÀÓ.
¡À È . ≈¬∂ È∂ Ú∆ Â≈Ù’ß Á ”⁄ «¬’
Ì≈ Á∆ ’«Ó¿±«È√‡ Í≈‡∆ ω≈¬∆
‘Ø ¬ ∆ √∆Õ «¬√ ÁΩ  ”⁄ ’≈ÈÍπ  ”⁄
√«Â¡≈Ì◊Â, ‘√ ÓØ ‘ ≈È∆,
≈Ë≈ÓØ‘È ÓØ’Ò‹∆, ÏßϬ∆ ”⁄ ‚ª◊∂,
’Ò’æÂ∂ ”⁄ Óπ˜Î ¡«‘ÓÁ, ÓÁ≈√
”⁄ «√ß◊≈≈Ú∂Ò± ⁄∂«‡Ô≈, Íø‹≈Ï ”⁄
◊πÒ≈Ó ‘π√ÀÈ «Í¤Ø∫ «’Â∆ ◊πæÍ ¡≈«Á
’ßÓ ’ ‘∂ √È Í «¬√ ’«Ó¿±«È√‡
¡ß Á Ø Ò È Á∆ ¡≈͉∆ ’Ø ¬ ∆ Í«‘⁄≈È
È‘∆∫ ω∆ √∆Õ «’™«’ «‹√ Ó˜Á±
√ß◊·È ¬∂‡’ ”⁄ «¬‘ ’ßÓ ’Á∂ √È
¿π √ ¿π  ∂ ’Ï‹≈ ’ª◊√ Á≈ √∆Õ
«’√≈È √Ì≈Úª «Ú⁄ Ú∆ ’ª◊√∆ ‘∆
¡≈◊± √ÈÕ «¬È∑ ª Á≈ ¡≈͉≈ ’Ø ¬ ∆
¡Òæ◊ Í«‘⁄≈È Ú≈Ò≈ ¡Á≈≈ È‘∆∫
√∆Õ ‹∂ «¬‘ ’ج∆ ÓÂ∂ ’ª◊√ ”⁄ ÒÀ
’∂ Ú∆ ¡≈™Á∂ ª ¿π‘ «‚æ◊ ‹ªÁ∂ √ÈÕ
«¬È∑ª Á∂ Íz⁄≈ «Ú⁄ Ú∆ ¡«‹‘∆ ’ج∆
±‘ È‘∆∫ √∆ «’ ÒØ’ «¬È∑ª 鱧 ‘Ó≈«¬Â
«ÁßÁ∂Õ ’«Ó¿±«È√‡ ¡Â∂ «¬È’Ò≈Ï∆
ÁØÚ∂∫ Ï≈Ï ⁄Ò ‘∆¡ª Ë≈≈Úª √ÈÕ
«‹È∑ª ‘πß◊≈≈ «¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ ȱß
«Ó«Ò¡≈ ’«Ó¿±«È√‡ª 鱧 (AICD-CI)
Âæ’ ¡«‹‘≈ ‘πß◊≈≈ È‘∆∫ «Ó«Ò¡≈Õ
’ΩÓªÂ∆ ’«Ó¿±«È√‡ Ò«‘ È∂ «‹√
¡≈ÁÓ∆-Ó≈ÈÚ∂∫Á ≈¬∂ 鱧 Ì≈ «Ú⁄
’«Ó¿± « È√‡ Í≈‡∆ ÷Û∑ ∆ ’È Á∆
«˜ßÓ∂Ú≈∆ √Ω∫Í∆ √∆Õ ¿π√ ¿πÂ∂ «Í¤Ø∫
¡ß◊∂˜ª È≈Ò «ÓÒ∂ ‘؉ ‹ª ¬∂‹ß‡ ‘؉
Á∂ ÁØ Ù Òæ ◊ ∂ Õ ÚÀ √ ∂ Ú∆ «¬√ ÁΩ  ”⁄
ÏÂ≈ÈÚ∆ ’«Ó¿± « È√‡ Í≈‡∆ Á≈
Ì≈Â∆ ’«Ó¿± « È√‡ Í≈‡∆ ¿π  ∂
ÍzÌ≈Ú ÚË∂∂ √∆Õ Ó≈ÈÚ∂∫Á ≈¬∂ Á≈
«√˪ √∆ «’ ¡ß◊∂˜ Ì≈ «Ú⁄
«‹‘Û≈ √È¡Â∆ «Ú’≈√ ’ ‘∂ ‘È
«¬‘ ‘ªÍæ÷∆ ˛Õ”” Ì≈Ú «¬‘ √È¡Â∆
«Ú’≈√ Ó˜Á± ‹Ó≈ ÍÀÁ≈ ’ «‘≈
˛Õ ¿πÚ∂∫ ‘∆ «‹Ú∂∫ ¡æ‹ ’æÒ∑ ’πfi Ï≈ϱ
«’√Ó Á∂ ’≈Ó∂ ‚ ¡÷Ú≈™Á∂ ÒØ ’
¡‹Ø’∂ ’≈ÍØ∂‡∆ ͱߋ∆Ú≈Á ÚÒØ∫ ÒØ’ª
Á∂ ¿π‹≈Û∂ 鱧 ‘ªÍæ÷∆ ÚÂ≈≈ ’«‘‰
Âæ’ Í‘πß⁄∂ ‘ج∂ ‘ÈÕ Ì≈Ú «¬‘ «’ ¿πÁØ∫
’«Ó¿± « È√‡ Í≈‡∆ Á∂ ◊·È Á∂
Ï≈Ú‹±Á «¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ «Ú⁄ ‘Ø ‘∆
√Ó≈‹Ú≈Á∆ ’≈«¬¡≈ ’ÒÍ Á≈ ¡≈Í√∆
Â≈ÒÓ∂Ò «’™ È‘∆∫ ÏÀ·≈ «¬‘ ÷Ø‹ Á≈
«ÚÙ≈ ˛Õ
Ì◊ «√ß ÿ Á∂ ÁΩ  «Ú⁄
«‘ßÁØ√Â≈È∆ √Ó≈‹Ú≈Á∆ Íz‹≈ÂßÂ √ßÿ
È∂ ’«Ó¿±«È√‡ Í≈‡∆ È≈Ò Â≈ÒÓ∂Ò
«Ï·≈¿π‰ Á∆ ’Ø«ÙÙ ’∆Â∆ Í «¬‘
«√∂ È‘∆∫ ⁄Û∑ √’∆Õ «¬‘Á∂ ’¬∆ ’≈È
‘Ø √’Á∂ ‘È Í «¬’ ’≈È ¿π√ √Ó∂∫
Á∆ Ì≈Â∆ ’«Ó¿±«È√‡ Í≈‡∆ Á∂ «¬’
Á√Â≈Ú∂ ˜ ”⁄Ø ∫ «ÓÒÁ≈ ˛ «‹‘Û≈
Í≈‡∆ Í⁄∂ ÚÀÈ◊≈‚ Á∂ AE Á√ßÏ
AIBD Á∂ ¡ß’ ”⁄ ¤«Í¡≈ √∆, ““◊πÍÂ
√ß◊·Èª ÚÒØ∫ ’∆Â∂ ‹≈‰ Ú≈Ò∂ Îπæ‡Íπæ‡
¡æÂÚ≈Á∆ ’≈È≈Ó∂, ’πfi ÿæ‡ ÍzÌ≈Ú
Ú≈Ò∂ È‘∆∫ ‘ÈÕ «¬’ ÷≈√ √Ó≈«‹’
ÍzÏßË È±ß ‹ª ≈‹È∆Â’ √ß√Ê≈ ¿π‘Á∂
⁄ßÁ √ÓÊ’ª 鱧 Ó≈’∂ ’Á∂ ÷ÂÓ È‘∆∫
’∆Â≈ ‹≈ √’Á≈Õ «¬‘ ª ‘Ø Ú∆ È≈
Óπ Ó «’È ˛ «’ ÊØ Û ∑ ∂ ‹∂ ‘ ∂ √’≈∆
¡¯√ª ȱ ß Ó≈’∂ ‹ª «Ïz « ‡Ù
Í≈Ò∆ÓÀ∫‡ ÂØ∫ Ï‘π √≈∂ √πË≈ Í≈√
’Ú≈ Á∂Ù Á∆ ¡≈˜≈Á∆ ‘≈√Ò ’∆Â∆
‹≈ √’Á∆ ˛Õ””
«¬Ê∂ ‘∆ Î’ √∆ ÁØ ‘ ª Ò«‘ª
«Ú⁄’≈, A «¬È’Ò≈Ï∆ «‘∆’
AHEG Á∂ ˆÁ, «Î ˆÁ Í≈‡∆
¡Â∂ Á∂Ù Ì «Ú⁄ «¬È∑ª [email protected]@ √≈Òª
ÁΩ  ≈È ÏÂ≈ÈÚ∆ ‘’± Ó Â «Úπ æ Ë
¿π·∆¡ª Ò«‘ª ÂØ∫ ÍzÌ≈«Ú ‘∆ È‘∆∫
√È √◊Ø∫ ¿πÈ∑ª Ò¬∆ «¬‘ Ó≈◊ÁÙÈ
√ÈÕ Á±√∂ Í≈√∂ «√˪ÂÚ≈Á∆-¿πË≈∆
«ÁzÙ‡∆’ØÈ ◊Ò Ò≈¬∆ ÏÀ·∂ √ÈÕ ¿πÈ∑ª
Ò¬∆ [email protected]@@ ¡ß ◊ ∂ ˜ ¡«Ë’≈∆¡ª
ÚÒØ ∫ ’∆Â∂ ‹ªÁ∂ «Ì¡≈È’ ˜π Ò Ó
¡«Â¡≈⁄≈ È‘∆∫ √ÈÕ «¬È’Ò≈Ï∆¡ª
ÚÒØ∫ «¬’ ¡æË «Ò¡≈ ÏÁÒ≈ Á«‘ÙÂ∆
’≈Ú≈¬∆ ’«‘‰≈ ¡Â∂ “«Ïz « ‡Ù
Í≈Ò∆ÓÀ ∫ ‡ ÂØ ∫ √π Ë ≈ª Á∂ «Ïæ Ò Í≈√
’Ú≈¿π ‰ È≈Ò ¡≈˜≈Á∆ ‘≈√Ò
’È≈”” «¬‘ ÁØÚ∂∫ Úæ÷-Úæ÷ «ÁzÙ‡∆¡ª
√ÈÕ «¬«Â‘≈√ Á∂ Ú’∂ ÎØÒ ’∂ ‘∆
ÁØ ‘ ª Ë≈≈Úª-«¬È’Ò≈Ï∆ ¡Â∂
’«Ó¿± « È√‡ª Á∆ ÁÚß Ë Ú≈Á∆ Í‘π ß ⁄
Íz  ∆ ’Ø ¬ ∆ √ÍÙ‡ Ș∆¡≈
¡Í‰≈«¬¡≈ ‹≈ √’Á≈ ˛Õ ™fi Ï‘πÂ
«Í¤Ø∫ ‹ÁØ∫ ¡‹À ÿØÙ ’«Ó¿±«È√‡ Í≈‡∆
Á∂ √À ’ ‡∆ ω∂ ª ¿π È ∑ ª È∂ Ì◊Â
«√ßÿ Ï≈∂ «Ò«÷¡≈ ˛, ““«¬‘ ¿π‘ «¬’
√È ‹ÁØ∫ ¡√∆∫ «¬È’Ò≈Ï Á∂ √πÍÈ∂
Ú∂÷Á∂ ‘πßÁ∂ √ªÕ Óπß«‚¡ª Ú◊∂ √πÍÈ∂,
Ò◊Á≈ √∆ «¬È’Ò≈Ï ‘π‰ Á± È‘∆∫Õ””
Ì◊ «√ß ÿ Ò¬∆ «¬È’Ò≈Ï ’Ø ¬ ∆
¡‰‹≈‰∆ ⁄∆˜ È‘∆∫ √∆Õ ¿π ‘ Á∂ ÁØ
⁄≈⁄∂ «¬È’Ò≈Ï∆ «˜ß Á ◊∆ ’’∂
ÂÙæÁÁ √«‘ ‘∂ √ÈÕ «¬’ ‹Ò≈ÚÂÈ
’ «ÁæÂ≈ «◊¡≈ √∆Õ Á±√≈ ‹∂Ò∑ ”⁄
√Û «‘≈ √∆Õ Ì◊ «√ß ÿ Á≈ ͱ  ≈
Í«Ú≈ ≈Ù‡Ú≈Á∆ √∆Õ «¬‘ ª
¿πÈ∑ª 鱧 ‹ßÓÈÿπ‡∆ ”⁄ «Ó«Ò¡≈ √∆Õ
√Ó≈‹Ú≈Á
√Ïß Ë ∆
«¬È∑ ª
«¬È’Ò≈Ï∆¡ª Á∂ «Ú⁄≈ «¬’
«¬«Â‘≈√’ Íz«’«¡≈ ”⁄Ø∫ «Ú’«√ ‘ج∂
√ÈÕ AIBI ”⁄ Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ
È∂ Ù‘∆Á √π÷Á∂Ú ˘ «¬’ ÷ «Ò«÷¡≈
√∆ «‹√ ”⁄ «’‘≈ √∆, ““√Ó≈‹Ú≈Á
(’«Ó¿± « È√‡) Á≈ ‹ÈÓÁ≈Â≈,
Ó≈’√, ‘’∆’ ”⁄ «¬È∑ª «Ú⁄≈ª ȱß
‹ÈÓ Á∂‰ Ú≈Ò≈ È‘∆∫Õ ¡√Ò «Ú⁄
Ô±Í «Ú⁄ ‘ج∂ ¿πÁÔØ«◊’ «Ú’≈√ ‹ª
«¬È’Ò≈Ï È∂ ‘∆ «¬’ «ÚÙ∂Ù «Ú⁄≈ª
Ú≈Ò≈ «Ú¡’Â∆ ÍÀÁ≈ ’∆Â∂ √ÈÕ ¿πÈ∑ª
«Ú⁄ Ó≈’√ Ú∆ «¬’ √∆Õ ¡≈͉∆ ʪ
¿πÂ∂ Ó≈’√ Ú∆ «È√ßÁ∂‘ ’πfi √∆Ó≈
Âæ’ √Ó∂∫ Á∂ ⁄æ’ 鱧 «¬’ «ÚÙ∂Ù Â∑ª
Á∆ ◊Â∆ Á∂‰ «Ú⁄ ÒØÛ∆∫Á≈ √‘≈«¬’
«√æË ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ ÓÀ∫ ‹ª Âπ√∆∫ Ú∆ «¬√
Á∂Ù «Ú⁄ ’«Ó¿±«È˜Ó ‹ª ’«Ó¿±«È√‡
«Ú⁄≈ª 鱧 ‹ÈÓ Á∂‰ Ú≈Ò∂ È‘∆∫ ‘ª,
«¬‘ ª √≈‚∂ ¿πÂ∂ √Ó∂∫ ¡Â∂ ‘≈Òª Á∂
Íz Ì ≈Ú Á≈ «√æ ‡ ≈ ˛Õ”” «’ß È ≈ ·Ø √
ÔÊ≈ÊÚ≈Á∆ ¡Â∂ ÁÚß Ë Ú≈Á∆
«ÁzÙ‡∆’ØÈ ˛ Ì◊ «√ßÿ Á≈Õ
¡≈͉∆ ÓΩ ÂØ∫ DE «ÁÈ Í«‘Òª
B ÎÚ∆ BICA 鱧 Ì◊ «√ßÿ È∂
«‹‘Û≈ «¬È’Ò≈Ï∆ ÍzØ◊≈Ó Á≈ ÷Û≈
Íz ’ ≈«Ù ’Ú≈«¬¡≈ ¿π √ ÂØ ∫ √≈¯
˜≈«‘ ‘π ß Á ≈ ˛ «’ ¿π ‘ Á∆ ¡≈√Ê≈
Ó≈’√Ú≈Á «Ú⁄ ‘Ø «ÁzÛ ‘ج∆ √∆Õ
±√∆ «¬È’Ò≈Ï Á∂ √Ó≈‹Ú≈Á∆ ‡∆⁄∂
ÂØ∫ ¿π‘ ‘Ø ÍÍæ’ Â∂ «ÁzÛ∑ ‘ج∂ √ÈÕ
¿πÈ∑ª ÷πÁ 鱧 ’Á∂ Ú∆ ¡æÂÚ≈Á∆ ‹ª
¡≈≈‹’Â≈Ú≈Á∆ ÍzÚ≈È È‘∆∫ ’∆Â≈Õ
¿π ‘ ’«‘ß Á ≈ ˛-““ÓÀ ∫ «¬’ ¡æ  Ú≈Á∆
Úª◊± ß ’ß Ó ’∆Â≈ ˛, Í ÓÀ ∫
Á«‘ÙÂÍ√ßÁ È‘∆∫ ‘ªÕ ÓÀ∫ ª ¡«‹‘≈
«¬È’Ò≈Ï∆ ‘ª, «‹‘Á∂ ’ØÒ «¬’ ¶Ó≈
ÍzØ◊≈Ó ˛ ¡Â∂ ¿π‘Á∂ √ÏßË «Ú⁄ «¬’
·Ø√ «Ú⁄≈ ‘ÈÕ ÓÀ∫ ͱ∆ Â≈’ È≈Ò
Áæ √ ‰≈ ⁄≈‘π ß Á ≈ ‘ª «’ ÓÀ ∫ «¬’
Á«‘ÙÂÍøÁ È‘∆∫ ‘ª ¡Â∂ ’Á∂ Ú∆ È‘∆∫
√ªÕ ’πfi Óπ„Ò∂ «ÁȪ 鱧 ¤æ‚ ’∂ ‹ÁØ∫
ÓÀ∫ «¬È’Ò≈Ï∆ «˜ßÁ◊∆ Á∆ Ùπ±¡≈ ’
«‘≈ √ª, ““Á√ßÏ AIBI ”⁄ Ò≈‘Ω
’ª◊√ ”⁄ «‹‘Û≈ Í⁄≈ Úß « ‚¡≈
«◊¡≈ √∆, ¿π√ «Ú⁄ ÷πæÒ∑≈ ¡ÀÒ≈È √∆““«ÚÁ∂Ù∆¡ª Á∆ ◊πÒ≈Ó∆ ÂØ∫ Ì≈ Á∆
Óπ’Â∆ Á∂ Ò¬∆ «‘ßÁØ√Â≈È∆ √Ó≈‹Ú≈Á∆
Íz‹≈ÂßÂ √ßÿ, ‘«Ê¡≈ÏßÁ √ß◊·È
«Ú⁄ «¬È’Ò≈Ï Á∂ Ò¬∆ «ÁzÛ∑ «ÚÙÚ≈√
æ÷Á≈ ˛Õ ¡√∆∫ «‘ß√≈ «Ú⁄ «ÚÙÚ≈√
æ÷Á∂ ‘ª ¡≈͉∂ ¡≈Í «Ú⁄ ¡ß«ÂÓ ‡∆⁄∂
Á∂ ±Í «Ú⁄ È‘∆∫ √◊Ø∫ «¬’ È∂’ «√æ‡∂
Âæ’ Í‘πß⁄‰ Á∂ Ò¬∆ ¡Í‰≈¬∂ ◊¬∂ ÂΩ
Â∆’∂ Á∂ È≈Â∂Õ””
Ì◊ «√ßÿ ¡Â∂ ¿π√Á∂ √≈Ê∆¡ªÈ∂
«’√∂ Ú∆ Ò«‘ Á∆ È’Ò È‘∆∫ ’∆Â∆
√◊Ø ∫ Ï‘π  ’π fi ¡≈͉≈ «Ú’«√Â
’∆Â≈Õ «¬‘∆ ’≈È «’ ¿π È ∑ ª Á∆
¡≈͉∆ «¬’ «¬«Â‘≈√’ Í«‘⁄≈‰
ω∆ ’ª◊√ ¡Â∂ ’«Ó¿±«È√‡ ÁØ‘ª
‘∆ ÷∂«Ó¡ª È≈ÒØ∫ ¡Òæ◊ «¬’ ÓΩ«Ò’
«¬È’Ò≈Ï∆ √Ó≈‹Ú≈Á∆ Ò«‘ Á∆
Í«‘⁄≈È” «¬‘ Úæ ÷ ∆ ◊æ Ò «’
ÏÂ≈ÈÚ∆ ‘≈’Óª È∂ Â≈’ È≈Ò
’π⁄Ò «ÁæÂ≈ Í ¿πÈ∑ª È∂ «¬È’Ò≈Ï∆
Ò«‘ 鱧 ‹Ø ’πfi «ÈÚ∂’Ò≈ «¬«Â‘≈√
«Áæ  ≈ ¿π ‘ ¡æ ‹ Ú∆ ’«Ó¿± « È√‡
«¬È’Ò≈Ï∆¡ª Á∂ Ò¬∆ «√æ÷‰ Ú≈Ò≈
˛Õ «‹‘È∂ Ú∆ Ì≈Â∆ «¬È’Ò≈Ï È±ß
Óπ’ßÓÒ ’È Á∆ Ú⁄ÈÏæËÂ≈ Í≈Ò‰∆
˛ ¿π‘Á∂ Ò¬∆ Ì◊ «√ßÿ Úª◊±ß «ÚÙ≈Ò
¡«Ë¡À È ’È≈ ¡Â∂ ÁÚß Ë Ú≈Á∆
«ÁzÙ‡∆ «Ú’«√ ’È≈ ˜±∆ ˛Õ BC
Ó≈⁄ «¬‘Ø √ßÁ∂Ù «ÁßÁ≈ ˛Õ
[email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ó≈⁄ [email protected]
6
Ù‘∆Á ≈‹◊π± Á≈ ‹∆ÚÈ ¡Â∂ ¡≈ÁÙ
Ó≈√‡ Ì‹È «√ßÿ ’ÀÒ◊∆
HD Ú∑∂ Í«‘Òª BC Ó≈⁄ AICA
鱧 √À∫‡Ò ‹∂Ò∑ Ò≈‘Ω «Ú⁄ Ì≈Â∆ ÒØ’ª
Á∂ Ó‘≈È «ÂßÈ √ͱª ≈‹◊π±, √π÷Á∂Ú
¡Â∂ Ì◊ «√ßÿ 鱧 ˜≈ÒÓ ¡ß◊∂˜
√’≈ ÚÒØ∫ Ϊ√∆ Ò≈ «ÁæÂ≈ «◊¡≈ √∆Õ
Ì ‹Ú≈È∆ ”⁄ ¡≈Í≈ ’πÏ≈È∆ ’È
Ú≈Ò∂ , Ò≈√≈È∆ ’π  Ï≈È∆ Á∂ Íz  ∆’,
ÈΩ‹Ú≈Ȫ ¡Â∂ √Ó≈«‹’, ¡≈«Ê’ ¡Â∂
≈‹È∆Â’ ÂÏÁ∆Ò∆ Ò¬∆ ‹±fi ‘∂ ÒØ’ª
鱧 √Á≈ ‘πÒ≈≈, ‘Ω√Ò≈ ¡Â∂ ¡◊Ú≈¬∆
«ÁßÁ∂ «‘‰◊∂Õ √∆’ ÂΩ ”Â∂ Ì≈Ú∂∫
√≈‚∂ «Ú⁄ È‘∆∫ Ízß± √Á≈ Ò¬∆ ¡Ó
‘Ø ◊¬∂ ‘ÈÕ Ì≈Ú∂∫ Ì≈Â È±ß ¡≈˜≈Á
’Ú≈¿π‰ Ò¬∆ ‘Ø Òæ÷ª ÒØ’ª È∂ ¿π√
√ßÿÙ ”⁄ ÔØ◊Á≈È Í≈«¬¡≈ ˛ Ízß±
◊π  ÍÂÚ≈√ √ß ’ ‡Ó¬∆ ‘≈Òª ”⁄
‘«Ê¡≈ÏßÁ √ßÿÙ ”⁄ ÈΩ‹Ú≈È Ú◊
Á∆ ¡◊Ú≈¬∆ «‹√ √±fi ϱfi È≈Ò «¬È∑ª
’∆Â∆ ¿π √ ÂØ ∫ Ì≈Â∆ ÒØ ’ ‘Ó∂ Ù ≈
¡◊Ú≈¬∆ ÒÀ∫Á∂ «‘‰◊∂Õ Ì◊ «√ßÿ
Ï≈∂ ¡√∆∫ √≈«¡ª È∂ Ï‘π  ’π fi
Í«Û∑¡≈-√π«‰¡≈ ˛Õ BC Ó≈⁄ È≈Ò
Ì≈Ú∂∫ Ì◊ «√ßÿ, ≈‹◊π± ¡Â∂ √π÷Á∂Ú
Á≈ Ȫ ‹πÛÚª ˛Õ ‘ÊÒ∆ «Ò÷ «Ú⁄
≈‹◊π± Á∂ ‹∆ÚÈ ¡Â∂ ¡≈˜≈Á∆ Á∂
√ßÿÙ ”⁄ ¿πÈ∑ª ÚÒØ∫ Í≈¬∂ ÔØ◊Á≈È
Ï≈∂ Í≈·’ª È≈Ò √ªfi Í≈Úª◊≈Õ
Ó‘ª≈Ù‡ Á∂ Íz«√æË Ù«‘ ͱÈ≈
Á∂ ’ØÒ “⁄≈’È” Ȫ Á≈ «¬’ ¤Ø‡≈ «‹‘≈
«Íø‚ ˛ «‹√ √Ó∂∫ ¤ÂÍÂ∆ «ÙÚ‹∆
Ó‘≈≈‹ È∂ ¡≈͉≈ “«‘ßÁ± ≈‹” √Ê≈ÍÂ
’∆Â≈ √∆, ¿π√ Ú∂Ò∂ Âæ’ “⁄≈’È” ¿π√
≈‹ Á∆ ≈‹Ë≈È∆ √∆Õ «ÙÚ≈ ‹∆ Á∂
ÍÛÍØÂ∂ √z∆ Ù≈‘± ‹∆ Á∂ ≈‹ ’≈Ò «Ú⁄
“⁄≈’È” Á∂ ’⁄∂ Ù Ú È≈™ Á∂ «¬’
Ïz≈‘Ó‰ È∂ ⁄≈Ø∫ Í≈√∂ ¡≈͉∂ ‹Ø«ÂÙ Á≈
«√æ’≈ ‹Ó≈ æ«÷¡≈ √∆Õ «¬’ Ú≈ ≈‹
Á∂ «’√∂ ’ßÓ √≈‘± ‹∆ 鱧 “⁄≈’È” ¡≈¿π‰≈
«Í¡≈Õ ¿πÊ∂ ¿πȪ∑ Á∆ ’Ò∂ÙÚ ‹∆ È≈Ò
ÓπÒ≈’≈ ‘ج∆Õ ¿π‘ ’⁄∂ÙÚ ‹∆ Á∆ ÏπË
æ ∆
ÂØ ∫ ¡À È ∂ Íz Ì ≈«Ú ‘Ø ¬ ∂ «’ ¿π È ∑ ª ȱ ß
¡≈͉≈ ◊π± ÓßÈ «Ò¡≈ ¡Â∂ ¿πÈ∑ª ȱß
≈‹◊π± Á∆ ¿πÍ≈Ë∆ È≈Ò √ÈÓ≈«È¡≈Õ
¿π√ √Ó∂∫ ÂØ∫ ‘∆ ≈‹◊π± «¬È∑ª Á∂ ÚßÙ
Á∆ ¿πÍ≈Ë∆ ‘Ø ◊¬∆Õ
’⁄∂ÙÚ Íø‚ Á∂ ÁØ ÍπæÂ √È
«‹È∑ª «Ú⁄Ø∫ ¤Ø‡∂ ª ¿πÊ∂ ‘∆ Ú√ ◊¬∂
¡Â∂ Úæ‚∂ √z∆ ‘∆ È≈«¬‰ ≈‹◊π± ͱÈ∂
’ØÒ ÷∂Û≈ «Íø‚ «Ú⁄ ¡≈ ’∂ Ú√ ◊¬∂Õ
‘∆ È≈«¬‰ Á∂ ÁØ «Ú¡≈‘ ‘ج∂ √ÈÕ
Á± √ ∆ ÍÂÈ∆ Á∂ ÁØ Íπ æ   ‘Ø ¬ ∂ √z ∆
«ÁÈ’ ‘∆ ≈‹◊π± ¡Â∂ «ÙÚ≈Ó
‘∆ ≈‹◊πÕ±
«ÙÚ≈Ó ‘∆ ≈‹◊π± Á≈ ‹ÈÓ
«¬√∂ ÷∂Û≈ «Íø‚ «Ú⁄ BD ¡◊√ [email protected]
鱧 ‘Ø«¬¡≈ √∆Õ ‹ÁØ∫ ¿π‘ ¤∂ √≈Ò Á∂
√È Âª ¿πÈ∑ª Á∂ «ÍÂ≈ Á∆ ÓΩ ‘Ø ◊¬∆Õ
¿π√ ÂØ∫ Ï≈¡Á ¿πÈ∑ª Á∆ Á∂÷Ì≈Ò Á≈
Ì≈ ¿πÈ∑ª Á∂ Úæ‚∂ Ì≈ √z∆ «ÁÈ’ ‘∆
≈‹◊π± Â∂ ÍÀ «◊¡≈Õ «ÁÈ’ ‹∆ ¿πÈ∑ª
«ÁȪ ”⁄ ͱÈ∂ ÈΩ’∆ ’Á∂ √È ¡Â∂
¿πÊ∂ ‘∆ «‘‰ Òæ◊ ◊¬∂ √ÈÕ ¿πÈ∑ª Á∆
Óπ„Ò∆ «√æ«÷¡≈ Ò¬∆ ≈‹◊π± 鱧 «¬’
Ó≈·∆ √’±Ò «Ú⁄ Ì∂‹ «ÁæÂ≈Õ √’±Ò
«Ú⁄ ≈‹◊π± Á≈ ÍÛ∑È «Ò÷‰ ”⁄ ÓÈ
È‘∆∫ √∆ Òæ◊Á≈Õ ¡≈͉≈ «˜¡≈Á≈ √Óª
¿π ‘ ¡≈͉∂ ‹Ó≈Â∆¡ª È≈Ò ÷∂ ‚ ‰
““ÚÂÈ ’∂ È≈Ó Í, ÷πÙ∆ √∂, ‹Ø ‘π¬∂ ˛∫ Ï∂ÚÂÈ
¿πÈ‘∆∫ ’∆ ¡≈‘ Ï∂¡√, ¿πÈ‘∆∫ ’∆ Ò≈Ù Ï∂’¯È””
’πæÁ‰ «Ú⁄ ‘∆ «ÏÂ≈™Á∂ √ÈÕ «¬’
«ÁÈ Úæ‚∂ Ì≈ «ÁÈ’ ‘∆ ≈‹◊π±
È∂ ‚ª«‡¡≈ «’ ÷∂Ò‰≈ ’πæÁ‰≈ ¤æ‚ Á∂
ÍÛ∑È ”⁄ ‹∆¡ Ò◊≈Õ «¬√ Á∂ Ï≈¡Á
Ú∆ ≈‹◊π± È∂ ÷∂‚‰ ÚÒ ‘∆ «Ë¡≈È
æ«÷¡≈ ª Ì≈ È∂ ◊πæ√∂ ”⁄ «’‘≈ «’
‹∂ ÍÛ∑È≈ È‘∆∫ ª ÿØ∫ «È’Ò ‹≈Õ
¿π‘∆ ‘Ø«¬¡≈Õ ≈‹◊π± «ÏȪ Áæ√∂
I ÍÀ√∂ È≈Ò ÿØ∫ «È’Ò ◊¬∂Õ ≈ ͱÈ∂
√‡∂ÙÈ ”Â∂ ’æ‡∆Õ ÍÀÁÒ ÂπÁ∂ ’¬∆ ªÂ≈
ÓßÁ, ÷±‘ Á∂ ⁄ϱÂ∂ ¡≈«Á Â∂ ’؇ ’∂
F «ÁȪ ”⁄ [email protected] «’ÒØÓ∆‡ √¯ ’’∂
È≈√’ Íπæ‹ ◊¬∂Õ ’πfi «ÁȪ ÂØ∫ Ï≈¡Á
fiª√∆ ‘πßÁ∂ ‘ج∂ «ÏȪ «‡’‡ ’≈ÈÍπ
Íπ æ ‹ ‰≈Õ ’Á∂ ÍÀ Á Ò ¡Â∂ ’Á∂ «ÏȪ
«‡’‡ ∂Ò ◊æ‚∆ ≈‘∆∫ ’ª√∆ Í‘πß⁄ ◊¬∂Õ
’ªÙ∆ ”⁄ «¬’ √ß √ «¥Â √’± Ò «Ú⁄
Á≈÷Ò≈ ÒÀ ’∂ Ì≈ 鱧 √±⁄È≈ «ÁæÂ∆ Â∂
Ì≈ È∂ Íø‹ πͬ∂ Ó‘∆È≈ Ì∂‹‰∂ Ùπ± ’
«ÁæÂÕ∂ ÷≈‰∂ ¡Â∂ «’Â≈Ϫ Á≈ ÷⁄≈ ͱ≈
Ó√ª ‘πÁ
ß ≈ √∆Õ Î∆√ Á≈ ÍzÏË
ß «’Ú∂∫ ‘ØÚ?
∂
◊ππ ‹∆ 鱧 ÈΩ’ Á∆ Ì≈Ò √∆Õ ¿π√È∂
≈‹◊π± 鱧 ¡≈͉∂ ’ØÒ æ÷ «Ò¡≈Õ ’ßÓ
√∆ ÷≈‰≈ Í’≈¿π ‰ ≈, ̪‚∂ Óª‹‰≈,
’æÍÛ∂ Ë؉≈, fi≈Û± ÍØ⁄≈ ’È≈, Ï≈˜≈
ÂØ∫ √Ó≈È ÒÀ ’∂ ¡≈¿π‰≈, ◊π± ‹∆ Á∂
ÍÀ ÁÏ≈¿π‰≈ ¡≈«ÁÕ «¬ßÈ∂ ’ßÓ ÏÁÒ∂
≈‹◊π± 鱧 «ÓÒÁ∆ √∆ ؇∆ ¡Â∂ «ÏȪ
Î∆√ «Áæ  ∂ ‹Ó≈ «Ú⁄ ÏÀ · ‰ Á≈
¡«Ë’≈Õ ◊π± È≈Ò ¡‰Ï‰ ‘Ø ◊¬∆
≈‹◊π± È∂ ÍÛ∑≈¬∆ ¡Â∂ ÈΩ’∆ ÁØ‘ª ȱß
·Ø’ Ó≈ «ÁæÂ∆Õ
ÍÛ∑≈¬∆ ¤æ‚‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á «¬Ë
¿πË Á∆¡ª ·Ø’ª ÷≈ ’∂ ¿π‘ «¬’
Íz≈«¬Ó∆ √’±Ò «Ú⁄ ‚«æÒ Ó≈√‡
Òæ◊ ◊¬∂Õ ¿πÊ∂ ¿πÈ∑ª Á∂ √ßÍ’ ◊Ø÷Íπ
ÂØ ∫ «È’ÒÁ∂ √ÚÁ∂ Ù √ÍÂ≈«‘’ Á∂
√‘≈«¬’ √ß Í ≈Á’ √z ∆ Óπ È ∆ÙÚ
¡Ú√Ê∆ È≈Ò ‘Ø « ¬¡≈ ¡Â∂ ¿π ‘
«¬È’Ò≈Ï∆ ÁÒ Á∂ ÓÀ∫Ï ω ◊¬∂Õ
«ÍÂ≈ Á∂ «Í¡≈ ÂØ∫ ≈‹◊π± Ï⁄È
ÂØ∫ ‘∆ Ϫfi∂ ‘Ø ◊¬∂ √ÈÕ ¿π√ ÂØ∫ Ï≈¡Á
¿π È ∑ ª ȱ ß ÿ «Ú⁄ ‘ÓÁÁ∆ ¡Â∂
«Í¡≈ ÿæ‡ ‘∆ È√∆Ï ‘Ø«¬¡≈Õ AE
√≈Ò Á∆ ¿πÓ «Ú⁄ ¿πÈ∑ª ÿ ¤æ‚
«Áæ  ≈Õ √ß √ «¥Â «Ú«Á¡≈Ê∆ Á∆
˛√∆¡Â «Ú⁄ Ú∆ ÏÈ≈√ Á≈ ‹∆ÚÈ
¡Ω’Ûª Ì«¡≈ √∆Õ «¬√ ‹∆ÚÈ ÁΩ≈È
ÁØ√Â∆, «Í¡≈, ¡≈Á, «¬æ˜Â ÿæ‡ Â∂
·æ◊∆, Íz∂Ù≈È∆¡ª, «È≈Á, Ï∂«¬æ˜Â∆
«˜¡≈Á≈ √∆Õ ‘≈Òª Á∂ «¬√ ◊∂Û È∂
¿π È ∑ ª Á∂ Ï⁄ÍÈ Á∆ ’Ø Ó ÒÂ≈ ¡Â∂
‹Ú≈È∆ Á∂ ß ◊ Ò∂ Í ‰ ȱ ß ¿π Ì È ÂØ ∫
Í«‘Òª ‘∆ ÁÏ≈¡ «ÁæÂ≈ √∆Õ Ízß± ÁÒ
«Ú⁄ ¡≈¿π ‰ È≈Ò ¿π √ ȱ ß ÈÚª
‹∆ÚÈ «ÓÒ «◊¡≈ √∆Õ √≈Ë≈È ‚∆Ò
‚ΩÒ, ’≈Ò≈ ß◊, Ï∂„Ï≈ ¶Ó≈ «⁄‘≈,
«Í⁄’∆¡ª ◊æÒª, ¿πÈ∑ª ¿πÍ ¿πÌ∆¡ª
‘æ‚∆¡ª Ú≈Ò≈ «¬‘ √π«‘Á ÈΩ‹Ú≈È
ÁÒ ÚÒØ∫ Ò≈¬∆¡ª «‚¿±‡∆¡ª 鱧 «÷Û∂
ÓæÊ∂ «ÈÌ≈¿π‰ Ò¬∆ ÂÂÍ ‘Ø «◊¡≈Õ
’≈ÈÍπ ’≈Ò‹ Á∂ √≈«¬ß√ ÏÒ≈’ ”⁄
’¬∆ «ÁÈ ◊π‹≈È∂ ͬ∂Õ ◊±Û∆ È∆∫Á ”⁄
◊π¡≈⁄ ‹≈‰ Ú≈Ò∂ ≈‹◊π± Á∂ ⁄≈
√≈Òª Á∂ «¬√ Â؇∂ «‹‘∂ ‹∆ÚÈ «Ú⁄
«‘‰-√«‘‰, √πÌ≈¡, «Ú⁄≈, ÷≈‰≈
Í∆‰≈ ¡Â∂ «Ú‘≈ ”⁄ Ï‘π ÂÏÁ∆Ò∆
¡≈ ¸æ’∆ √∆Õ Ì◊ «√ßÿ, ≈‹◊π± ¡Â∂
«ÙÚ ÚÓ≈ ◊Ø÷Íπ ”⁄ √’≈∆ ÷˜≈È∂
Á∆ Ì≈Ò ”⁄ ‹≈ ‘∂ √ÈÕ Íø‹ πͬ∂
Ó‘∆È∂ Â∂ «¬’ Íπ≈‰∆ Áπ’≈È ≈ ’應
Ò¬∆ ÒÀ Ò¬∆Õ ¤∂Â∆ ‘∆ ’≈ÈÍπ 鱧 ⁄≈Ò∂
Í≈ Ò¬∂Õ AE «ÁÈ ·«‘È ”Â∂ Ú∆ Á±‹∂
«Í√ÂΩÒ Á≈ ÏßÁØÏ√ È≈ ‘Ø √«’¡≈Õ
«ÁæÒ∆ ‹≈ ’∂ √ª ”⁄ ·«‘∂Õ ¡À’ÙÈ
’È Ò¬∆ Ò≈‘Ω ÂØ∫ «Í√ÂΩÒ Á≈ ÍzÏË
ß
’∆Â≈ «◊¡≈Õ ÍzÂ
ß ± ≈‹◊π± È∂ √≈Ê∆¡ª
鱧 ¿π‚∆’‰ ÂØ∫ Í«‘Òª ‘∆ ¡À’ÙÈ ’
«ÁæÂ≈Õ ¡ıÏ≈ª Á∆ ıÏ ÍÛ∑ ’∂ Ï≈’∆
√≈Ê∆¡ª È∂ «Áæ Ò ∆ ¤æ ‚ ‰≈ «Ï‘Â
√Ó«fi¡≈Õ Ì≈Ú∂∫ Íπ«Ò√ ¤∂Â∆ ‘∆ ÿ‡È≈
√Ê≈È ”Â∂ Í‘π⁄
ß ◊¬∆ ÍzÂ
ß ± ≈‹◊π± Íπ«Ò√
鱧 fi’≈È∆ Á∂ ’∂ ∂ÒÚ∂ Ò≈¬∆È Á∂ √‘≈∂
Ó˚≈ ÚÒ È±ß Âπ «Í¡≈Õ Íπ«Ò√ ‘Ò‘Ò ’Á∆ √⁄ Ò≈¬∆‡ª È≈Ò «Í¤≈
’ ‘∆ √∆Õ ·ß‚ Á≈ ˜Ø, ≈Â È±ß ÷∂ª
”⁄ √≈‘ Ø’∆, «⁄æ’Û È≈Ò «ÒÏ«Û¡≈
≈‹◊π± Óπ√∆Ϫ ”⁄Ø∫ ◊π‹Á≈ ‘Ø«¬¡≈
’≈ÈÍπ Íπ‹
æ ’∂ Ï‘π ÷πÙ ‘Ø«¬¡≈ «’ ÓÀ∫
Í≈‡∆ Á≈ ’ßÓ «ÈÌ≈ ¡≈«¬¡≈ ‘ªÕ ÍzÂ
ß ±
‹Á ÍÂ≈ Òæ◊≈ «’ ’≈‘Ò͉∂ ¡Â∂ ‘È∑∂ ∂
«Ú⁄ ÓÀ∫ ‘Ø «Ú¡’Â∆ Á≈ ’ÂÒ ’
«ÁæÂ≈ ˛ ª ¿π√ È±ß Ï‘π Áπ÷
æ ‘Ø«¬¡≈
¡Â∂ √≈Ê∆¡ª Á∂ ◊Ò Òæ◊’∂ Ï‘π Ø«¬¡≈Õ
¿π√È∂ «’‘≈ «’ ““ÓÀ∫ ¡≈͉∂ ¡≈Í È±ß
Í≈‡∆ Á∂ ¡ÔØ◊ √≈Ï ’∆Â≈ ˛Õ”” ““ÓÀ∫
¡Í≈Ë∆ ‘ªÕ”” ÁÒ √ÓfiÁ≈ √∆ «’ ¿π√È∂
’ج∆ ¡Í≈Ë È‘∆∫ ’∆Â≈Õ ‘È∑∂∂ ¡Â∂
‹ÒÁÏ≈˜∆ «Ú⁄ «’√∂ ÂØ∫ Ú∆ ¡«‹‘∆
◊ÒÂ∆ ‘Ø √’Á∆ ˛Õ «Î ’≈’Ø∆ ÂØ∫ Ï≈¡Á
√≈‚∆ Í∆Û∑∆ «Ú⁄Ø∫ ’ßÓ Á∂ ÓÀÁ≈È «Ú⁄
√≈‘√ «Ú÷≈¿π ‰ Ú≈Ò≈ ¿π ‘ Í«‘Ò≈
«Ú¡’Â∆ √∆Õ ÁÒ È∂ ≈‹◊π± Á∂ ÓπæÒ
È±ß Í«‘⁄≈«‰¡≈ ¡Â∂ ≈‹◊π± ÁÒ Á≈
¡«Èæ÷ÛÚª ¡ß◊ ω «◊¡≈Õ
«¬È’Ò≈Ï∆ ‹∆ÚÈ «Ú⁄ ≈‹◊π±
‹∂’ «’√∂ 鱧 ¡≈͉≈ √Ì ÂØ∫ Úæ‚≈
«ÚØË∆ √ÓfiÁ≈ √∆ ª ¿π‘ √∆ Ì◊Â
«√ßÿÕ «¬‘ ’ΩÓ Á∆ ¡≈˜≈Á∆ Á∂ √ßÿÙ
ÁΩ≈È «¬’ Á±‹∂ ÂØ∫ ¡æ◊∂ ÚË’∂ ÓΩ ȱß
ÒÒ’≈È Á≈ Óπ’≈ÏÒ≈ √∆Õ «’Â∂ «¬√
ÁΩÛ «Ú⁄ Ì◊ «√ßÿ Í«‘Òª Ù‘∆Á
È≈ ‘Ø ‹≈Ú∂-«¬√ ◊æÒ Á≈ ¿π√鱧 ‘Ó∂Ùª
«Î’ Òæ«◊¡≈ «‘ßÁ≈Õ Í≈‡∆ √≈‘Ó‰∂
¿π√Á∆ ‘Ó∂Ù≈ «¬’Ø ‘∆ Óß◊ «‘ßÁ∆ √∆
«’ ““‘ ’ßÓ «Ú⁄ ¡æ◊∂ ÚË ’∂ Í«‘Ò∆
◊ØÒ∆ ⁄Ò≈¿π‰ Á≈ ÓΩ’≈ ¿π√ 鱧 ‘∆
«ÓÒ‰≈ ⁄≈‘∆Á≈ ˛Õ”” Ò≈‘Ω  «Ú⁄
√ª‚√ ¿πÍ Ú∆ Í«‘Ò∆ ◊ØÒ∆ ¿π√ È∂
‘∆ ⁄Ò≈¬∆ √∆ Â∂ ¿π√Á≈ «ÈÙ≈È≈ ¡ÀÈ≈
Íæ’≈ ÏÀ«·¡≈ «’ ‹∂ Ï≈’∆ ◊ØÒ∆¡ª È≈
Ú∆ Ò◊Á∆¡ª ª ◊æ‚∆ ª ¿π√ È∂ ⁄Û∑
‘∆ ‹≈‰≈ √∆Õ Ì◊ «√ßÿ È≈Ò Òæ◊∆
ÁΩÛ «Ú⁄ ¿π√ 鱧 ¡ÀÈ≈ Ú∆ ÓȘ± È‘∆∫
√∆ «’ «’√∂ ’ßÓ ÷≈Â Ì◊ «√ßÿ ‹≈Ú∂
¡Â∂ ¿π√ 鱧 È≈ Ì∂«‹¡≈ ‹≈Ú∂Õ
«Áæ Ò ∆ ¡√À ∫ ÏÒ∆ ”⁄ Ïß Ï √π æ ‡ ‰
÷≈Â Ì◊ «√ßÿ È≈Ò Áæ ‹ª «’√∂
‘Ø 鱧 Ì∂‹‰ Á∆ Ï‹≈¬∂ ¿π√ 鱧 ‘∆
Ì∂«‹¡≈ ‹≈Ú∂, «¬√ 鱧 ÒÀ ’∂ ¿π√È∂ Ï‘πÂ
«˜æÁ ’∆Â∆Õ ¿π√ Á≈ ’«‘‰≈ √∆ «’
«¬√ ’ßÓ Ò¬∆ Ì◊ «√ßÿ È≈Ò ¿π√
鱧 ‘∆ ‹≈‰≈ ⁄≈‘∆Á≈ ˛Õ Ì◊ «√ßÿ
¡Â∂ ’∂∫Á∆ ’Ó∂‡∆ Á∂ Á±√∂ ÓÀ∫Ïª ȱß
‹ÁØ∫ ¿π‘ ¡≈͉∂ ◊æÒ ÓÈÚ≈¿π‰ «Ú⁄
√¯Ò È≈ ‘Ø«¬¡≈ ª ¿π‘ Ìæ«‹¡≈Ìæ « ‹¡≈ ¡≈˜≈Á ’Ø Ò fiª√∆ Í‘π ß ⁄
«◊¡≈Õ ¿π √ È∂ ¡≈˜≈Á Á∂ √≈‘Ó‰∂
¡≈͉≈ Íæ÷ æ«÷¡≈Õ «‹ßÈ∆¡ª ÁÒ∆Òª
¿π‘ ¡≈͉∂ Íæ÷ È±ß Ó˜Ï±Â ’È Ò¬∆
Á∂ √’Á≈ √∆ «ÁæÂ∆¡ªÕ
¡≈˜≈Á È∂ ¿π√ 鱧 √Ófi≈«¬¡≈,
““«¬√ «Ú⁄ «Ï¡≈È Á∂‰ Á≈ √Ú≈Ò
¡≈Ú∂◊≈Õ Âπ√∆∫ ¡ß◊∂˜∆ È‘∆∫ ‹≈‰◊∂Õ
ÎÛ∂ ‹≈‰ ¿πÍß Âπ‘≈˘ Ì◊ «√ßÿ
ÂØ∫ Úæ÷∂ ’ «ÁæÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ ¿π√ ‘≈ÒÂ
«Ú⁄ ‹∂ ’  Âπ √ ∆∫ Ïß Ï √π æ ‡ ‰ Á∂
≈‹È∆Â’ Ó‘æÂÚ È±ß «¬’ ⁄ß◊∂ «Ï¡≈È
≈‘∆∫ È≈ √Ófi≈ √’∂ ª ’∂√ Á≈ √≈≈
Ó‘æÂÚ ÷ÂÓ ‘Ø ‹≈Ú∂◊≈Õ””
¡≈˜≈Á Á∆ «¬√ ÁÒ∆Ò Á∂ ‹Ú≈Ï
«Ú⁄ ¿π‘ ’«‘‰ Òæ«◊¡≈, ““Âπ√∆∫ Ì◊Â
«√ßÿ 鱧 ’«‘ ’∂ Ó∂∆ ÷≈Â ¡ß◊∂˜∆
«Ú⁄ «Ï¡≈È «Ò÷Ú≈ Á∂ÚØÕ ÓÀ∫ ¿π√ ȱß
’≈Ó≈, ÎπæÒ √‡≈Í √≈«‘ ‡ ÒÚª◊≈Õ
«¬’ Ú∆ ◊ÒÂ∆ È‘∆∫ ‘ØÚ◊
∂ ∆Õ Ï∂Ù’
æ Âπ√∆∫
√π‰ ÒÀ‰≈ ¡◊ «¬’ Ú∆ ’≈Ó≈ ÌπæÒ ‘Ø
‹≈Ú∂ ª Ï∂ Ù æ ’ È≈ Ì∂ ‹ ‰≈Õ””
¡≈͉∆¡ª √≈∆¡ª ÁÒ∆Òª Á∂ Ï≈Ú‹±Á
Ú∆ ‹Á ¿π‘ ¡≈˜≈Á ÂØ∫ ¡≈͉∆ Óß◊
ͱ∆ È‘∆∫ ’Ú≈ √«’¡≈ ª ◊πæ√∂ ‘Ø ’∂
ͱÈ∂ ⁄«Ò¡≈ «◊¡≈Õ
ÏÛÏØÒ≈ ‘؉ ’≈È ≈‹◊π± È∂
◊πÍ ‹Ê∂ÏßÁ∆ Á∂ «ÈÔÓª Á∆ ÷πæÒ∑∂ ÂΩ
”Â∂ ¿π ¶ ÿ‰≈ ’∆Â∆ ¡Â∂ ¡≈͉∆
◊≈ÒÛ∆Íπ‰∂ Á∆ ¡≈Á Á≈ «Ù’≈ ‘Ø
«◊¡≈Õ ¿π‘ ‹ÒÁ∆ ÂØ∫ ‹ÒÁ∆ ͱÈ∂ «Ú⁄
Í≈‡∆ Á∆ ‹Ê∂ÏßÁ∆ ÷Û∑∆ ’È≈ ⁄≈‘πßÁ∂
√È ¡Â∂ ¿π√∂ ËπÈ «Ú⁄ ‹Ø Ú∆ ¿π√Á∂
√ß Í ’ ”⁄ ¡≈«¬¡≈, ¿π √ ∂ ’Ø Ò ‘∆
√ª‚√ Á∆ ‘æ«Â¡≈ Á≈ Ì∂Á ÷ØÒ∑Á∂ ‘∂Õ
¡ß «Ú⁄ «¬’ √∆. ¡≈¬∆. ‚∆. Á∂ ¬∂‹ß‡
Á∆¡ª ⁄≈Òª ”⁄ Î√ ’∂ Íπ«Ò√ Á∂ ’≈ϱ
¡≈ ◊¬∂Õ
ÒØ ’ ª ȱ ß ÍÀ √ ≈, ¡‘π Á ≈, Ó≈‰
√ÈÓ≈È Á∂ Ò¬∆ ‘ØÛ Ò≈™«Á¡ª ª
Á∂«÷¡≈ ˛ Í fi͇ ’∂ ÓΩÂ È±ß ’Ω‰ ◊Ò∂
«ÓÒÁ≈ ˛, «¬√ Á∆ ‘Ø Û Âª «¬’
«¬Ó≈ÈÁ≈ «¬È’Ò≈Ï∆ ‘∆ Ò◊≈ √’Á≈
˛Õ Ì◊ «√ß ÿ ¿π √ ÂØ ∫ Í«‘Òª È≈
⁄«Ò¡≈ ‹≈Ú∂, «’Â∂ ¿π√ ÂØ∫ Í«‘Òª
Ù‘∆Á∆ Íz≈Í È≈ ’ ‹≈Ú∂, «¬‘ ¿π√
Á∆ √Ì ÂØ∫ Úæ‚∆ «¬æ¤≈ √∆ ¡Â∂ ‘≈Ò≈Â
È∂ ¿π√Á∆ «¬‘ «¬æ¤≈ Ú∆ ͱ∆ ’ «ÁæÂ∆Õ
‹∂Ò∑ «Ú⁄ Ìπ÷
æ ‘ÛÂ≈Òª ”⁄ ÓØ‘∆, Íπ«Ò√
È≈Ò Ó≈ ’π‡≈¬∆ ’È ¡Â∂ ’π‡
æ ÷≈‰
”⁄ Ú∆ ¡æ◊∂Õ ¿π√Á≈ ‡æ͉≈, Á±«‹¡ª
Á∂ ’πÂ’πÂ≈∆¡ª ’愉≈, ¤∂Û÷≈È∆¡ª,
◊≈Ò∑ª ’æ„’∂ «Í¡≈ ’È≈, ÓΩ ȱß
¸‰ΩÂ∆ Á∂‰ Ï≈Ï √∆Õ
√ª‚√ 鱧 Ó≈ ’∂ Ì◊ «√ßÿ
¡Â∂ ≈‹◊π± ‹ÁØ∫ Ò≈‘Ω «Ú⁄Ø∫ «È’Ò∂
√È Âª Ì◊ «√ßÿ Í«‘Ò∂ Á‹∂ «Ú⁄
√Î ’È Ú≈Ò≈ ¡«Ë’≈∆ ¡Â∂
≈‹◊π± ¿π√Á≈ ÈΩ’Õ Ì∂√ ÏÁÒ ’∂
Íπ«Ò√ 鱧 fi«’¡≈È∆ Á∂‰∆ ª ¿πÈ∑ª Á∆
’Ó≈Ò √∆Õ
’«Ó¿±«È˜Ó ‹ª √Ó≈‹Ú≈Á Á≈
≈‘ ‘∆ Á∂Ù Á∂ Ì«Úæ÷ Á≈ ≈‘ ˛ «¬√
¿πÍ ≈‹◊π± È±ß Í±≈ «ÚÙÚ≈√ √∆Õ
«¬√ Á≈ «¬‘ ÓÂÒÏ È‘∆∫ «’ ¿π√È∂
√Ó≈‹Ú≈Á Á∂ «√ËªÂ È±ß √Ófi «Ò¡≈
√∆Õ √Ó≈‹Ú≈Á ’∆ ˛? ¿π √ Á∆
√Ê≈ÍÈ≈ «’È∑ª ‘∆«Ò¡ª È≈Ò √ßÌÚ
‘Ø √’Á∆ ˛? Ì«Úæ÷ «Ú⁄ √Ó≈‹Ú≈Á∆
√Ó≈‹ Á∆ ’∆ ±Í ∂÷≈ ‘ØÚ◊
∂ ∆? ¡≈«Á
√Ú≈Òª Á∆ Ï‘πÂ∆ ‹≈‰’≈∆ ¿π√ ’ØÒ
È‘∆∫ √∆Õ ¿π‘ «¬ßÈ≈ ˜± ‹≈‰Á≈ √∆
«’ ͱߋ∆Ú≈Á∆ ÍzÏßË «Ú⁄ «Ó‘È ’È
Ú≈«Ò¡ª Á∆ ’Ó≈¬∆ ’π fi ÊØ Û ∑ ∂ «‹ß È ∂
ͱߋ∆ÍÂ∆¡ª Á∂ ‘æÊ «Ú⁄ ⁄Ò∆ ‹ªÁ∆
˛Õ «¬√ Á∂ ¿πÒ‡ √Ó≈‹Ú≈Á∆ √Ó≈‹
«Ú⁄ È≈ ’ج∆ «˜¡≈Á≈ ¡Ó∆ ‘ØÚ∂◊≈
È≈ ’ج∆ «¬ßÈ≈ ◊∆Ï «’ ¿π√ 鱧 ‹∆ÚÈ
Á∆¡ª Óπ„Ò∆¡ª ÒØÛª ͱ≈ ’È ‹Ø◊≈
Ú∆ È≈ «ÓÒ∂Õ ’ج∆ «’√∂ Á∆ ´æ‡ È‘∆∫
’ √’∂◊≈ È≈ ‘∆ ’ج∆ «¬’ Á∂Ù Á±√∂
Á∂Ù È±ß ◊πÒ≈Ó Ï‰≈ ’∂ æ÷ √’∂◊≈Õ
Ó≈’√Ú≈Á ¡Â∂ ’«Ó¿± « È˜Ó Á∆
Ó≈⁄ [email protected]
«√˪’ ‹≈‰’≈∆ È≈ ‘π ß « Á¡ª Ú∆
«‹√ È∂ ¡≈͉∆ «˜ßÁ◊∆ Á∂ «Ú⁄ ◊∆Ï∆
Á∂ «ÁÈ Á∂÷∂ ‘È, ¿π√ ‹∆ÚÈ «Ú⁄
«’ßÈ≈ ¡ÍÓ≈È, «’ßÈ∆ ’ÛÚ≈‘‡ ¡Â∂
ÍÀ ÍÀ Â∂ «’ßÈ∆¡ª ·Ø’ª ‘È, «¬√
Á≈ ¡Èπ Ì Ú ’∆Â≈ ˛Õ ¿π √ «Ú⁄
√Ó≈‹Ú≈Á Íz  ∆ «ÚÙÚ≈√ ¡Â∂
ÍzÂ∆ÏæËÂ≈ «¬È∑ª ‹«Ï¡ª ’≈È ‘∆
¡≈¬∆ √∆Õ
«˜ßÁ◊∆ Á∂ ¡≈÷∆ «ÁȪ ”⁄ «ÙÚ
ÚÓ≈ ¡Â∂ ¡≈«◊¡≈ ≈Ó ¡≈«Á
√≈Ê∆¡ª È≈Ò Ï«‘√ ’Á∂ √Ó∂∫ ≈‹◊π±
Á∂ ’‘∂ ÙÏÁ ““Ó∂∆ «˜ßÁ◊∆ Á≈ ‘ ÍÒ
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
7
«¬’ ÏØfi √∆, ¿π√ ÏØfi Ú≈Ò∆ ¡ÍÓ≈ÈÂ
«˜ßÁ◊∆ «Ú⁄ Ó∂∂ È∂Û∂ Á∆ «¬‘ ÁπÈ∆¡≈
«¬’ È’ ÂØ∫ Ú∆ ÌÀÛ∆ √∆Õ «Î «¬È∑ª
«ÂßȪ √≈Òª «Ú⁄ ‘∆ ÍÂ≈ È‘∆∫ «’‘Ø
«‹‘≈ ’∆ ‹≈Á± ‘Ø «◊¡≈ «’ «¬‘ √Ì
’πfi «¬ßÈ≈ ‘π√∆È Òæ◊‰ Òæ◊ «Í¡≈Õ
¡æ‹ «¬‘ √Ì ¤æ‚ ’∂ ‹≈‰ Ï≈∂ √Ø⁄
’∂ Áπ÷
æ ‘πÁ
ß ≈ ˛Õ””
““’∆ ÓΩ ’ØÒ∫Ø ‚ ‘∂ ‘Ø? ‹Ø ’πfi
’∆Â≈ ˛, ’∆ ¿π√ ”Â∂ ͤÂ≈Ú≈ Ó«‘√±√
’ ‘∂ ‘Ø? ¿πȪ∑ √Ú≈Òª ’∆Â≈Õ
≈‹◊π± È∂ «’‘≈, ““Âπ√∆∫ ‹≈‰Á∂
‘Ø, ÓÀ∫ ÓΩ ’ØÒØ∫ ‚Á≈ È‘∆∫Õ ÓÀ∫ ¡≈͉∂
‹Ï∂ Á∆ ◊æÒ Âπ‘≈鱧 Áæ√ «‘≈ ‘ªÕ
◊∆Ï∆ √≈Í ˛ Â∂ «Í¡≈ Á∆ ¡‰‘Ø∫Á
È’ ˛Õ «¬‘ Ó∂∆ BB √≈Òª Á∆ «˜ßÁ◊∆
Á≈ «È⁄ØÛ ˛Õ ’πfi ÒØ’ √≈鱧 ◊∆Ï
ω≈™Á∂ ‘È Â∂ «Í¡≈ È≈Ò Ú∆ «‘‰
È‘∆∫ «ÁßÁ∂Õ È‘∆∫ ª ¡≈͉∂ ¡≈Í ”⁄
«¬‘ Áπ È ∆¡≈ Ï‘π  ‘π √ ∆È ˛, ÏÛ∆
÷±Ï√± ˛Õ «¬√ Â∑ª Á∆ ‘π√∆È Â∂
÷±Ï√± ÁπÈ∆¡≈ «Ú⁄ «Í¡≈ Á∂ ÁØ ÍÒ
‘Ø «ÓÒ ‹≈‰ «¬‘ ’Ω‰ È‘∆∫ ⁄≈‘πßÁ≈Õ
«¬√ √πÌ≈«Ú’ «¬æ¤≈ 鱧 ’∆ ÓΩ ÂØ∫
‚È≈ ’‘Ø◊?
∂ ‹Ø ’πfi Ú∆ ÓÀ∫ ’∆Â≈ ˛
¿π√ ¿πÂ∂ ÓÀ˘ Îı ˛Õ «¬√ Â∑ª Á∆
‘π√∆È ÓΩ Â∂ ͤÂ≈¿π‰ Ú≈Ò∂ È±ß Ó±÷
‘∆ «’‘≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ «¬È’Ò≈Ï∆¡ª Ò¬∆
ª «¬‘ ӱߑ Óß«◊¡≈ ÚÁ≈È ˛Õ”” ‘ΩÒ∆
‘ΩÒ∆ ÎÀ√Ò∂ Á≈ «ÁÈ Ú∆ ¡≈ «◊¡≈Õ
Ϊ√∆ Á∆ √˜≈ «¬È∑ª «ÂßȪ √Ó∑≈ Á∂
ÍÚ≈«È¡ª 鱧 √π‰≈ «ÁæÂ∆ ◊¬∆Õ Ïπ¶Á
‘Ω√Ò∂ ¡Â∂ ÷πÙ∆-÷πÙ∆ «¬‘ ÍÚ≈È∂ ÓΩÂ
È±ß Ó˜≈’ ’Á∂ ¡ßÏª «Ú⁄ ¿π‚≈∆
Ó≈ ◊¬∂Õ
√ ÎØÙ∆ ’∆ ÂÓßÈ≈ ¡Ï ‘Ó≈∂
«ÁÒ Ó∂∫ ˛Õ
Á∂÷È≈ ˛ ˜Ø «’ÂÈ≈ Ï≈‹± ¬∂’≈ÂÒ Ó∂∫ ˛Õ
Á∆ Ïπ ¶ Á ¡≈Ú≈˜ È≈Ò √≈ÊØ ∫
√Á≈ Ò¬∆ «ÚÁ≈¬∆ ÒÀ ◊¬∂Õ ¡æ‹ √≈‚∂
√Ì Ì≈Â∆ ÒØ’ª Ò¬∆ «¬‘ √Ø⁄‰ Á≈
√Ú≈Ò ˛ «’ ““’∆ ≈‹◊π±, Ì◊ «√ßÿ
¡Â∂ √π÷Á∂Ú Á∂ ¡≈Á٠ͱ∂ ‘Ø ◊¬∂ ‘È?
¡√∆∫ ¿πÈ∑ª Ó‘≈È ’ªÂ∆’≈∆¡ª Á∂
√πÍ«È¡ª Á≈ √Ó≈‹ «√‹‰ Ò¬∆ ’∆
’ √’Á∂ ‘ª? ¡≈˙ «√ ‹Ø Û ∆¬∂ ,
√Ø⁄∆¬∂, «Ú⁄≈∆¬∂ Ù‘∆Áª Á∂ √πÍ«È¡ª
鱧 √≈’≈ ’È Ò¬∆ ˜ØÁ≈ ÔÂÈ
Â∂˜ ’∆¬∂Õ
(Ù‘∆Áª Á∂ ¡ß◊-√ß◊ - «ÙÚ ÚÓ≈ ”⁄Ø∫
ËßÈÚ≈Á √≈«‘Â)
√≈«¬ß√ Á≈ √Ó≈‹ Á∆ Âæ’∆ ”⁄ Óπ÷
æ ÔØ◊Á≈È
Ó≈√‡ Ì‹È «√ßÿ ’ÀÒ◊∆
‹ÁØ∫ ¡√∆∫ «¬«Â‘≈√ ÚÒ È˜
Ó≈Á∂ ‘ª ª √Ó∂ ∫ √Ó∂ ∫ Ë≈«Ó’
Ó±ÒÚ≈Á∆¡ª ÚÒØ∫ «Ú«◊¡≈È’ ÷Ø‹ª
≈‘∆∫ √æ⁄ ÒØ’ª Á∂ √≈‘Ó‰∂ «Ò¡≈¿π‰
Ú≈«Ò¡ª √≈«¬ß√Á≈Ȫ 鱧 Â√∆‘∂, Á∂Ù
«È’≈Ò∂ ¡Â∂ ÓΩ ¡≈«Á Á∆¡ª √˜≈Úª
«ÁæÂ∆¡ª ◊¬∆¡ª Ízß± «¬‘ Ë≈«Ó’
±Û∆Ú≈Á∆¡ª Á∆ «Í¤ª‘«÷æ⁄± √Ø⁄ ȱß
È’≈ ’∂ √æ⁄ ÒØ’ª √≈‘Ó‰∂ «Ò¡≈¿π‰
Ú≈Ò∂ «Ú«◊¡≈È∆¡ª Á∆ ‘Ó∂Ù≈ «‹æ ‘πÁ
ß ∆
‘∆ ˛Õ «¬‘ ÍzÂ÷
æ ˛ «’ √Ó≈‹ Á∆ Âæ’∆
”⁄ Óπ÷
æ ÔØ◊Á≈È √≈«¬ß√ Á∆ ¿πÍÒÏË∆¡ª
’≈È ‘∆ ˛Õ Íπ ‹ ≈∆Ú≈Á«√¡≈√ÂÁ≈Ȫ ¡Â∂ ͱ‹
ß ∆ÍÂ∆¡ª Á∆ «¬‘
«Â’Û∆ ¡æ‹ √≈«¬ß√ Á∂ Ôπæ◊ ”⁄ Ú∆
√Ó≈‹ ȱ ß Ë≈«Ó’ ± Û ∆Ú≈Á,
«Î’≈Íz√Â∆ ¡≈«Á ≈‘∆∫ ÒØ’ª 鱧 Úß‚’∂
√Ó≈‹ 鱧 Íπ≈ÂÈÚ≈Á ÚæÒ Ëæ’ ‘∆ ˛Õ
√æ⁄ ÏØÒ‰ Ú≈«Ò¡ª 鱧 Í≈Í∆, ‹πÒÓ∆,
≈÷ÙÙ, ’πÂ
æ ≈, È∆⁄ ¡Â∂ È≈√Â’ ’«‘
’∂ Ìß«‚¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ «Ú«◊¡≈È∆¡ª
È∂ Úæ÷-Úæ÷ ÷Ø‹ª ≈‘∆∫ Ïz«‘Óß‚ Ï≈∂
ÁÒ∆Òª √≈«‘ √≈Ï ’∆Â≈ «’ ⁄ßÈ,
Â≈∂, √±‹ ¡Â∂ ‘Ø ◊z«‘, ’ج∆ Á∂Ú∆Á∂ÚÂ∂ È‘∆∫, È≈ ‘∆ ¿πÍ ’ج∆ √Ú◊È’ ˛Õ «¬È∑ ª √≈«¬ß √ Á∆ ÷Ø ‹ ª È∂
’æ‡ÛÍøÊ∆¡ª Á∆ È∆∫Á ¿π‚≈ «ÁæÂ≈Õ
√Óπæ⁄≈ Íπ‹≈∆Ú◊ √≈«¬ß√Á≈Ȫ Á≈
ÁπÙÓ‰ ω «◊¡≈Õ «’™«’ ¿πÈ∑ª Á∂
ÓÈÿÛ ¡Â∂ «Ó«Ê‘≈√’ ◊z ß Ê
«Ú«◊¡≈È ¡æ◊∂ ÷Û∑ È‘∆∫ √’∂Õ
J D ‹ÈÚ∆ Íz«√æË «Ú«◊¡≈È∆
¡≈¬∆˜’ «‡¿±‡È Á≈ ‹ÈÓ AFDC
J H ‹ÈÚ∆ ¿π ÿ ∂ ÌΩ « Â’
«Ú«◊¡≈È∆ √‡∆ÎÈ ‘≈«’ß◊ Á≈ ‹ÈÓ
AIDB
J AG ‹ÈÚ∆ «Ï‹Ò∆ «Ú«◊¡≈È∆
Á∂ ÓØ„∆ ÏÀ∫‹≈«ÓÈ ÎÀ’«ÒÈ Á≈ ‹ÈÓ
[email protected]
J AI ‹ÈÚ∆ Ì≈Î «¬ß‹‰ Á∂ ÷Ø‹∆
‹∂Ó˜ Ú≈‡ Á≈ ‹ÈÓ AGCF
J G ÎÚ∆ √≈«¬‰’ Âæª Á≈
Ú◊∆’È ’È Ú≈Ò∂ «Ú«◊¡≈È∆
Á«ÓæÂ∆ ÓÀ∫‚Ò∆Ú Á≈ ‹ÈÓ AHCD
J AB ÎÚ∆ ‹∆Ú «Ú’≈√ «√˪Â
Íz  ∆Í≈Á ’È Ú≈Ò∂ «Ú«◊¡≈È∆
⁄≈Ò√ ‚≈«ÚÈ Á≈ ‹ÈÓ AHHI
J AE ÎÚ∆ ÷◊ØÒ «Ú«◊¡≈È∆
◊ÒÀÒ∆˙ ◊ÀÒ∆Ò∆ Á≈ ‹ÈÓ AEFD
J AG ÎÚ∆ «Ú«◊¡≈È∆ Ï±ÈØ Á∆
«¬√≈¬∆ Ë≈«Ó’ ¡≈◊±¡ª ÚÒØ∫ «‹™Á≈
√≈Û’∂ Ù‘≈Á [email protected]@
J AH ÎÚ∆ : √±‹ Óß‚Ò Á∂ ÈΩÚ∫∂
◊z«‘ ÍÒ±‡Ø Á∆ ÷Ø‹ [email protected]
J AI ÎÚ∆ : Â≈≈ «Ú«◊¡≈È∆
«È’ØÒ≈¬∆ ’ØÍÈ∆’√ Á≈ ‹ÈÓ ADGC
J BF ÎÚ∆ : ≈‚≈ Á∆ ÷Ø‹ Á≈
ÍzÁÙÈ AICE
J BH ÎÚ∆ : «Ú«◊¡≈È
«ÁÚ√ («Ú«◊¡≈È∆ √∆Ú∆ ÓÈ
鱧 “ÓÈ ÍzÌ≈Ú” Á∆ ÷Ø‹ Â∂ ÈΩÏÒ
Íz≈¬∆˜)
J B Ó≈⁄ : ∂ ‚ ∆˙
¡À’‡∆«Ú‡∆ Á∆ ÷Ø‹ AHIF
J C Ó≈⁄ : ‡ÀÒ∆ÎØÈ Á∂
÷Ø ‹ ∆ ◊≈‘Ó ÏÀ µ Ò Á≈ ‹ÈÓ
AHDG
J AD Ó≈⁄ : Ó‘≈È
«Ú«◊¡≈È∆ ¡ÒÏ‡ ¡≈¬∆È
√‡≈¬∆È Á≈ ‹ÈÓ AHGI
J [email protected] Ó≈⁄ : ¡≈¬∆È
√‡≈¬∆È È∂ “√≈Í∂÷Â≈Ú≈Á” Á≈
«√˪ Í∂Ù ’∆Â≈ AIAF
J BE Ó≈⁄ : √±‹ ◊z«‘‰
Á∆ Í«‘Ò∆ ÎØ‡Ø «÷æ⁄∆ ◊¬∆ AHEG
J BF Ó≈⁄ : ‚≈. ‹ØȘ√≈’ È∂
ÍØÒ∆˙ ϱÁ
ß ª Á∆ ÷Ø‹ ’∆Â∆ AIEC
’≈ÍÈ∆’√
AI ÎÚ∆ ADGC 鱧 ’≈ÍÈ∆’√
Á≈ ‹ÈÓ ‘Ø«¬¡≈Õ «¬√ «Ú«◊¡≈È∆ È∂
«¬‘ √≈Ï ’∆Â≈ «’ √≈∂ √Ω Óß‚Ò Á≈
’∂∫Á ËÂ∆ È‘∆∫, √±‹ ˛Õ √«Ê √±‹
˛ ¡Â∂ ËÂ∆ ◊Â∆Ù∆Ò ˛ ‹Ø Ï≈’∆
◊z«‘¡ª Úª◊ ‘∆ «¬’ ◊z«‘ ˛ ¡Â∂ Ùπ’
¡Â∂ Óß◊Ò Á∂ «Ú⁄≈Ò∂ «¬’ «È√«⁄Â
Ó≈◊ ¿πÂ∂ √±‹ Á∆ Íz’Ó≈ ’Á∆ ˛Õ
’≈ÍÈ∆’√ Á∆ Íπ√Â’ 鱧 ËÓ ¡Â∂
√Ó≈‹ «ÚØË∆ ’«‘ ’∂, «¬√ ¿πÂ∂ Í≈ÏßÁ∆
Ò◊≈ «ÁæÂ∆ ◊¬∆ «‹√ «’√∂ ’ØÒ Ú∆ «¬‘
«’Â≈Ï ‘πÁ
ß ∆, ¿π√ 鱧 √˜≈ Ìπ◊‰∆ ÍÀ∫Á∆Õ
«¬√ Ò¬∆ ’≈ÍÈ∆’√ 鱧 √ı √˜≈
Ìπ◊‰∆ ͬ∆Õ BD Ó¬∆ AEDC 鱧 «¬√
Ó‘≈È «Ú«◊¡≈È∆ Á∆ ÓΩ ‘Ø ◊¬∆Õ
«‹¿πÁ≈ÈØ Ï±ÈØ : «¬√ ÈΩ‹Ú≈È
÷◊ØÒ «Ú«◊¡≈È∆ ([email protected]@) Á≈
«Ú⁄≈ √∆ «’ ËÂ∆ ‘∆ È‘∆∫ √◊Ø∫ √±‹
Ú∆ ¡≈͉∂ Ëπ∂ Áπ¡≈Ò∂ ÿπÓ
ß Á≈ ˛Õ Ï±ÈØ
Á∆ «¬‘ Ú∆ Ë≈È≈ √∆ «’ ¡‰«◊‰Â
Ïz « ‘Óß ‚ ‘ÈÕ Ïz « ‘Óß ‚ ¡Ê≈‘ ‘ÈÕ
Ë≈«Ó’ ÒØ’ª È∂ Ï±ÈØ Á∂ «¬È∑ª «Ú⁄≈ª
Á≈ «ÚØË ’∆Â≈Õ «’™«’ «¬‘ Ï≈¬∆ÏÒ
Á∂ , «√z Ù ‡∆ Á∂ ‘Ø ∫ Á «Ú⁄ ¡≈¿π ‰ Á∂
«√˪ Á∂ «ÏÒ’πÒ ¿πÒ‡ √∆Õ Ï±ÈØ Á∂
Óπ¡≈¯∆ È≈ Óß◊‰ ”Â∂, ’æ‡ÛÍøÊ∆¡ª È∂,
AG ÎÚ∆ [email protected]@ ȱ,ß ¿π√ Â∂ ¡‰ÓÈπ÷
æ ∆
¡Â∂ Ω∫◊‡∂ ÷Û∑∂ ’È Ú≈Ò≈ ‹Ï ‹πÒÓ
’∆Â≈Õ ØÓ Á∂ «¬’ Ù«‘ «Ú⁄, Ï±ÈØ È±ß
÷øÌ∂ È≈Ò ÏßÈ∑ ’∂ ¿π√ ¿πÍ «Óæ‡∆ Á∂ Â∂Ò
Í≈ ’∂ ¿π√ 鱧 «‹ßÁ≈ √≈Û «ÁæÂ≈ «◊¡≈Õ
◊ÒÀÒ∆˙ : «¬‘ Ó‘≈È «Ú«◊¡≈È∆
(AEFD-AFDB) È∂ Ú∆ √≈Ï ’∆Â≈ «’
ËÂ∆ È‘∆∫, √±‹ «¬√ √≈∂ Ïz«‘Óß‚ Á≈
’∂∫Á ˛Õ ËÂ∆ ”Â∂ ‘Ø ◊z«‘ ¿π√ Á∂
⁄≈∂ Í≈√∂ ⁄æ’ Ò≈™Á∂ ‘ÈÕ «¬√ ÷Ø‹
Óß«È¡≈ ‹ªÁ≈ √∆Õ «¬È∑ª Á≈ ’∂∫Á ËÂ∆
鱧 Óß«È¡≈ ‹ªÁ≈ √∆Õ «¬’ Ë≈È≈ «¬‘
Ú∆ √∆ «’ √≈∂ ◊Ø Ò ¡’≈ Íæ Ê ,
«Í¡≈‹ Á∂ «¤Ò«’¡ª Úª◊, «¬’ Á±‹∂
È≈Ò ‹πÛ∂ «‘ßÁ∂ ‘ÈÕ Â≈«¡ª Á∂ «¬√
È∂ √Ó≈‹ ”⁄ ‘Ò⁄Ò ÍÀÁ≈ ’ «ÁæÂ∆Õ
Í≈Á∆ Ï‘π ◊πæ√∂ «Ú⁄ ¡≈ ◊¬∂ ¡Â∂
◊ÒÀ Ò ∆˙ Á∂ «Í¤∂ ÍÀ ◊¬∂ Õ «’™«’
Ï≈¬∆ÏÒ ¡Â∂ ÒØ’ª ”⁄ Íz⁄Ò ÓÈΩª
ȱ,ß ◊ÒÀÒ∆˙ Á∆ «¬√ ÷Ø‹ È≈Ò √æ‡ Í‘π⁄
ß
‘∆ √∆Õ «¬√ È≈Ò Ï≈¬∆ÏÒ fi±·∆ ÍÀ ‘∆
√∆Õ ËÓ ¡Èπ√≈, ËÂ∆ Áπ¡≈Ò∂ Úæ÷Úæ÷ ◊z«‘¡ª 鱧 ‘∆, Úæ÷-Úæ÷ √Ú◊
√Ó±‘ 鱧 ‘∆ ÈΩÚª √Ú◊ «’‘≈ ‹ªÁ≈
√∆Õ ¿π√ ÂØ∫ ¿πÂ∂ Á√Úª ÍzÓ≈ÂÓ≈ Á≈
«ÈÚ≈√ √Ê≈È Óß«È¡≈ ‹ªÁ≈ √∆Õ «¬√
÷Ø‹ 鱧 Ï≈¬∆ÏÒ Á≈ ÷πÒ
æ ≈∑ «ÚØË Óß«È¡≈
«◊¡≈Õ ÍØ Í ¡Â∂ Í≈Á∆¡ª È∂ ,
◊ÒÀÒ∆˙ Â∂ Óπ’æÁÓ≈ ⁄Ò≈ ’∂ ¿π√ ȱß
‹∂Ò∑ ”⁄ √π‡
æ «ÁæÂ≈Õ ¡È∂’ª Â√∆‘∂ «ÁæÂ∂
«‹√ ’≈È ¡÷∆ H ‹ÈÚ∆ AFDB ȱß
¿πȪ∑ Á∆ ÓΩ ‘Ø ◊¬∆Õ
ËÓ È∂ «¬È∑ª «Ú«◊¡≈È∆¡ª Á∂
√⁄ ¿πÂ∂ Ø’ ª Ò◊≈¬∆ ‘∆√∆, ’ÀÊ«Ø Ò’
⁄⁄ Â∂ ØÓ Á∂ ÍØÍ È∂ «¬’ ÎÂÚ≈ Ú∆
‹≈∆ ’ «Áæ  ≈Õ «¬√ ÎÂÚ∂ «Ú⁄
’≈ÍÈ∆’√ Á∂ √ÓÊÈ Ú≈Ò∂
«Ú⁄≈ª Á∆¡ª Íπ√Â’ª ¤≈͉
¡Â∂ ÍÛ∑È Ú≈«Ò¡ª 鱧 Ú∆ √÷Â
ÂØ∫ √÷ √˜≈ Á∂‰ Á∆ «ÚÚ√Ê≈
’∆Â∆ ◊¬∆Õ ¡ßÂ È±ß «¬√ ◊ÒÂ∆
’≈È ’≈¯∆ Á∂ Ï≈¡Á ÍØÍ È∂
⁄⁄ ÚÒØ∫ Óπ¡≈¯∆ Óß◊∆Õ √æ⁄
√ß √ ≈ √≈‘Ó‰∂ ¡≈ «◊¡≈Õ
Ë≈«Ó’ ’æ‡ÛÍøÊ∆¡ª Á≈ ˜πÒÓ,
«‹È∑ª È∂ √æ⁄ 鱧 ÁÏ≈¿π‰ Ò¬∆
’ÂÒ∂¡≈Ó ’∆Â≈Õ Ì≈Ú∂∫ ‘≈ ¸æ’∂
‘È Ízß± ¡æ‹ Ú∆ Ì≈ ¡Â∂
√ß √ ≈ Á∂ ‘Ø  Ȫ Á∂ Ù ª ”⁄
«Î’≈Íz √  ¡Â∂ ’æ ‡ ÛÍø Ê ∆
Ù’Â∆¡ª ÓÈπ æ ÷ Â≈ «ÚØ Ë ∆
’≈È≈Ó∂ ’ ‘∆¡ª ¡Â∂ ÓÈπ÷
æ Â≈
Á≈ ’ÂÒ∂¡≈Ó ’ ‘∆¡ª ‘ÈÕ
«Ú«◊¡≈È Á≈ √Á≈ ‘∆ ÓÈπæ÷Â≈Ú≈Á∆
ÔØ◊Á≈È «‘≈ ˛ Â∂ ‘∂◊≈Õ «Ú«◊¡≈È
Á∆ ‘Ó∂Ù≈ «‹æ ‘ØÚ∂◊∆Õ √ß√≈ Ì Á∂
ÒØ’ ¿πÈ∑ª Ó‘≈È «Ú«◊¡≈È∆¡ª ”Â∂
Ó≈‰ Ó«‘√± √ ’’∂ ‘È «‹È∑ ª È∂
¡≈͉∆¡ª ‹≈Ȫ Ú≈ ’∂ √æ⁄ 鱧 ¡ª⁄
È∆ ¡≈¿π‰ «ÁæÂ∆Õ
[email protected]@
[email protected] «Íø‚ª Âæ’ ÒØ’-’Ò≈ Á≈ √πÈ‘
∂ ∂ ÒÀ ’∂ Íæ‹
π ∆
ÍzØ. ¡‹Ó∂ «√ßÿ ¡ΩÒ÷
√ÈÓ≈È √ÏßË∆ Óπ«‘ßÓ
‹¶Ë : Íø ‹ ≈Ï ¡ß Á  È◊
Í≈«Ò’≈Úª Á∆¡ª ⁄؉ª Á∂ ΩÒ∂ æÍ∂
ÂØ ∫ «¬Ò≈Ú≈ Ù«‘ª, ’√«Ï¡ª,
«Ú«Á¡’ √ß√Ê≈Úª, «Íø‚ª ÷≈√ ’’∂
«’√≈Ȫ, ’ßÓ∆¡ª Á∂ «Ú‘«Û¡ª ¡Â∂
◊∆Ï Ï√Â∆¡ª ¡ß Á  Íz Ø . ¡‹Ó∂ 
«√ßÿ ¡ΩÒ÷ Á∂ «¬È’Ò≈Ï∆ ‹ÈÂ’
√ÈÓ≈È ¡Â∂ √Ò≈Ó √Ó≈Ø ‘ Á∆
«Â¡≈∆ Óπ«‘ßÓ È∂ «ÈÚ∂’Ò≈ ÍzÌ≈Ú
«√«‹¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ «¬√ Óπ«‘ßÓ Á≈
È≈ ’ج∆ ⁄؉ «ÈÙ≈È ˛ ¡Â∂ È≈ ‘∆
’ج∆ ¿πÓ∆ÁÚ≈ ÷Û∑≈ ˛Õ «¬‘ Óπ«‘ßÓ
Á√ª È‘πß¡ª Á∆ «’ ’Á∂ Ì≈¬∆
Ò≈ÒØ¡ª ˘ ÍzØ. ¡‹Ó∂ «√ßÿ ¡ΩÒ÷,
◊π  ÙÈ «√ß ÿ ¡Â∂ ‘Ø  ÒØ ’ -Íæ ÷ ∆
È≈‡’’≈ª Á∂ È≈‡’ª ≈‘∆∫ ‹≈◊±’
’ ‘∆ ˛Õ
‹¶Ë, ÈÚª Ù«‘, È’Ø Á ,
ÒØ ‘ ∆¡ª, Ù≈‘’Ø ‡ , «ÏÒ◊≈, Ïß ◊ ≈
¡≈«Á ÂØ∫ ÒÀ ’∂ Áπ¡≈Ï≈, Ó≈fi≈ ¡Â∂
Ó≈ÒÚ≈ ÷∂Â Á∂ [email protected] ÂØ∫ Ú∆ ÚæË «Íø‚ª
”⁄ Á‹‰ª È≈‡’, ◊∆Â-√ß ◊ ∆Â
Óß‚Ò∆¡ª ¡Â∂ ‹ÈÂ’ ÏπÒ≈∂ ÒØ’ª ˘
H Ó≈⁄ ˘ æÒ≈ «Ú÷∂ ÍzØ. ¡‹Ó∂ «√ßÿ
¡ΩÒ÷ Á∂ ‘Ø ‘∂ «¬«Â‘≈√’ √ÈÓ≈È
”⁄ Ù≈ÓÒ ‘؉ Á≈ √æÁ≈ Á∂ ‘∂ ‘ÈÕ
“◊πÙÈ «√ßÿ ÒØ’ ’Ò≈ √Ò≈Ó
’≈¯Ò≈” Ȫ¡ Á∆ √ß √ Ê≈ «Ú⁄ ‹π Û ∂
È≈ÓÚ
«ÚÁÚ≈È,
Ò∂ ÷ ’,
√≈«‘Â’≈, ’Ú∆, ◊∆Â’≈,
È≈‡’’≈, «ÈÁ∂ Ù ’, ◊∆Â’≈,
◊≈«¬’, √ß ◊ ∆Â’≈, Â’Ù∆Ò‹Ó‘±∆ ’≈Ó∂ ¡Â∂ «Ó‘ÈÂ’Ù ÒØ’ª Á∂
√ßÿÙª «Úæ⁄ ¡◊Ú≈¬∆ ’È Ú≈Ò∂
«ÈËÛ’ ÒØ’-‹ÈÀÒ ‹Ø‡∆ Í≈ ’∂ «¬√
Óπ«‘ßÓ «Úæ⁄ ‹π‡∂ ‘ج∂ ‘ÈÕ
ÍzØ. ¡‹Ó∂ «√ßÿ ¡ΩÒ÷ ˘ √ÓÍÂ
“√Ò≈Ó” Íæ«Âz’≈ Á≈ «ÚÙ∂Ù ¡ß’ ‘æÊØ∫
‘æÊ∆ ‹≈ «‘≈ ˛ ¡Â∂ ‘Ø Íz’≈«ÙÂ
√Óæ◊∆ “’Ò≈ ÒØ’ª Ò¬∆”, “’ÒÓ ’Ò≈
¡Â∂ √ß ◊ ≈Ó Á∆ «Èæ ÿ ∆ Ïπ æ ’ Ò Á∆
ӘϱÂ∆ Ò¬∆” ÿ ÿ √πÈ∂‘≈ Úß‚
‘∆ ˛Õ
«¬√ Óπ « ‘ß Ó ”⁄ «ÚÙ∂ Ù ’’∂
ÈΩ ‹ Ú≈È ÒÛ’∂ ÒÛ’∆¡ª «ÚÙ∂ Ù
¿πÂÙ≈‘ È≈Ò ’πæÁ∂ ‘ج∂ ‘ÈÕ Íø‹≈Ï
Á∆¡ª
‹≈‰∆¡ª-Í«‘⁄≈‰∆¡ª
√ß√Ê≈Úª «¬æ’ ‹πæ‡ ‘Ø’∂ ÍzØ. ¡‹Ó∂
«√ß ÿ ¡Ω Ò ÷ ˘ Ó≈¬∆ Ì≈◊Ø ◊Ò˜
’≈Ò‹ æÒ≈ «Ú÷∂ H Ó≈⁄ «ÁÈ∂ “Ì≈¬∆
Ò≈ÒØ ’Ò≈” √ÈÓ≈È È≈Ò √ÈÓ≈ÈÂ
’È Ò¬∆ Úæ‚∆ «◊‰Â∆ ”⁄ ’≈¯Ò∂
Ïß È ∑ ’ ∂ ‹≈‰ Ò¬∆ Òæ ’ -Ïß È ∑ Ú ∆∫
«Â¡≈∆¡ª ”⁄ ‹π‡∆¡ª ‘ج∆¡ª ‘ÈÕ
¿π µ ÿ∂
È≈‡’’≈
’∂ Ú Ò
Ë≈Ò∆Ú≈Ò Á∆ «ÈÁ∂ÙÈ≈ ”⁄ Óß⁄ ß◊
Óß‘ ¡ß«ÓzÂ√ ¡Â∂ ‘«ÚßÁ Á∆Ú≈È≈
Á∆ «ÈÁ∂ÙÈ≈ ”⁄ ⁄∂ÂÈ≈ ’Ò≈ ’∂∫Á
ÏÈ≈Ò≈ Úæ Ò Ø ∫ ’ÓÚ≈ ¡ß « Óz  √
¡Â∂ ÏÈ≈Ò≈ «Ú÷∂ Ú’Ù≈ͪ Òæ◊
‘∆¡ª ‘È Âª ‹Ø æÒ≈ √Ó≈◊Ó ”⁄
«Ó¡≈∆ ’Ò≈ «’ª Á∆ Í∂Ù’≈∆ ‘Ø
√’∂Õ
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ó≈⁄ [email protected]
8
Bramptonians reject Austirity in Health secotor : People's
Voice Forum hold seminar "Health Under Attack"
Researcher and board
member of Ontario Health
Coalition Dough Allan said that
globalization of finance capital
since late eighties and early
nineties has created havoc
worldwide which accelerated
privatization of public sector.
Private Capital has targeted
Health sector in a very systematic
way and created a deliberated
crisis so that hospitals and all
related health facilities could be
handed over to corporate.
Liberals and Tories both have
collaborated to create a mess in
health sector, precisely in
Ontario province of Canada.
He said that these changes
started under social democrat’s
regime. Provincial and Federal
governments are consistently
working to withdraw various
medical facilities from public
hospitals and shifting them to
Private For Profit Hospitals where
users has to pay hefty fees to
obtain these medical facilities.
The ruling class created a
conscious atmosphere to
defame workers unions so that
they could implement all those
anti people policies to benefit big
corporates. He said, they tried to
cut MRI and CT scan facilities
from Public hospitals but they
had to restore same services
when Ontario Health Coalition
and related unions resisted
furiously against this move.
Dough
Allan
said,
unfortunately Trade Union
movement is not as strong as it
used to be in 60s, 70s, and 80s,
the offence of the Capital has to
be confronted with strong Unions
and Unions have to devise new
strategies by combining their
efforts with community. Trade
Union has to find ways to relate
its activities with the communities
and create a broad mass support
so that general masses and
working people could be
educated about the danger of
massive privatization plan of the
ruling elite.
Addressing the seminar,
conducted under People’s Voice
forum in Brampton on February
15 Shamshad Elahee Shams
explained the economic
scenario of Ontario which plays
a vital role in Canadian
economy. 38% population of
Canada (33.48 million) resides
in Ontario. 6.55 million people
out of 12.55 million Ontario’s
population reside in GTA area
only . Ontario produces 37%
($695 billion) of the total
Canadian GDP of $1.893 trillion.
GTA is witnessing rapid growth
of population which is over 9%,
above from national population
growth of 5.7%, overall growth of
Ontario is expanding at the rate
of 5.9% every year but Ontario
is on the lowest in terms of what
it gets in the name of services.
0% rise in Health Budget in last
three years is a testimonial of the
Government that they don’t want
to carry social responsibility by
the state. Over 18500 bed were
cut from its public hospitals since
1990s. Public Hospital spending
in Ontario is only $1372 in 2012
which is way less in comparison
with New Foundlander $2519.
Overall Public Health care in
Ontario has reached to its
dismal level, Ontario stand at
eighth position in the list of
Canadian list of ten province, an
average Ontarian gets $ 3963
whereas New Foudlander gets
$5399. Ontario is not getting
what it deserves. He called upon
people of Ontario to fight for their
basic human right since health is
state subject. No mature civil
society can tolerate this passive
attitude of government.
Community and communist
leader Harinder Hundal explained
in details by giving example of
recently built hospital in Brampton
when Govt. promised to give 600
bed hospital but ended up in
300+ beds only, cost of hospital
was way exceeded from its
budget projection but the result
was
disappointing.
He
announced that workers of
Communist Party of Canada and
other like minded organizations,
Indo Canadian Workers
Association, Rationalist Society
of Ontario in particular will hold a
demonstration on April 12 in
Brampton to draw people’s and
Government attention that people
of Brampton will no longer
tolerate austerity measures of
ruling elite. We will teach them a
lesson as the Greek did in recent
elections.
Human right activist from
Nepal, Govinda Shivakoti said
there will be no difference
between a third world country
and Canada if the education,
health and social welfare facilities
are withdrawn. Canada became
welfare state by the hard work
and sacrifices made by working
class,
this
hard
earn
achievement can not be
compromised and accepted.
Political
activist
Harparminder Gadri gave his
personal
accounts
and
experiences how he is billed for
some blood tests which were
earlier covered with OHIP. Now
people are made to pay for those
facilities which were available to
them for free. He said, even the
sun glasses were covered in
1960s by OHIP but now vision
care is left at the mercy of private
clinics where people are forced
to pay over $200 for their reading
glasses. He said, Finance capital
is on high horses since the
demise of USSR, they have
created havoc in every third
world country. He cited examples
from India where new economic
policies of various governments
at the center systematically
destroyed government school
sysyem in order to pursue the
interest of private school system.
They have almost dismantled
government hospitals which
were very reputed in 1970s, 80s
but health sector is left for private
hospitals who are making money
by mindless killing of the
masses.
Shamshad Elahee Shams
read out a memorandum also to
be sent to Health Minister of
Canada Dr Eric Hoskins and
Health Minister of Ontario; Rona
Ambrose, approved by attendees
of the seminar. More than 37
people came to the venue,
Brampton Soccer Center Room
No 2 when temperature was –
40, lowest in the month of
February.
Shamshad Elahee Sham
Ó≈⁄ [email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
9
¡Ó∆’≈-«’¿±Ï≈ Á«Ó¡≈È
√π÷≈Ú∂∫ √Ïß˪ Á∆ Ï‘≈Ò∆
ÁÏ≈≈ «√ßÿ ’≈‘ÒØ∫
«ÚÙÚ Ó‘ªÙ’Â∆ ¡Ó∆’≈ ¡Â∂
◊π¡ª„∆ ’ÀÏ
∂ ∆¡È ’«Ó¿±«È√‡ ¤Ø‡∂ «‹‘∂
Á∂Ù «’¿±Ï≈ Á«Ó¡≈È ’∆Ï ED √≈Ò
⁄Ò ‘∂ ·ß‚∆ ‹ß◊ Ú◊∂ ’ÛÚ≈‘‡ Ì∂
√Ïß˪ «Ú⁄ AG Á√ßÏ [email protected] 鱧 ¡≈¬∆
¡⁄≈È’ √π÷≈Ú∆∫ ÂÏÁ∆Ò∆ È∂ ͱ∂ «ÚÙÚ
Ì≈¬∆⁄≈∂ 鱧 ˛≈È ’’∂ æ÷ «ÁæÂ≈Õ «¬’
«ÁÈ Í«‘Òª ¡Ó∆’∆ ÍzË≈È Ï≈’
˙Ï≈Ó≈ ¡Â∂ «’¿±Ï≈¬∆ ÍzË≈È ≈¿πÒ
’≈√ÂØ Á«Ó¡≈È ‘≈‡ Ò≈¬∆È ¡Â∂
Ú≈Â≈Ò≈Í Ï≈¡Á √z∆ ˙Ï≈Ó≈ È∂ «’¿±Ï≈
È≈Ò √ßÈ [email protected] Á∂ ‹ÈÚ∆ Ó‘∆È∂ ÂØ∫
ÂØÛ∂ «‚ÍÒØÓÀ«‡’ √ÏßË ÓπÛ ÂØ∫ ⁄≈Ò±
’È, «’¿±Ï≈ Á∆ ≈‹Ë≈È∆ ‘Ú≈È≈ «Ú⁄
¡Ó∆’∆ ¡ßÏ∫À √∆ ÷ØÒ‰
∑ , ÚÍ≈’ √Ïß˪
ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ≈‹È∆Â’, √Ó≈«‹’ ¡Â∂
√«Ì¡≈⁄≈’ √ÏßË Ï‘≈Ò ’È Á≈
¡ÀÒ≈È ’∆Â≈Õ
ÁØ «Âæ÷∂ «Ú⁄≈Ë≈’, ¡≈«Ê’,
«‚ÍÒØÓÀ«‡’, ÎΩ‹∆, √«Ì¡≈⁄≈’ Íæ÷Ø∫
«ÚØË∆ Á∂Ùª «Ú⁄ √π÷≈Ú∂∫ √Ïß˪ Á∆ Ï‘≈Ò∆
‘’∆’ «Ú⁄ ¡⁄≈È’ È‘∆∫ ˛Õ «¬√
Ò¬∆ ÍØÍ Îª«√√ Á∂ Ó≈«Ë¡Ó È≈Ò
«Í¤Ò∂ B √≈Òª ÂØ∫ ’ÀÈ‚
∂ ≈ ¡ßÁ ¡Ó∆’∆
«’¿±Ï≈¬∆ ¿π⁄ ¡«Ë’≈∆¡ª Á«Ó¡≈È
Ú≈Â≈Ò≈Í ◊πÍ ÂΩ ”Â∂ ’ÀÈ‚
∂ ≈ ¡ßÁ
¡Ó∆’∆ «’¿±Ï≈¬∆ ¿π⁄ ¡«Ë’≈∆¡ª
Á«Ó¡≈È Ú≈Â≈Ò≈Í ◊πÍ ÂΩ ”Â∂
‹≈∆ √ÈÕ «¬√ ÁΩ≈È G ÁΩª «Ú⁄
◊πÍ ◊æÒÏ≈ ¿πÍß ÁØÚ∂∫ Á∂Ùª È∂
¡≈ı Úæ‚∂ ¡«Û«’¡ª 鱧 Á± ’Á∂
¡≈Í√∆ «ÓÒÚÂÈ Ì∂ √π÷≈Ú∂∫ √ÏßË
‹ØÛÈ Á≈ «È‰≈ «Ò¡≈Õ
Íz Ë ≈È ˙Ï≈Ó≈ È∂ «¬√ ◊π Í Â
«‚ÍÒØÓ√
∂ ∆ È≈Ò ¿π‘∆ ’πfi ’ «Ú÷≈«¬¡≈
‹Ø «Í¤Ò∆ √Á∆ Á∂ [email protected]Ú∂∫ Á‘≈’∂ «Ú⁄
ÍzË≈È «⁄‚ «È’√È È∂ ¡≈͉∂ «ÚÙ∂Ù
√¯∆ ˛È∆ «’«√ß‹ Á∂ Ó≈«Ë¡Ó È≈Ò
⁄∆È∆ ÍzË≈È ¡Â∂ «¬È’Ò≈Ï∆ Ó≈˙ ˜∂
Âπ ß ◊ È≈Ò ¡Ó∆’∆-⁄∆È∆ √π ÷ ≈Ú∂ ∫
«‚ÍÒØÓÀ«‡’ √ÏßË Ï‘≈Ò ’’∂ ’
«Ú÷≈«¬¡≈ √∆Õ «¬√∂ Â∑ª Á∂ ÔÂÈ ÍzË≈È
«ÏÒ ’«¶‡È È∂ ’À ∫ Í ‚∂ « Ú‚
Ú≈Â≈Ò≈ͪ ≈‘∆∫ «¬√≈¬∆Ò∆
ÎÒ√Â∆È∆ Ó√Ò∂, ‹≈‹ ÏπÙ È∂ Ô±Í∆È
«¬’‹π‡Â≈ √ÏßË∆ ’∆Â∂ √È, «¬‘ Úæ÷∆
◊æÒ ˛ «’ «¬È∑ª ¿πÍ≈«Ò¡ª 鱧 ÍzË≈È
«È’√È ¡Â∂ ˙Ï≈Ó≈ Ú◊∆¡ª ’≈Ó
Ô≈Ï∆¡ª Íz≈Í ȑ∆∫ ‘ج∆¡ªÕ
«ÚÙÚ Á∂ Ï‘π √≈∂ ≈‹√∆ Íø‚Â
¡Â∂ «‚ÍÒØÓÀ«‡’ Ó≈Ó«Ò¡ª Á∂ ÿ≈◊
«ÚÙÒ∂Ù‰’≈ ˛≈È ‘È «’ ¡Ó∆’≈
¡Â∂ «’¿±Ï≈ √π÷≈Ú∂∫ √Ïß˪ Ò¬∆ ≈˜∆
«’Ú∂∫ ‘ج?
∂
¡Ó∆’≈ ¡≈͉∆ ’È∆¡ª ¡Â∂
’ÊÈ∆¡ª «Ú⁄ Úæ‚≈ Î’ ‘؉ ’’∂ ͱ∂
«ÚÙÚ ¡ß Á  ÏÁÈ≈Ó ˛ Í Ó‘ª
¡≈«Ê’ ¡Â∂ ÎΩ‹∆ Ù’Â∆ ‘؉ ’’∂
Úæ÷-Úæ÷ Á∂Ùª ’ØÒ «¬√ 鱧 √«‘‰ ’È
Ï◊À ’ج∆ ⁄≈≈ È‘∆∫ ‘πÁ
ß ≈Õ
¡Ó∆’≈ Á∂ ͱ  ∂ «ÚÙÚ ¡ß Á 
ÔπË
æ È∆Â’ Ê≈Úª Â∂ ’∆Ï [email protected] ÎΩ‹∆ ¡æ‚∂
’≈«¬Ó ‘ÈÕ È≈‡Ø ÏÁÈ≈Ó ÎΩ‹∆ √ß◊·È
Á≈ «¬‘ √Á≈ ˛Õ Ô±. ¡ÀÈ. √ß√Ê≈
«¬Ò≈Ú≈, «ÚÙÚ ÏÀ∫’ ¡Â∂ ’ΩÓªÂ∆ ÓπÁ≈
’ØÙ Â∂ «¬√ Á≈ ◊ÒÏ≈ ’≈«¬Ó ˛Õ «Î
«¬’ ’ØÛ, [email protected] Òæ÷ Á∆ ¡Ï≈Á∆ Ú≈Ò∂
¤Ø‡∂ «‹‘∂ ’«Ó¿±«È√‡ Á∂Ù «’¿±Ï≈ È≈Ò
«¬√ 鱧 √π÷≈Ú∂∫ √ÏßË Ï‘≈Ò ’È Á∆ ’∆
ÒØÛ ÍÀ ◊¬∆?
Á±√∂ Í≈√∂ «’¿±Ï≈, «‹√ Â∂ √ßÈ
AIEI 鱧 Î∆ÁÒ ’≈√ÂØ «¬È’Ò≈Ï∆ ÔØË∂
È∂ ⁄∆ ◊Ú∂  ≈ Ú◊∂ ‹ªÏ≈˜
«¬È’Ò≈Ï∆¡ª È≈Ò «ÓÒ ’∂ ¡Ó∆’∆
«Íæ·± Ù≈√’ ÎπÒ‹À∫√∆˙ Ï«Â√Â≈ 鱧 √æÂ≈
ÂØ∫ Ï≈‘ Ú◊≈‘ Ó≈«¡≈ √∆, √ßÈ [email protected]
ÂØ∫ ¡Ó∆’≈ ÚÒØ∫ ¿π√ «ÚπæË ¡ÀÒ≈È∆
¡≈«Ê’ È≈’∂ÏÁ
ß ∆ ÂØ∫ ¡‹∂ Âæ’ È‘∆∫ √∆
fiπ«æ ’¡≈, √ßÈ AIFA «Ú⁄ ¡Ó∆’≈ ÚÒØ∫
¿π√ È≈Ò ÂØÛ∂ «‚ÍÒØÓ«À ‡’ √Ïß˪ ¡Â∂
√≈Ï’≈ √ØÚ∆¡Â Ô±È∆¡È Á∆ ‘Ó≈«¬Â
’’∂ √ßÈ AIFB «Ú⁄ ¿π√ ÍzÂ∆ √∂ËÂ
ÏÒ≈√«‡’ «ÓÙ≈«¬Òª Á∆ ÍzÚ≈‘ È‘∆∫
’∆Â∆ √∆, ¡≈ı ¡Ó∆’≈ È≈Ò √π÷≈Ú∂∫
√Ïß˪ Ò¬∆ «’™ «Â¡≈ ‘Ø«¬¡≈?
¡Ó∆’≈ Á∂ ÒØ’ «⁄ª ÂØ∫ «’¿±Ï≈
È≈Ò √π÷≈Ú∂∫ √Ïß˪ Ò¬∆ ˜Ø Í≈ ‘∂ √ÈÕ
«¬Ú∂∫ ‘∆ ¡‹Ø’∆ ÷πÒ
æ ∆∑ ¡≈«Ê’Â≈ Á∂ Ôπ◊
æ
«Ú⁄ ¡Ó∆’∆ ◊À √’≈∆ √ß◊·È ¡Â∂
√È¡Â’≈ ÚÍ≈∆ Ú◊ ˜Ø Í≈ ‘∂
√ÈÕ √Á∆¡ª «Ú⁄ «’¿±Ï≈¬∆ Ï∆⁄ª ¡Â∂
‡±«√‡ √Ê≈Ȫ Á∂ Ș≈«¡ª ÂØ∫ ¡Ó∆’∆
«Í¤Ò∂ ED √≈Ò ÂØ∫ Úªfi∂ Ó«‘√±√ ’ ‘∂
√È «‹ÊØ∫ Á∆ ¡≈ÏØ ‘Ú≈ ◊Ó Â ‘πÁ
ß ∆
˛Õ
√Ì ÂØ ∫ Úæ ‚ ∆ «÷æ ⁄ «‹√ ’’∂
¡Ó∆’∆ Ï‘π-≈Ù‡∆ ’ßÍÈ∆¡ª Á∂ Ó±‘
ß
«Ú⁄Ø∫ ≈Òª «‚æ◊ ‘∆¡ª ‘È ¿π‘ ˛
«’¿±Ï≈ ¡ßÁ ’∆Ï [email protected] «ÏÒ∆¡È ÏÀÒ
∂
Â∂Ò Á≈ «ÓÒ‰≈, ¿π√ Á≈ Â∂Ò ’愉
Ú≈Ò∂ [email protected] Á∂Ùª Á∆ Ò∆◊ «Ú⁄ Ù≈ÓÒ
‘Ø ‰ ≈, ¡≈«Ê’ ÂΩ  ”Â∂ Â∂ ˜ ∆ È≈Ò
¡Ó∆’≈ Á∂ Ï≈Ï «Ú’√ ‘؉ ÚæÒ
Úˉ≈, Ï«’√ Á∂Ùª ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ È≈Ú∂,
√Í∂È, ÚÀÈ‹πÚÒ
∂ ≈, Ú∆¡ÂÈ≈Ó ÚÒØ∫ Â∂Ò
ÏÒ≈’ª Á≈ Ò∆˜ ”Â∂ ÒÀ‰≈Õ
«¬√ ıÏª ‚≈Ò Á∂ ÚÍ≈,
«’¿± Ï ≈¬∆ Ï∆⁄ª, ‘Ø ‡ Òª, ‘≈È∆‚∂ ¡
«˜≈‡ª ÂØ ∫ ¡Ó∆’∆ Ï‘π  ≈Ù‡∆
’ßÍÈ∆¡ª «’√∂ Ú∆ Â∑ª «Í¤∂ È‘∆∫ «‘‰≈
⁄≈‘πßÁ∆¡ªÕ «¬√ ’’∂ «¬‘ ¡Ó∆’∆
√’≈ Â∂ «’¿±Ï≈ È≈Ò √π÷≈Ú∂∫ √Ïß˪
Ò¬∆ ÁÏ≈¡ ω≈ ‘∆¡ª √ÈÕ
¡Ó∆’∆ ÒØ’ ¡≈«Ê’ È≈’∂ÏÁ
ß ∆ Á∂
Ï≈Ú‹± Á «’¿± Ï ≈¬∆ ÒØ ’ ª Á∆¡ª
Íz ≈ ÍÂ∆¡ª, √Ó≈«‹’ «¬È√≈¯ Á∆
¡ÁÌπÂ
æ Íz≈ÍÂ∆, √ØÚ∆¡Â Ô±È∆¡È ‡π‡
æ ‰
Á∂ Ï≈Ú‹±Á «’¿±Ï≈ Á∂ ¡≈«Ê’ ÂΩ ”Â∂
√«Ê «‘‰ ÂØ∫ ÍzÌ≈«Ú ‘ÈÕ
«’¿±Ï≈ ≈Ù‡ ¡Â∂ ÒØ’ª ÚÒØ∫
¡Î∆’∆ ≈Ù‡ª Á∂ È√ÒÚ≈Á «ÚπæË
ÿØÒ «Ú⁄ √≈Ê Á∂‰, Ò≈Â∆È∆ ¡Ó∆’≈
Ò¬∆ ØÒ Ó≈‚Ò Ú‹Ø∫ «Ú⁄‰, Á∂٠ȱß
¡ßÁ±È∆ «÷æ⁄Â
Ø ≈‰, ÈÙ∆Ò∂ ÍÁ≈ʪ Á∂
«ÚÙÚ«Ú¡≈Í∆ Ó≈± ÍzÌ≈Ú ÂØ∫ Ï⁄≈¡ ’∂
æ ÷ ‰, ¡«ÂÚ≈Á∆ ◊Â∆«ÚË∆¡ª Á≈
’ÀÏ
∂ ∆¡È, Ò≈Â∆È∆ ¡Ó∆’∆ ¡Â∂ ‘Ø
«¬Ò≈«’¡ª «Ú⁄ «ÚØË ’È, ‚≈’‡∆
√∂Ú≈Úª «Ú⁄ «ÚÙÚ ÍæË ”Â∂ ˛≈È’πÈ
ß
√∂Ú≈Úª ÍzÁ≈È ’È ’’∂ «¬√ È∂ ͱ∂
«ÚÙÚ «Ú⁄ Úæ‚∆ Ú≈‘ØÚ≈‘∆ ÷æ‡∆ ˛Õ
¡Ó∆’≈ Ó«‘√±√ ’Á≈ ˛ «’ ¿π‘
Î∆‚Ò ’≈√ÂØ È±ß √æÂ≈ ÂØ∫ ÒªÌ∂ ’È
¡Â∂ ÓÚ≈¿π‰ «Ú⁄ Ïπ∆ Â∑ª È≈’≈Ó
«‘≈, ¿π√ Á≈ Úæ‚≈ ˜Ø «’¿±Ï≈ ˘
«¬È’Ò≈Ï Ò≈Â∆È∆ ¡Ó∆’∆ Á∂Ùª «Ú⁄
ÎÀÒ≈¿π‰ ÂØ∫ Ø’‰ Ò¬∆ Ò◊Á≈ «‘≈,
˛ÒÓ˜ Ï‡È ¡À’‡ ¡Ë∆È √Ò≈È≈
’∆Ï [email protected] «ÓÒ∆¡È ‚≈Ò «’¿±Ï≈ «Ú⁄
¿πÊÒ ÍπæÊÒ Ó⁄≈¿π‰ Ò¬∆ ÷⁄‰ Á∂
Ï≈Ú‹± Á ¿π ‘ ¡√¯Ò «‘≈Õ ÓÈπ æ ÷ ∆
¡«Ë’≈ª ¡Â∂ «Ú⁄≈ Íz◊‡ ’È Á∆¡ª
¡≈˜≈Á∆¡ª Á∂ ÓπæÁ∂ ¸æ’‰ Á∂ Ï≈Ú‹±Á
‹ÈÂ’ «ÚØË È≈ ¿π’√≈ √«’¡≈Õ
«’¿±Ï≈ È∂ ¡Ó∆’≈ ”⁄ «¬ÏØÒ≈ Ó≈±
Ï∆Ó≈∆ Á∂ «¬Ò≈‹ Ò¬∆ BEF ‚≈’‡ª
¡Â∂ È√ª, [email protected]@ Á∂ ’∆Ï Ú¶‡∆¡ª
鱧 Ì∂«‹¡≈Õ «¬√ Ï∆Ó≈∆ È≈Ò ‘π‰ Âæ’
[email protected]@@ ÒØ’ Ó≈∂ ¸æ’∂ ‘ÈÕ «¬√ ’≈˜
’’∂ ¡Ó∆’≈ ¡Â∂ Ô±. ’∂. È∂ ¿π√ ȱß
ÙπÌ «¬æ¤≈Úª È≈Ò «ÈÚ≈«‹¡≈Õ
D √≈Ò Í«‘Òª ˛Â∆ ̱⁄≈Ò Ú∂Ò∂
[email protected] ÍzÂ∆Ù Í∆Û ÒØ’ª 鱧 «’¿±Ï≈¬∆
‚≈’‡ª-È√ª È∂ Ï⁄≈«¬¡≈Õ √ßÈ [email protected]@E
«Ú⁄ Í≈«’√Â≈È ¡ßÁ ̱⁄≈Ò Í∆ÛÂ
[email protected] ÍzÂ∆Ù ÒØ’ª 鱧 «ÚÙÚ Á∂ √Ì Á∂Ùª
ÂØ∫ «¬√ Á∆ [email protected]@ ÓÀ∫Ï∆ ÓÀ‚∆’Ò ‡∆Ó È∂
Ï⁄≈«¬¡≈Õ ¡æ‹ «ÚÙÚ Á∂ [email protected] Á∂Ùª «Ú⁄
«’¿±Ï≈ Á∂ [email protected],@@@ ‚≈’‡ √∂Ú≈ ’
‘∂ ‘ÈÕ «’¿±Ï≈ Á∆¡ª Íz≈ÍÂ∆¡ª ¡æ◊∂
¡Ó∆’≈ Ú◊∆ Ó‘ª-Ù’Â∆ ÏΩ‰≈ Ó«‘√±√
’Á∆ ˛Õ
«’¿±Ï≈ È∂ «ÚÙÚ ÙªÂ∆, Ì≈¬∆⁄≈’
√ªfi, «¬Ò≈’≈¬∆ «¬’‹π‡Â≈, √Ó≈«‹’
«¬È√≈¯ Á∂ «√˪ª 鱧 Óπ÷
æ æ÷Á∂ ¡Ó∆’≈
È≈Ò √π÷≈Ú∂∫ √Ïß˪ Á≈ ϱ‘≈ ÷Ø«Ò∑¡≈ ˛Õ
«’¿±Ï≈ Úæ‚∂ «‹◊∂ Ú≈Ò≈ ≈Ù‡ ˛Õ
«Ó√≈Ò Ú‹Ø ∫ «¬√ Á∂ ‚≈’‡ª È∂
ÏØÒ∆Ú∆¡È Ó≈‹À∫‡ Ó≈∆˙ Â∂È È±ß ¡æ÷ª
Á∆ ΩÙÈ∆ Ï÷Ù∆ «‹√ È∂ AIFG ”⁄ Ó‘≈È
«¬È’Ò≈Ï∆ ⁄∆ ◊Ú∂≈ 鱧 √∆. ¡≈¬∆. ¬∂.
‘π’Óª ’’∂ Ó≈ «ÁæÂ≈ √∆Õ
≈¿πÒ ’≈√ÂØ È∂ √ÍÙ‡ ’∆Â≈ ˛
«’ ¡√∆∫ «‚ÍÒØÓ«À ‡’ √Ïß˪ Ò¬∆ ˜±
ÓßÈ∂ ‘ª Í ¡≈«Ê’ È≈’≈ÏßÁ∆ Á≈ ÓπæÁ≈
’≈«¬Ó, ‹Ø ¡Ó∆’≈ 鱧 ÷ÂÓ ’È≈
‘Ø Ú ∂ ◊ ≈Õ «¬√ ’’∂ «’¿± Ï ≈ ȱ ß A.A
«‡z∆Ò∆¡È ‚≈Ò Á≈ Èπ’√≈È ‘Ø«¬¡≈
˛Õ Úæ‚∂ ¡«Ûæ’∂ ˙Ï≈Ó≈-’≈√‡Ø ¡ÍÀÒ
[email protected] ÍÈ≈Ó≈ «ÓÒ‰∆ Ú∂Ò∂ ıÂÓ ‘؉◊∂Õ
Î∆ÁÒ ’≈√ÂØ Á∆ ‚≈’‡ ÍπÂ
æ ∆
Ó≈∆Ò≈ ’≈√ÂØ È∂ «’‘≈ ˛ «’ «¬√
˜˜∆≈ ’ΩÓ È±ß ¡Ó∆’∆ Â≈’ÂÚ «ÚæÂ∆
◊πÍ
æ ª Á∂ ⁄ΩË≈¬∆ «‘æª Á∂ ◊πÒ≈Ó È‘∆∫
Ï‰È «ÁæÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ
¡Ó∆’∆ ÍzË≈È ˙Ï≈Ó≈ 鱧 ’ª◊√
È≈Ò «ÓÒ ’∂ «’¿± Ï ≈ Á∆ ¡≈«Ê’
È≈’∂ÏÁ
ß ∆, Ó≈± ‘∂ÒÓ˜-Ï‡È ¡À’‡ ¡Â∂
‘Ø Í≈ÏßÁ∆¡ª Ú≈Í√ ÒÀ‰∆¡ª ÍÀ‰◊∆¡ªÕ
«’¿±Ï≈ ¡ßÁ «Ó√, «ÒÏ∆¡≈, √∆∆¡≈,
Ô±’∂È, ’√ØÚØ Ú◊∆¡ª ÌßÈ ÂØÛ ¡Â∂
√’≈ª ÍÒ‡‰ Á∆¡ª ’≈Ú≈¬∆¡ª ÂØ∫
◊π˜
∂ ’È≈ ÍÚ∂◊≈Õ
’∆Ï E Òæ÷ «’¿±Ï≈¬∆ ÚÍ≈∆’≈ØÏ≈∆, ‘Ø‡Ò ÓÀÈ∂‹ÓÀ∫‡, «Î≈¬∆È∆
√È¡Â, ÷∂Â∆, ‚≈’‡∆ √∂Ú≈Úª È≈Ò
√ÏßË ÒØ’ «È√«⁄ ÂΩ ”Â∂ «¬√ ÈÚ∆∫
Ùπ  ± ¡ ≈ ÂØ ∫ ≈Ù‡∆, Ó≈ÈÚ∆ ¡Â∂
¡≈«Ê’ «‘æª Ò¬∆ Ò≈Ì ¿π·≈¿π‰ Á≈
Ìͱ ÔÂÈ ’È◊∂Õ √≈∂ «ÚÙÚ Á∆¡ª
¡æ÷ª «¬È∑ª ÁØ‘ª Úæ÷-Úæ÷ «Ú⁄≈Ë≈≈Úª
Ú≈Ò∂ ◊π¡ª„∆¡ª Á∂ Ì«Úæ÷ «Ú⁄ ÙªÂ∆
¡Â∂ «ÓÒÚ‰ È≈Ò «‘‰ Íz  ∆
«‡æ’∆¡ª ‘ج∆¡≈ ‘ÈÕ
√≈Ï’≈ ≈‹ √±⁄È≈ ’«ÓÙÈ, Íø‹≈Ï
ÏÀ∫͇È, ’ÀÈ‚
∂ ≈
@@A-DAF-HEG-GFFE
Íπ√Â’ ««Ú¿±
Í∞√Â’- Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ ¡Â∂ ¿∞‘Ȫ Á∂ √≈Ê∆¡ª Á∆¡ª «Ò÷ª
√≥Í≈Á’†: ‹◊ÓØ‘È «√≥ÿ
ÍÃ’≈Ù’ : ⁄∂ÂÈ≈ ÍÃ’≈ÙÈ, Í≥‹≈Ï∆ ÌÚÈ Ò∞«Ë¡≈‰≈
Í≥È∂ : CIB
’∆Ó : [email protected] ∞ͬ∂
Í∞√Â’†√Ó∆«÷¡≈ : ◊∞Ó∆ ÍÒ≈‘∆
Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ ÷ؘ ’Ó∂‡∆ Á∆
’Ø«Ù√ È≈Ò «¬’º·∆¡ª ’∆Â∆¡ª Ù‘∆Á
Ì◊ «√≥ ÿ ¡Â∂ ¿∞ È ∑ ª Á∂ √≈Ê∆¡ª
Á∆¡ª «Ò÷ª ˘ «¬’ºÂ ’È Á≈ Ó∞÷
º
Ó≥ÂÚ Ì◊ «√≥ÿ Á∂ «Ú⁄≈Ë≈’ ¡Â∂
«Ú«◊¡≈È’ ¡√±Òª ˘ Í«‘⁄≈ȉ≈
¡Â∂ √Ófi‰≈ ‘ÀÕ Í∞√Â’ ±Í «Úº⁄ «¬‘
«Ò÷ª Í«‘Ò∆ Ú∂ Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ
¡Â∂ ¿∞È∑ª Á∂ √≈Ê∆¡ª Á∆¡ª «Ò÷ª
Á∂ È≈Ó ‘∂· C Ó≈⁄ AIHE ˘ ‹◊ÓØ‘È
«√≥ÿ Á∆ √≥Í≈ÁÈ≈ “⁄ ¤≈Í∆¡ª ◊¬∆¡ª
¡Â∂ ‘ÊÒ≈ ÈΩÚª √≥√’‰ BH √Â≥Ï
[email protected] ˘ ¤≈«Í¡≈ «◊¡≈ ‘À Õ
«¬È∑ª «Ò÷ª «Úº⁄,Ù‘∆Á Ì◊Â
«√≥ÿ È∂ Á∂Ù Á∂ «¬«Â‘≈√, «¬√ Á∆¡ª
‘≈Òª ¡Â∂ ¡≈ÁÙª Á∆ «Ú«◊¡≈È’
¡√±Òª Á∆ Ì≈∆ √Ófi «¬º’ ◊≥Ì∆ ,
«Ó‘ÈÂ∆ ¡Â∂ «¬Ó≈ÈÁ≈ «Ú«Á¡≈Ê∆
Ú‹Ø∫ √ªfi∆ ’∆Â∆ ‘ÀÕ Ì≈Â∆ √Ó≈‹ Á∆
«¬Â‘≈√’ ÒØÛ «¬È’Ò≈Ï √∆, ‹Ø ÒØ’ª
Ò¬∆ ‘ØÚ∂ ¡Â∂ ÒØ’ª ≈‘∆∫ «Ò¡ªÁ≈
‹≈Ú∂Õ «‹√˘ Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ È∂
Ï‘∞  ‘∆ √ͺ Ù ‡Â≈ È≈Ò √≈‘Ó‰∂
«Ò¡≈’∂ √≈Ó≈‹Ú≈Á∆¡ª ˘ ◊ºÁ∆¿∞∫
Ò≈‘∞ ‰ Ò¬∆ Ì≈ Á≈ «¬º ’ Ø - «¬º ’
‘«Ê¡≈ «’Â∆ «¬È’Ò≈Ï Ú‹Ø∫ Í∂Ù
’∆Â≈Õ
«¬√ Í∞√Â’”⁄ «‹Ê∂ √≥Í≈Á’ È∂
Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ Á∂ ‹∆ÚÈ «Ú’≈√
Ï≈∂ ⁄≈ȉ≈ Í≈«¬¡≈ ‘À , ¿∞Ê∂ Ì◊Â
«√≥ÿ Á∆ [email protected] ˘ Ò≈‘Ω ÂØ∫
¡≈͉∂ Ï≈Ï≈ ‹∆ ˘ «Ò÷∆ Í«‘Ò∆ «⁄º·∆
ÂØ∫ ¡≈≥Ì ’’∂ ’∞fi ÿ∂Ò± «⁄º·∆¡ª Á≈
Úȉ ’«Á¡ª, Ì◊ «√≥ ÿ Á∂
√≈Ê∆¡ª ˘ «Ò÷∆¡ª «⁄º · ∆¡ª ˘
√≥Ì≈Ò‰ Á≈ ¿∞Í≈Ò≈ ’∆Â≈ ‘À Õ Ì◊Â
«√≥ÿ Á∂ ¿∞‘ Ò∂÷ ‹Ø √Ó∂∫ √Ó∂∫ ¡÷Ï≈ª
«Úº⁄ ¤ÍÁ∂ ‘∂, ‹ª ¿∞‘ ◊∞Í √≥ÁÙ
∂
«‹‘Û∂ ¿∞‘ ¡≈͉∂ √≈Ê∆¡ª ˘ Ì∂‹Á≈
«‘≈, ¿∞‘ Í∞√Â’ «Úº⁄ ¡≥«’ ‘ÈÕ
‘ØÒ∆ Á∂ «ÁÈ ÷±È Á∂ «¤º‡,∂ ϺÏ
¡’≈Ò∆ Ϊ√∆ Â∂ , ’≈’Ø  ∆ Á∂ Á∂ Ù
Ì◊ª Á∆ ‹≈‰ ͤ≈‰, Ù‘∆Á «‹≥Á
Ò«‘∆ Á≈ ıÂ, Ù‘∆Á ≈Ó ÍÃÙ≈Á
«Ï√«ÓÒ Á≈ ¡≥ Â Ó √≥ Á ∂ Ù , Ù‘∆Á
¡ÙÎ≈’ Á≈ Ϊ√∆ Â÷Â∂ ÂØ∫ √≥Á∂Ù,
’≈’Ø∆ Á∂ Ù‘∆Áª Á∂ Ϊ√∆ Á∂ ‘≈Ò≈Â
, ’≈’Ø∆ Á∂ Ù‘∆Áª Ò¬∆ ÍÃ∂Ó Á∂ ‘≥fi±
’∞fi Ù‘∆Áª Á∂ «¬‘Ø «‹‘∂ ¡‰Ó∞Ò
º ∂ ıÂ
‘È, «‹È∑ª ˘ √≥Ì≈Ò‰ Á≈ ¿∞Í≈Ò≈
’∆Â≈ «◊¡≈ ‘À Õ √Ó’≈Ò∆ Ó√«Ò¡ª,
Ì≈Â∆ «¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ Á≈ ¡«Ë¡ÀÈ,
¡≥Â ≈Ù‡∆ «¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘ª Á≈
¡«Ë¡À È , Úº ÷ Ø Úº ÷ ∂ √Ó≈‹’ Â∂
≈‹È∆Â’ Ó√«Ò¡ª Ï≈∂ Ì◊ «√≥ÿ
Â∂ √≈Ê∆¡ª Á∂ «Ú⁄≈ª ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈
ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈, ¡√≥ÏÒ∆ Ï≥Ï
’ª‚ √Ï≥Ë∆ √∞«‡¡≈ Í⁄≈ ¡Â∂ Ù‘∆Á
Ì◊ «√≥ÿ Á∂ «¬È’Ò≈Ï √Ï≥Ë∆ ÍÃ◊‡
’∆Â∂ «Ú⁄≈ Í∞√Â’ Á≈ «‘º√≈ ‘ÈÕ
Í∞√Â’ Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ ¡Â∂
¿∞√Á∂ √≈Ê∆¡ª Á∂ «Ú⁄≈ª Á≈ √‘∆
Ó≈¡«È¡ª «Úº⁄ «Ï≥Ï Í∂Ù ’È Á∂ È≈Ò
È≈Ò ¿∞ È ∑ ª Ï≈∂ Í≈¬∂ ◊¬∂ ÌÓ
Ì∞Ò«∂ ÷¡ª ¡Â∂ ’±Û ÍÃ⁄≈ ˘ Á± ’È
Á≈ «¬º’ ÔÂÈ ‘ÀÕ
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ó≈⁄ [email protected]
10
Quality of Education, in general, is at Stake High fees cause mutual fund investors to
work longer or retire with less: study
Prof. B. S. Brar
In reference to Editorialnote, entitled "Faculty crunch at
IIT's", (6th Dec., 2014)[The
Tribune], respected Editor has
rightly projected disturbing
aspect of shortage of teachers in
IIT's, NIT's, and IIIT's; and how
this aspect is related to lowering
of standards of higher technical
education. I think that not only
this, but entire education system,
including Medical Institutions,
Universities and Colleges of all
types, and Schools, is suffering
from this disease. The generally
accepted teacher-taught ratio
1:25, has not been implemented,
not to speak of moving towards
having ratio 1:5 of Stanford and
ratio 1:7 of Harvard. The system
of recruiting temporary teachers,
on consolidated salary, contract,
guest-faculty, is wide-spread;
thereby exploiting teachers,
closing academic-advancement,
and darkening future. Why
system
of
permanentrecruitment is thrown to winds?
Why, instead of eradicating
disturbing-aspects
of
examination-system
and
improving it, instead of improving
quality of teaching and education;
the degrees are doubted and a
plethora of Eligibility-Tests is
being
implemented?
Development of teacher is a
continuous process, it should be
planned collectively. There
should be thorough review of all
these aspects, correct lessons
must be learnt and honestly
implemented.
Get Rid of Plethora of
Eligibility-Tests
Punjab Govt. has decided
to organize its own medical
entrance test. Reason?Because,
majority of students has not
qualified the all-India medical
entrance test, as a result of
which so many seats in Medical
Colleges of Punjab have not filled.
So, we have admitted low-level of
our students. Real-path to tackle
the obtaining situation is that we
must eradicate faulty-aspects of
examination-system, improve it,
improve the quality of teaching
and education; the system of
permanent-recruitment
of
teachers should be implemented.
By doing so, we will not require
eligibility-test of any sort, and can
admit students on the basis of
merit with respect to marks
obtained in +2 examinations. If
anyone has the view that marks
in practical examination do not
reflect the real level of the
students, then merit-list may be
made basing upon the marks
obtained in Theory, especially in
Biology, Chemistry, and
Physics.Ultimately, we will not
need a plethora of EligibilityTests. If we move in this light in
all the spheres, then there will be
no need of eligibility-tests in any
field.
Religious Conversions
Everyone has a right to
adopt or not to adopt any religion
and any religious-faith. It is, and
it should be a question of
personal freedom. But one
should not fanatic in his or her
religion and religious-faith, and
should not understand and
propagate that his or her religion
and religious-faith is supreme
and religion and religious-faith of
others is inferior. Anybody can
change his or her religion and
religious-faith of his/her own. But
if there are religious conversions
organized with force and
coercion, or by providing some
financial-temptation, then it is
condemnable, it will amount to
attacking personal religiousfreedom. Moreover, since nature
of freedom of religion and
religious-faith, is personal, so
organizing religious-conversions,
is also condemnable.
Bathinda, Punjab, India,
Ex -student of Govt.
College of Science
Education and Research
Jagraon (Ludhiana)
OTTAWA
:
High
management fees will cause
Canadians relying on mutual
funds for their retirement
income to work into their 70s or
retire with 20-40% less
compared to pension plans,
says a study released today by
the Canadian Centre for Policy
Alternatives (CCPA).
The study, by CCPA Senior
Economist David Macdonald,
compares the management
fees charged by mutual funds
and pension plans. He finds that
in 2014 annual average pension
plan fees were 0.38% of assets
while comparable mutual fund
fees were 2.1%.
“Canada has the highest
equity mutual fund fees in the
world,” says Macdonald.
“They’re so high that in order to
offset those fees the average
mutual fund investor will have
to work until age 72 to match
what a pension plan holder
made by age 65, even with
identical contributions,” says
Macdonald.
The study finds a large
variation in fees among mutual
fund families. Across major
fund families, Canadians can
expect to work two to 11 years
beyond age 65 to make up for
higher mutual fund fees. High
fees in fund families like
Investors Group, AGF, and IA
Clarington would force
investors to work past age 75
to match pensions. MD
Management, Beutel Goodman
and Phillips Hager & North also
have higher fees than pension
plans, but their holders would
have to work to age 68 or 69 to
overcome the difference.
The RRSP system has
been a dismal failure at
encouraging Canadians to save
for retirement. Even today,
most Canadians nearing
retirement do not have nearly
enough in RRSPs to rely on
them for retirement income. At
the same time, only 27% of
Canadians have a workplace
pension plan, down from 43%
in 1977.
The study recommends
an expansion of inexpensive
workplace pension plans or
public pension plans, like the
CPP. As a stopgap measure,
trailers fees—the portion of
mutual fund fees that go back
to the advisor—could be
capped or banned entirely.
“The
anxiety
that
Canadians feel in RRSP
season about whether they’ve
saved enough, whether they’ve
picked the ‘right’ mutual fund
and whether their savings will
be wiped out in a down market
are features of the RRSP
retirement system,” concludes
Macdonald. “A retirement
system requiring high fees and
delayed retirement is not a
foregone conclusion. There are
plenty of viable alternatives
available to policy makers that
would improve the system for
all Canadians. ”
Flawed funding formula behind Toronto school board woes: study
TORONTO – The political
drama that's been unfolding at
the Toronto District School Board
(TDSB) over school closures
and tight funding is totally
avoidable, says the author of a
new study from the Canadian
Centre for Policy Alternatives'
Ontario office (CCPA-Ontario).
Economist Hugh Mackenzie has
been tracking the performance of
Ontario's education funding
formula for 18 years and finds
students across the province, but
especially in Toronto, have been
shortchanged by the province for
almost two decades. "Talk about
shutting down schools and
penalizing school board trustees
makes for good political drama
but it's overshadowing the root
source of the problem: Ontario's
education system is still suffering
from a Mike Harris-era funding
formula hangover," says
Mackenzie. "The formula was
designed not to support students
but to force school boards to cut
back on programs," says
Mackenzie. "Key features of a
modern education system
generate no funding at all; others
are funded at less than their cost."
Mackenzie's study, Harris-era
Hangovers: Toronto School
Trustees' Inherited Funding
Shortfall, details how chronic
funding pressures have played
out in TDSB schools since 1997,
including:
Province-wide
uniformity makes funding
unresponsive to differences in
the cost of providing the same
services. In school operations,
the TDSB is shortchanged by
$174 for every elementary
student and $228 for every
secondary student; Funding
makes no allowance at all for
uses of schools other than for
classroom instruction; The
foundation grant doesn't generate
enough funding to support basic
services like libraries and
guidance; the library shortfall
alone shortchanges the TDB by
$179 million; Funding for
programs to support students
whose first language isn't French
or English amounts to at least a
$55 million shortfall; the shortfall
in needed funding for at-risk
students is another $60 million;
The TDSB's declining enrolment
grant falls far short of what's
needed to cushion the cost
impact. "The province talks
about problems of accountability
at the TDSB", says Mackenzie.
"The real accountability problem
is at the province, with the lack
of any accountability for the
adequacy of the funding of the
system as a whole. Even Mike
Harris recognized that provincial
funding created an accountability
gap, and committed to a five-year
review cycle. Eighteen years
later, the Eves government's
2002 review is the only one we've
had." –
For more information
please contact: Trish Hennessy
CCPA-Ontario:
Ó≈⁄ [email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
11
Anger pours out on the streets of the capital against
unconstitutional, anti-farmer Land Ordinance
Over 350 organizations, twenty thousand farmers-workers from across country threaten intensified stir
Delhi: Fury and frustration
rocked the capital today, as nearly
twenty thousand farmers, adivasis,
workers, fisher people and others
dependent on land for their
livelihood converged from the
length and breadth of the country
and warned the Narendra Modi-led
NDA Government that they shall
intensify their stir, if the
unconstitutional Ordinance
amending the Land Acquisition
and Rehabilitation Act, 2013 Act is
not dropped in toto. From amidst
songs and slogans, flags and
banners, representing the diversity
of the social movements from
across the country, the voice that
emerged was clear and united –
Drop the Ordinance: Stop Land
Acquisition, Ensure Land Rights.
More than 350 organizations
and networks of farmers, workers,
tribals from all the states of the
Country including National Alliance
of People’s Movements (NAPM),
All Indian Union of Forest Working
People (AIUFWP), All India Kisan
Sabha (36 Canning Lane), All India
Kisan Sabha (Ajoy Bhavan), Ekta
Parishad, Kisan Sagharsh Samiti,
Narmada Bachao Andolan, Yuva
Kranti, Campaign for Survival and
Dignity, Chhattisgarh Bachao
Andolan, All India Agricultural
Workers’ Union, Bharatiya Khet
Mazdoor Union, Sanyukt Kisan
Sangharsh Samiti, INSAF, Delhi
Solidarity Group, Ghar Bachao
Ghar Banao Andolan, Agragami
Kisan Sabha, Jan Sangharsh
Vahini, National Fish workers
Forum, Punjab Kisan Union
participated in the protest action
today.
The farmers questioned the
Prime Minister as to what kind of
“Ache din” does he envisages for
the millions of small agriculturalists
of the country if lakhs of farmers
are displaced by mega projects,
thousands of hectares of land is
handed over to private companies
and corporates and the foodsecurity is threatened by
acquisition of multi-cropped
farmland. Despite a roaring protest
at the Parliament Street by
thousands of farmers, the Govt.
has introduced a Bill in the Lok
Sabha to legislate this Ordinance.
This, the farmers said is
condemnable and undemocratic.
Anna Hazare, who sat all day
along with the activists of the
different movements said that
farmers and workers will have to
prepare for a long term struggle and
be prepared to even go to jail. He
called for a nation-wide movement
against the corporate loot of the
land, which feeds the whole
country. Government must
withdraw the ordinance is what we
all demand and they must do it.
Addressing the massive
gathering, Medha Patkar challenged
the ‘electoral promises’ of the ruling
party, which was part of the
parliamentary process leading to
enactment of the Land Acquisition
and Rehabilitation Act, 2013. Now
in ‘power’ it is seeking to sniff away
the soul of the Act, by removing the
key provisions of “consent” &
“social impact assessment” and
manipulating the definitions of
“private entities” and “public
purpose”, purely to promote
business interests. Stating that the
interests of farmers is supreme in
a agricultural economy like India,
Anna Hazare gave a clarion call to
the farmers that this is nothing less
than a Do-or-die’ battle, it is the
second war of independence, a
war for freedom from repressive
government, oppressive laws and
corporate control over natural
resources.
Hannan Mollah, spoke about
the need for united movement and
said that the BJP-led NDA
Government had brought the
draconian Ordinance to suit the
interests of the Corporates and
Land Mafia. He said the BJP
Government’s move will be
defeated and struggles will be
launched at all sites of unjust land
acquisition.
Atul Anjaan, said this Protest
Rally is just the beginning and
there will be need to launch a
prolonged struggle. He said the
BJP Government which is a
Government of the Corporates,
land mafia and builders’ lobby has
dared to bring an Ordinance
worse than the British Colonial
Act of 1894. He said it was a
political battle and also
emphasized the need to speak to
all Political Parties to defeat the
Government move in Parliament
too.
Representatives
of
numerous farmers organizations,
tribal rights groups, workers
movements vented their rage at
the Modi Govt’s anti-people
agenda and open invitation to
profit-makers and looters to
plunder the country’s resourcesland, coats, rivers, fish, minerals
etc. Thousands of farmers also
shouted out slogans that they do
not
need
“crumbs
of
compensation”. The Ordinance
nullifies the most significant
provisions of the 2013 Act and
takes it back to the pre-1994 days.
The same is unacceptable, they
said. NDA government has only
been launching schemes for the
corporates
and
private
businesses but nothing of
significance for farm sector and
farmers, it was felt.
Speakers also said that
similar to the British, the present
Government is trying to “divide”
the farmers and rulers in the
interests of the Adanis and
Ambanis, who have fuelled the
election campaign of the BJP.
However, we shall stay united in
our demand for a complete
revocation of the Ordinance, they
said. If Ambani, Adani are your
side, Birsa, Munda are on our
said, roared an adivasi woman
leader. All the protestors
expressed a common resolve
that “We will not let Modi-Govt.
snatch our rights and take India
back to pre-independence days”.
Various
speakers
condemned the unparliamentarily
‘Ordinance Raj’ in every sector, be
it land, coal, mining, insurance,
motor vehicles and derided the
Governance through Ordinance
mechanism, by-passing both the
Parliament and the People.
Leaders and representatives of
various political parties and their
affiliated organizations also
expressed their solidarity with the
demands of the farmers and
demanded that the Ordinance be
revoked. Retd. Jst. Rajinder
Sacher, Adv. Sanjay Parikh and
many other academicians,
advocates, activists visited the
dharna site and expressed
solidarity.
Protest actions to continue
through the Budget Session:
Various
Farmers
Organizations including Akhil
Bhartiya Kisansabha, Agragami
Kisan Sabha, All India Agricultural
Workers’ Union, Bharatiya Khet
Mazdoor Union etc. and People’s
Movements have resolved that the
struggle against the Ordinance
shall continue, rather intensify in
the days to come in every state
and every district. While hundreds
of Gram Sabhas across the
country have already passed
resolutions, thousands more
shall do so shortly. “We will not
allow NDA Govt. to legislate this
Black Ordinance by brute force,
“they resolved.
Delegation Meets President:
The farmers leaders also
said that while President’s
statement in his budget speech
that his “government attaches
paramount importance to
safeguard the interest and wellbeing of farmers and families
affected by land acquisition”, is
welcome, his ‘approval’ of the
Ordinance,
which
is
fundamentally anti-farmer is
unacceptable. In the same
speech, he has liberally
endorsed the “Make in India”,
“Single-Window Clearance” and
“Ease of Business” and “Smart
City Programme” as hallmarks of
‘his Government’. All these
approaches will sound the deathknell of the farming and working
classes of this country and
destroy our natural resources, to
the detriment of generations. A
delegation including Hannan
Mollah, Atul Kumar Anjaan,
Medha Patkar, Sunilam, Roma
Malik, Rakesh Rafik, Vijoo
Krishnan and Harpal Singh met
the President today evening and
exhorted him to resolve the
ongoing impasse in the interests
of the toiling peasants of the
country and use his “highest
constitutional office” to ensure
that the Ordinance is not
legislated. The President
expressed sympathies for the
Farmers in distress and said he
would send the Memorandum to
the Government (Copy of the
Memorandum is attached).
The protest also witnessed
the participation of a large number
of young people and women, small
farmers and tribals signaling that this
movement shall be led by these
people in the coming days
Simultaneous protests and
demonstrations, burning of the
Ordinance etc. were organised
across the country in Patna,
Lucknow, Ludhiana, Bhubaneshwar
and many other places.
For details contact :
9958797409, 9810423296,
9818905316, 9911955109 |
email : [email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ù‘∆Á
Ì◊Â
«√≥ÿ Á≈
‹ºÁ∆ ÿ
Ó≈⁄ [email protected]
12
√ÚÀ-’Ê≈
√π‰≈ «‘À
÷‡’Û ’Òª, Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ Á∂ ‹ºÁ∆ ÿ ÍzÂ∆ Íπ≈ÂÂÚ «ÚÌ≈◊, ÍzÙ≈√È ¡Â∂ ‘∞’Ó≈È≈ Á≈ ‹∂ Ï∂∞ı∆ Ì«¡≈ Úº¬∆¡≈ «‘≈ ª Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ ¡Â∂ ¿∞√˘ «¬È’Ò≈Ï∆ «Ú⁄≈ª Á∆
◊∞ÛÂ∆ Á∂‰ Ú≈Ò∂ Ó≈«Í¡ª, Á≈Á≈ ¡‹‰ «√≥ÿ ¡Â∂ ⁄≈⁄≈ ¡‹∆ «√≥ÿ Ú«◊¡ª Á∆ «¬‘ Íz∂È≈Ó¬∆ ’ΩÓ∆ Ô≈Á◊≈ ÓˇÏ∂ Á≈ „∂ ω’∂ «‘ ‹≈¬∂◊∆Õ
Dilapidated walls of the memorial at Khatkar Kalan
¡ÓØÒ’ «√≥ÿ
AIDG ÂØ∫ ¡º‹ º’ ’ج∆ ÍΩ‰∆ √Á∆
Á≈ ¡√≈ Ï∆ ‹≈‰ Â∂ «¬√ Ô≈Á◊≈
Á∆ «√º’∂ Ï≥Á √ªÌ-√≥Ì≈Ò Á≈ ’≥Ó ¡‹∂
√’≈∆ Î≈¬∆Òª Á∆ Í’Ó≈ º ’
√∆Ó ‘ÀÕ «’√∂ «ÁÈ ‹ºÁ∆ ÿ Ê∂‘ ω
‹≈‰ Á∆ √πı∆ ¡ıÏ≈∆ Í≥«È¡ª ”Â∂
ÍÛÈ ˘ «ÓÒ √’Á∆ ‘ÀÕ «¬º‡ª ÷π ¡Â∂
Ì∞ ‘∆¡ª ‘ÈÕ ’Ó«¡ª Á∂ ¡≥ÁÒ∂
Ï≥È∂ ◊≈∂ Á∆ «⁄‰≈¬∆ Ú≈Ò∆¡ª ’≥˪
ÂØ∫ ÷Ò∂ÍÛ «‚◊ ‘∂ ‘ÈÕ Ï≈«Ò¡ª,
ÙÂ∆∆¡ª ¡Â∂ ÁÚ≈«˜¡ª ˘ «√¿∞∫’
÷≈ ‘∆ ‘ÀÕ «√Ò∑, Ï√≈ª, Â∂‹ ËπºÍ,
Â∂‹ ·ß„ ¡≈«Á ÂØ∫ ¡√∞º«÷¡Â ÿ Á∆
‘ ÍÒ ¿∞ Ó  Ï∆ÂÁ∆ ‹≈ ‘∆ ‘À Õ
’Ó«¡ª ˘ ¡’√ Â≈Ò∂ Òº◊∂ «‘≥Á∂
‘ÈÕ ’Ó«¡ª ¡≥Á ËπºÍ ¡Â∂ ‘Ú≈ º’
È‘∆∫ ‹≈ ‘∆Õ Èß◊∆¡ª ¤ºÂª ¿∞Í ‘
ÓΩ√Ó ¡≈͉≈ ’«‘ „≈¡ «‘≈ ‘ÀÕ
“È∂Û∂ ¡≈¬∆ ‹≥È, «Ú≥È∑Ø ’∞Û∆ Á∂
’≥È” Á∆ ’‘≈Ú ¡È∞√≈ ‘∞‰ ‹ÁØ∫
BC Ó≈⁄ Ù‘∆Á∆ «Á‘≈Û≈ Ï»‘ª Â∂ ‘À
ª «◊ºÒ∆ ±Û∆ «Óº‡∆ Á≈ ÒºÊ∂ ÷Ò∂ÍÛª
¿∞µÍ ÍØ⁄≈ Î∂ «ÁºÂ≈ ‘À ª ‹Ø √’≈∆,
◊À √’≈∆ √Ó≈◊Óª ÓΩ’∂ ¡≈¬∂ ÒØ’ª
Ò¬∆ «¬‘ „’∆ «ºfiÁ∆ ‘∂Õ ¡‹Ø’∂ Ô∞º◊
¡≥ Á  «’≥ È ∂ ‘∆ «⁄ √Ê≈¬∆
«Ú«◊¡≈È’ Â∆’∂ √ªÌ √≥Ì≈Ò Ò¬∆
¿∞ Í ÒÏË ‘È, ¿∞ ‘ ¡ÈÍ≈¿∞ ‰ Á∆
Ï‹≈¬∂ ÏπºÂ≈ √≈«¡≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ
¡‹∂ Ú∆ Ù≈«¬Á Ú∂Ò≈ ‘À «’ ‚≥◊‡Í≈¿± ¡Â∂ Ï∂∞ı∆ Ì«¡≈ Úº¬∆¡≈ ¤º‚
’∂, ÔØ◊ «¬≥‹È∆¡ª Á∂ ÍÀÈÒ ≈‘∆∫ Í»∂
ÿ ˘ Óπ’≥ÓÒ ÂΩ Â∂ ¡‹∂‘∂ «ÚÙ∂Ù ÙÀ‚
Á∆ ¤ºÂ È≈Ò √≥Ì≈«Ò¡≈ ‹≈¬∂ ª ‹Ø
ÒØÛ∆∫Á∆ ËπºÍ, ØÙÈ∆ ¡Â∂ ‘Ú≈‘≈≈ Ú∆
Ï«‰¡≈ ‘∂ ¡Â∂ Ú≥È-√πÚ≥È∂ ÓΩ√Óª Á∆
Ó≈ ÂØ∫ Ú∆ ÿ ˘ √πº«÷¡Â º«÷¡≈
‹≈Ú∂Õ «¬√Á∂ Óπº÷ Áπ¡≈ ¡Â∂ ’Ó«¡ª
Á∂ Óº«Ê¡ª Ú≈Ò≈ Í≈√≈ «¬¿∞∫ √≥Ì≈«Ò¡≈
‹≈¬∂ «’ ¡≈¿∞ ‰ Ú≈Ò∂ ÒØ ’ ª Ò¬∆
’Ó«¡ª ¡≥Á «Í¡≈ √Ó≈È ¡≈Ó
È≈Ò «Á÷≈¬∆ Ú∆ Á∂Ú∂ ¡Â∂ ’ج∆ ÷≈Ï
Nobody opens the monument to clean it. It is stinking inside
Ú∆ È≈ ’ √’∂Õ
ÒØ ’ Ì∂ ÓÈ È≈Ò «Ù’Ú≈ Ú∆
’Á∂ ‘È «’ Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ È◊
(ÈÚª Ù«‘)-Î◊Ú≈Û≈ Óπ º ÷ √Û’∆
Ó≈◊ Â∂ √«Ê ¡‹≈«¬Ï ÿ ¡Â∂
Ì◊ «√≥ÿ Á≈ ÏπºÂ Ú∂÷ ’∂ ÒØ’ Ú≈Í√
Í ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ ¿∞‘Ȫ ˘ «¬ÊØ∫ ÷‡’Û
’Òª ”⁄ Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ Á∂ ‹ºÁ∆
ÿ ÚºÒ ‹≈‰ Á∆ ‹≈‰’≈∆ «Á≥Á∂ ‘ج∂
√≥’∂ «Á÷≈¬∆ È‘∆∫ «Á≥Á∂Õ «Í¤Ò∂ «ÁÈ∆∫
Óπº÷ Ó≈◊ ¿∞Í ’¬∆-’¬∆ «’ÒØÓ∆‡
º’ “Á≈‰≈ Í≈‰∆ Á∂ ÏØ‚ ª Ò◊≈¬∂
◊¬∂ ‹Ø «’ ¡‹≈«¬Ï ÿ Á∆ ⁄≈
Á∆Ú≈∆ ¡≥Á ω∆ ’≥‡∆È ˘ Ȫ¡
«ÁºÂ≈ «◊¡≈ Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ Á∂ «Í≥‚
Ï≈∂ ÏØ‚ È‘∆∫ Ò◊≈¬∂ ◊¬∂Õ ’∆ Ù‘∆Á
Á∂ ‹º Á ∆ «Í≥ ‚ È≈ÒØ ∫ ‘Ø ‡ Òª Á∆
«¬«Â‘≈√’ Ó‘ºÂÂ≈ ÚË∂∂ √Ófi∆ ‹≈
‘∆ ‘À ‹ª ÚÍ≈’ «‘ºÂª ˘ Í«‘Ò
«ÁºÂ∆ ‹≈ ‘∆ ‘À??
ÿØ ÷ Ú∆¡ª Șª Ò¬∆ «Ë¡≈È
«÷º⁄Úª «¬º’ ͺ÷ ‘Ø Ú∆ ‘ÀÕ «¬º’ Ï≥È∂
A monument of neglect
‹ºÁ∆ ÿ Ó≥ÁÛ∂ ‘≈Ò ‘À, Á»‹∂ Ï≥È∂ √Û’
Â∂ Í«‘Òª ω∂ ¡‹≈«¬Ï ÿ ˘ „«‘
„∂  ∆ ’’∂ , ¡≈Ëπ « È’Â≈ ¡Â∂
ÈÚ∆È∆’‰ Á∂ Ȫ¡ ‘∂· Úº‚-¡≈’≈∆
«‚˜≈«¬È ˘ ¡ÓÒ∆ ‹≈Ó≈ Í«‘È≈¿∞‰
Ò¬∆ ’≥Ó ⁄≈Ò» ‘ÀÕ «¬‘ «‚˜≈«¬«Èß◊
Ó»≥‘Ø∫ ÏØÒÁ∆ ‘À «’ ¡‹≈«¬Ï ÿ ª
¡‰√Á∂ ˘ º÷‰≈ ‘∆ ÍÀ‰≈ ‘À ¡√Ò
”⁄ Â≈‹≈ ◊z « ‘‰ ’∆Â∆ ˜Ó∆È Á∂
«ÚÙ≈Ò ’Ï∂ «Ú⁄ À√‡ØÀ∫‡ ¿∞√≈«¡≈
‹≈¬∂ ◊ ≈Õ È’Ù∂ Á≈ Ï«‰¡≈ Ó≈‚Ò
«¬√Á∆ ◊Ú≈‘∆ ÌÁ≈ ‘ÀÕ Ï‘∞ ‘∆
¡¤ØÍÒ∂ «‹‘∂ ¡≥Á≈˜ «Ú⁄ «¬«Â‘≈√’
Íz√≥◊’ ‘Ø ‘∆ ‘À ¿∞√˘ ’∂∫Á «Ú⁄
«Ò¡≈¿∞‰ Á∆ Ï‹≈¬∂ «¬√Á∆ «¬«Â‘≈√’
Ó‘ºÂÂ≈ ÷Ø’∂ «¬√˘ √À◊≈‘ Á∂ »Í
«Ú⁄ ÂÏÁ∆Ò ’È Á∂ ÓÈÙ∂ ÍÒ ‘∂
‘ÈÕ ¡‹∂‘≈ ‘∆ ÔÂÈ ‹«Ò¡ªÚ≈Ò≈
Ï≈ˆ «Ú⁄ ’∆Â≈ «◊¡≈Õ Ù‘∆Á ÓÁÈ
Ò≈Ò „∆∫◊≈ Á≈ ÿ Ú∂⁄ ’∂, ÓÒÏ∂
”⁄ ÏÁÒ ’∂ ’∆Â≈ «◊¡≈Õ Ò≈‘Ω ’∂∫Á∆
‹∂‘Ò Á≈ È≈ÓØ «ÈÙ≈È «Ó‡≈ ’∂ ¿∞√˘
«¬’ ⁄Ω∫’ ”⁄ ÏÁÒ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ¬∂‘∆
«ÈÙ≈È≈ ÍÒÁ≈ ‘À √Ê≈ÍÂ∆ Á∆ ¡º÷
«Ú⁄Õ È‘∆∫ ª ÈÚ∂∫ À√‡ØÀ∫‡ª, fi∆Òª,
‘؇Ҫ ÂØ∫ Í«‘Ò «ÍzÊÓ∂∫ ‹ºÁ∆ ÿ ˘
Ô≈Á◊≈ Á≈
ÍzÌ≈Ú ÍÁ∂
«Íº ¤ ∂ ’È,
Ù‘∆Á Ì◊Â
«√≥ÿ ‘Øª Á∆
«Ú⁄≈Ë≈≈
‹Ø ¡‹Ø’∂ √Ó∂∫
”⁄
¡≈¬∂
«ÁÈ ‘Ø Ú∆
Amolak Singh & companions - feeling aghast at the neglect
Ó≈⁄ [email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
13
Electric wires hanging loose - an invitation to accident
Amolak Singh & companions - discussing some point at
the monument
This is how the present SAD-BJP Govt of Punjab is
treating our national hero
Dry Fountations at the Memorial
√≥Ì≈Ò‰ Á≈ ’≥Ó «√ ⁄Ûï ÏØÒÁ≈ ‘À
¿∞‘ «’¿∞∫ «Ú√≈«¡≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ Ù‘∆Á
Ì◊ «√≥ ÿ Á∂ ¡‹≈«¬Ï ÿ Á∆
Î؇Ø◊≈¯∆ ÂØ∫ «ÏȪ Ú‹≈‘ Ø«’¡≈ ‹≈
«‘≈ ‘ÀÕ Ó’√Á √≈Î ‘À «’ ‘ΩÒ∆-‘ΩÒ∆
«¬«Â‘≈√’Â≈ ˘ ÷Ø«Á¡ª «Í’«È’ ʪ
”⁄ ÂÏÁ∆Ò ’ «Áº  ≈ ‹≈Ú∂ Õ «¬‘
«È¡Ë≈ «¬Ò‹≈Ó È‘∆∫Õ ·Ø√ ÍzÓ≈‰
Â∂ ¡Ë≈ ‘ÀÕ «¬«Â‘≈√’ Ê≈Úª ¡Â∂
«¬«Â‘≈√’ È≈«¬’ª Á∆ ‘’∆’∆ Ó‘ºÂÂ≈
Á≈ Óπ‘ªÁ≈ ÏÁÒ‰ Á≈ ¡≈͉≈ «¬’
«¬«Â‘≈√ ‘ÀÕ √≈‚∆ ÈÚ-Í∆‘Û∆ ˘ «¬√
«ÁÙ≈ ÚºÒ ‘∆ Ë»«‘¡≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ
√Ê≈ÍÂ∆ Óπ º ¤ ˘ Ú‡≈ Á∂ ‰ Ú≈Ò∂ ,
Ó≈Ë≈Û Ú≈Ò∂, ‡∆ Ù‡ª ¡Â∂ ͺ◊ª º’
√∆Ó ’È Ú≈Ò∂ Ì◊ «√≥ÿ È≈Ò Âª
‹≈‰-Í«‘⁄≈‰ ’≈¿∞ ‰ º ’
«ÁÒ⁄√Í∆ ÒÀ∫Á∆ ‘À Í «¬’ «⁄≥ÂÈÙ∆Ò
«¬È’Ò≈Ï Á∂ «⁄≥È Ì◊ «√≥ÿ È≈Ò
¡‹Ø’∆ ÈΩ‹Ú≈È Í∆Û∆ «’Â∂ ¡º÷ ¡Â∂
‘ºÊ È≈ «ÓÒ≈ ÒÚ∂ «¬√ ÂØ∫ Ï‘∞ ‘∆
ıÏÁ≈ «‘ ‘∆ ‘ÀÕ
Ï∆Â∂ √≈Ò ⁄Ø ‰ ª ’≈È Ú≥ È √πÚ≥È∆¡ª ‘≈’Ó «Ëª «Í≥‚ ”⁄ Ó∂Ò∂
Ò◊≈ ‘∆¡ª √È «Óº‡∆ ÓºÊ∂ È≈Ò Ò◊≈
‘∆¡ª √È ‘∞‰ ÿ Á∆ ‘≈Ò Ú∆
«Á÷≈¬∆ È‘∆∫ «Á≥ Á ∆Õ ‹º Á ∆ ÿ Á∆
√πº«÷¡≈ Á∂ È≈Ò È≈Ò «¬√ È≈Ò ‹∞ÛÚ∂∫
’∞fi ‘Ø ͺ÷ Ú∆ «ÚÙ∂Ù «Ë¡≈È «÷º⁄Á∂
‘ÈÕ ‹ºÁ∆ ÿ Á∂ È≈Ò ◊≥Á◊∆ Ì«¡≈
¤º Í Û ‘Ø « ¬¡≈ ’Á≈ √∆Õ Íz À √ ,
«¬È’Ò≈Ï∆ ‹º Ê ∂ Ï ≥ Á ∆¡ª ¡Â∂ È◊
«ÈÚ≈√∆¡ª Á∂ ¿∞µÁÓ È≈Ò «¬‘ ¤ºÍÛ
Í» ’∂ ı»Ï√» Í≈’ ω≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ
«¬√˘ ‹ºÁ∆ ÿ È≈Ò ‹Ø«Û¡≈ «◊¡≈Õ
Îπ ¡ ≈∂ ¡Â∂ Îπ º Ò Ï» ‡ ∂ Ò◊≈¬∂ ◊¬∂ Õ
¡º‹’ºÒï Îπ¡≈≈ Ï≥Á ‘ÀÕ Í≈‰∆ Óπº«’¡≈
‘ÀÕ ÎπÒ
º Ï»‡≈ √㮧 ’¡≈ ‘ÀÕ ÿ≈‘ ¡Â∂ Ï»‡∆
‹ØÏÈ Â∂ ‘ÀÕ ÷≈√ ’’∂ Ò≈«¬Ï∂∆ Á∆¡ª
Ï≈∆¡ª Á∂ ÓØ«„¡ª º’ Ï»‡∆ ÷Û∆ ‘ÀÕ
Ò≈«¬Ï∂∆ Ó≥◊Ú∂∫ √≈‘ª Â∂ ⁄Ò ‘∆ ‘ÀÕ
ÁØ Á∆ ʪ ‘∞‰ ÓπÒ≈‹Ó «¬’ ’ «ÁºÂ≈
‘ÀÕ ¿∞‘ Ï≥«◊¡ª ÂØ∫ ¡≈¿∞∫Á≈ ‘Ø«¬¡≈ «’√∂
ÿØ∫ ‹≈Â∆ ÂΩ Â∂ «¬º’ ÁØ ¡ıÏ≈ª ⁄πº’
«Ò¡≈¿∞∫Á≈ ‘ÀÕ ÁØ ÿ≥‡∂ Ò≈«¬Ï∂∆ ÷ØÒ’
ï ∂
‹ªÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ ¡ıÏ≈ª È≈Ò «Ò‹≈ ’∂
Ï≥◊∆∫ ¿∞√∂ ÿ Ú≈Í√ ’ «Á≥Á≈ ‘ÀÕ
Óπº÷ √Û’ ”Â∂ √«Ê ¡‹≈«¬Ï ÿ
ÂØ∫ ‹∂ «Í≥‚ ÷‡’Û ’Òª Ú≈Ò∂ ‹ºÁ∆ ÿ
˘ ¡≈¬∆¬∂ ª «ÏÈ Î≈‡’ ∂ Ò Ú∂
’≈«√≥◊ ‘ÀÕ «¬√ Ø‚∂ Î≈‡’ ’≈È
«’√∂ Ú∂ Ò ∂ Ú∆ «‘Á∂ Ú∂ Á ’ ‘≈Á√≈
Ú≈Í √’Á≈ ‘ÀÕ «¬√ Î≈‡’ Â∂ ‘Ó∂Ù≈
‘∆ ¡≈Ú≈‹≈¬∆ ω∆ «‘≥Á∆ ‘ÀÕ ÷≈√
’’∂ ‹ºÁ∆ ÿ Ú∂÷‰ Ò¬∆ Í≥‹≈Ï Á∂
Á» Áπ≈‚∂ ÷∂Âª ÂØ∫ √’»Ò∆ Ϻ⁄∂ ÚÀȪ
”⁄ ¡≈¿∞∫Á∂ «‘≥Á∂ ‘ÈÕ Ù‘∆Á Ì◊Â
«√≥ÿ Á∂ ‹ÈÓ ¡Â∂ Ù‘∆Á∆ «Á‘≈Û∂ ÓΩ’∂
ª «ÚÙ≈Ò Ó∂Ò≈ ‘∆ Òº«◊¡≈ «‘≥Á≈ ‘ÀÕ
Íz Ë ≈È Ó≥  ∆ «¬≥ Á ≈ ◊ªË∆ È∂
÷‡’Û ’Òª ”⁄ Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ Á∆
Ô≈Á ”⁄ [email protected]@ «Ï√«¡ª Á≈ ‘√ÍÂ≈Ò
ω≈¿∞‰ Á≈ ¡ÀÒ≈È ’∆Â≈ √∆Õ ¡º‹
’ºÒï «¬‘ E «Ï√Â∂ Á≈ ω ’∂ «‘
«◊¡≈Õ ÁÚ≈¬∆¡ª ¡Â∂ √≈‹Ø √≈Ó≈È
Á≈ “’≈Ò «Í¡≈ ‘ÀÕ √ØÒ ÍÒª‡ ÷‡’Û
’Òª Á∆ «Ï‹Ò∆ √ÍÒ≈¬∆ Á∆ Ú∆
√‘»Ò «¬√ ‘√ÍÂ≈Ò ˘ È‘∆∫Õ ‹ÁØ∫
«’ «Í≥‚ Ú≈√∆¡ª È∂ √ØÒ ÍÒª‡ Ò¬∆
√≈∆ ˜Ó∆È Ì∂‡ ’∆Â∆ ‘ÀÕ
«¬’ Ï≥ È ∂ ’Â≈Íπ  Ò≈◊∂
¡≈˜≈Á∆ √≥◊≈Ó∆¡ª Á∆ Ô≈Á ”⁄ Ó‘ª
¡‹≈«¬Ï ÿ ω≈¿∞ ‰ Á∂ Í≥ ‹ ≈Ï
√’≈ ÚºÒØ∫ Á≈¡Ú∂ ’∆Â∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ
Á»‹∂ Ï≥È∆ Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ Á∂ ‹ºÁ∆
ÿ, Í≈’, Ò≈«¬Ï∂∆, Í≥‹≈Ï Ó≈Â≈
Á∂ «÷Â≈Ï È≈Ò «ÈÚ≈‹∆ Óª
«Ú«Á¡≈ÚÂ∆ Ô≈Á◊≈∆ Í≈’,
‘√ÍÂ≈Ò ¡Â∂ Î≈‡’ Á∆ «¬‘ ‘≈ÒÂ
‘À «¬‘ √Ì ’∞ fi ¡È∂ ’ ª √π ¡ ≈Òª ˘
‹ÈÓ «Á≥ Á ≈ ‘À Õ «¬«Â‘≈√ ˘ ’Ø ¬ ∆
¡≈͉∆ Óπº·∆ ”⁄ ’ÀÁ È‘∆∫ ’ √’Á≈Õ
È≈ ‘∆ ’Ø ¬ ∆ Ï∂ Û ∆¡ª Í≈ √’Á≈ ‘À Õ
«ÚÙ∂Ù ’’∂ ¡‹Ø’∂ √Ó∂∫ ¡≥Á Ù‘∆Á
Ì◊ «√≥ÿ Á∆ «Ú⁄≈Ë≈≈ ¿∞Í ÍÁ∂
Í≈¿∞‰ Á∂ √≈∂ ÔÂÈ È≈’≈Ó «‘‰◊∂Õ
Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ È∂ ÷πÁ Ú∆ ¡‹∂‘∂
«Ú⁄≈ª Á∆ ÍπÙ‡∆ ’«Á¡ª ¡≈͉∆
‹∂ ‘ Ò ‚≈«¬∆ ”⁄ ¡Ó∆’È ’Ú∆
Ú≈Ò‡ «Ú‡ÓÀÈ Á∆ ’«ÚÂ≈ Á≈ «¬’
‡Ø‡≈ Á˜ ’∆Â≈ ‘À :
Á¯È È‘∆∫ ‘∞≥Á∂
¡≈˜≈Á∆ Ò¬∆ ÓÈ Ú≈Ò∂
ÍÀÁ≈ ’Á∂ È∂ Óπ’Â∆-Ï∆‹
‘Ø Ï∆‹ ÍÀÁ≈ ’È Ò¬∆
«‹√˘ Á» ÒÀ ‹ªÁ∆ ‘À ‘Ú≈
«Î Ï∆‹Á∆ ‘À «¬√˘
Í≈Ò‰ ÍØ√‰ ’Á∂ È∂
Úı≈, ‹Ò ¡Â∂ ·ß„’
Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ Á∂ ‹ºÁ∆ ÿ
Á∆¡ª ÷πÁ∆¡ª ’≥˪ ¿∞Í ¿∞µ’∂ ¡Â∂
ÍΩ‰ª ”⁄ «Ò÷∂ Ù‘∆Á Á∂ ÏØÒ «’√∂ Ú∆
Ï∂-∞÷∆ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ’Á∂ ÓÒÚ≈ È‘∆∫
ωÈ◊∂ Õ ¿∞ ‘ Ȫ ¯ª√∆ Á∂ Â÷Â∂ ÂØ ∫
«’‘≈ √∆ó
‘Ú≈ Ó∂∫ ‘∂◊∆
‘Ó≈∂ «÷¡≈Ò ’∆ «Ï‹Ò∆¡ª
Ô‘ ÓπÙÂ∂ ı≈’ ‘À ¯≈È∆
‘∂ ‘∂, È≈ ‘∂Õ
[email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ó≈⁄ [email protected]
14
Annual meeting of Alumni Association
were also elected for
performing various duties for
this session. According to
this,
D r. A r u n
Kumar
(President),
Manjinder
Singh, Prof. Savita Sharma,
Jarnail
Singh
(Vice
The old students of S.
Govt College of Science
Education and Research
amassed to attend annual
meeting
of
Alumni
Association in the College
campus. The director of the
college, Dr.MohinderKaur
Grewal welcomed the guests
and appreciated that the old
students of the college are
serving at respectable
positions bringing good name
to the institution. Some of
them have really touched the
epochs of glory. She felt
proud of them and asked
them to take active interest
in the progress of their alma
mater. The former Director,
Mohinder Singh Jassal, Prof.
B a l w i n d e r S i n g h B r a r,
Dr.Arun Kumar Sharma, S.
Gulzar Singh and Prof.
Jagdev
Singh
Gill
nostalgically shared their
valuable moments spent in
the college and also
stressed upon the role of the
Alumni Association in the
progress of the college.Prof.
B a l w i n d e r S i n g h B r a r,
Alumnus of the College
shared that he would have
been uneducated if this
college was not there.
In this meeting,
members of Association
President), Prof. Jagdev
Singh Gill (Secretary and
Financial Secretary), Prof.
Nirmal Singh (Assistant
Secretary), Prof. Balwinder
Singh Brar, Kamaljeet Singh,
Gulzar Singh, Harpreet Singh
and SumitSoni ( Executive
members) were elected.
Prof.
Savita
Sharma
presented vote of thanks to
the guests and Prof. Rakesh
Raman conducted the whole
programme.
Ó≈⁄ [email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
15
[email protected] «Ú⁄ ’∆ ’∆ ‘ØÚ∂◊≈?
¶‚È ÂØ∫ ÈÍ≈Ò «√ßÿ Ù∂«◊æÒ
‹ÈÚ∆ [email protected] «Ú⁄ √≥√≈ Á∂ G
Ù’Â∆Ù≈Ò∆ Á∂ Ù ª Á∆ ’Ω Ó ªÂ∆
‹Ê∂Ï≥Á∆, ‹∆-G, Á∆ ÍzË≈È◊∆ ‹ÓÈ∆
’ØÒ ¡≈ ◊¬∆ ‘À ¡Â∂ BG ÓÀ∫Ï Á∂Ùª
Á∂ Ô»Í∆ √≥ÿ Á∆ F Ó≈√’ ⁄º’ÚÂ∆
ÍzË≈È◊∆ ÒÀ‡Ú∆¡≈ ’ØÒ ¡≈ ◊¬∆ ‘ÀÕ
‹ÈÚ∆ «Ú⁄ Ì≈ Á∂ FFÚ∂ ∫
◊‰Â≥ÂÂ≈ «ÁÚ√ ”Â∂ «‹ºÊ∂ ¡Ó∆’∆
≈Ù‡ÍÂ∆, Ï≈’ ˙Ï≈Ó≈ Óπ º ÷
Ó«‘Ó≈È ÂΩ ”Â∂ ¡≈¬∂ √È, ¿∞µÊ∂ ÁØ
«ÁȪ ·«‘ ÁΩ≈È Ì≈ Á∂ ÍzË≈È
Ó≥Â∆ È«≥Á ÓØÁ∆ È≈Ò ’¬∆ ¡«‘Ó
ÁØ Á∂Ù∆ «¬’≈È≈Ó∂ ’∆Â∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ
ÎÚ∆ ÁΩ  ≈È «‹º Ê ∂ Ì≈ Á∆
≈‹Ë≈È∆ «ÁºÒ∆ Á∆¡ª «ÚË≈È √Ì≈
⁄؉ª ‘؉◊∆¡ª, ¿∞µÊ∂ ¡Î∆’≈ «Ú⁄
√Ì ÂØ ∫ Úº Ë ¡≈Ï≈Á∆ Ú≈Ò∂ Á∂ Ù ,
È≈¬∆‹∆∆¡≈ «Ú⁄ ¿∞ÊØ∫ Á∆ Í≈Ò∆ÓÀ∫‡
¡Â∂ ≈Ù‡ÍÂ∆ Á∆¡ª ⁄؉ª ‘ج∆¡ªÕ
Ó≈⁄ «Ú⁄ [email protected] Â≈∆÷ ˘ Ô»Í ¡Â∂
‘Ø  Á∂ Ù ª «Ú⁄ Í»  È √»  ‹ ◊z « ‘‰
Òº◊∂◊≈Õ «¬√∂ Ó‘∆È∂ «¬≥◊ÒÀ∫‚ Á∂ «¬’
√Ú◊Ú≈√∆ Ï≈ÁÙ≈‘, «⁄‚ Â∆‹≈
«‹√ Á∂ √∆ Á∂ ’∞ºfi «‘º√∂ «¬’ ’≈
Í≈’ «Ú⁄Ø∫ [email protected] «Ú⁄ «ÓÒ∂ √È, ˘
ÒÀ √ ‡ Á∂ «◊‹∂ «Ú⁄ Áπ Ï ≈≈
ÁÎÈ≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ
¡ÍzÀÒ «Ú⁄ «√º÷ª ÚºÒØ∫ ÷≈Ò√≈
√≈‹È≈ «ÁÚ√ ¡Â∂ «Ú√≈÷∆ Á≈
«Â¿∞ ‘ ≈ √≥ √ ≈ «Ú⁄ ÓÈ≈«¬¡≈
‹≈Ú∂◊≈Õ Ëπ ͺ¤Ó «Ú⁄ √≈∂ ¡Ó∆’∆
Á∂Ùª Á∆ √ºÂÚ∆∫ ’ÈÚÀÈÙÈ Í≈È≈Ó≈
«Ú÷∂ ¡≈ÔØ«‹Â ’∆Â∆ ‹≈Ú∂◊∆Õ
Ó¬∆, [email protected] «Ú⁄ ÏÂ≈È∆¡≈ Á∆
Í≈Ò∆ÓÀ∫‡, ‘≈¿±√ ¡≈Î ’≈ÓȘ, Ò¬∆
¡≈Ó ⁄Ø ‰ ª ‘Ø ‰ ◊∆¡ªÕ «¬È∑ ª ⁄Ø ‰ ª
«Ú⁄ ’¬∆ Ì≈Â∆ Ó»Ò Á∂ ÍÚ≈√∆,
Ì≈Â∆ È≈◊«’Â≈ ¤º‚ ’∂ ÏÂ≈ÈÚ∆
È≈◊«’ª Á∂ ÂΩ  ”Â∂ ¡≈͉∂ ÈÚ∂ ∫
¡Í‰≈¬∂ Á∂Ù Á∆ √≥√Á Á∂ ÓÀ∫Ï ωÈ
Ò¬∆ Úº ÷ Ø - Úº ÷ ∆¡ª ≈‹È∆Â’
Í≈‡∆¡ª Á∆¡ª «‡’‡ª ”Â∂ ⁄Ø ‰
ÒÛ‰◊∂Õ
‹» È «Ú⁄ Â∞  ’∆ Á∆¡ª ¡≈Ó
⁄؉ª ‘؉◊∆¡ªÕ «¬√∂ Ó‘∆È∂ ‹ÓÈ∆
Á∆ ⁄ª√Ò ¡À∫‹Ò≈ Ó«’Ò √Ì ÂØ∫
¡Ó∆ Á∂ Ù ª Á∂ Óπ ÷ ∆¡ª Á≈ «√÷
√≥ Ó ∂ Ò È ¡≈ÔØ « ‹Â ’∂ ◊ ∆Õ ‹∂ » √ ∆
≈Ù‡ÍÂ∆, ÚÒ≈Á∆Ó∆ Íπ « ÂÈ ˘
√ºÁ≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ª «¬‘ ‹∆-G Á∂Ùª
Á∆ ‹Ê∂Ï≥Á∆ ‹∆-H Ù’Â∆Ù≈Ò∆ Á∂Ùª
Á∂ Óπ÷∆¡ª Á∆ «ÓÒ‰∆ ‘ØÚ∂◊∆Õ
‹∞Ò≈¬∆ «Ú⁄ Ô»Í∆ √≥ÿ Á∂Ùª Á∆
⁄º’ÚÂ∆ F-Ó≈«√’ ÍzË≈È◊∆ √Ì
ÂØ ∫ ¤Ø ‡ ≈ ¡Â∂ ÿº ‡ ¡≈Ï≈Á∆ Ú≈Ò≈
Ò’√ÓÏ◊ √≥Ì≈Ò ÒÚ∂◊≈Õ ¡◊√Â
«Ú⁄ ABG ’ØÛ Ì≈Â∆, Ì≈ ¡Â∂∂
’Ω Ó ªÂ∆ ͺ Ë  ”Â∂ √Ê≈«Í ¡≈͉∂
Á»  Ú≈√ª «Ú÷∂ «Â≥ ◊ ≈ Ò«‘≈ ’∂
√≥ √ ≈ Ì «Ú⁄ √π  ≥  Â≈ «ÁÚ√
ÓÈ≈¿∞‰◊∂Õ
√Â≥ Ï  «Ú⁄ ÏÂ≈È∆¡≈ Á∆
Ó‘≈≈‰∆ ¡«Ò˜ÏÀ Ê (Á» ‹ ∆) √≥ √ ≈
«Ú⁄ √Ì ÂØ∫ ÚºË, FC √≈Ò G Ó‘∆È∂
¡Â∂ C «ÁÈ, ≈‹ ’È Ú≈Ò∆
ÏÂ≈ÈÚ∆ ÓÒ’≈ «Ú’Ø ‡ Ø  ∆¡≈ Á≈
«’≈‚ ÂØ Û ∂ ◊ ∆Õ ¡’± Ï  «Ú⁄
’À È ∂ ‚ ≈ Á∆¡ª ¡≈Ó ⁄Ø ‰ ª ‘Ø ‰ ‹≈
‘∆¡ª ‘ÈÕ «ÚÙÚ Á∂ √Ì ÂØ∫ Úº‚∂
¡≈«Ê’ ¡Á≈∂, ¡≥Â≈Ù‡∆ ÓπÁ≈
Î≥‚ ¡Â∂ «ÚÙÚ ÏÀ∫’, Í∆» «Ú⁄ Ò∆Ó≈
«Ú÷∂ ¡≈͉∆ √≈Ò≈È≈ ’≈ÈÎ≥ √
’È◊∂Õ
AA ÈÚ≥Ï ˘ Ì≈Â∆¡ª Á≈ √Ì
ÂØ ∫ Úº ‚ ≈ Ø Ù È∆¡≈ Ú≈Ò≈ Á∆Ú≈Ò∆
«Â¿∞ ‘ ≈ Ì≈ ¡Â∂ «ÚÁ∂ Ù ª «Ú⁄
Ú√Á∂ ’ØÛª Ì≈Â∆ ÓÈ≈¿∞‰◊∂Õ «¬√∂
Ó‘∆È∂ Â∞’∆ √≥√≈ Á∂ √Ì ÂØ∫ ¡Ó∆
[email protected] Á∂Ùª Á∆ ◊∞‡Ï≥Á∆, ‹∆[email protected], Á∆
√Ò≈È≈ ’≈ÈÎ≥ √ Á∆ Ó«‘Ó≈È
«ÈÚ≈‹∆ ’∂◊∆ ¡Â∂ BA-ÓÀ∫Ï Á∂Ù∆
““¬∂ Ù ∆¡≈-ÍÀ √ «Î’
¡≈«Ê’
Ì≈¬∆Ú≈Ò∆U ◊∞ ‡ Ï≥ Á ∆ Á≈ √Ò≈È≈
√≥Ó∂ÒÈ «ÎÒÍ∆È «Ú⁄ ÓÈ∆Ò≈ «Ú÷∂
¡≈ÔØ«‹Â ’∆Â≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ
Á√≥Ï «Ú⁄ √Í∂È Á∆¡ª ¡≈Ó
⁄Ø ‰ ª ‘Ø ‹≈‰◊∆¡ªÕ «¬√∂ Ó‘∆È∂
¬∆√≈¬∆ ËÓ Á≈ √Ì ÂØ∫ Úº‚≈ √≈Ò≈È≈
«Â¿∞ ‘ ≈, «’z √ Ó√, √≥ √ ≈ Ì «Ú⁄
ÓÈ≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂◊≈ ¡Â∂ ¬∆√≈¬∆ ËÓ
Á∂ Óπ÷∆ «¬‡Ò∆ «Ú⁄ ØÓ «Ú÷∂ ÚÀ‡∆’È
⁄Ω’ «Ú⁄ «¬’ºÂ Òº÷ª ¬∆√≈¬∆¡ª ¡Â∂
◊À-¬∆√≈¬∆¡ª ˘ √≥√≈ «Ú⁄ ¡ÓÈÙªÂ∆ Ï’≈ º÷‰ ¡Â∂ ’È Á≈
«¬«Â‘≈√’ √≥Á∂Ù Á∂‰◊∂Õ
Á«‘ÙÂÚ≈Á∆ ⁄π ‰ Ω  ∆¡ª : «¬√
Ú∑∂ Á∆ Ù∞»¡≈ ‘∆ Îª√ «Ú⁄ ÍÀ«√
«Ú÷∂ Ú≈Í∆ «¬’ ¡«‹‘∆ Á«‘ÙÂÚ≈Á∆
ÿ‡È≈ È≈Ò ‘Ø ¬ ∆ ‘À , «‹º Ê ∂ «¬’
¡÷Ï≈ Á∂ √≥ Í ≈Á’ √Ó∂  √≈∂
√≥Í≈Á’∆ «ÚÌ≈◊ Á∂ ’Ó⁄≈∆¡ª ˘
◊ØÒ∆¡ª È≈Ò ¿∞‚≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ √∆Õ
«¬√Ò≈Ó∆ Á«‘ÙÂÚ≈Á∆¡ª ÚºÒØ∫ ’∆Â∆
«¬√ ¡Î√Ø √ È≈’ ÿ‡È≈ «Ú⁄ AB
«Ú¡’Â∆ Ó≈∂ ◊¬∂ ¡Â∂ ¿∞√ ÂØ∫ Ï≈¡Á
Ò◊≈Â≈ ÁØ «ÁÈ ‘Ø Ê≈Úª ”Â∂ Ú∆
Ï∂◊∞È≈‘∂ È≈◊«’ Ó≈∂ ◊¬∂Õ ’ΩÓªÂ∆
ͺ Ë  ”Â∂ [email protected] «Ú⁄ √Ì ÂØ ∫ Úº ‚ ∆
⁄π‰ΩÂ∆ «¬√Ò≈Ó∆ Á«‘ÙÂÚ≈Á ‘À, ‹Ø
¡Ó∆’≈ Á∆ «ÍÏÒ∆’È Í≈‡∆ Á∂ ÁØ
«Í˙-Íπ º Â  ¡Â∂ Ïπ Ù Í«Ú≈ Á∂
≈Ù¡ÍÂ∆¡ª È∂ ¬∆≈’ ˘ ÂÏ≈‘
’È ¡Â∂ ¿∞√ Á≈ ’ج∆ √Ê≈¬∆ ¡ÓÈ
Í√≥ Á ‘º Ò È≈ ’È ÏÁÒ∂ √≈∂
¡Ó∆’∆ ÒØ’ª Ò¬∆ √≥√≈ Ì «Ú⁄
’≥‚∂ Ï∆‹ «ÁºÂ∂ ‘È, «‹È∑ª ˘ «ÚØË∆
‚ÀÓØ’∂«‡’ Í≈‡∆ Á∂ Í«‘Ò∂ ◊À-◊Ø∂
’≈ÏÒ ≈Ù‡ÍÂ∆, Ï≈’ ˙Ï≈Ó≈ ˘
¡≈͉∂ ’≈‹’≈Ò Á∂ H √≈Ò
Ò◊≈Â≈ ⁄π ◊ ‰∂ ͬ∂ ‘∂ ‘È ¡Â∂
¡Ó∆’∆ Á»ÂÚ≈√ª Á∂ ’Ó⁄≈∆¡ª,
¡Ó∆’∆ ͺÂ’≈ª ¡Â∂ √ÀÒ≈È∆¡ª ˘
√Ó∂∫-√Ó∂∫ ¡≈͉∆ ’∞Ï≈È∆ Á∂ ’∂ ⁄π◊‰∂
ÍÀ ‘∂ ‘ÈÕ ¬∆≈’ Á∂ Í∆Û «¬√Ò≈Ó∆
¤Ø ’ «¡ª Á∂ È≈Ò ‘∞ ‰ √∆∆¡≈,
«ÒÏ∆¡≈, Â≈«ÒÏ≈È, ¡Î◊≈«È√Â≈È,
Í≈«’√Â≈È-’ÙÓ∆∆ «¬≥‘≈¡ Í√≥Á
«¬√Ò≈Ó∆ Á«‘ÙÂÍ√≥Á ‘∞‰ √Ó∂∫-√Ó∂∫
Í≈«’√Â≈È, Ì≈Â, ’∆È∆¡≈,
ÂȘ≈È∆¡≈, ¡≈√‡z∂Ò∆¡≈ ¡Â∂ Îª√
¡≈«Á Á∂Ùª «Ú⁄ ¡≈͉∆ «¬√Ò≈Ó∆
ÂÛ∆ ·Ø√‰ Ò¬∆ Ï∂◊∞È≈‘ ÒØ’ª ˘ ÏÒ∆
Á∂ Ϻ’∂ ω≈¿∞∫Á∂ Ú∂÷∂ ‹ªÁ∂ ‘∂ ‘ÈÕ
≈‹È∆«Â’ ⁄π‰ΩÂ∆¡ª : «¬√ Ú∑∂
«Ú⁄ Ì≈ Á∆ ≈‹Ë≈È∆ «ÁºÒ∆ Úª◊
Ô»Í Á∂ ÏÂ≈È∆¡≈ ¡Â∂ √Í∂È «Ú⁄,
¡Â∂ ¿∞µÂ∆ ¡Ó∆’≈ Á∂ ’ÀÈ∂‚≈ «Ú⁄
√≥√Á∆ ⁄؉ª ‘؉◊∆¡ªÕ ÏÂ≈È∆¡≈
¡Â∂ ’ÀÈ∂‚≈ «Ú⁄ «¬√ Ú∂Ò∂ ‡Ø∆ ‹ª
’ȘÚ∂«‡Ú Í≈‡∆ Á∂ ‘≈’Óª Á∆¡ª
√’≈ª ‘È, «‹È∑ ª ˘ ÏÂ≈È∆¡≈
«Ú⁄ Á»‹∆ Úº‚∆ Í≈‡∆ Ò∂Ï Í≈‡∆
¡Â∂ ’ÀÈ∂‚≈ «Ú⁄ «ÒÏÒ Í≈‡∆ Á∂
Ò∆‚ª Á∆¡ª «√ºË∆¡ª ⁄π‰ΩÂ∆¡ª Á≈
√≈‘Ó‰≈ ’È≈ ÍÀ «‘≈ ‘ÀÕ ’ÀÈ∂‚≈
«Ú⁄ Ï‘∞  √÷ Óπ ’ ≈ÏÒ≈ ‘Ø ‰ Á∆
√≥ Ì ≈ÚÈ≈ ‘À , «’¿∞ ∫ «’ ’À È ∂ ‚ ≈ Á∆
«ÒÏÒ Í≈‡∆ Á∂ ÚÂÓ≈È ¡≈◊»
«Í¤Ò∂ Á‘≈«’¡ª ÁΩ≈È Ò◊≈Â≈ AE
Ú∑∂ ÍzË≈È Ó≥Â∆ ‘∂, Í∆∆ ‡»‚Ø¡
Á∂ Íπ º Â  ‹√«‡È ‡» ‚ Ø ¡ ‘È, ‹Ø
¡≈͉∂ «ÍÂ≈ Á∆ «Ú≈√ Á≈ Ò≈Ì
¿∞·≈¿∞∫Á∂ ‘ج∂ ’ÀÈ∂‚≈ Á∂ ÷≈ÈÁ≈È∆ ‹ª
Ú≈«¬Â∆ «ÒÏÒ Ú؇ª ¡Â∂ √≈Ê∆¡ª
Á≈ ÌÍ»  √«‘ÔØ ◊ Íz ≈ Í ’’∂
√‡∆ÎÈ ‘≈Í Á∆ Í≈‡∆ «Ú∞ º Ë
ÎÀ√Ò≈’∞≥È ÒÛ≈¬∆ «‹ºÂ √’Á∂ ‘ÈÕ
Ì≈ ¡Â∂ [email protected] : Ì≈ √Ì
ÂØ∫ ÚºË ABG ’ØÛ Ú√Ø∫ Ú≈Ò≈ «ÚÙ≈Ò
ÒØ’≈‹∆ Á∂Ù ‘À, «‹√ ˘ √Ì ÂØ∫ ÚºË
’Ω Ó ∆ ¡Â∂ ’Ω Ó ªÂ∆ ⁄π ‰ Ω  ∆¡ª ‘ÈÕ
«‹º Ê ∂ Á«‘ÙÂÚ≈Á∆, ¡«ÂÚ≈Á∆,
Úº÷Ú≈Á∆, Ó≈˙Ú≈Á∆, È’√ÒÚ≈Á∆,
’ÙÓ∆∆ ¡Â∂ «¬√Ò≈Ó∆ ÿ‡È≈Úª È≈Ò
AIDG ÂØ∫ Ò◊≈Â≈ ‹»fi ‘∆¡ª Ì≈Â∆
ÎΩ ‹ ª ¡Â∂ √π  º « ÷¡≈ ÁÒª ˘ [email protected]
«Ú⁄ ¿√∂ Â∑ ª ÷ÏÁ≈ «‘‰≈
ÍÚ∂◊≈Õ «Í¤Ò∂ Ú∑∂ ““¡º¤∂ «ÁÈ ¡≈È∂
Ú≈Ò∂ ‘À∫U Á∂ Íz⁄≈ È≈Ò [email protected] √≈Ò ÂØ∫
⁄ºÒ ‘∆ «ÌzÙ‡ ¡Â∂ «È’≥Ó∆ ’ª◊√
√’≈ ˘ «⁄ºÂ ’’∂ Ì≈Â∆ ‹ÈÂ≈
Í≈‡∆ Á∆ ÓΩÁ∆ √’≈ ’∂∫Á «Ú⁄
¤≈ ◊¬∆ ‘À, Í «Í¤Ò∂ I Ó‘∆È∂ ÂØ∫
Ì≈Â∆ ‹∆ÚÈ «Ú⁄ «‘≥ Á » ÍÏÒ
Â≈È≈Ù≈‘∆, ÁØ ÈßÏ Á≈ ’ΩÓ∆ ÚÍ≈,
«ÙÚÂ÷Ø  ∆, «ÓÒ≈Ú‡÷Ø  ∆ ¡Â∂
ÍzÙ≈√È’ «ÌzÙ‡≈⁄≈ ‘ «ÁÈ Í«‘Òª
ÂØ∫ Ú∆ ÚºË Ì≈Â∆ «Ó‘ÈÂ’Ù ‹È‹∆ÚÈ ˘ ÍzÌ≈«Ú ’Á∂ Ú∂÷∂ ‹≈ ‘∂
‘ÈÕ
BF ‹ÈÚ∆ Á∂ ◊‰Â≥Â «ÁÚ√
”Â∂ √Ì ÂØ ∫ Ù’Â∆Ù≈Ò∆ Á∂ Ù Á∂
≈Ù‡ÍÂ∆ Ï≈’ ˙Ï≈Ó≈ Á∂ Óπ º ÷
Ó«‘Ó≈È∆ √Ú≈◊ ¡Â∂ ÁØ - Á∂ Ù ∆
◊ºÒÏ≈ È≈Ò Ì≈ Á∆ «ÚÁ∂Ù∆ È∆Â∆
¡Â∂ Íz Ë ≈È Ó≥  ∆ È«≥ Á  ÓØ Á ∆ ˘
Ú’Â∆ ÂΩ  ”Â∂ ’Ω Ó ∆ ¡Â∂ ’Ω Ó ªÂ∆
ͺ Ë  ”Â∂ √’≈∆ √Íz √ Â∆ Ú≈Ò≈
Íz ⁄ ≈’ ¡Â∂ Úº ’ ≈∆ ‘∞ Ò ≈≈ ª
«Ó«Ò¡≈ ‘À Í Ïπ º Ë ∆‹∆Ú∆¡ª ¡Â∂
«Èͺ÷ ÒØ’ª, Ó∆‚∆¡≈ ¡Â∂ ÚÍ≈’
¡Á≈«¡ª ”Â∂ «’√∂ «’√Ó Á≈ √Ê≈¬∆
Íz Ì ≈Ú È‘∆∫ ÍÀ √’∂ ◊ ≈ ¡Â∂ È≈ ‘∆
¡≈Ó Ì≈Â∆ Á∂ Ø ˜ ≈È≈ ‹∆ÚÈ ‹ª
ͺË ”Â∂ ¡√ ÍÚ∂◊≈Õ ’∂∫Á «Ú⁄
ÓØÁ∆ √’≈ «’‘Û∆¡ª ‹ÈÂ≈-ͺ÷∆,
«Ú’≈√Ù∆Ò ¡Â∂ «Ìz Ù ‡≈⁄≈ Óπ ’ Â
ÔØ ‹ È≈Úª ˘ ’∂ ∫ Á ¡Â∂ ¡≈͉∆¡ª
Ì≈¬∆Ú≈Ò∆ ‹ª Ì≈‹Í≈ ≈‹ √’≈ª
Á∂ «ÌzÙ‡ ¡≈◊»¡ª ¡Â∂ ¡«Ë’≈∆¡ª
ÂØ∫ Ì≈Â∆ ÒØ’ª ˘ Óπ’ ’Ú≈ ’∂
√Óπº⁄∂ Ì≈ Ú≈√∆¡ª ˘ √π÷Á≈«¬’,
√π  ≥   ¿∞ È Â∆Ù∆Ò, «Ú’≈√Ù∆Ò,
«ÙÚÂ÷Ø∆ ¡Ë∆È Ò◊≈Â≈ «Ú’√Â
‘Ø ‘∂ ÁØ ÈßÏ Á∂ Ë≥Á∂ ÂØ∫ Óπ’ ’Ú≈
’∂ ’∆ ¿∞µ⁄∆-ͺË∆ «Ú«Á¡’, «√‘Â
¡Â∂ ÍzÏ≥Ë’∆ √∂Ú≈Úª Óπ‘º¬∆¡≈ ’Ú≈
√’Á∆ ‘À? «¬‘∆ Ì≈ ¡Â∂ Ì≈Â∆¡ª
˘ ؘ≈È≈ ‹È‹∆ÚÈ Á∆ ⁄π‰ΩÂ∆¡ª ÂØ∫
Óπ’ ’Ú≈ ’∂ Á∂Ù ¡Â∂ Á∂ÙÚ≈√∆¡ª
˘ ““¡º¤∂ «ÁȪU Á∆ fiÒ’ «Ú÷≈ √’Á∂
‘È, È‘∆∫ ª [email protected] «Ú⁄ Ú∆ «Í¤Ò∂
Ú«¡ª Úª◊ «Ó‘ÈÂ’Ù ¡Â∂ ’≈ÏÒ
Ì≈Â∆ ÈΩ ‹ Ú≈È ÚË∆¡≈ ¡≈«Ê’
ÏÁÒ Á∆ ÂÒ≈Ù «Ú⁄ «ÚÁ∂ Ù ∆
Á»ÂÚ≈√ª Á∂ Ï»‘∂ ·ØÁ∂ ‘ج∂ ÒßÓ∆¡ª
’Â≈ª Ï≥È ’∂ ÷Û∑∂ Ú∂÷∂ ‹≈‰◊∂Õ
ÓØÏ≈«¬Ò : @[email protected]@-HCH
Email: [email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
«Ú’≈√ Á∂ Ȫ
”Â∂ «ÚÈ≈Ù
È«ßÁ ’πÓ≈ ‹∆Â
Ó≈⁄ [email protected]
16
Òº÷ª ‘À’‡∂¡ ˜Ó∆È ”Â∂ ‚≈’≈
÷∂ª ¡Â∂ ‹≥◊Òª Á∂ ’ØÛª ÍπÂ
º ª Á≈ ¿∞‹≈Û≈
È«≥Á ÓØÁ∆ Á∆ ¡◊Ú≈¬∆ ‘∂·Ò∆
Ì≈‹Í≈ √’≈ ÚºÒØ∫ [email protected] Á∂ ˜Ó∆È
¡«Ë◊z«‘‰ ’≈˘È «Úº⁄ CA Á√≥Ï
[email protected] ˘ ¡≈‚∆ÈÀ∫√ ≈‘∆∫ ’∆Â∆¡ª
◊¬∆¡ª √Ø Ë ª ¡√Ò «Úº ⁄ Ì≈ Á∂
’ØÛª «’√≈Ȫ ¡Â∂ √Á∆¡ª ÂØ∫ ‹≥◊Òª
Á∆ Ïπº’Ò «Úº⁄ «‘≥Á∂ ¡≈«ÁÚ≈√∆¡ª Á∂
«√ª ”Â∂ Ó≥‚≈ ‘∆¡ª Á∂√∆-«ÚÁ∂Ù∆
«◊fiª ˘ ¿∞‘Ȫ Á≈ Ó≈√ ÈØ⁄‰ Á∆
‘ºÒ≈Ù∂∆ ‘ÀÕ «Ú’≈√ Á∂ Ȫ ”Â∂ Òº÷ª
‘À’‡∂¡ ˜Ó∆È ‘ۺ͉; ÷∂ª ¡Â∂
‹≥◊Òª Á∂ ’ØÛª ÍπºÂª Á≈ ÁπÈ∆¡ª «Úº⁄
√Ì ÂØ∫ Úº‚≈ ¿∞‹≈Û≈ ’È; ÓπÒ’ Ì
Á∂ ’∞ÁÂ∆ Ó≈Ò ÷˜≈È∂ó ‹Ò, ‹≥◊Ò,
˜Ó∆È, ÷«‰‹ ÍÁ≈Ê, «’Â-Ù’Â∆
¡≈«Á Á∂√∆-«ÚÁ∂Ù∆ ’≥ÍÈ∆¡ª Á∆ ÓπÈ≈Î∂
Á∆ ‘Ú√ Á∂ Ì∂ ‡ ⁄Û∑ ≈ ¿∞ ‰ Á≈ ≈‘
ͺ Ë ≈ ’È ≈‘∆∫ó «¬‘ Ì≈ Á∂
’ØÛª ◊∆Ï ¡Â∂ «Ó‘ÈÂ’Ù ÒØ’ª
«Ú∞ºË ⁄∆ ¡«Â ◊≥Ì∆ ÷»È∆ √≈«‹Ù
‘ÀÕ «¬√ √≈«‹Ù «Úº⁄ ’ª◊√ ¡Â∂
Ô» . Í∆.¬∂ . √’≈ «Úº ⁄ ¿∞ √ Á∆¡ª
√«‘ÔØ ◊ ∆ Í≈‡∆¡ª, Ì≈‹Í≈ ¡Â∂
¡À È .‚∆.¬∂ √’≈ «Úº ⁄ ¿∞ √ Á∆¡ª
Ì≈¬∆Ú≈Ò Í≈‡∆¡ª, √∆. Í∆. ¡ÀÓ.,
√∆.Í∆.¡≈¬∆ ¡Â∂ «¬‘Ȫ Á≈ ÷ºÏ≈ ÓØ⁄≈,
¡’≈Ò∆ ÁÒ Ï≈ÁÒ, √Ó≈‹Ú≈Á∆
Í≈‡∆, ‚∆.¡ÀÓ.’∂., ¡≥È≈ ‚∆.¡ÀÓ.’∂,
Â∂ Ò ◊» Á∂ √ Ó Ú◊∆¡ª «¬Ò≈’≈¬∆
Í≈‡∆¡ªó◊ºÒ ’∆ Òº◊̺◊ √≈∆¡ª
Í≈Ò∆Ó≈È∆ Í≈‡∆¡ª Ù≈ÓÒ ‘ÈÕ
√≥√≈ ÏÀ∫’, ’ΩÓªÂ∆ ÓπÁ≈ Î≥‚ ¡Â∂
√≥√≈ ÚÍ≈ √≥√Ê≈ Á∆ √≈Ó≈‹ Ì◊Â
ÙÀÂ≈È∆ «Â’Û∆ «¬√ √≈«‹Ù Á∂ Ï«Ò¿±«Íz≥‡ «Â¡≈ ’Á∆ ‘ÀÕ ¬∂Ù∆¡È «Ú’≈√
ÏÀ∫’ (¬∂.‚∆.Ï∆.) ¡Â∂ Á∂√∆-«ÚÁ∂Ù∆ ∂«‡≥◊
√≥√Ê≈Úª (√‡À∫‚‚ ¡À∫‚ Í»¡, ’»Í,
’∆«√Ò ¡≈«Á) «¬√ Ï«Ò¿±-«Íz≥‡ Á∂
¡≈Ë≈ ”Â∂ Úº÷ Úº÷ ÓπÒ’ª Á∂ «Ú’≈√
Á∂ Ó≈Í-Á≥‚ «‘ ’Á∆¡ª ‘ÈÕ «’√∂
ÓπÒ’ «Úº⁄ «’≥È∂ ÒØ’ª ˘ ÁØ ‚≥◊ Á∆
؇∆ ‹∞ÛÁ∆, «’≥È∂ ÒØ’ª Á∂ «√ ”Â∂ ¤ºÂ
È‘∆∫, «’≥ È ∂ ÒØ ’ «Ú«Á¡≈, «√‘Â
√‘»Òª ¡Â∂ Í∆‰ Ú≈Ò∂ √≈Î Í≈‰∆
ÂØ∫ Úªfi∂ ‘È, «¬‘ ¿∞‘Ȫ Á∆ «⁄≥Â≈ Á≈
«ÚÙ≈ È‘∆∫Õ ¿∞‘Ȫ Á∆ «⁄≥Â≈ ‘À- √º‡≈
Ï≈˜≈, ÈÚ∆¡ª √È¡ºÂª Ò≈¿∞‰ ¡Â∂
Ï≥Á ’È Á∆ ¡≈˜≈Á∆, «’Â∆¡ª ˘
ÈΩ’∆ ”Â∂ º÷‰ ¡Â∂ ’º„‰ (‘≈«¬ ¡À∫‚
Î≈«¬) Á∆ ¡≈˜≈Á∆, «ÚÁ∂ Ù ∆ Í» ≥ ‹ ∆
«ÈÚ∂Ù ¡Â∂ ÓπÈ≈Î∂ ’Ó≈¿∞‰ Á∆ Óπ’≥ÓÒ
¡≈˜≈Á∆, ‡À ’ √ ¤Ø ‡ ª, √≥ ⁄ ≈ ¡Â∂
„Ø¡≈-„∞¡≈¬∆ Á∆¡ª √√Â∆¡ª √‘»Òª
¡≈«ÁÕ
‘ «Èº’∆ Ó؇∆ ◊ºÒ ”Â∂ ‹∞ºÂØ ‹∞ºÂ∆
‘؉ Ú≈Ò∆¡ª ’ª◊√, Ì≈‹Í≈ ¡Â∂ ‘Ø
Í≈Ò∆Ó≈È∆ Í≈‡∆¡ª «Úº⁄ ÒØ’ª Á∂
¿∞ ‹ ≈Û∂ ¡Â∂ ¿∞ ‘ Ȫ ˘ √≈ËÈ-‘∆‰
ω≈¿∞‰ Ï≈∂ Óπ’≥Ó ¡Â∂ Ò≈«Ó√≈Ò
¬∂’Â≈ ‘ÀÕ ’ª◊√ Á∆ «ÚÙ∂Ù ¡≈«Ê’
÷∂Â, ’ΩÓ∆ √È¡ºÂ∆ ¿∞ÂÍ≈ÁÈ ˜ØÈ
(¡À È .¡≈.¡À Ó .˜À µ ‚) ¡Â∂ √È¡º  ∆
◊«Ò¡≈∂ ω≈¿∞‰ Á∆¡ª ÔØ‹È≈Úª,
«ÚÁ∂Ù∆ Í»‹
≥ ∆ «ÈÚ∂Ù ˘ ¿∞ÂÙ≈‘ ’È≈
¡Â∂ Á∂√∆ «ÚÁ∂Ù∆ ËÈ-’∞Ï∂ª ˘ ÚºË
ÂØ∫ ÚºË ‡À’√ «¡≈«¬Âª Á∂‰ Á∆¡ª
ÒØ’-Ó≈» È∆Â∆¡ª ”Â∂ Ì≈‹Í≈ ˘ ’ج∆
Â’Ò∆Î È‘∆∫, √◊Ø∫ «¬‘Ȫ È∆Â∆¡ª ˘
‘Ø ˜Ø √Ø È≈Ò Ò≈◊» ’∆Â∂ ‹≈‰ Á∂
≈‘ ͬ∆ ‘ج∆ ‘ÀÕ Ì≈‹Í≈ √’≈ Á∂
“Ó∂ ’ «¬È «¬≥ ‚ ∆¡≈“ Íz Ø ◊ ≈Ó ≈‘∆∫
√≈Ó≈‹∆ «ÚÁ∂Ù∆ ’≥ÍÈ∆¡ª ˘ Ì≈Â
«Úº⁄ ’≈÷≈È∂ Ò≈¿∞‰ Á∆ ÷πºÒ∑ Á∂‰ ”Â∂
’ª◊√ ˘ ’ج∆ «¬Â≈‹ È‘∆∫Õ √≈Ò
[email protected] Á∂ ̱Ó∆ ¡«Ë◊z«‘‰ ’≈˘È «Úº⁄
ÓØÁ∆ √’≈ ÚºÒ∫Ø ’∆Â∆¡ª √Ø˪ Á∆ «¬‘
Í≈‡∆¡ª ¿∞ µ ÍØ ∫ ⁄≈‘∂ «‹≥ È ∆ Ó˜∆
È∞’Â≈⁄∆È∆ ¡Â∂ «ÚØË ’È Í «„º‚Ø∫
÷πÙ ¡Â∂ Ï≈◊ØÏ≈◊ ‘ÈÕ
ÓØÁ∆ √’≈ «¬‘Ȫ √Ø˪ ≈‘∆∫
«’√≈Ȫ ¡Â∂ ’Ï≈«¬Ò∆ ÒØ’ª ÂØ∫ Òº÷ª
‘À’‡∂¡ ˜Ó∆È ÷Ø‘ ’∂ Á∂√∆ «ÚÁ∂Ù∆ Úº‚∂
Í»≥‹∆ÍÂ∆¡ª Á∂ ‘Ú≈Ò∂ ’È Á∆ ÔØ‹È≈
ÿÛ∆ ÏÀ·∆ ‘ÀÕ «ÚÙ∂Ù ¡≈«Ê’ ÷∂Â,
’Ω Ó ∆ √È¡º  ∆ ¿∞  Í≈ÁÈ ˜Ø È ¡Â∂
√È¡ºÂ∆ ◊«Ò¡≈∂ «¬√∂ ÔØ‹È≈ Á≈ ‘∆
«‘º √ ≈ ‘ÈÕ «’√≈Ȫ, ÷∂  ӘÁ»  ª,
’Ï≈«¬Ò∆ ÒØ’ª ¡≈«Á Á≈ √Ì ÂØ∫ Úº‚≈
¿∞‹≈Û≈ ‘؉ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ
⁄≈ª «ÁÙ≈Úª ”⁄ √È¡ºÂ∆ ◊«Ò¡≈∂¿∞‹≈Û∂ Á∆¡ª Ò∆’ª
Ì≈Â∆ ‘≈’Óª È∂ √≈Ó≈‹∆
√≥√Ê≈Úª È≈Ò «ÓÒ ’∂ Á∂Ù Á∆¡ª ⁄≈ª
«ÁÙ≈Úª ”⁄ Òº÷ª «’ÒØÓ∆‡ ÷∂Â «Úº⁄
ÎÀÒ∂ √È¡ºÂ∆ ◊«Ò¡≈∂ ’≈«¬Ó ’’∂,
’Ø Û ª «’√≈Ȫ, ÷∂  ӘÁ»  ª ¡Â∂
’Ï≈«¬Ò∆ ÒØ’ª ˘ ¿∞‹≈ÛÈ Á∆ √’∆Ó
«Â¡≈ ’ Ò¬∆ ‘À Õ «¬‘Ȫ
◊«Ò¡≈«¡ª ”⁄Ø∫ Í«‘Ò≈ «ÁºÒ∆-Óπ≥Ϭ∆
√È¡º  ∆ ◊«Ò¡≈≈ ‘À , ‹Ø ADHC
«’ÒØÓ∆‡ ÒßÏ≈ ‘ÀÕ Á»‹≈ ¡≥«ÓzÂ√’ΩÒ’≈Â≈ Ú∆ Òº◊̺◊ «¬≥È≈ ‘∆ ÒßÏ≈
‘ÀÕ Â∆√≈ [email protected] «’ÒØÓ∆‡ ÒßÏ≈ ⁄∂Ȭ
º ∆ÏÀ ∫ ◊Ò»  » - «⁄ÂÁπ  ◊
√È¡º  ∆
◊«Ò¡≈≈ ‘ÀÕ ⁄ΩÊ≈, ÏÀ∫◊Ò»»-Óπ≥Ϭ∆
¡≈«Ê’ ◊«Ò¡≈≈ ‘ÀÕ Í≥‹Úª Í»Ï∆
º ‡ ¡≈«Ê’ ◊«Ò¡≈≈ ‘À , ‹Ø «’
’ΩÒ’≈Â≈ ÂØ∫ ‡»‡∆’ΩÈ Âº’ ÎÀ«Ò¡≈
‘Ø«¬¡≈ ‘ÀÕ
«¬‘Ȫ ”⁄Ø∫ «ÁºÒ∆-Óπ≥Ϭ∆ √È¡ºÂ∆
◊«Ò¡≈∂ ”Â∂ ’≥Ó Ù∞» ‘Ø ⁄πº«’¡≈ ‘ÀÕ
‹Í≈È Á∂ Í»≥‹∆ √«‘ÔØ◊ È≈Ò Ï‰≈¬∂
‹≈ ‘∂ «¬√ ◊«Ò¡≈∂ Á∂ Í«‘Ò∂ ÍÛ≈¡
”Â∂ Ò◊Ì◊ [email protected] ‘˜≈ ’ØÛ ‚≈Ò
÷⁄ ¡≈¿∞‰ Á≈ ¡È∞Ó≈È ‘ÀÕ
«¬√ √È¡º  ∆ ◊«Ò¡≈∂ «Úº ⁄
Ò≈¬∆¡ª ‹≈‰ Ú≈Ò∆¡ª √È¡ºÂª Ò¬∆
ÒØ Û ∆∫Á≈ ’º ⁄ ≈ Ó≈Ò «Ò¡≈¿∞ ‰ ¡Â∂
«Â¡≈ Ó≈Ò ÒÀ ’∂ ‹≈‰ Ò¬∆ ADHC
«’ÒØ Ó ∆‡ Òß Ï ≈ «ÚÙ∂ Ù ∂ Ò Òªÿ≈
Á≈Á∆ ÂØ ∫ Óπ ≥ Ï ¬∆ Á∆ ‹Ú≈‘ Ò≈Ò
È«‘» Ï≥ Á ◊≈‘ º ’ ω≈«¬¡≈
‹≈Ú∂◊≈ «‹√ ”Â∂ ¡«Â ¡Ëπ«È’ ¡Â∂
Ï∂‘ºÁ Â∂‹ Ó≈Ò ◊º‚∆¡ª ⁄ºÒ‰◊∆¡ªÕ
«¬√ ˘ Á∂Ù Á∂ ‘ØȪ «‘º«√¡ª È≈Ò
‹ØÛÈ Ò¬∆ I ÈÚ∂∫ ∂Ò ‹≥’ÙÈ Ï‰≈¬∂
‹≈‰◊∂Õ
«¬√ √’∆Ó ˘ Ò≈◊» ’È Ò¬∆
√’≈ ¡Â∂ «Èº‹∆ ’≥ÍÈ∆¡ª È∂ «ÓÒ
’∂ “«ÁºÒ∆-Óπ≥Ϭ∆ √È¡ºÂ∆ ◊«Ò¡≈≈
«Ú’≈√ ’≈ÍØ∂ÙÈ“ (‚∆. ¡ÀÓ. ¡≈¬∆.
√∆. ‚∆. √∆.) ω≈¬∆ ‘ÀÕ «¬‘ ’≈ÍØÙ
∂ È
¿∞‘Ȫ F ≈‹ª «Úº⁄ «‹ºÊØ∫ Á∆ «¬√
◊«Ò¡≈∂ È∂ Òßÿ‰≈ ‘À- ‘«¡≈‰≈,
«Áº Ò ∆, ≈‹√Ê≈È, ¿∞ µ Â Íz Á ∂ Ù ,
◊∞ ‹ ≈ ¡Â∂ ≈‹√Ê≈Èó ÒØ Û ∆∫Á∆
˜Ó∆È ◊z«‘‰ ’È Á≈ ’≥Ó Ù∞» ’∂◊∆Õ
√È¡ºÂ∆ ◊«Ò¡≈≈, «ÚÙ∂Ù ∂Ò Òªÿ∂
Á∂ ÁØ‘∆∫ Í≈√∆∫ [email protected] «’ÒØÓ∆‡ º’ Á∂
«¬Ò≈’∂ «Úº⁄ ¿∞√≈«¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ
«¬√ ◊«Ò¡≈∂ Ò¬∆ ’∞ º Ò √≈„∂
«Â≥È Òº÷ ‘À’‡∂¡ (H,FD,[email protected] ¬∂’Û)
˜Ó∆È ‹Ï∆ ◊z«‘‰ ’∆Â∆ ‹≈‰∆ ‘ÀÕ
«¬’ºÒ∂ Ó‘ª≈Ù‡ Á∂ H «˜«Ò∑¡ª «Úº⁄
Í«‘Ò∂ ¡Â∂ Á»‹∂ ÍÛ≈¡ ÁΩ≈È [email protected]@@
‘À’‡∂¡ (A,CE,[email protected] ¬∂’Û) ˜Ó∆È
◊z«‘‰ ’∆Â∆ ‹≈‰∆ ‘ÀÕ
«¬√ Â∑ ª ◊z « ‘‰ ’∆Â∆ ˜Ó∆È
«Úº⁄ ’∞ºÒ BG Ó‘ªÈ◊ «Ú’√ ’∆Â∂
‹≈‰∂ ‘È, «‹‘Ȫ «Úº ⁄ Ø ∫ G Í«‘Ò∂
ÍÛ≈¡ «Úº ⁄ ¿∞ √ ≈∂ ‹≈‰◊∂ Õ Í«‘Ò∂
ÍÛ≈¡ «Úº⁄ «¬‘Ȫ √ºÂª Ù«‘ª Ò¬∆
’∞Ò
º [email protected]@ ’ØÛ ∞ͬ∂ (‘ Ù«‘ Ò¬∆
[email protected]@ ’Ø Û ∞ Í ¬∂ ) º ÷ ∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ
«¬‘Ȫ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ I Úº‚∂ √È¡ºÂ∆ ˜ØÈ
(ÓÀ◊≈ «¬≥‚√‡∆¡Ò ˜ØȘ), F ‘Ú≈¬∆
¡º ‚ ∂ , F Ó≈◊∆ ‹ÈÀ Ò ∆ √Û’
(¡À’√ÍzÀ√ Ú∂¡), F «Ï‹Ò∆ ÍÒª‡, I
∂ÒÚ∂ ‹≥’ÙÈ, ’¬∆ √È¡ºÂ∆ ’∂∫Á
(‘ºÏ˜), ÎÀ’‡∆¡ª ¡Â∂ ’≈÷≈È∂ Ò≈¬∂
‹≈‰◊∂ Õ ¿∞ µ Â Íz Á ∂ Ù Á∂ Á≈Á∆ÈΩ«¬‚≈-◊≈˜∆¡≈Ï≈Á ‘«¡≈‰≈ «Úº⁄
Ó≈È∂ √ -Ï≈ÚÒ, ≈‹√Ê≈È «Úº ⁄
÷πÙ÷∂Û≈-«ÂÚ≈Û∆-È∆Ó≈‰≈, ◊∞‹≈Â
«Úº⁄ ¡«‘ÓÁ≈Ï≈Á-ËØÒ,∂ ÓºË ÍzÁÙ
∂ «Úº⁄
Í∆ÂÓÍπ-Ë≈-Óπ‘» ¡Â∂ Ó‘ª≈Ù‡
«Úº⁄ «Áºÿ∆ ÍØ‡ ¡Â∂ √∂∫Á≈ «Úº⁄ H
’ΩÓ∆ √È¡ºÂ∆ ¿∞ÂÍ≈ÁÈ ˜ØÈ Ï‰≈¬∂
‹≈‰◊∂Õ
¡≥«ÓzÂ√-’Ò’ºÂ≈ √È¡ºÂ∆ ◊«Ò¡≈≈
‹ÈÚ∆ [email protected] «Úº ⁄ ’∂ ∫ Á∆
√’≈ È∂ ¡≥ « Óz  √-’Ω Ò ’≈Â≈
√È¡ºÂ∆ ◊«Ò¡≈∂ ˘ «√˪’ »Í
«Úº⁄ ÍzÚ≈È◊∆ Á∂ «ÁºÂ∆ ‹Ø Í»Ï∆ «ÚÙ∂Ù
∂Ò Òªÿ∂ Á∂ ÁØ‘∆∫ Í≈√∆∫ [email protected]@@
«’ÒØÓ∆‡ ÷∂Â «Úº⁄ ÎÀ«Ò¡≈ ‘ØÚ∂◊≈
¡Â∂ «ÁºÒ∆-ÓπÏ
≥ ¬∆ √È¡ºÂ∆ ◊«Ò¡≈∂ Á∂
Ï≈Ï ‘∆ ÒßÓ≈-⁄ΩÛ≈ ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬‘ F
≈‹ªó Í≥‹≈Ï, ‘«¡≈‰≈, ¿∞µÂ≈÷≥‚,
¿∞ µ Â Íz Á ∂ Ù , «Ï‘≈, fi≈÷≥ ‚ ¡Â∂
ͺ¤Ó∆ Ï≥◊≈Ò «Úº⁄Ø∫ Á∆ Òßÿ∂◊≈Õ «¬√
˘ ω≈¿∞ ‰ Ò¬∆ ’∂ ∫ Á √’≈ È∂
“¡≥ « Óz  √-’Ω Ò ’≈Â≈
√È¡º  ∆
◊«Ò¡≈≈ «Ú’≈√ ’≈ÍØ  ∂ Ù È”
(¬∂.’∂.¡≈¬∆.√∆.‚∆.√∆.) ω≈¿∞‰ Á∆
ÓÈ‹»∆ Á∂ «ÁºÂ∆ ‘ÀÕ
‘Ø √È¡ºÂ∆ ◊«Ò¡≈∂
ó√’≈ È∂ [email protected] «’ÒØÓ∆‡ ÒßÏ∂
⁄∂Ⱥ¬∆-ÏÀ∫◊Ò»»-«⁄ÂÁπ◊ √È¡ºÂ∆
◊«Ò¡≈∂- ‹Ø ’È≈‡’, ¡ªË≈ ¡Â∂
Â≈«ÓÒÈ≈‚± ≈‹ª «Úº⁄ ÎÀ«Ò¡≈ ‘ØÚ∂◊≈,
Ò¬∆ Ú∆ ÍzÚ≈È◊∆ Á∂ «ÁºÂ∆ ‘ÀÕ «¬√
◊«Ò¡≈∂ Á∆ Ó≈√‡ ÍÒÀÈ Ï‰≈¿∞‰
Ò¬∆ ‹Í≈È Á∆ ’Ω Ó ªÂ∆ √«‘ÔØ ◊
¬∂‹≥√∆ (‹∂.¡≈¬∆.√∆.¬∂.) È∂ ’≥Ó Ù∞» ’
«ÁºÂ≈ ‘ÀÕ
óÌ≈ √’≈ È∂ ÏÂ≈ÈÚ∆
‘≈’Óª È≈Ò «ÓÒ ’∂ ÏÀ∫◊Ò»»-Óπ≥Ϭ∆
¡≈«Ê’ ◊«Ò¡≈≈ √Ê≈Í’ ’È Ò¬∆
√«‘ÓÂ∆ ͺÂ “Â∂ Á√Â÷ ’∆Â∂ ‘ÈÕ
Óπ„Ò≈ √Ú∂÷‰ Ù∞» ’ «ÁºÂ≈ ‘À, ‹Ø
«¬√ √≈Ò Í»≈ ‘Ø ‹≈‰ Á∆ ¿∞Ó∆Á ‘ÀÕ
«¬‘ √Ú∂÷‰ Í»≈ ‘Ø ‹≈‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á,
ÁØ‘ª ÓπÒ’ª Á≈ «¬º’ √ªfi≈ √‡∆¡«≥◊
◊∞ºÍ «¬√ ÍzØ‹À’‡ ˘ «√∂ ⁄≈Û∑È Ò¬∆
’≈«¬Ó ’∆Â≈ ‹≈Ú∂ ◊ ≈Õ ó¬∂ Ù ∆¡È
«Ú’≈√ ÏÀ∫’ ÚºÒØ∫ “Í»Ï∆ º‡ ¡≈«Ê’
◊«Ò¡≈≈” (¬∆√‡ ’Ω√‡Ò «¬’È≈«Ó’
’Ω  ∆‚Ω  ) ’≈«¬Ó ’È Ò¬∆ «¬º ’
√≥’ÒÍ-È؇ (’≈È√À͇ È؇) «Â¡≈
’∆Â≈ ‘ÀÕ «¬‘ ◊«Ò¡≈≈ ’ΩÒ’≈Â≈⁄∂ È º ¬ ∆-‡» ‡ ∆’Ω  È «Ú⁄’≈ ‘Ø Ú ∂ ◊ ≈Õ
¬∂Ù∆¡È «Ú’≈√ ÏÀ∫’ Á∆ ÓºÁÁ È≈Ò
«¬√ ◊«Ò¡≈∂ Á∆¡ª √≥Ì≈ÚÈ≈Úª Á≈
¡«Ë¡ÀÈ ’∆Â≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ ¡ªË≈
ÍzÁ∂Ù ÍπÈ◊·È ’≈˘È[email protected] «‘Â
’∆Â∆ Ú⁄ÈϺËÂ≈ «‘Â, «¬√ ÔØ‹È≈
Á∂ Í«‘Ò∂ ÍÛ≈¡ ÁΩ  ≈È ⁄∂ È º ¬ ∆«ÚÙ≈÷≈͇ÈÓ √À’ÙÈ «Úº⁄ ◊«Ò¡≈≈
ω≈¿∞‰ “Â∂ ˜Ø Ò≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ
’ΩÓ∆ √È¡ºÂ∆ ¿∞ÂÍ≈ÁÈ ˜ØÈ
(¡ÀÈ.¡ÀÓ.¡≈¬∆.‹Àµ‚.)
‹∞Ò≈¬∆ [email protected] º’ ’∂∫Á √’≈
È∂ AF ’ΩÓ∆ √È¡ºÂ∆ ¿∞ÂÍ≈ÁÈ ˜ØÈ
√Ê≈Í ’È Á∆ ÓÈ‹»∆ Á∂ «ÁºÂ∆
√∆Õ ÔØ‹È≈ ’«ÓÙÈ ÚºÒØ∫ «ÈË≈Â
√∂ Ë ª ¡È∞ √ ≈ ‘∂ ’ ’Ω Ó ∆ √È¡º  ∆
¿∞ÂÍ≈ÁÈ ˜ØÈ Ò¬∆ [email protected]@@ ‘À’‡∂¡
(ABCEE ¬∂’Û) ˜Ó∆È ⁄≈‘∆Á∆ ‘ÀÕ
«ÁºÒ∆-Óπ≥Ϭ∆ √È¡ºÂ∆ ◊«Ò¡≈∂ «Úº⁄
√Ê≈Í ‘؉ Ú≈Ò∂ H ’ΩÓ∆ √È¡ºÂ∆
¿∞  Í≈ÁÈ ˜Ø È ª ÂØ ∫ «¬Ò≈Ú≈,
Ó‘ª≈Ù‡ «Úº ⁄ È≈◊Íπ  , ¡ªË≈
«Úº⁄ «⁄ºÂ± ¡Â∂ Íz’≈ÙÓ, Â∂Òß◊≈È≈
«Úº⁄ Ó∂‚’, ’È≈‡’≈ «Úº⁄ ‡∞Ó’»,
’ØÒ≈, «ÏÁ ¡Â∂ ◊∞ÒÏ◊≈ «Úº⁄ «¬‘
˜ØÈ √Ê≈Í ’∆Â∂ ‹≈‰◊∂Õ
ACCOUNTANT
Corporate & Personal Business
Attends: CRA Audits and Appeals
SUKHDEV SINGH CPA, CGA
TEL: (905) 793-0909 FAX: (905)-450-2165
10-2084 STEELES AVE EAST, BRAMPTON, L6T 5A6
EMAIL: [email protected]
Ó≈⁄ [email protected]
’ΩÓªÂ∆ ¡ΩÂ
«ÁÚ√ ÓΩ’∂
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
17
‘ ËÛ’‰ Í ıΩÎ ’∂ Í«‘∂, ‘ ¡ª√± Í Í≈Ï≥Á∆!
’∞ÒÁ∆Í
«¬«Â‘≈√ ◊Ú≈‘ ‘À «’ √≥√≈ Á∂
Ì≈Ú∂ ∫ «’√∂ Ú∆ «‘º √ ∂ ”Â∂ «Î’± Î≈√∆Ú≈Á∆ Â≈’ª ‹Á Ú∆ ¿∞µÌ∆¡ª
‘È Âª ¿∞‘Ȫ È∂ ¡≈Ó «’Â∆ ÒØ’ª
Â∂ ¡◊ª‘Ú˱ ÒØ’ª Á∂ È≈ˇ ‘∆ Ó∞º÷ ÂΩ
”Â∂ ¡Ωª ˘ Ú∆ Ò≈˜Ó∆ ‘∆ ¡≈͉≈
«ÈÙ≈È≈ ω≈«¬¡≈ ‘ÀÕ Í±∂ √≥√≈ «Úº⁄
Ò◊Í◊ ‘ Î≈√∆Ú≈Á∆ Â≈’ ‹Á Ú∆
¿∞Ì≈ ‹ª √ºÂ≈ «Úº⁄ ¡≈¬∆ ª ¿∞√È∂
¡≈͉∂ √Ó∂∫ Á∂ ‘Ò≈ª ¡È∞√≈ ¡ΩÂ
(ı≈√ ÂΩ ”Â∂ ¡≈Ó «’Â∆ ¡Ωª) Á∆
¡˜≈Á∆, ÷∞ Ù ∆, «¬º ¤ ≈Úª, ‹˜Ï∂ ,
¡Ó≈Ȫ ¡≈«Á Á≈ ◊ˇ ÿ∞º‡‰ ÂØ∫ ’Á∂
Ú∆ ◊∞∂˜ È‘∆∫ ’∆Â≈ ¡Â∂ Í∞≈ÂÈ
√Ó-«Ú≈‹ ¿∞ ‘ Ȫ ”Â∂ ÊØ Í Á∂ ‘Ø ¬ ∂
Â∑ª-Â∑ª Á∂ ¯ÂÚ∂ ‹≈∆ ’∆Â∂ ‘È
«‹‘Ȫ Á≈ ¿∞Á∂Ù ¡Ω Á∆ ¡˜≈Á∆
”Â∂ Ø ’ ª Ò≈ ’∂ ¿∞ √ ˘ ÿ Á∆
⁄≈Á∆Ú≈∆ ”⁄ Ï≥Á º÷‰≈ √∆Õ «¬‡Ò∆
Á∂ Î≈√∆Ú≈Á∆ ¿∞Ì≈ ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ¡‹Ø’∂
Ì≈Â∆ √≥ÿ∆ Ò≈‰∂ ¡Â∂ «¬√Ò≈«Ó’
√‡∂‡ Ú◊∂ ’º‡ÛÍ≥Ê∆ Î≈√∆Ú≈Á∆¡ª
«Úº⁄ ¡√∆∫ «¬‘ ◊ºÒ Ï≈÷±Ï∆ Á∂÷ √’Á∂
‘ªÕ ’«‘ √’Á∂ ‘ª «’ ¡Ω   ˘
ÁÏ≈¿∞‰≈ Î≈√∆Ú≈Á∆¡ª Á∆ «¬º’ ¡≈Ó
È∆Â∆ ‘∆ ‘ÀÕ ‘∞‰ ¡√∆∫ ÊØÛ∑≈ ºʪ
√«‘ «¬√ «ÚÙ∂ ”Â∂ ¡≈͉∆ ◊º Ò
º÷ª◊∂Õ
Ó∞ √ Ø « ÒÈ∆, «‘‡Ò, √≈Ò≈˜≈,
ÎÀ∫’Ø ¡≈«Á Á∂ √Ó∂∫ ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ¡‹Ø’∂
Ì≈Â∆ √≥ÿ∆¡ª º’ ¡Ω Á∂ Ó≈ÓÒ∂
«Úº⁄ √≈∂ Î≈«√√‡ª Á∆ «¬‘ “Ó≈È’”
(Standared) È∆Â∆ ‘∆ ‘À «’ ¡ΩÂ
˘ Ú≈«¬Â∆ Ó«¡≈Á≈ ”⁄ «‘≥Á∂ ‘ج∂,
ÍÂ∆ Á∆ √∂Ú≈ ’Á∂ ‘ج∂, Ϻ⁄∂ ÍÀÁ≈ ’È∂
Â∂ ÿ Á∆ √ªÌ-√≥Ì≈ˇ ’È∆ ⁄≈‘∆Á∆
‘ÀÕ Ì≈Ú∂∫ Úº÷-Úº÷ «Î’± Î≈√∆Ú≈Á∆¡ª
È∂ «¬‘ ◊ºÒ Úº÷∂-Úº÷∂ „≥◊ È≈ˇ ’‘∆
Í √≈«¡ª Á≈ √≈º «¬‘∆ √∆Õ Ì≈Ú∂∫
«’ ˆ∞Ò≈ÓÁ≈∆ ‹ª ‹◊∆Á≈∆ √Ó≈‹
«Úº⁄ ¡Ω Á∆ ‘≈Ò ϑ∞ ‘∆ «Ì¡≥’
Â∂ Â√ÔØ◊ √∆ «‹ºÊ∂ Úº÷-Úº÷ √Ó≈‹ª
«Úº⁄ ËÓª ≈‘∆∫ ‹ª ‘Ø ’¬∆ √Ó∆
Ï≥ Ë ∂ ‹ ª È≈ˇ ¡Ω  ª ”Â∂ Í≈Ï≥ Á ∆¡ª
Ò◊≈¬∆¡ª ‹ªÁ∆¡ª √È, Í
√Ó≈¬∂Á≈∆ √Ó≈‹ ÓÈ∞º÷∆ «¬«Â‘≈√ Á≈
Í«‘Ò≈ ¡«‹‘≈ ÍÃÏ≥Ë √∆ «‹√È∂ Í«‘Ò∆
Ú≈ (ÈÚ-‹≈◊È, «◊¡≈È Íà √ ≈
ÁΩ  ≈È) ¡Ω   Á∆ ¡˜≈Á∆ («‹√Á∂
«‘ «Í¡≈ ’È Á∆ ¡˜≈Á∆,
«Ú¡≈‘ ’≈Ú≈¿∞‰ Â∂ ÂÒ≈’ Á∂‰ Á∆
¡˜≈Á∆), «Èº ‹ Â≈ ¡≈«Á Á≈ Ó√Ò≈
¿∞·≈«¬¡≈ √∆Õ Í √Ó≈¬∂Á≈≈ ÍÃÏ≥Ë
È∂ Ú∆ ¡Ω Á∆ ¡˜≈Á∆ Á∆ ‹Ø ◊ºÒ
’∆Â∆ ¿∞‘ ¿∞µÊØ∫ º’ ’∆Â∆ «‹√ È≈ˇ
«’ ¡Ω Á∆ √√Â∆ «’ ْÂ∆ ˘
Ò∞º«‡¡≈ ‹≈ √’∂ Â∂ ¿∞√Á∂ √∆ ˘ Ó≥‚∆
Á∂ «‘ºÂª Ò¬∆ Ú«Â¡≈ ‹≈ √’∂, «¬√
ÂØ∫ ÚºË √Ó≈¬∂Á≈≈ √Ó≈‹ «Úº⁄ ¡ΩÂ
Á∆ ¡˜≈Á∆ Á≈ ’Ø ¬ ∆ ÓÂÒÏ È‘∆∫
«‹√Á∂ «‘ ¿∞‘ Ó≥‚∆ «Úº⁄ «Ú’‰
Ò¬∆ ¡˜≈Á ‘Ø ◊¬∆, Ì≈Ú∂∫ «’ ¿∞Í¿∞ÂÍ≈Á Ú‹Ø∫ ¡Ω √Ó≈¬∂Á≈≈ √Ó≈‹
«Úº⁄ ‹◊∆Á≈∆ Á∂ Ó∞’≈ÏÒÂÈ ’∞fi
÷∞ºÒ∑ª Ú∆ Ó≈‰ ‘∆ ‘ÀÕ
¡≈Ë∞ « È’ √Ó≈¬∂ Á ≈≈ √Ó≈‹
«Î’±-Î≈√∆Ú≈Á∆¡ª Á∆ ¡Ωª «ÚØË∆ ¡≈Ó È∆Â∆
‘È ‹Ø «’√∂ √Ó≈‹ «Úº⁄ √≥’‡ Á∂
√Ó∂ ∫ ”⁄ Î≈√∆Ú≈Á∆ ¿∞ Ì ≈ Á∂
’≈‰ ωÁ∂ ‘ÈÕ «‘‡Ò,
Ó∞ √ Ø « ÒÈ∆, √≈Ò≈˜≈,
ÎÀ∫’Ø Ú∆ ¿∞‘Ȫ «ÚÙ∂Ù
«ÚØËÂ≈¬∆¡ª Á∆ ‘∆
¿∞ Í ‹ √ÈÕ «¬√∂
’’∂
‘∆
Î≈√∆Ú≈Á∆ ¿∞Ì≈
Á∆
Ù∞  ± ¡ ≈Â
«¬≥ ◊ ÒÀ ∫ ‚ Â∂
Îª√ ”⁄ È≈ ‘Ø
’∂ ‹ÓÈ∆ Â∂
«¬‡Ò∆ «Úº ⁄
‘∞≥Á∆ ‘À ¡Â∂
¿∞ √
ÂØ ∫
Ï≈¡Á ‹Á
Ú∆ «’√∂
«Úº⁄ ¡Ω ”Â∂ ÓºËÔ∞◊∆ Í≈Ï≥Á∆¡ª
ÊØ͉ Á≈ «√Ò«√Ò≈ ÔØ‹È≈ÏºË Â∂
‹Ê∂ Ï ≥ Á ’ „≥ ◊ È≈ˇ √Ì ÂØ ∫
Í«‘Òª «¬‡Ò∆ «Úº ⁄
Î≈√∆Ú≈Á∆ Â≈È≈Ù≈‘
Ó∞ √ Ø « ÒÈ∆ (AIBB ”⁄
√ºÂ≈ ”⁄ ¡≈¿∞‰ ÂØ∫
Ï≈¡Á) È∂ Ò≈◊±
’∆Â≈
√∆,
Ï≈¡Á «Úº ⁄
√≥ √ ≈
Ì
«Úº⁄ «‹ºÊ∂ Ú∆
Î≈√∆Ú≈Á∆
Â≈’ª
√º  ≈ ”⁄
¡≈¬∆¡ª
ª ¿∞ ‘ Ȫ
È∂ ¡≈͉∆
«¬√ ¡ΩÂ
«ÚØË∆ È∆Â∆ ˘ √Ó∂∫-√Ó∂∫ ”Â∂ Ò≈◊±
’∆Â≈Õ Í «¬√Á≈ ÓÂÒÏ «¬‘ Ú∆
È≈ «Ò¡≈ ‹≈Ú∂ «’ «¬√ ◊ºÒ ˘ √≈∂
√≥√≈ Á∂ Î≈√∆Ú≈Á∆¡ª È∂ Ó∞√Ø«ÒÈ∆
ÂØ∫ ÒÀ «Ò¡≈ Â∂ ¿∞ÁØ∫ ÂØ∫ ‘∞‰ º’
¡≈͉∆ «Ú≈√ √ÓfiÁ∂ ‘ج∂ Ò≈◊±
’Á∂ ¡≈ ‘∂ ‘ÈÕ È‘∆∫ «¬‘
«Ú«◊¡≈È’ «ÚÙÒ∂Ù‰ È‘∆∫ ‘À, «¬√Á≈
ÓÂÒÏ ‘ØÚ∂◊≈ √Ó≈‹ Á∆¡ª √Ó≈«‹’¡≈«Ê’ «ÚØËÂ≈¬∆¡ª Á∂ «ÚÙÒ∂Ù‰
˘ Á«’È≈ ’’∂ «¬«Â‘≈√’ ◊Â∆
Á∆ Ò◊≈Ó ’∞fi ÓÈ∞º÷ª Á∆¡ª «¬º¤≈Úª
Á∂ ‘º Ê ÎÛ≈¿∞ ‰ ∆Õ «¬√ √Ú≈Ò Á∂
«ÚÙÒ∂ Ù ‰ Ò¬∆ √≈˘ «¬«Â‘≈√ ”⁄
‹≈‰≈ ÍÚ∂◊≈Õ √≥√≈ «Úº⁄ Ó∞º÷ ÂΩ ”Â∂
√Ó≈¬∂ Á ≈≈ «Ú’≈√ ÁØ „≥ ◊ ª È≈ˇ
‘Ø « ¬¡≈ ‘À : «¬º ’ «¬È’Ò≈Ï∆ „≥ ◊
«‹√È∂ ÓºËÔ∞◊∆ ’Áª-’∆Óª È≈ˇ
√ÓfiΩÂ≈‘∆‰ Â∂ Ï∂«’’ ÿØˇ ⁄Ò≈«¬¡≈
¡Â∂ «¬«Â‘≈√ Á∂ ≈‘ ”⁄Ø∫ ‘ ÓºËÔ∞◊∆
’±ÍÂ≈ Â∂ ÏÏÂ≈ ˘ ‘±≥fi ’∂ ’±Û∂Á≈È
«Úº⁄ Ú◊∑≈ Ó≈«¡≈ («‹Ú∂∫ Îª√ «Úº⁄),
Á±‹≈ „≥◊ √∞Ë≈ª ≈‘∆∫ ¿∞µÍØ∫ ÊØ«Í¡≈
‘Ø « ¬¡≈ Ô∞ ≥ ’ ∆ „≥ ◊ √∆ «‹√ «Úº ⁄
‹◊∆Á≈∆ È≈ˇ √Ó≈¬∂Á≈∆ È∂ ◊≥„Â∞ º Í ’∆Â∆ ¡Â∂ ¡«‹‘∂ Á∂ Ù ª «Úº ⁄
√Ó≈¬∂Á≈≈ «Ú’≈√ ‘؉ Á∂ Ï≈Ú‹±Á
ÓºËÔ∞◊∆ ‹◊∆± ’Áª-’∆Óª ÿº‡ÚºË ±Í «Úº⁄ ÓΩ‹±Á ‘∆¡ª (‹ÓÈ∆,
√Í∂È ¡Â∂ ¬∂Ù∆¡≈, ¡¯∆’≈ Â∂ ÒÂ∆È∆
¡Ó∆’≈ Á∂ Ï‘∞ √≈∂ Á∂Ù)Õ √Ø «‹‘Ȫ
Á∂Ùª «Úº⁄ Á±‹∂ „≥◊ È≈ˇ √Ó≈¬∂Á≈≈
«Ú’≈√ ‘Ø«¬¡≈ ¿∞µÊ∂ √≥’‡ª Á∂ √Ó∂∫ «Úº⁄
Î≈√∆Ú≈Á Á∂ ͉͉ Ò¬∆ ˜Ó∆È
«˜¡≈Á≈ ‹ı∂˜ √∆ «’¿∞∫«’ «¬‘Ȫ
Á∂Ùª «Úº⁄ √Ó≈¬∂Á≈≈ «Ú’≈√ Ï∞‹±¡≈
‹Ó‘±∆ «¬È’Ò≈Ϫ ≈‘∆∫ È≈ ‘Ø ’∂
√∞Ë≈ª ≈‘∆∫ ‘Ø«¬¡≈ √∆ ¡Â∂ «‹ºÊ∂ Ï∆Â∂
Á∆ ‘∂’ Ó«¡≈Á≈ Â∂ ’Áª-’∆Óª
˘ «¬È’Ò≈Ϫ ≈‘∆∫ Ï∂«‘Ó∆ Â∂ Ï∂«’’∆
È≈ˇ Í∞º‡ ’∂ È‘∆∫ √∞º«‡¡≈ «◊¡≈ √∆ Â∂
‹◊∆± «‘≥Á-÷±«‘≥Á Ï⁄∆ ‘∆Õ «¬√
’’∂ √≥’‡ª Á∂ √Ó∂∫ «¬‘Ȫ Á∂Ùª «Úº⁄
¡«‹‘∆¡ª Î≈√∆Ú≈Á∆ Â≈’ª ¡≈͉∂
ͱ  ∂ ‹ÒΩ ¡ ”Â∂ ¡≈¬∆¡ªÕ «’¿∞ ∫ «’
√Ó≈¬∂Á≈≈ ÍÃÏ≥Ë «¬º’ ¡«‹‘≈ ÍÃÏ≥Ë
‘À ‹Ø ¡≈͉∆ ¡≥Á±È∆ ◊Â∆ ¡Â∂ Ó∞º÷
«ÚØ Ë Â≈¬∆ («’ √Ó≈‹∆«’à  Â∂
«ÈӺ‰ «Èº‹∆) Á∂ ’’∂ √Ó∂∫-√Ó∂∫ ”Â∂
√≥’‡ª Á≈ «Ù’≈ ‘∞≥Á≈ «‘≥Á≈ ‘ÀÕ Úº÷Úº÷ Á∂Ùª «Úº⁄ √Ó≈¬∂Á≈≈ √≥’‡ Á∂
√Ó∂ ∫ Ó∞ º ÷ ÂΩ  ”Â∂ «Â≥ È Â∑ ª Á∆¡ª
Â≈’ª √◊Ó ‘∞≥Á∆¡ª ‘È, «¬º’ ‹Ø
ÔÊ≈√«ÊÂ∆Ú≈Á∆ ‘∞≥Á∆¡ª ‘È, Á±‹∆¡ª
Î≈√∆Ú≈Á∆ Â≈’ª ‹Ø Ï∆Â∆¡ª ÓºËÔ∞◊∆
’Áª-’∆Óª ¡≈Ó ÒØ’ª ”Â∂ ÊØÍ ’∂,
Á±‹∂ ËÓ, «Î’∂, È√Ò Á∂ ÒØ’ª ˘
√≥’‡ Ò¬∆ «‹≥Ó∂Ú≈ ·«‘≈¿∞∫Á∆¡ª ‘È
Â∂ ‚≥ ‚ ∂ Á∂ ˜Ø  È≈ˇ «’Â∆¡ª ˘
«È⁄ØÛ‰ Á≈ ‘ºÒ Í∂Ù ’Á∆¡ª ‘ج∆¡ª
¡≈͉∂ „≥ ◊ È≈ˇ √Ó≈¬∂ Á∆ √∂ Ú ≈
’Á∆¡ª ‘È ¡Â∂ Â∆‹∆¡ª ¡◊ª‘Ú˱
«¬È’Ò≈Ï∆ Â≈’ª ‹Ø √Óº«√¡≈Úª Á≈
‘ºÒ Ì«Úº÷ ”⁄ Ú∂÷Á∆¡ª ‘ÈÕ √Ó≈‹
Á∆ ¡≥Á±È∆ ◊Â∆ Â∂ «ÚØËÂ≈¬∆¡ª,
Ï‹± ¡ ≈ ‹Ó‘±  ∆ «¬È’Ò≈Ϫ Á∆
¡‰‘Ø∫Á, «¬È’Ò≈Ï∆ Â≈’ª Á∆ √≥’‡
Á∂ √Ó∂∫ ¡‰‘Ø∫Á ‹ª √≥’‡ ˘ «¬È’Ò≈Ï
”⁄ ÏÁÒ‰ Á∆ ¡√¯ÒÂ≈ ¡≈«Á ’≈È
«¬º’ Á∂Ù Á∆ ‹ª √≥√≈ √Ó≈¬∂Á≈∆
√≥’‡ «Úº⁄ Î√∆ ª Î≈√∆Ú≈Á Ú∆
Úº ÷ -Úº ÷ Á∂ Ù ª «Úº ⁄ ¿∞ ‘ Ȫ Á∆
«¬«Â‘≈√’ ◊Â∆ Â∂ ¡≥ Á ± È ∆
«ÚØËÂ≈¬∆¡ª ¡È∞√≈ Úº÷-Úº÷ ±Íª
«Úº⁄ ¿∞µÌÁ≈ «‘≈ ‘À «‹Ú∂∫ [email protected]@ Á∆ Ó‘ªÓ≥Á∆ ÂØ∫ Ï≈¡Á ‹ÓÈ,
«¬‡Ò∆ Â∂ √Í∂È «Úº⁄ Î≈√∆Ú≈Á Á≈
Úº‚≈ ıÂ≈ √Ó≈‹ Ò¬∆ ¿∞µÌ«¡≈ ¡Â∂
¡º‹ «Î - [email protected]@G ÂØ∫ Ù∞± ‘ج∆ √≥√≈
Ó≥Á∆ ÂØ∫ Ï≈¡Á ‹Ø Ò≈◊Â≈ «Ì¡≥’
‘∞≥Á∆ ‹≈ ‘∆ ‘À- Úº÷-Úº÷ Á∂Ùª «Úº⁄
Î≈√∆Ú≈Á∆ Â≈’ª Ó∞Û «√ ⁄∞’
º ‘∆¡ª
‘È «‹‘Ȫ «Úº ⁄ ¡≈¬∆¡À √ √Ì ÂØ ∫
«Ì¡≥’ ‘ÀÕ «¬√ Â∑ª ¡√∆∫ ’«‘ √’Á∂
‘ª «’ Î≈√∆Ú≈Á∆ √ºÂ≈ Ï∞‹±¡≈ √ºÂ≈
Á≈ ¡«‹‘≈ ±Í ‘À ‹Ø ¡≈Ó «’Â∆ ÒØ’ª
”Â∂ ÓºËÔ∞◊∆ ’Áª-’∆Óª ÊØÍÁ∆ ‘ج∆
√Óº«√¡≈Úª Á≈ ‘ºÒ ’È≈ ⁄≈‘∞≥Á∆ ‘À
¡Â∂ «¬«Â‘≈√ Á∂ ⁄º’∂ ˘ Í∞º·≈ ◊∂Û≈
Á∂‰ Á∆ ’Ø«ÙÙ ’Á∆ ‘ج∆ «’Â∆¡ª
˘ «È⁄Ø Û ‰ Á≈ ‚≥ ‚ ∂ Á∂ ˜Ø  Ú≈ˇ≈
ÏÏ ‘ºÒ Í∂Ù ’Á∆ ‘ÀÕ «¬√∂ ’’∂
‘∆ Î≈√∆Ú≈Á∆-«Î’± Â≈’ª ÿØ ¡ΩÂ
«ÚØ Ë ∆ ‘∞ ≥ Á ∆¡ª ‘È «’¿∞ ∫ «’ ¿∞ ‘
¡≈͉≈ ÷≈Á-Í≈‰∆ Ï∆Â∂ ÂØ∫ ÒÀ∫Á∆¡ª
‘È ‹Ø ÿØ  ¡Ω   «ÚØ Ë ∆ √∆, √Ø
Ó∞√Ø«ÒÈ∆ ‹ª «‘‡Ò Á∞¡≈≈ «¬«Â‘≈√
”⁄ ¡Ω «ÚØË∆ ’≈ˇ∂ Í≥È∂ «Ò÷‰≈
Î≈√∆Ú≈Á∆¡ª Á∆ ¡≈Ó È∆Â∆ Á≈
√∞ Ì ≈«Ú’ ÈÂ∆‹≈ √∆Õ Î≈√∆Ú≈Á Á∂
«¬«Â‘≈√ ”Â∂ √≥ ÷ ∂ Í ◊º Ò ’È ÂØ ∫
Ï≈¡Á ¡√∆∫ ¡≈͉∂ «ÚÙ∂ ÚºÒ Ó∞ÛÁ∂
‘ج∂ Á∂÷Á∂ ‘ª «’ «’Ú∂∫ Úº÷-Úº÷ Á∂Ùª
«Úº⁄ ‹Á Ú∆ Î≈√∆Ú≈Á ¡≈«¬¡≈ ª
¡Ωª ”Â∂ ’∆-’∆ ˜∞ÒÓ „≈¬∂Õ
Ó∞√Ø«ÒÈ∆ È∂ «¬º’ Ú≈ «’‘≈ √∆,
T«¬‡Ò∆ Á∆ ‘ ‹Ú≈È ’∞Û∆ ˘ ‹ÒÁ∆
ÂØ∫ ‹ÒÁ∆ «Ú¡≈‘ ’≈ ’∂ Ϻ⁄∂ ÍÀÁ≈
’È Á∂ ’≥Ó «Úº⁄ ‹∞‡ ‹≈‰≈ ⁄≈‘∆Á≈
‘À Õ U «’¿∞ ∫ «’ Ó∞ √ Ø « ÒÈ∆ ˘ ¿∞ √ √Ó∂ ∫
¡≈͉∂ ÒØ’ª Á∆ ÿº‡-Ú√Ø∫ Á∆ T«⁄≥Â≈U
√Â≈ ‘∆ √∆Õ Ó∞√Ø«ÒÈ∆ ⁄≈‘∞≥Á≈ √∆ «’
[email protected] «Úº⁄ «¬‡Ò∆ Á∆ Ú√Ø∫ F ’ØÛ ‘Ø
‹≈Ú∂ ‹Ø «’ [email protected] ”⁄ C ’ØÛ [email protected] Òº÷
√∆Õ «¬√ ÂØ∫ «ÏȪ Ó∞√Ø«ÒÈ∆ È∂ √Ó∂∫√Ó∂∫ ”Â∂ ¡Ω «ÚØË∆ ’˘È Í≈√ ’∆Â∂
«‹‘Ȫ ¡È∞√≈ «’ ¡Ωª ÿ Á∆
√ªÌ-√≥Ì≈Ò ’È◊∆¡ª ¡Â∂ ÚºË ÂØ∫
ÚºË Ïº⁄∂ ÍÀÁ≈ ’’∂ «¬‡Ò∆ Á∆ Ú√Ø∫
ÚË≈¿∞ ‰ ◊∆¡ª, ¡Ω  ª ˘ Í∞  ≈ÂÈ
Ó«¡≈Á≈ ˘ ¿∞Ò≥ÿ‰≈ È‘∆∫ ⁄≈‘∆Á≈
¿∞‘ Ó«¡≈Á≈ ‹Ø ¡Ω Á∆ ‘Ø∫Á ˘ ÓÁ
Á∂ ÌØ◊ Á∆ «¬º’ Ú√ ”⁄ ÏÁÒÁ∆ ‘À
Â∂ ¿∞ √ ˘ «¬º ’ ¡˜≈Á «¬È√≈È È≈
Ó≥ÈÁ∂ ‘ج∂ Ϻ⁄∂ ÍÀÁ≈ ’È Á∆ ÓÙ∆È
√ÓfiÁ∆ ‘À- ¡Â∂ Í«Ú≈ √≥Ì≈Ò‰≈
⁄≈‘∆Á≈ ‘ÀÕ «‘‡Ò È∂ Ú∆ Ò◊Í◊ «¬√∂
Â∑ª Á∆¡ª ÓºËÔ∞◊∆ ’Áª-’∆Óª
¡Ωª ”Â∂ ÊØÍ∆¡ªÕ Î≈√∆Ú≈Á ¡≈͉∆
÷∞≈’ ÓºË Ôº◊
∞ ∆ ’Áª-’∆Óª ÂØ∫ ÒÀ∫Á≈
‘À , «¬√∂ ’’∂ ‘∆ Ò◊Í◊ √≈∂
Î≈√∆Ú≈Á∆ (Ì≈Ú∂∫ «’√∂ ËÓ, «Î’∂ ‹ª
È√Ò Á∂ ) ÿØ  -¡Ω   «ÚØ Ë ∆ Â∂
ÂÏÁ∆Ò∆ «ÚØË∆ ‘∞≥Á∂ ‘ÈÕ «¬√∂ Â∑ª
È≈˜∆ Î≈√∆Ú≈Á∆¡ª È∂ Ú∆ ¡Ωª ˘
ÿª Á∆¡ª Ú◊Ò‰ª ”⁄ ’ÀÁ «‘‰
Â∂ Ϻ⁄∂ ÍÀÁ≈ ’È Á≈ «¬‘ ¡Ω «ÚØË∆
«√˪ ¡Í‰≈«¬¡≈Õ AICF ”⁄
‹ÓÈ∆ «Úº⁄ «¬‘ ’ȱ≥È Í≈√ ‘Ø«¬¡≈
«’ ¡Ωª «È¡ª Â∂ «√‘ «ÚÌ≈◊ª
«Úº ⁄ ¿∞ µ ⁄∂ ¡‘∞ « Á¡ª ”Â∂ È‘∆∫ ‹≈
√’Á∆¡ª «‹√ ÁΩ≈È Ï‘∞ √≈∆¡ª
¡Ω ‚≈’‡ª ˘ ÍÃÀ’«‡√ ÂØ∫ Ø«’¡≈
«◊¡≈Õ «‘‡Ò Á∂ √ºÂ≈ ”⁄ ¡≈¿∞‰ ÂØ∫
Í«‘Òª ‹ÓÈ «Úº⁄ [email protected]@,@@@ ¡Ωª
¡«Ë¡≈Í’, [email protected]@@ ¡Ω  ª ‚≈’‡
¡Â∂ AC,@@@ ¡Ω  ª ’Ò≈’≈,
√≥◊∆Â’≈ ¡≈«Á √È Í Á±‹∆ √≥√≈
‹≥◊ √Ó∂∫ ‹ÓÈ∆ «Úº⁄ Ï‘∞ ‘∆ ÊØÛ∆∑ ¡ª
¡Ωª ÿØ∫ Ï≈‘ ’≥Ó ”Â∂ ‹ªÁ∆¡ª √È,
Ì≈Ú ¡Ω ˘ ‘ ¿∞√ ÎÀ√Ò≈ ÒÀ‰ ÂØ∫
Ø « ’¡≈ - ‹Ø ¿∞ √ ˘ ÊØ Û ∑ ≈ «‹‘≈ Ú∆
√∆’ Ó≈È«√’ √’±È «Á≥Á≈ √∆ ‹∂’
«’√∂ ◊ºÒ Ò¬∆ ¿∞√˘ ¿∞ÂÙ≈«‘ ’∆Â≈
ª Ϻ √ Ϻ ⁄ ∂ ÍÀ Á ≈ ’È, ÓÁ ˘
√≥  ∞ « Ù‡ ’È Â∂ Í«Ú≈ √≥ Ì ≈Ò‰
Ò¬∆Õ
«¬√∂ Â∑ª √Í∂È «Úº⁄ ÎÀ∫’Ø Á∆
’À Ê Ø « Ò’ ’Ω Ó ∆ Î≈√∆Ú≈Á∆ √º  ≈ ‹Ø
«ÍϫҒȪ ˘ ‘≈ ’∂ √º  ≈ «Úº ⁄
¡≈¬∆, È∂ Ú∆ ¡Ωª ˘ ÿ ‹ª «Èº‹∆
ʪ ”Â∂ ¡Òº ◊ «‘‰ Ò¬∆ «ÈÔÓ
ω≈«¬¡≈Õ Ï‘∞ √≈∂ «ÈÔÓ Ì≥◊ ’∆Â∂
◊¬∂ «‹Ú∂∫ Í«‘Òª ¡Ω ÂÒ≈’ Á∂ ’∂
‘Ø «Ú¡≈‘ ’Ú≈ √’Á∆ √∆ Í ÎÀ∫’Ø
È∂ ÂÒ≈’ª ”Â∂ Í≈Ï≥Á∆ Ò≈¬∆, Ì≈Ú ‘∞‰
¡Ω ˘ «‹√ È≈ˇ ¿∞‘ «Ú¡≈‘∆ √∆
- ¿∞‘ «¬È√≈È Á∆ ÷ºÒ «Úº⁄ ◊Ë≈,
Ì∂Û∆¡≈ ’∞fi Ú∆ ‘ØÚ∂- ¿∞√ È≈ˇ ‘∆
«‘‰≈ ÍÀ‰≈ √∆Õ ¡Ωª Á∂ ’˘È∆ ‘º’
«ÍÂ≈ ‹ª ÍÂ∆ Á∂ ¡Ë∆È √È, ¡Ωª
Á∂ ’≥Ó ’È ”Â∂ Í≈Ï≥Á∆ Ò◊≈¬∆ ¡Â∂
‹Ø ÊØÛ∑≈ Ï‘∞ ’≥Ó ’Á∆¡ª √È ¿∞‘
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
ωÁ∆¡ª √Ï«√‚∆¡ª Â∂ √‘±Òª È‘∆∫
ÒÀ √’Á∆¡ª √È √◊Ø∫ ÍÂ∆ ˘ ¿∞‘ ‘º’
√∆Õ ÎÀ ∫ ’Ø √’≈ È∂ AICH ”⁄
Ï‘∞Â∆¡ª ¡Ωª ˘ ’≥Óª ÂØ∫ «Ú‘Ò≈
’’∂ ÿ ”Â∂ Ϻ«⁄¡ª Á∆ √≥Ì≈Ò ’È
Ò¬∆ «’‘≈ «‹√Á∂ Ò¬∆ ¿∞‘∆ Í∞≈‰≈
’ÀÊ«Ø Ò’Ú≈Á∆ ‹∞ÓÒ≈ Á∞‘≈«¬¡≈ «◊¡≈
«’ Í«Ú≈ √Ó≈‹ Á≈ Ó∞º„Ò≈ √ÀÒ ‘À
¡Â∂ «¬√Á∆ √≥Ì≈Ò Á∆ «‹≥Ó∂Ú≈∆ ¡ΩÂ
Á∆ ‘ÀÕ ¿∞‘∆ ‹ÈÓ Á ÚË≈¿∞‰ Â∂ ÚºË
Ϻ⁄∂ ÍÀÁ≈ ’È Á≈ «‘‡Ò∆-Ó∞√Ø«ÒÈ∆
Ú≈Ò≈ ≈◊ ¡Ò≈«Í¡≈ «◊¡≈,
«Ú¡≈‘∆¡ª ¡Ωª ˘ ’≥Ó ¤º‚‰ Ò¬∆
Әϱ ’∆Â≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈
ÊØ Û ∑ ∂ Ï‘∞  Î’ È≈ˇ «¬‘∆ ‘≈ÒÂ
Ò◊Í◊ ‘ ¿∞√ Á∂Ù ”⁄ ¡Ωª Á∆
‘∆ ‘À ‹ª ‘À , «‹º Ê ∂ Ú∆ Î≈√∆Ú≈Á∆
Â≈’ª √º  ≈ ”⁄ ‘∆¡ª ‹ª ‘ÈÕ
«¬‡Ò∆, ‹ÓÈ∆, √Í∂ È «¬√Á∆¡ª
ÍÃÂ∆«ÈË ¿∞Á≈‘Ȫ ‘È Í «¬√ ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈
Í∞  Â◊≈Ò,
‘≥ ◊ ∆,
¡≈√‡∆¡≈, ∞ Ó ≈«È¡≈, ’Ø Ù ∆¡≈
¡≈«Á Á∂Ùª «Úº⁄ Ú∆ ’∞fi √Ó∂∫ Ò¬∆
Î≈√∆Ú≈Á∆ ¿∞ Ì ≈ ”⁄ ‘∂ ‘È Âª
¿∞‘Ȫ È∂ Ú∆ ÿº‡-ÚºË ±Í «Úº⁄ ¡≈͉∂
√Ó∂∫ Á∆¡ª √Ó≈«‹’-¡≈«Ê’ ‘≈Òª
¡È∞√≈ «¬‘ È∆Â∆¡ª Ò≈◊± ’∆Â∆¡ªÕ
«¬√ Ò¬∆ ‘À≈È∆ Á∆ ◊ºÒ È‘∆∫ ‹ÁØ∫
√≈‚∂ √Ú≈Ó∆ ¡Áº«Â¡≈È≈Ê Â∂ Ï≈ϱ
Ï‹≥◊∆ Ú◊∂ √≥ÿ∆ ¡Ωª ˘ ÿª ”⁄
«‘‰, √∆ „º’ ’∂ º÷‰, ÍÂ∆ Á∆
√∂Ú≈ ’È «‹‘∆¡ª È√∆‘ª «Á≥Á∂ ‘ÈÕ
¡≈∆¡È È√Ò Á∆ Ù∞ºË∆ ”Â∂ ˜Ø
Á∂‰ ≈‘∆∫ Ú∆ Î≈√∆Ú≈Á∆ ¡Ωª Á∆
«Í¡≈, «Ú¡≈‘, ¡≈͉≈ ‹∆ÚÈ √≈Ê∆
⁄∞‰È Á∆ ¡˜≈Á∆, «Èº‹∆ ÎÀ√Ò∂ ÒÀ‰
Á∆ ¡˜≈Á∆ ¡≈«Á ”Â∂ Í≈Ï≥Á∆ Ò≈¿∞∫Á∂
‘È ¡Â∂ ¿∞√Á∆ Á∂‘, Ϻ⁄∂ ‹‰È Á∂
’∞ÁÂ∆ ◊∞‰ º’ ˘ Ú∆ ¡≈͉∂ Úº√
«Úº⁄ º÷‰ Á∆¡ª ◊≥Á∆¡ª ÷∂‚ª ÷∂‚Á∂
‘ÈÕ «¬‡Ò∆, ‹ÓÈ∆ Â∂ √Í∂È «Úº⁄
Ú∆ «‘‡Ò-Ó∞ √ Ø « ÒÈ∆ Á∂ √Ó∂ ∫ «¬‘
Íà ⁄ ≈«¡≈ ‹ªÁ≈ √∆ «’ TÔ‘± Á ∆
√≈‚∆¡ª TÌØÒ∆¡ª-Ì≈Ò∆¡ªU ¡Ωª ˘
¡≈͉∂ «Í¡≈ ‹≈Ò «Úº⁄ Î√≈¿∞∫Á∂ ‘È
¡Â∂ «Ú¡≈‘ ’Ú≈ ’∂ ¿∞‘Ȫ Á≈ ËÓ
ÏÁÒ «Á≥ Á ∂ ‘ÈÕ «¬√ È≈ˇ ¿∞ ‘
«¬‘Ȫ Á∆¡ª ’∞º÷ª ˘ ¡Í«ÚºÂ ’Á∂
‘ÈÕU Í È≈˜∆ ‹Á Ô‘±Á∆ ¡Ωª Á∂
ÏÒ≈Â’≈ ’Á∂ √È Âª ¿∞ÁØ∫ ¿∞‘Ȫ
Ò¬∆ «¬‘ ◊ºÒ ’ج∆ Ï‘∞Â∆ Ó‘ºÂÚ È‘∆∫
º÷Á∆ √∆Õ Ô‘±Á∆ ¡Ωª È≈ˇ √∆’
√Ï≥Ë Ï‰≈¿∞‰ ‹ª ÏÒ≈Â’≈ ’È
Ú≈ˇ∂ ˘ È≈«¬’ √Ó«fi¡≈ ‹ªÁ≈ √∆Õ
«¬‘∆ ◊ºÒª √≈‚∂ √≥ÿ∆ Ú∆ ’Á∂ ‘È
‹Á “ÒÚ-«‹‘≈Á” Á≈ ∂Û’≈ Í≈¿∞∫Á∂
‘È, Ó∞√ÒÓ≈È ’∞Û∆ È≈ˇ ‹Á «‘≥Á±
Ó∞≥‚≈ «Ú¡≈‘ ’Ú≈¿∞∫Á≈ ‘À ª ¿∞√˘
È≈«¬’ ω≈ ’∂ Í∂Ù ’Á∂ ‘ÈÕ «¬ºÊØ∫
º’ «’ “◊Á”, “Ú∆-˜≈≈, “Ï≥Ï∂”
¡≈«Á «ÎÒÓª Ú∆ ‹Á ¡≥Â-ËÓ∆
∞Óª√ «⁄ÂÁ∆¡ª ‘È Âª ¿∞‘ Ó∞√«ÒÓ
¡Ω Â∂ «‘≥Á± Ó∞≥‚∂ «Ú⁄’≈ ‘∞≥Á≈ ‘ÀÕ
Ì≈Ú ‹Á Ó∞√«ÒÓ Ó∞≥‚≈ «‘≥Á± ¡ΩÂ
È≈ˇ «Í¡≈ «Ú¡≈‘ ’≈¿∞∫Á≈ ‘À ª
¿∞ √ ˘ “ÒÚ-«‹‘≈Á” Á≈ Ó∞ º Á ≈
ω≈«¬¡≈ ‹ªÁ≈ ‘À Í ‹Á «‘≥Á± Ó∞≥‚≈
Ó∞√ÒÓ≈È ¡Ω È≈ˇ «Ú¡≈‘ ’Á≈
‘À ª √≥ÿ∆ ¿∞√˘ “ÒÚ «‹‘≈Á” Á≈
Ȫ «Á≥Á∂ ‘ÈÕ ‘À È≈ Ì≈Â∆ √≥ÿ∆¡ª
Á≈ √Ì ’∞fi ¡≈͉∂ Ó≈Ò’ª Ú≈ˇ≈Õ
Á±‹≈ «Î’±-Î≈√∆Ú≈Á∆¡ª Á∞¡≈≈
√Ì √º « √¡≈Úª Á∆ ‹Û∑ Á± ‹ ∆ ‹≈Â,
Ó≈⁄ [email protected]
18
È√Ò ‹ª «Î’∂ Á∂ ÒØ’ª ˘ √Ó«fi¡≈
‹ªÁ≈ ‘À ¡Â∂ ¿∞ ‘ Ȫ ˘ Ó≈È≈
Ë≈«Ó’ TÍ«ÚºÂU ’≥Ó √Ó«fi¡≈ ‹ªÁ≈
‘ÀÕ «¬‘ TÏÁÒ≈U ¿∞√ ‹≈Â, È√Ò,
«Î’∂, ËÓ Á∆¡ª ¡Ωª ”Â∂ ˜∞ÒÓ
„≈‘ ’∂ ÒÀ ‰ ≈ Ú∆ ¿∞ ‘ Ȫ Á≈ «¬º ’
√≥√≈-«Ú¡≈Í∆ Á√± ‘ÀÕ «¬√∂ ’’∂
‘ Ú≈ ‹Á Ú∆ «Î’± - Î≈√∆Ú≈Á∆
˜Ï Á∆ ‘È∂∆ fi∞ºÒ∆ ª ¿∞√È∂ ¡Ωª
˘ ‘Ó∂Ù≈ ‘∆ «˜¡≈Á≈ È≈√± «ÁºÂ∂ ‘ÈÕ
«‘‡Ò, Ó∞ √ Ø « ÒÈ∆ Á∂ √Ó∂ ∫ Ú∆ Òº ÷ ª
Ô‘±Á∆, ÍØ«ÒÙ ¡≈«Á ¡Ωª Á∂ ‘ج∂
ÏÒ≈Â’≈ Â∂ ’ÂÒ «¬√ ◊ºÒ Á∆ ⁄∆’⁄∆’ ’∂ ◊Ú≈‘∆ ÌÁ∂ ‘ÈÕ «¬√ ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈ ‹Á Ú∆ √Ó∂∫-√Ó∂∫ ”Â∂ «Î’±Î≈√∆Ú≈Á∆ Â≈’ª Á≥ ◊ ∂ - Î√≈Á Â∂
’ÂÒ∂¡≈Ó ’È ‹ª ’Ú≈¿∞‰ «Úº⁄
’≈ÓÔ≈Ï ‘ج∆¡ª ‘È Âª ¿∞‘Ȫ Á≈
Ó∞ºÒ Ú∆ ¡Ωª È∂ ’ÂÒ∂¡≈Ó, ¿∞‹≈Û∂
, ¿∞Ë≈Ò∂ Â∂ ÏÒ≈Â’≈ Ú◊∂ ÿ‰Ω‰∂
˜Ï-˜∞ÒÓª ˘ fiºÒ ’∂ Â≈«¡≈ ‘ÀÕ
Ì≈Ú ‹Á Ú∆ «Î’± ¿∞Ì≈ ¡≈«¬¡≈
¿∞‘È∂ ¡Ωª ˘ √∆’ Â∂ Ó≈È«√’
ÂΩ ”Â∂ ’Ø«‘¡≈ Â∂ ÚÒßË
± «¡≈ ‘ÀÕ ¡‹Ø’∂
ÁΩ «Úº⁄ ¬∆≈’ «Úº⁄ ¿∞µÌ∆ ¡≈¬∆¡À√
Á≈ Ú∆ «¬‘∆ ¡Ω «ÚØË∆ ¬∂‹≥‚≈ ‘ÀÕ
«¬µÊ∂ Ú∆ ’º ‡ ÛÍ≥ Ê ∆ Î≈√∆Ú≈Á∆¡ª
Á∞¡≈≈ ˆÀ Ó∞√«ÒÓ (Ô˜∆Á∆, «¬√≈¬∆)
Â∂ ‘Ø ’¬∆ ’ΩÓª Á∆¡ª ¡Ωª ”Â∂ ˜∞ÒÓ
„≈¬∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ ¡Ωª Á∆¡ª ˆ∞Ò≈Óª
Á∆ Ú∂⁄ Ú≈ˇ∆¡ª Ó≥‚∆¡ª ω ‘∆¡ª
‘ÈÕ ‹Ú≈È ’∞Û∆¡ª Á∂ ÏÒ≈Â’≈ ‘Ø
‘∂ ‘È ¡Â∂ ¿∞√ ÂØ∫ Ï≈¡Á ¿∞‘Ȫ ˘
Ó≥ ‚ ∆¡ª «Úº ⁄ Ú∂ « ⁄¡≈ ‹≈ «‘≈ ‘À Õ
¿∞‘Ȫ Á∂ «Í¿∞¡ª, Ì≈Úª Â∂ ÍÂ∆¡ª
˘ Ó≈ ’∂ ¿∞‘∆ Í∞≈‰≈ Î≈√∆Ú≈Á∆ „≥◊
Á∞‘≈«¬¡≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ «¬‡Ò∆ «Úº⁄
Î≈√∆Ú≈Á∆¡ª È∂ Ò◊Í◊ [email protected]@@@@
¡Ω  ª Á∂ ÏÒ≈Â’≈ ’∆Â∂ Õ Í
È≈˜∆¡ª Á∂ ˜∞ Ò Óª Â∂ ÏÒ≈Â’≈ª
Á∆¡ª «Ù’≈ Ô‘± Á ∆, ÍØ « ÒÙ ¡≈«Á
¡Ωª Á∆ √≥«÷¡≈ ª Ò◊Í◊ BB Òº÷
‘ÀÕ √Í∂È Á∆ ÎÀ∫’Ø √’≈ Á∂ √Ó∂∫ ¡Â∂
√≈‚∂ Á∂Ù «Úº⁄ ”DG Á∆ Ú≥‚, ”HD Á≈
«√º÷ ’ÂÒ∂¡≈Ó, [email protected]@B Á≈ ◊∞‹≈Â
’ÂÒ∂¡≈Ó «¬√Á∆¡ª ’∞fi ⁄؉Ú∆¡ª
¿∞Á≈‘‰ª ‘ÈÕ ¬∆≈’ Â∂ «√∆¡≈
«Úº⁄ ˆÀ-Ó∞√«ÒÓ ËÓ Á∆¡ª ¡Ωª
Á∆ ‹Ø ‘≈Ò ‘À ¿∞‘ ª Úº÷∂ ÂΩ ”Â∂
«¬º’ Ò∂÷ Á≈ «ÚÙ≈ ‘À Í ‘∞‰ º’ ¿∞µÊ∂
¡≈¬∆¡À√ Á∞¡≈≈ Ò◊Í◊ [email protected]@@@[email protected]@@ ¡Ωª Á∂ ÏÒ≈Â’≈ Â∂ ’ÂÒ
‘؉ Á∆ ıÏ ‘ÀÕ
«‘‡Ò-Ó∞ √ Ø « ÒÈ∆ Á∆ Ì≈Â∆
¡ΩÒ≈Á √≈‚∂ Á∂Ù Á≈ √≥ÿ∆ Ò≈‰≈ Ú∆
¿∞‘∆ ı±È Á∆ ¡≈∆¡È Ù∞ºËÂ≈ Á∆¡ª
◊ºÒª ’ «‘≈ ‘ÀÕ «‹√Á∂ ¡≈Ë≈ ”Â∂
“ÒÚ-«‹‘≈Á” Á≈ ͱ≈ „’Ú≥‹ ÷Û∑≈
’∆Â≈ ‘Ø « ¬¡≈ ‘À Õ «¬√Á∂ ¡È∞ √ ≈
Ó∞√ÒÓ≈È Ó∞≥‚∂ ÌØÒ∆¡≈-Ì≈Ò∆¡ª «‘≥Á±
’∞ Û ∆¡ª ˘ ¡≈͉∂ Íà ∂ Ó ‹≈Ò «Úº ⁄
Î√≈¿∞∫Á∂ ‘È Â∂ ¿∞‘Ȫ Á≈ ËÓ ÏÁÒ
«Á≥ Á ∂ ‘È ¡Â∂ ¡≈͉∆¡ª ¡Ω Ò ≈Áª
Á∆¡ª ÓªÚª ω≈¿∞∫Á∂ ‘È «‹√ È≈ˇ
¿∞ ‘ Ȫ Á∆ ’∞ º ı ¡Í«Úº   ‘∞ ≥ Á ∆ ‘À Õ
Í«‘Ò∆ Ú≈ [email protected]@I «Úº⁄ ’È≈‡’ √±Ï∂
«Úº⁄ «¬√ Ó∞ºÁ∂ ˘ ¿∞¤≈«Ò¡≈ «◊¡≈ √∆Õ
Í ‹Á ’È≈‡’ Á∆ ¡Á≈Ò È∂ «¬√
Ó√Ò∂ Á∆ ‹ª⁄-ÍÛÂ≈Ò ’∆Â∆ ª
Í≈«¬¡≈ «’ BBI ’∞Û∆¡ª È∂ ¡≥ÂËÓ∆ «Ú¡≈‘ ’∆Â∂ √È «‹‘Ȫ «Úº⁄
’¬∆ ËÓª Á∂ Ó∞≥‚∂-’∞Û∆¡ª Á∂ ¡≥ÂËÓ∆ «Ú¡≈‘ ‘ج∂ √ÈÕ CA Á√≥Ï,
[email protected]@I ˘ ’È≈‡’ √∆¡≈¬∆‚∆ Á∂
‚∆‹∆Í∆ ◊∞±ÍÃ√≈Á È∂ ¡≈͉∆ «ÍØ‡
«Úº ⁄ «’‘≈, T «’√∂ Ï≥ Á ∂ ‹ª √Ó± ‘
Á∞¡≈≈ «‘≥Á± ’∞Û∆¡ª ˘ Ï«‘Ò≈¡ ’∂
Ó∞√«ÒÓ Ó∞≥«‚¡ª È≈ˇ «Ú¡≈‘ ‹ª ËÓ
ÏÁÒ∆ È‘∆∫ ‘ج∆ÕU «¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á ‹Á
’ج∆ ÂºÊ È≈ «Ó«Ò¡≈ ª [email protected] «Úº⁄
’È≈‡’ √’≈ È∂ “ÒÚ-‹‘≈Á” Á∆
¤≈‰Ï∆È ’’∂ ’∂√ Ï≥Á ’ «ÁºÂ≈ √∆Õ
«¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á Ô±Í∆, «Ï‘≈ ¡≈«Á ’∞fi
√±«Ï¡ª «Úº⁄ “ÒÚ-«‹‘≈Á” Á≈ Ó√Ò≈
√≥ÿ∆¡ª È∂ ⁄∞º«’¡≈ «‹√ «Úº⁄ Ú∆ ’ج∆
ÂºÊ ‘≈Ò∂ º’ È‘∆∫ «Ó«Ò¡≈Õ «‘≥Á±
√≥ÿ∆¡ª Á∞¡≈≈ «¬‘ fi±· ˘ √Ó∂∫-√Ó∂∫
”Â∂ Á∞‘≈«¬¡≈ ‹ªÁ≈ «‘≈ ‘ÀÕ [email protected]@ «Úº⁄ Ú∆ «‘≥Á±-Î≈√∆Ú≈Á∆¡ª È∂
Ó∞√ÒÓ≈È ◊∞≥«‚¡ª Á∞¡≈≈ «‘≥Á± ¡Ωª
Á∂ ËÓ ÏÁÒ≈¿∞‰ Á∂ ¤Ø¤∂ ¤º‚∂ √È
Í ¿∞ÁØ∫ “ÒÚ-«‹‘≈Á” ÙÏÁ Á∆ ÚÂØ∫
È‘∆∫ ‘ج∆ √∆Õ [email protected]@ «Úº⁄ Ú∆ ‹Ø
«‘≥Á± ¡Ωª È∂ Ó∞√ÒÓ≈È ‹ª ‘Ø ËÓª
Á∂ Ó∞≥«‚¡ª È≈ˇ «Ú¡≈‘ ’∆Â∂ √È, ¿∞‘
¡Ωª √È ‹Ø «‘≥Á± √Ó≈‹ «Úº⁄ ‘≈Ù∆¬∂
”Â∂ √È Ì≈Ú «ÚËÚ≈Úª, Á«Ò ¡Ωª
Â∂ Ú∂ÙÚ≈Úª ¡≈«Á Í ¿∞‘Ȫ È∂ Ú∆
¡≈͉∆ Ó˜∆ È≈ˇ «Ú¡≈‘ ’Ú≈¬∂
√ÈÕ ¿∞ÁØ∫ «‘≥Á±¡ª «Úº⁄ «ÚËÚ≈ «Ú¡≈‘
Ú«‹Â √∆Õ ¿∞ Á Ø ∫ Ú∆ «¬‘Ȫ
‹Ê∂Ï≥Á∆¡ª È∂ Ï‘∞ ‘∆ ÌÛ’≈¿± Ì≈Ù‰
«ÁºÂ∂ √ÈÕ Í ¿∞ÁØ∫ Ú∆ ¡«‹‘∂ ’∂√ Á≈
’ج∆ ÂºÊ È‘∆∫ «Ó«Ò¡≈ √∆ «‹√ «Úº⁄
‹Ï∆ ËÓ ÏÁÒ∆ ‘ج∆ ‘ØÚ∂Õ «¬√ ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈ Ó∞√ÒÓ≈Ȫ Á∆ Ú√Ø∫ Úˉ Â∂
«‘≥Á±¡ª Á∆ Ú√Ø∫ ÿ‡‰ Á∂ ‹Ø ¤Ø¤∂ ¤º‚∂
◊¬∂ √È ‹Ø «’ ‘∞‰ Ú∆ ¤º‚∂ ‹≈ ‘∂
‘ÈÕ ¿∞ ‘ [email protected] Á∆ ‹È◊‰È≈ Á∂
¡≥’Û∂ Á∂÷ ’∂ ’ج∆ Ú∆ Ï≥Á≈ «¬‘Ȫ Á∂
fi±· ˘ √Ófi √’Á≈ ‘ÀÕ √≥ÿ∆¡ª Á∂ «¬‘
fi±· ¡º‹ Ù∂¡≈Ó È≥◊∂ ‘Ø ⁄∞º’∂ ‘ÈÕ «¬√
Â∑ª ¡√∆∫ Á∂÷ √’Á∂ ‘ª «’ «‹ºÊ∂ Ú∆
«Î’±-Î≈√∆Ú≈Á∆ √ºÂ≈ ”⁄ ¡≈¬∂ ‘È
ª ¿∞‘Ȫ È∂ ÿº‡-«◊‰Â∆¡ª ˘ ‘Ó∂Ù≈
«ÈÙ≈È≈ ω≈«¬¡≈ ‘ÀÕ
«¬√ ÂØ∫ «ÏȪ √≥ÿ∆ ‹Ø “¡Ωª ˘
ÿ ”⁄ «‘‰≈ ⁄≈‘∆Á≈”, “ÍÂ∆ Á∆
T√∂ Ú ≈U ’È∆ ⁄≈‘∆Á∆ ‘À ” , “Ϻ ⁄ ∂
√≥Ì≈Ò‰∂ ⁄≈‘∆Á∂ ‘È”, “Ó«¡≈Á≈ ”⁄
«‘‰≈ ⁄≈‘∆Á≈ ‘À” ¡≈«Á √Ó∂∫-√Ó∂∫ ”Â∂
«Ï¡≈È ‹≈∆ ’Á∂ ‘È ¿∞‘ ¿∞‘∆ Í∞≈‰∂
ÿ√∂ ‘ج∂ «‘‡Ò∆ ≈◊ ‘È ‹Ø ¡º‹ Ú∆
¡Ò≈Í∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ Ú∆
‹Á «√º÷ ’º‡ÛÍ≥Ê∆ «Î’± Î≈√∆Ú≈Á
¿∞µÌ«¡≈ √∆ ª ¿∞‘Ȫ È∂ Ú∆ ¡ΩÂ
”Â∂ ¡«‹‘∆¡ª ‘∆ Í≈Ï≥Á∆¡ª Á∂ «ÈÔÓ
ÿÛ∂ √ÈÕ «¬‘Ȫ ÂØ∫ ÍÃÌ≈«Ú ‘Ø ’∂
’¬∆ Ú≈ ª Ò’ÙÓ∆ ’ªÂ≈ ⁄≈ÚÒ≈
Ú◊∆ Ú∆ ¡Ω  ª ˘ Ó«¡≈Á≈ Á∂
T¿∞ÍÁ∂ÙU Á∂‰ Òº◊ ‹ªÁ∆ ‘ÀÕ «¬√ ÂØ∫
«ÏȪ √≥ÿ∆ Î≈√∆Ú≈Á∆¡ª Á∆ «’√∂ Ú∆
‹Ê∂Ï≥Á∆ «‹Ú∂∫ ¡≈¡À√¡À√ ¡≈«Á Á∆
’Ø ’Ó∂‡∆ «Úº⁄ ’Á∂ Ú∆ ¡Ωª ‹ª
Á«Òª ˘ È‘∆∫ «Ò¡≈ ‹ªÁ≈Õ «¬‘
È∆Â∆ «¬‘Ȫ Á∆ Ó∞ º ÷ ‹Ê∂ Ï ≥ Á ∆
¡≈¡À√¡À√ Á∂ Ï‰È Á∂ √Ó∂∫ ÂØ∫ ‘∆ ‘∆
‘À ‹Ø ¡º ‹ Ú∆ ‹≈∆ ‘À Õ Ì≈Ú √≥ ÿ ∆
Î≈√∆Ú≈Á∆ «√˪’ ÂΩ ”Â∂ ‘∆ ¡Ωª
˘ ÁØ«¬Ó Á‹∂ Á≈ Ù«‘∆ √ÓfiÁ∂ ‘ÈÕ
«¬º’ «¬‘ ◊ºÒ Ú∆ √Ófi‰ Ú≈ˇ∆
‘À «’ Î≈√∆Ú≈Á (⁄≈‘∂ «’√∂ Ú∆ ËÓ,
È√Ò ‹ª «Î’∂ Á≈) Ú∆ Ï∞‹±¡≈ √ºÂ≈
Á≈ «¬º’ ±Í ‘À ‹Ø ¡≈Ó «’Â∆ ÒØ’ª
˘ ˜Ï Â∂ ‚≥‚∂ Á∂ ˜Ø È≈ˇ Ò∞º‡‰ Â∂
«È⁄ØÛ‰ Á≈ √≥Á ‘À ¡Â∂ ËÓ, ‹≈Â,
È√Ò, «Î’∂ ¡≈«Á Á∆ ¡≈Û «Úº ⁄
«‹√Á≈ ¡√Ò «ÈÙ≈È≈ ¡≥«ÂÓ ÂΩ ”Â∂
¡≈Ó-«’Â∆ ÒØ’ ‘∆ ‘∞Á
≥ ∂ ‘È, Á≥«◊¡≈,
ËÓ-ÏÁÒ∆, È√Ò Ù∞ µ Ë∆ ¡≈«Á
‹∞Ó«Ò¡ª Á∆ ¡≈Û «Úº⁄ ¡√Ò «Úº⁄
‘≈’Ó ‹Ó≈ª ¡≈͉∂ ‹Ó≈Â∆ «‘ºÂ ‘∆
√≈ËÁ∆ ‘ÀÕ
«¬√ ÍÃ’≈ ¡√∆∫ Á∂÷Á∂ ‘ª «’
«Î’± - Î≈√∆Ú≈Á (Ì≈Ú∂ ∫ «’√∂ ËÓ,
«Î’∂, ‹≈ ‹ª È√Ò Á≈ ‘ØÚ∂) ¿∞‘
‹Ø’ ‘À ‹Ø ¡Ω ”⁄Ø∫ «Èº‹Â≈, ¡˜≈Á∆
¡≈«Á ‘ Â∑ª Á∂ ‹Ó‘±∆¡Â Á∂ Â
˘ ⁄±√ ’∂ ¿∞√˘ ÓºËÔ∞◊∆ Ó«¡≈Á≈
Á∆ ¿∞ ‘ T√∆Ò Á∂ Ú ∆U ω≈ Á∂ ‰ ≈
⁄≈‘∞≥Á≈ ‘À ‹Ø ÿ Á∆ ⁄≈Á∆Ú≈∆ ”⁄
’ÀÁ «‘≥Á∆ ‘ج∆ ÍÂ∆ Á∆ √∂Ú≈ ’∂Õ
Ì≈Ú∂∫ «’ «¬√ «Î’±-Î≈√∆Ú≈Á∆ ‹Ø’ª
ÂØ ∫ ¡Ω   Á∆ ¡˜≈Á∆ √Ó∞ º ⁄ ∂
√Ó≈¬∂Á≈≈ ÍÀÁ≈Ú≈∆ √Ï≥˪ Á∂ ı≈ÂÓ∂
È≈ˇ ‹∞Û∆ ‘ج∆ ‘À ‹Ø ¡Ω Á∆ √√Â∆
«’ ْÂ∆, ¿∞ √ Á∂ «‹√Ó≈È∆
√∞ ‘ º Í ‰, ¿∞ √ Á∆ ∞ ⁄ ∆¡ª, ı≈‘Ùª,
¿∞ Ó ≥ ◊ ª, √Ëª, ⁄≈Úª-ÓÒ≈ª,
«Èº‹Â≈, «Í¡≈, ‹∆ÚÈ √≈Ê∆ ⁄∞‰È
Á∆ ¡˜≈Á∆ ¡≈«Á ‘ ⁄∆˜ Á≈
«‹‰√∆’È ’Á≈ ‘À ¡Â∂ ¡÷Ω  ∆
¡˜≈Á∆ Á∆ ◊ºÒ ’Á∂ ‘ج∂ ¡√ˇ∆¡Â
Á∂ ͺË ”Â∂ ¿∞√˘ Á∞ÚºÒ∂ Á‹∂ Á∆
Ù«‘∆ ω≈¬∆ º÷‰ Á≈ ͺ÷Í≈Â∆ ‘À;
Í ÎΩ  ∆ ÂΩ  ”Â∂ ¡Ω  ª ˘ «¬‘Ȫ
«Î’± ‹Ø’ª ÍÃÂ∆ ‹Ê∂Ï≥Á ‘؉≈ ÍÚ∂◊≈Õ
«Î’±-Î≈√∆Ú≈Á∆ √ºÂ≈ Á∂ ±Íª ’˘È,
’⁄«‘∆¡ª ¡≈«Á ÂØ∫ ¡≈√ª ‘‡≈ ’∂
¡≈͉∆ º«÷¡≈ Ò¬∆ ÷∞ºÁ ¡º◊∂ ¡≈¿∞‰≈
ÍÚ∂ ◊ ≈ ¡Â∂ Óº Ë Ô∞ ◊ ∆ ÏÏÂ≈ Â∂
¡Ω «ÚØË∆ Ó≈È«√’Â≈ Â∂ «ÈÔÓª
˘ Ú≥◊≈‰≈ ‘ØÚ∂◊≈ ‹Ø ¡Ω ˘ «¬º’
¡˜≈Á ÓÈ∞º÷∆ ‘Ø∫Á Ó≥ȉ ÂØ∫ «¬È’≈∆
‘∞≥Á∂ ‘ج∂ ¿∞√˘ “ÓÁ Á∆ ˆ∞Ò≈Ó” Â∂
“Ϻ ⁄ ∂ ÍÀ Á ≈ ’È Á∆ ÓÙ∆È” «Úº ⁄
ÏÁÒ‰≈ ⁄≈‘∞≥Á∂ ‘ÈÕ
ÈÚ-‹≈◊‰, «◊¡≈È Íà √ ≈
Á∆¡ª È≈«¬’ª ÂØ ∫ Íà ∂  ‰≈ ÒÀ ∫ Á∂ ‘Ø ¬ ∂
¡º ◊ ∂ Úº Ë ’∂ «¬√ ¡Ω   «ÚØ Ë ∆
Ó≈È«√’Â≈, «Íº   √º  ≈, Â∂
Î≈√∆Ú≈Á∆ √º  ≈ ˘ Ò«‘ª ω ’∂
Ú≥◊≈ Á∂‰∆ ‘ØÚ∂◊∆Õ ‹Ø ¡Ωª ¡≈͉∂
‘º’ª ÍÃÂ∆ √∞⁄∂ ‘È ¿∞‘Ȫ ˘ ‘Øª
¡Ωª Á∆ ˆ∞Ò≈Ó∆ ˘ ÂØÛ‰ Ò¬∆ ’≥Ó
’È≈ ⁄≈‘∆Á≈ ‘À Õ «¬√ ÂØ ∫ «ÏȪ
¡Ω  ª Á∆ «¬√ ÒÛ≈¬∆ «Úº ⁄
¡◊ª‘Ú˱, √≥Ú∂ÁÈÙ∆Ò ÈΩ‹Ú≈Ȫ Â∂
‘ ¿∞√ «¬È√≈È ˘ Ì≈¬∆Ú≈Ò Ï‰È≈
⁄≈‘∆Á≈ ‘À ‹Ø «¬√ Ï≈ÏÂ≈ ÂØ ∫
ÓÈ∞º÷Â≈ ˘ ¡˜≈Á Á∂÷‰≈ ⁄≈‘∞≥Á≈ ‘ÀÕ
¡Ω  ª ˘ ’∂ Ú Ò «¬º Ê ∂ ‘∆ È≈ ∞ ’ Á∂
‘ج∂, Í∞È‹≈◊È Â∂ ÍÃÏØËÈ ÂØ∫ Ú∆
¡º ◊ ∂ Úº Ë ’∂ ¡≈͉∆ ÒÛ≈¬∆ ˘
«’Â∆ ÒØ’ª Á∆ ÒÛ≈¬∆ È≈ˇ ‹ØÛ‰≈
‘ØÚ∂◊≈ ¡Â∂ «¬√ √≈Ó≈‹∆ ÁΩ «Úº⁄
Î≈√∆Ú≈Á∆ Â≈’ª Á∞¡≈≈ ¡Ωª ”Â∂
ÊØ Í ∆¡ª ‹≈ ‘∆¡ª Óº Ë Ô∞ ◊ ∆ÏÏÂ≈Úª Á∆ ’Ï «Úº ⁄ ¡≈͉∆
¡˜≈Á∆ Á≈ fi≥ ‚ ≈ ◊º ‚ Á∂ ‘Ø Ú ∂ √≥ √ ≈
«Úº⁄ ÷∆¡ª ÓÈ∞º÷∆ ’Áª-’∆Óª ˘
Ï‘≈Ò ’È≈ ‘ØÚ∂◊≈ «‹‘Ȫ Á≈ ‘
«’È’≈ ¡º‹ Ó≥‚∆ Á∆ Ï∂Ò◊≈Ó Â≈’Â
Á∂ ‘ºÊ ‘ÀÕ
Ó≈⁄ [email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
19
˙Ï≈Ó≈ Á∆
Ì≈ Î∂∆
ÏÒ«‹ßÁ «√ßÿ ÚÛÀ⁄
AB Ó≈ÿ «ÁÈ ¡ÀÂÚ≈ 鱧 ÓØÁ∆˙Ï≈Ó≈ Á∆ ͬ∆ ‹æÎ∆ È∂ «‹Ê∂ ◊π¡ª„∆
ÓπÒ’ª 鱧 ’ßω∆ ⁄≈Û∑ «ÁæÂ∆, ¿πÊ∂ ‘∆
ÏπË
æ ∆‹∆Ú∆ Ú◊ 鱧 √Ø⁄‰ Ò¬∆ Әϱ ’
«ÁæÂ≈ «’ ¡≈÷ «¬ßÈ∆ «Èæÿ∆ ‹æ¯∆ Á≈ ≈˜
’∆ ‘Ø √’Á≈ ˛? «ÁæÒ∆ ⁄؉ª ‹ª ¡Ó∆’∆,
⁄æ Ò Ø ¤æ ‚ Ø ‹Ø Ú∆ ‘Ø Ú ∂ Í √≈ȱ ß √≈‚∂
«Ú’≈√Ù∆Ò Á∂Ù Ì≈ Â∂ Ó≈Û≈ ¡√
«Í¡≈ ˜± Ș ¡≈ «‘≈ ˛Õ «‹Ê∂ √≈‚∂
Á∂Ù Á∆ ÚËÁ∆ Ó«‘ß◊≈¬∆ È∂ ¡≈Ó ‹ÈÂ≈
Á≈ Òæ’ ÂØÛ æ«÷¡≈ ˛, ¿πÊ∂ ‘∆ √≈‚∂ Á∂Ù
Á∂ ÓØÁ∆ √≈«‘Ï «ÚÁ∂Ù∆ Ó«‘Ó≈Ȫ ¡Â∂
¿πÈ∑ª Á∂ ’πæ«Â¡ª ”Â∂ «ÁÒ ÷ØÒ∑ ’∂ ÷⁄
’ ‘∂ ‘ÈÕ ˙Ï≈Ó≈ Á≈ Ì≈ Î∂∆ ÁΩ≈È
Úæ ‚ ∆ Ó≈Â≈ «Ú⁄ ¡≈͉∆ √π  æ « ÷¡≈
¤æÂ∆ «Ú⁄ ◊æ‚∆¡ª, ¡≈ÁÓ∆ ¡Â∂ ’πæÂ∂
ÒÀ ’∂ ¡≈¿π‰≈ Ì≈¬∆⁄≈∂ Á≈ ÍzÂ∆’ ª
È‘∆∫ √◊Ø∫ ¡«ÚÙÚ≈√∆ Á∆ Ì≈ÚÈ≈ ˜±
«Á÷≈ «‘≈ ˛Õ ‹ÁØ ∫ «’ √≈‚∂ Á∂ Ù Á∂
È∂Â≈Úª ¡Â∂ ‹Ú≈Ȫ È∂ ˙Ï≈Ó≈ Á∆ Î∂∆
√ÏßË∆ B Ó‘∆È∂ Í«‘Òª ÂØ∫ ‘∆ «Â¡≈∆¡ª
Ùπ± ’«ÁæÂ∆¡ª √ÈÕ «ÁæÒ∆ ÂØ∫ ¡≈◊∂ Âæ’
Á≈ √¯ √π‘≈Ú‰≈ ω≈¿π‰ Ò¬∆ «‹Ê∂
√’≈ È∂ ’ØÛª πͬ∂ Ï‘≈ «ÁæÂ∂ ¿πÊ∂ ‘∆
¡≈Ó ‹ÈÂ≈ Ò¬∆ «¬È∑ª ÁØ «ÁȪ Ò¬∆
Òæ◊∆ Í≈ÏßÁ∆ È∂ ÒØ’ª Á∂ √≈‘ √±Â «ÁæÂ∂,
«¬È∑ª «ÁȪ «Ú⁄ ¡≈◊∂ Á∂ ÒØ’ª Á≈ Â≈‹
Ó«‘Ò È∂Û∂ ÿπÓ
ß ‰≈ È-Ú≈‹Ï ‘∆ È‘∆∫ √◊Ø∫
◊À ’≈ȱßÈ∆ Ú∆ √Ó«fi¡≈ «◊¡≈Õ «¬√
È≈Ò «‹Ê∂ ÒØ’ª 鱧 «ÁÒ∆ ·∂√ Í‘πß⁄∆ ¿πÊ∂
ÒØ’ÂßÂ ¡≈˜≈Á∆ Â∂ Ú∆ √Ú≈Ò∆¡≈«⁄ßÈ∑
Òæ◊ «◊¡≈Õ «¬√ ÂØ∫ Ú∆ Ì≈∆ ·∂√ ¿π√ √Ó∂∫
Òæ◊∆ ‹ÁØ∫ ¡ÀÈ∂ Íπ÷Â≈ ÍzÏßË Á∂ Ï≈¡Á Ú∆
˙Ï≈Ó≈ È∂ ≈‹ Î∂∆ æÁ ’«ÁæÂ∆ Â∂ ÓØÁ∆
Á∆ ’∆Â∆ «Ó‘È Á∆ α’ ’æ„ «ÁæÂ∆Õ
«¬√ Â∑ª √ß√≈«’ Ù’Â∆ ¡Ó∆’≈
¡Â∂ ¿π √ Á∂ Óπ ÷ ∆ ˙Ï≈Ó≈ Á∂ ÏÁÒÁ∂
«÷¡≈Òª ÂØ∫ ¿π√Á∆ ËÈ≈„ Íz«ÚÂ∆ ÒÛ
÷Û≈™Á∆ Ș ¡≈ ‘∆ ˛Õ «Í¤Ò∂ ’¬∆
√≈Òª ÂØ∫ ‹ß◊ª «Ú⁄ ¿πÒfi∂ ¡Â∂ ¡≈«Ê’
Íæ÷Ø∫ ’ß◊≈Ò ‘ج∂ ¡Ó∆’≈ È∂ «¬‘ Ë≈È≈
Ë≈∆ Ș ¡≈ ‘∆ ˛ «’ ““‘Ó ÂØ∫ ‚±æÏ∂
˛∫ √ÈÓ, ÂπÓ∂ Ú∆ ÒÀ ‚±Ï∂∫◊∂”Õ «¬‘ ◊æÒ
√ØÒ∑ª ¡≈È∂ √æ⁄∆ ˛ «’ ˙Ï≈Ó≈ Á∆ «¬√
Î∂∆ Á≈ Ì≈Â, Í≈«’, ⁄∆È ¡Â∂ ±√ Á∂
’±‡È∆Â’ √Ïß˪ Â∂ ¡√ ˜± ÍÚ∂◊≈Õ
¡Ó∆’≈ Á∆ «¬√ Î∂  ∆ Á∂ √≈«¡ª
Í«‘Ò± ¡ ª ȱ ß ÿØ ÷ ‰ ÂØ ∫ Ï≈¡Á «¬√
ÈÂ∆‹∂ ”Â∂ Í‘πß«⁄¡≈ ‹≈ √’Á≈ ˛ «’
√ß√≈«’ Ù’Â∆ ¡Ó∆’≈ ¡Â∂ «¬ß◊ÒÀ∫‚
˘ ⁄Ò≈¿π‰ Ú≈Ò∂ ⁄ΩÊ Ò≈«¬Ò‚ «‹‘∂
ÏÀ’ª Á≈ ’≈Ò≈ Í¤≈Úª ‘π‰ Ì≈ Â∂
ÍÀ∫Á≈ Ú∆ Ș ¡≈ «‘≈ ˛Õ ‹Ø √≈∂ √ß√≈
Á∆ «¬’ ’ß√∆ Á≈ ≈◊ ¡Ò≈Í ‘∂ ‘È
ª «’ √≈≈ ÓπÒ’ ¿πÈ∑ª Á∆ Óπæ·∆ «Ú⁄
¡≈ √’∂Õ
⁄ÒØ ÓßÈ ÒØ «’ √ÀÂ≈È È∂ ª ¡≈͉∆
Í≈∆ Ùπ± ’È∆ ‘∆ ‘πßÁ∆ ˛ Í ‹∂ ¡æ◊∂
’ج∆ ¡È≈Û∆ ‘ØÚ∂ ª «‹æ √ÀÂ≈È Á∆ Í
‹∂ «÷‚≈∆ ‘ØÚ∂ ª Í≈√≈ ÍÒ‡ ‹ªÁ≈ ˛Õ
’«‘‰ Á≈ ÓÂÒÏ «¬‘ ˛ «’ √≈ȱ ß
¡È≈Û∆ È‘∆∫ «÷‚≈∆ ωÈ≈ ⁄≈‘∆Á≈ ˛
ª «’ Í≈∆ ÷∂‚‰ ÂØ∫ Í«‘Òª ‘∆ √ÀÂ≈È
鱧 ÈæÍ Ò¬∆¬∂, È≈Ò∂ √≈‚∂ Ì≈ Á∂Ù «’√∂
Â√ Á≈ Í≈Â È‘∆∫ √◊Ø∫ ¡≈͉∆ Úæ÷∆
Í«‘⁄≈‰ æ÷Á≈ ˛Õ «¬√ Ò¬∆ ÓØÁ∆ √≈«‘Ï
鱧 Óß◊‰ Á∆ È‘∆∫ √◊Ø∫ Á∂‰ Á∆ È∆Â∆
¡Í‰≈¿π‰∆ ⁄≈‘∆Á∆ ˛Õ √≈‚∆ ¡Â∂ √≈‚∂
Á∂ Ù Á∆ «Á÷ «Ú⁄ ⁄Ó’ «Ò¡≈¿π ‰ ∆
⁄≈‘∆Á∆ ˛Õ «Ó‘È Â∂ «ÁzÛ∑ «¬≈Á∂ È≈Ò
¡æ ◊ ∂ ÚËÁ∂ ‘Ø ¬ ∂ «¬’ Ò≈‹Ú≈Ï Ù∂ ¡ 
Á∆¡ª Íø’Â∆¡ª Â∂ ¡ÓÒ ’È≈ ⁄≈‘∆Á≈
˛ «’
““÷πÁ∆ ’Ø ’ Ïπ¶Á «¬ÂÈ≈
«’ ıπÁ≈ ÷πÁ Í≈√ ¡≈ ’ ͱ¤∂,
‘∂ ÓÈπæ÷! ÏÂ≈ Â∂∆ ˜≈ «’¡≈ ˛Õ””
«¬√ Íz’≈ Á∆ √Ø⁄ È≈Ò «‹Ê∂ √≈‚∆
¡≈«Ê’ Ò«‘ 鱧 ‘πÒ≈≈ «ÓÒ∂◊≈ ¿πÊ∂ ‘∆
√≈‚∂ Á∂Ù Á∆ «’√Ó Ú∆ ⁄Ó’ ¿π·◊
∂ ∆Õ
IBAFG-BIEIH
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ó≈⁄ [email protected]
20
Ô»È∆Ú«√‡∆ ¡≈Î ’ÀÒ◊∆ «Ú⁄ «ÁÒ Á∆¡ª «ÏÓ≈∆¡ª ¡Â∂ ÷Ø‹ Ò¬∆ ⁄∂¡ √Ê≈ÍÂ
‚≈. ¡ÈÓØÒ ’Í» ¡Â∂ «ÁÒ Ú≈’ Î≈¿±‚∂ÙÈ Á∂ ÔÂÈ √ÎÒ ‘ج∂
ÏÒ«‹≥Á √≥ÿ≈
Í≥‹≈Ï∆ ’«Ó¿±È‡∆ Ò¬∆ ¿∞ÁØ∫ Ó≈‰
Ú≈Ò∆ ◊º Ò ‘Ø ¬ ∆ ‹ÁØ ∫ «ÁÒª Á∆¡ª
«ÏÓ≈∆¡ª Á∂ ‚≈’‡ ¡Â∂ √Ó≈‹√∂Ú∆
‚≈’‡ ¡ÈÓØÒ ’Í» ¡Â∂ «ÁÒ Ú≈’
Î≈¿±∫‚∂ÙÈ ’ÀÒ◊∆ Á∂ ÔÂȪ È≈Ò
¬∂Ù∆¡È Ì≈¬∆⁄≈∂ ˘ ͺ¤Ó∆ Á∂Ùª «Ú⁄
«ÁÒ Á∆¡ª «ÏÓ≈∆¡ª Úº Ë ‘Ø ‰ Á∂
’≈Ȫ Ï≈∂ ÷Ø‹ ’È ¡Â∂ «√º«÷¡Â
’È Ò¬∆ ◊∞» È≈È’ Á∂Ú ‹∆ Á∂ È≈Ó
¿∞ µ Í «¬º ’ ‘≈‡ «√⁄ ⁄∂ ¡ 
√Ê≈«Í ’È ˘ ÓÈ‹»∆ «ÓÒ ◊¬∆Õ
‚≈’‡ ¡ÈÓØÒ ’Í» È∂ «¬√ √Ï≥Ë
«Ú⁄ º÷∂ ÍzØ◊≈Ó ÁΩ≈È Áº«√¡≈ «’
Í≥‹≈Ï∆ ’«Ó¿±È‡∆ Ò¬∆ «¬‘ Ó≈‰ Ú≈Ò∆
◊º Ò ‘À «’ ¡È∂ ’ ª ‘Ø  ÒØ ’ ª Úº Ò Ø ∫
Ô»È∆Ú«√‡∆¡ª «Ú⁄ Úº÷-Úº÷ ÷∂Âª
È≈Ò √Ï≥Ë ÷Ø‹ √Ï≥Ë∆ ⁄∂¡ √Ê≈«ÍÂ
’È Ò¬∆ Ï‘∞ ÔÂÈ ’∆Â∂ ‹ªÁ∂ ‘È
Í √ÎÒÂ≈ ‘ «¬º’ ˘ È‘∆∫ «ÓÒÁ∆Õ
«¬√ «√⁄ ⁄∂¡ Á≈ È≈Ó Ú∆ √ϺÂ
Á≈ ÌÒ≈ ⁄≈‘∞≥‰ Ú≈Ò∂ «√º÷≈ Á∂ Í«‘Ò∂
◊∞  » È≈È’ Á∂ Ú ‹∆ Á∂ È≈Ó ¿∞ µ Í
º÷‰ Á≈ ÓÂÒÏ Ú∆ «¬‘∆ ‘À «’ «¬‘
‘≈‡ «√⁄ ⁄∂¡ Á≈ Óπ÷
º ¿∞ÁÙ
∂ «ÁÒª
Á∂ Ø ◊ ª Á∆ ÷Ø ‹ ¡Â∂ ’≈Ȫ ≈‘∆∫
ÓÈ∞ º ÷ Â≈ Á≈ ÌÒ≈ ‘À Â∂ ı≈√ ’’∂
√≈¿±Ê-¬∂Ù∆¡È ’«Ó¿±È‡∆ «Ú⁄ ‹Ø
«¬Ê∂ ‘ØȪ Á∂ Óπ’≈ÏÒ∂ C ÂØ∫ E ◊∞‰ª
ÚºË «ÁÒ Á∂ Ø◊ª Á≈ «Ù’≈ ‘∞≥Á∂ ‘ÈÕ
«˜’ÔØ◊ ‘À «’ ‚≈’‡ ¡ÈÓØÒ ’Í»
¡Â∂ ÓÈ ’Í» ¡≈͉∆ √«‘ÔØ◊∆ ‡∆Ó
È≈Ò «¬’ «ÁÒ Ú≈’ Î≈¿±‚∂ÙÈ È≈Ó
Á∆ «ÏȪ Ò≈Ì √≥√Ê≈ ⁄Ò≈ ‘∂ ‘È ‹Ø
’ÀÒ◊∆ Ù«‘ ÂØ∫ Ù∞» ‘Ø’∂ ‘∞‰ ’ÀÈ‚
∂ ≈
Á∂ ‘Ø Ù«‘ª «Ú⁄ Ú∆ «¬’ºÒ∂ Í≥‹≈Ï∆¡ª
‘∆ È‘∆∫ ÏÒ«’ √≈∂ Ì≈¬∆⁄≈«¡ª ˘
«¬‘Ȫ Á∂Ùª «Ú⁄ «ÁÒ Á∆¡ª «ÏÓ≈∆¡ª
Íz  ∆ ‹≈◊» ’ ’Á∆ ‘Ø ¬ ∆ «¬‘ Ú∆
‹≈‰’≈∆ «Á≥Á∆ ‘À «’ ̱◊Ø«Ò’ ¡Â∂
÷≈‰-Í∆‰ Á∆¡ª Úº÷-Úº÷ Íz√«ÊÂ∆¡ª
«Ú⁄Ø∫ ¡≈¬∂ ¬∂Ù∆¡È «’√ Âª ¡≈͉∂
¡≈Í ˘ «√‘ÂÓ≥Á º÷Á∂ ‘ج∂ «ÁÒ Á∆¡ª
«ÏÓ≈∆¡ª ÂØ∫ Ï⁄ √’Á∂ ‘ÈÕ ¿∞‘Ȫ
¡È∞√≈ «¬‘ ⁄∂¡ √Ê≈«Í ‘؉ È≈Ò
√≈˘ √Ì ÂØ∫ Úº‚≈ Î≈«¬Á≈ «¬‘ ‘ØÚ◊
∂ ≈
«’ ‘∞‰ ¬∂Ù∆¡È Ì≈¬∆⁄≈∂ ˘ «ÁÒª Á∂
Ø◊ª ÍzÂ∆ ‹≈◊∞’ ’È Á∂ È≈Ò-È≈Ò
÷Ø‹ ’È Á≈ ≈‘ Ú∆ ͺË≈ ‘Ø ‹≈Ú∂◊≈
«’ «Ú«◊¡≈«È’ ¡Â∂ Ï≈∆’∆ Á∂ ÂΩ
Â∂ ¿∞‘ «’‘Û∂ ’≈È ‘È «‹√ È≈Ò
¬∂Ù∆¡È ÒØ’ª «Ú⁄ «ÁÒ Á∂ Ø◊ª Á∂ ’∂√
ÚºË ‘È Â∂ ¿∞‘ ¡≈͉∂ «‘‰-√«‘‰
¡Â∂ ÷π≈’ «Ú⁄ «¬‘Ȫ Á∂Ùª Á∆¡ª
Ì∞◊Ø«Ò’ ¡Â∂ ‘Ø √«ÊÂ∆¡ª ¡È∞√≈
«’√ Â∑ª Á∆ ÂÏÁ∆Ò∆ ’ÈÕ «¬√ Í≥‹
√≈Òª ⁄∂¡ Ò¬∆ ‘∞‰ ¡◊Ò≈ ’ÁÓ
«¬√ Ò¬∆ ’«Ó¿± È ‡∆ Áπ ¡ ≈≈ Î≥ ‚
‹‡≈¿∞‰≈ ‘ØÚ◊
∂ ≈Õ «’¿∞∫«’ «¬√Á≈ ’∞Ò
º
«¬’ «ÓÒ∆¡È ‚≈Ò Á≈ ¡ºË≈ ÷⁄
Ô»È∆Ú«√‡∆ ÚºÒ∫Ø ’∆Â≈ ‹≈‰≈ ‘À ¡Â∂
Ï≈’∆ Î≥‚ Á≈ ÍzÏ≥Ë Á≈È∆ ÒØ’ª ¡Â∂
√Ó≈‹√∂ Ú ∆ √≥ √ Ê≈Úª Úº Ò Ø ∫ ‹‡≈¿∞ ‰ ≈
‘ØÚ◊
∂ ≈Õ «‹√ Ò¬∆ ‚≈’‡ ¡ÈÓØÒ ’Í»
È∂ «’‘≈ «’ «¬√ Ò¬∆ «¬’º·≈ ‘Ø«¬¡≈
Î≥‚ «√ºË≈ «¬√ ¿∞Á∂Ù Á∂ ÷≈Â∂ «Ú⁄
‹≈Ú∂◊≈ ¡Â∂ ‡À’√ ¤Ø‡ Ò¬∆ ÔØ◊ ‘ØÚ◊
∂ ≈Õ
«¬√ √Ó∂∫ Ô»È∆Ú«√‡∆ ¡≈Î ’ÀÒ◊∆ ¡Â∂
«ÁÒ Á∂ Ø◊ª È≈Ò √Ï≥Ë ‘√Â∆¡ª È∂
√≥ÏØËÈ ’∆Â≈Õ ‚≈’‡ ¡ÈÓØÒ ’Í»
˘ ¿∞‘Ȫ Á∂ √Ó≈‹√∂Ú∆ ’≥Óª Ò¬∆ ‘∞‰
º’ Á∂Ù-«ÚÁ∂Ù «Ú⁄ ’¬∆ √ÈÓ≈È
«ÓÒ ⁄π’
º ∂ ‘ÈÕ
Ó≈⁄ [email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
21
„ø‚≈∆ ÏÒ≈Â’≈ ¡Â∂ ’ÂÒ ’ª‚
«√¡≈√∆ Ù«‘ ÍÃ≈Í ◊π‚
ø ≈ «◊Ø‘ Á∆ «Ù’≈ Â∂ ˜πÒÓª ¡æ◊∂
¬∆È È≈ Óøȉ Ú≈Ò∆ Ï‘≈Á Ù«‘È≈˜ ˘ «¬È√≈¯ Áπ¡≈¿π‰ Ò¬∆ ◊πø‚≈-ÍπÒ∆√-«√¡≈√∆ ◊·‹ØÛ «÷Ò≈¯ «ÚÙ≈Ò Ò≈ÓÏøÁ∆, ‹πfi≈» ÿØˇ
Ò÷«ÚøÁ
´«Ë¡≈‰∂ Á∂ „ø‚≈∆ «¬Ò≈’∂ «Úæ⁄
«‘‰ Ú≈ˇ∂ «¬æ’ √Ë≈È Í«Ú≈ Á∆
AF √≈Òª Ë∆ ¡Â∂ ABÚƒ ‹Ó≈ Á∆
«Ú«Á¡≈ʉ Ù«‘È≈˜ ˘ «¬æ ’
«√¡≈√∆ Ù«‘ Íà ≈ Í ◊π ø « ‚¡ª Úæ Ò Ø ∫
¡◊Ú≈ ’∆Â∂ ‹≈‰, √Ó» « ‘’
ÏÒ≈Â’≈ ’È, ¡Á≈ÒÂ∆ ’∂ √
Ú≈Í√ ÒÀ‰ Ò¬∆ ‚≈¿π‰-ËÓ’≈¿π‰,
’π應-Ó≈È ¡Â∂ ¡≈÷ ÿ «Úæ⁄ ÚÛ∑
’∂ «ÁÈ-«Á‘≈Û∂ «Óæ‡∆ Á≈ Â∂Ò Í≈ ’∂
√≈Û∂ ‹≈‰ Á∂ ‘Ω Ò È≈’ ÿ‡È≈¥Ó
«÷Ò≈¯ «Í¤Ò∆ «Áȃ ÒØ’ª, ÷≈√’
√È¡Â∆ Ó˜Á»ª, Á≈ Ø‘ Îπæ‡ «Í¡≈Õ
«¬È√≈¯Í√ø Á ‹æ Ê ∂ Ï ø Á ∆¡ª Á∆
¡◊Ú≈¬∆ «Úæ⁄ Ò≈ÓÏøÁ ‘Ø ’∂ ÒØ’ª È∂
˜ÏÁ√ ‹πfi≈» ÿØˇ Ò«Û¡≈ ˛ ¡Â∂
ÁØ Ù ∆ ◊π ø ‚ ≈ «◊Ø ‘ È» ø √Ò≈÷ª «Íæ ¤ ∂
Í‘π ø ⁄ ≈«¬¡≈ ˛Õ ÁØ Ù ∆ ◊π ø « ‚¡ª ˘
√˜≈Úª Áπ¡≈¿π‰ Ò¬∆ ÍπÒ∆√-√’≈
«÷Ò≈¯ ÒØ’ ÿØˇ ¡‹∂ Ú∆ ‹≈∆ ˛Õ
Ù«‘È≈˜ ¡Â∂ ¿π √ Á∂ Í«Ú≈ È≈ˇ
Ú≈Í«¡≈ «¬‘ ‘Ω Ò È≈’ ÿ‡È≈¥Ó
√Ó≈‹ «Úæ⁄ ¡Ωª ¡Â∂ ¡≈Ó ÒØ’ª
Á∆ «Èæ ÿ ∆ ‘Ø ¬ ∆ ‘≈Ò Á∆ «¬æ ’
È∞ Ó ≈«¬≥ Á ≈ ¿π Á ≈‘‰ ˛Õ ‹» fi ≈»
‹æÊ∂ÏøÁ∆¡ª Á∆ ¡◊Ú≈¬∆ «Úæ⁄ ‘˜≈ª
ÒØ’ª ÚæÒØ∫ √Û’ª ”Â∂ ¿πµÂ ’∂ ‹∞fi≈»
ÿØ ˇ Ò«Û¡≈ ‹≈‰≈ Â∂ ’¬∆ ¡«‘Ó
ÍÃ≈ÍÂ∆¡ª ’È≈ ÒØ’-Óπ’Â∆ Ò«‘
Ò¬∆ «¬æ’ ÙπÌ √ø’∂ ˛Õ
¡◊Ú≈, ÏÒ≈Â’≈ ¡Â∂ ’ÂÒ
Á≈ ‘ΩÒÈ≈’ ÿ‡È≈¥Ó : Ù«‘È≈˜ ¡Â∂
¿π√Á∂ Í«Ú≈ È≈ˇ ‹Ø Ï∆«Â¡≈ ¿π‘
√π‰’∂ Ω∫◊‡∂ ÷Û∂ ‘Ø ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ ¿π√˘
«¬æ’ «√¡≈√∆ Ù«‘ ÍÃ≈Í ◊πø‚≈ «◊Ø‘
È∂ BE ¡’»Ï ˘ √’»Ò ‹ªÁ∂ √Ó∂∫
«Ò÷∆ Ú∆ ◊¬∆ ª ÏÒ≈Â’≈ Á∆ Ë≈≈
È‘ƒ Ò≈¬∆ ◊¬∆Õ Ù«‘È≈˜ ¡Â∂ ¿π√Á∂
¡◊Ú≈ ’∆Â≈Õ Ù«‘È≈˜ ¡Â∂ ¿π√Á≈
Í«Ú≈ ÍπÒ∆√ ’Øˇ ÒÛ’∆ Á∂ ◊≈«¬Ï
‘؉ Á∆ «ÍØ‡ Á˜ ’≈¿π‰ ◊¬∂ ª
¿πÈ∑ª ˘ ÍπÒ∆√ Á∂ Ï∂‘æÁ ¡‰ÓÈπæ÷∆
Úæ ¬ ∆¬∂ Á≈ √≈‘Ó‰≈ ’È≈ «Í¡≈Õ
ÍπÒ∆√ Ú≈«ˇ¡ª È∂ «’‘≈ «’ «ÍØ‡
Á˜ ’Ú≈ ’∂ «’™ ÏÁÈ≈Ó∆ ÷æ‡Á∂
‘Ø, ’πÛ∆ «’√∂ È≈ˇ Ìæ‹ ◊¬∆ ‘ØÚ∂◊∆,
¡≈Í∂ Ú≈Í√ ¡≈ ‹≈Ú∂ ◊ ∆Õ ÁØ «ÁÈ
Ï≈¡Á ◊πø«‚¡ª È∂ Ù«‘È≈˜ ˘ ¤æ‚
«ÁæÂ≈Õ √Ó»‘’ ÏÒ≈Â’≈ Á≈ «Ù’≈,
Ù∆’ Â∂ Ó≈È«√’ ÂΩ ”Â∂ Ï∂‘æÁ Ïπ∆
‘≈Ò «Úæ⁄ Ù«‘È≈˜ BG ¡’»Ï Á∆
≈ Ï≈ª Ú‹∂ ÿ ÍÂ∆Õ ¡◊Ò∂ «ÁÈ
Ó≈Â≈-«ÍÂ≈ Ù«‘È≈˜ ˘ ÒÀ ’∂ ÍπÒ∆√
’Øˇ ◊¬∂ ª «Î ¿π‘∆ È√∆‘ª Â∂
‡≈ˇ-Ó‡ØÒÕ «¬æ’ ⁄Ω∫’∆ «¬ø⁄≈˜ È∂ ª
¿π‘Ȫ ÂØ∫ Í≥‹≈‘ ‘˜≈ πͬ∂ «ÙÚÂ
Âæ’ Óø◊ Ò¬∆Õ ¿π‘Ȫ ˘ «¬æ’ ⁄Ω∫’∆
ÂØ∫ Á»‹∆ ⁄Ω∫’∆ ÁΩÛ≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ Ï‘πÂ
Ìæ‹-Èæ· ÂØ∫ Ï≈¡Á ¡ÀÎ.¡≈¬∆.¡≈.
Ó≈«Í¡ª È∂ Íπ«Ò√ È∂ Ï‘π «’‘≈ «’
¿π√Á≈ ÓÀ‚∆’Ò ’Ú≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂Õ Í
Íπ«Ò√ Ú≈ˇ∂ ¡æ‹-’æÒ ’’∂ ‡≈ˇÁ∂
‘∂ ¡Â∂ ‘¯Â≈ Òø ÿ ≈ «Áæ  ≈Õ ‘ÎÂ∂
Ï≈¡Á ‘ج∂ ÓÀ‚∆’Ò «Úæ⁄ ÏÒ≈Â’≈
‘؉ Á∆ ÍπÙ‡∆ ‘؉ Á∆¡ª Ï‘π ÿæ‡
√øÌ≈ÚÈ≈Úª ‘∞≥Á∆¡ª ‘ÈÕ ¿π‘Ȫ Á≈
Ú’∆Ò Ú∆ ÷∆Á «Ò¡≈ «◊¡≈Õ Ïπ‘Â
‘∆ ⁄Ò≈’∆ È≈ˇ ‹æ ‹ √≈‘Ó‰∂
Ù«‘È≈˜ Á≈ «¬‘ «Ï¡≈È ’Ú≈ «ÁæÂ≈
«◊¡≈ «’ ¿π√ È≈ˇ ÏÒ≈Â’≈ ’È
Á∆ ’Ø«ÙÙ ‘ج∆ ˛Õ ¿π‘ «¬‘ È‘ƒ √Ófi
√’∆ «’ ““’Ø«ÙÙ”” ’«‘‰ È≈ˇ ¿π√Á∂
«Ï¡≈È Á∂ ¡Ê ‘∆ ÏÁÒ ‹≈‰◊∂Õ
⁄≈ ◊πø«‚¡ª ¿πµÂ∂ ¡ÀÎ.¡≈¬∆.¡≈.
Á˜ ‘ج∆ √∆Õ «ÂøÈ «◊ÃÎÂ≈ ‘ج∂Õ
◊π ø ‚ ≈ «◊Ø ‘ Á∂ Ï≈’∆ ◊π « ‚ø ¡ ª È∂
Ù«‘È≈˜ ¡Â∂ ¿π√Á∂ Í«Ú≈ ˘ ’∂√
Ú≈Í√ ÒÀ ‰ Ò¬∆ ‚≈«¬¡≈ËÓ’≈«¬¡≈Õ Ù«‘È≈˜ ‹ÁØ ∫ CA
¡’» Ï  ˘ ÿ «Úæ ⁄ «¬’æ Ò ∆ √∆
◊πø«‚¡ª È∂ ÿ «Úæ⁄ ÚÛ ’∂ ¿π√Á∂
‘æÊ «Íæ¤Ø∫ ÏøÈ∑ ’∂, Ó»ø‘ «Úæ⁄ ’æÍÛ≈ ÂπøÈ
’∂ ’π櫇¡≈-Ó≈«¡≈Õ ¡·≈ª «ÁÈ ‹∂Ò∑
”⁄ «‘‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á ÏÒ≈Â’≈ ¡Â∂
¡◊Ú≈ ’È Á∂ «Âø È ÁØ Ù ∆ Ú∆
˜Ó≈È ”Â∂ «‘≈¡ ’ «ÁæÂ∂ ◊¬∂Õ
Ù«‘È≈˜ ¡Â∂ ¿π√Á∂ Í«Ú≈ ˘ ‹≈È
ÂØ∫ Ó≈È Á∆¡ª ËÓ’∆¡ª «ÁæÂ∆¡ª ‹≈
‘∆¡ª √È Í ¿πÈ∑ª Ó∞’ºÁÓ≈ Ú≈Í√
È‘ƒ «Ò¡≈Õ ¿π‘ ÍπÒ∆√-ÍÃÙ≈√È ’Øˇ
√πæ«÷¡≈ Óø◊‰ ◊¬∂Õ ÍÃË≈È ÓøÂ∆ ÓØÁ∆
˘ «⁄æ·∆ «Ò÷’∂ ÓÁÁ Óø◊∆Õ Úæ÷-Úæ÷
«√¡≈√∆ Í≈‡∆¡ª ÂØ∫ ÓÁÁ Óø◊∆Õ Í
«’ÂØ∫ ÓÁÁ È‘ƒ «Óˇ∆Õ ⁄≈ Á√øÏ
˘ Ó≈Â≈-«ÍÂ≈ «¬√∂ Ó√Ò∂ Á∂ √ÏøË
«Úæ⁄ ’«⁄‘∆ ◊¬∂ √ÈÕ «Íæ¤Ø∫ ◊πø‚≈«◊Ø ‘ ◊∞ ¡ ª‚ ÿ Á∆ ¤æ  ÂØ ∫
Ù«‘È≈˜ Á∂ ÿ «Úæ⁄ Ú«Û¡≈ ¡Â∂
¿π√˘ «Óæ‡∆ Á≈ Â∂Ò Í≈ ’∂ ¡æ◊ Ò≈
’∂ √≈Û «ÁæÂ≈Õ
D Á√ø Ï  ˘ ¿π √ ˘ √≈Û∂ ‹≈‰
Á∆ ÿ‡È≈ ÂØ ∫ Ï≈¡Á Ú∆ Íπ Ò ∆√ÍÃÙ≈√È Á∆ ’≈Ú≈¬∆ ÁØÙ∆¡ª Á≈ √≈Ê
Á∂‰ Ú≈ˇ∆ ‘∆Õ √≈ÛÈ Á∆ ÿ‡È≈ ÂØ∫
Ï≈¡Á Ù«‘È≈˜ Á∂ Ó≈Â≈ «ÍÂ≈ ¿π√˘
ÓØ ‡ -√≈¬∆’Ò ”Â∂ «Ï·≈ ’∂ ÎØ ’ Ò
Íπ¡ª«¬‡ Ê≈‰∂ ÒÀ ◊¬∂Õ ¿πµÊ∂ Íπ«Ò√
Ú≈«ˇ¡ª È∂ ¿πÈ∑ª Á∆ ’ج∆ Ú∆ ◊æÒ
√π‰È ¡Â∂ ÓÁÁ ’È ÂØ∫ «¬È’≈
’ «ÁæÂ≈Õ Ó≈Â≈-«ÍÂ≈ ˘ Ù«‘È≈˜
˘ ÓØ ‡ -√≈¬∆’Ò ”Â∂ «Ï·≈ ’∂ ‘∆
√’≈∆ ‘√ÍÂ≈Ò «Ò‹≈‰≈ «Í¡≈Õ
Ù«‘È≈˜ È∂ ‘√ÍÂ≈Ò «Úæ ⁄ ‹æ ‹
√≈‘Ó‰∂ «ÁæÂ∂ «Ï¡≈È «Úæ⁄ √≈Û∂ ‹≈‰
√Ïø Ë ∆ √æ  ◊π ø « ‚¡ª (¡◊Ú≈ÏÒ≈Â’≈ ’∂√ √Ó∂ ’πæÒ ¡æ· ÁØÙ∆
‘È) Á≈ Ȫ «Ò¡≈Õ ⁄≈∂ Í≈«√˙∫ Ê»‘Ê»‘ ‘؉ ÂØ∫ Ï≈¡Á ⁄≈ ◊πø«‚¡ª ˘
Ϋۡ≈ «◊¡≈Õ Ï≈’∆ ¡˜≈Á ÿπøÓÁ∂
‘∂Õ «¬Ò≈˜ Ò¬∆ ÍπÒ∆√-ÍÃÙ≈√È ‹ª
√’≈ È∂ ˜≈ Ú∆ ÓÁÁ È‘ƒ ’∆Â∆Õ
[email protected] Î∆√Á∆ √Û∆ Ù«‘È≈˜ ˘ ´«Ë¡≈‰∂
√’≈∆ ‘√ÍÂ≈Ò ÂØ ∫ Í«‡¡≈Ò∂
«‹ø Á ≈ ‘√ÍÂ≈Ò À ¯  ’ «Áæ  ≈
«◊¡≈Õ «‹øÁ≈ ‘√ÍÂ≈Ò ÂØ∫ ⁄ø‚∆◊Û∑
CB √À’‡ ‘√ÍÂ≈Ò «Úæ⁄ À¯ ’
«ÁæÂ≈ «◊¡≈Õ Ù«‘È≈˜ ˘ «√æË≈ ‘∆
⁄ø ‚ ∆◊Û∑ CB √À ’ ‡ ‘√ÍÂ≈Ò,
Í∆.‹∆.¡≈¬∆. ‹ª «’√∂ ‘Ø ‘√ÍÂ≈Ò
Í‘πø⁄≈¿π‰ ¡Â∂ «¬Ò≈‹ ’≈¿π‰ «Úæ⁄
Í«Ú≈ Á∆ ÓÁÁ ’È «Úæ⁄ ÍπÒ∆√ÍÃÙ≈√È È∂ ÒØÛƒÁ∆ Ì»Ó∆’≈ «Á÷≈¬∆ ‘πÁ
ø ∆
ª Ù≈«¬Á Ù«‘È≈˜ Ï⁄ ‹ªÁ∆Õ ⁄≈
«ÁÈ Âæ’ Ù«‘È≈˜ ÓΩ È≈ˇ ‹»fiÁ∆
‘∆Õ ¡æ· Á√øÏ Á∆ ≈ ’∆ÏÈ A
Ú‹∂ ¿π√Á∆ ÓΩ ‘Ø ◊¬∆Õ ÓΩ ÂØ∫ ’πæfi
Á∂ Í«‘Òª ¿π√È∂ ¡≈͉∂ Ó≈Â≈-«ÍÂ≈
˘ ¡≈÷∆ «¬æ¤≈ ÍÃ◊‡≈™Á∂ ‘ج∂ «’‘≈
- ÓÀ˘ «¬È√≈¯ ⁄≈‘∆Á≈ ˛...Õ
Ù«‘È≈˜ - ¡Ωª ”Â∂ ˜Ï-˜πÒÓ
Â∂ ◊πø‚≈◊Á∆ «÷Ò≈¯ √øÿÙ Á≈ «¬æ’
ÍÃÂ∆’ : Ù«‘È≈˜ ¡Ωª ”Â∂ ˜πÒÓª
«÷Ò≈¯ ÒÛ≈¬∆ Á≈ «¬æ’ ÍÃÂ∆’ ˛Õ ¿π‘
√ÌȪ ¡Ωª √≈‘Ó‰∂ «¬æ’ «Ó√≈Ò
’≈«¬Ó ’’∂ ◊¬∆ ˛Õ «˜¡≈Á≈Â
¡Ω  ª ¡Â∂ ¿π È ∑ ª Á∂ Í«Ú≈
ÏÒ≈Â’≈, ¡◊Ú≈, ¤∂Û¤≈Û ¡≈«Á
ÿ‡È≈Úª ˘ √Ó≈«‹’ ÏÁÈ≈Ó∆,
’π æ ‡ Ó≈, ‹≈ÈÒ∂ Ú ≈ ‘ÓÒ∂ Á∂ ‚,
«È¡ª «ÓÒ‰ Á∆ È≈¿π Ó ∆Á ¡≈«Á
’≈Ȫ ’’∂ Ò∞ ’ ≈ ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ Í
(Ï≈’∆ √¯≈ BF ”Â∂)
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ó≈⁄ [email protected]
22
¡Ω ¡Í≈˪ Á∂ ÷≈ÂÓ∂ Ò¬∆ «Èæ‹∆ Ó≈Ò’∆ Á≈ ÷≈ÂÓ≈ ˜±∆
È«ÌßÁ
Á∂Ù Á∆ ¡≈Ï≈Á∆ Á≈ ¡æË È∂ ¡Ωª«’ «Ú⁄ «‘æ√Á
∂ ≈∆ ¡æË ÂØ∫ ÚæË Ì≈Ú
[email protected] ÂØ∫ FE Î∆√Á∆ Í Î∂ Ú∆ ÓæË Ôπ◊
æ ∆
√ßÂ≈Í ÂØ∫ Óπ’ ȑ∆∫Õ ¡‹∂ Ú∆ Á±√∂
Á‹∂ Á∂ È≈◊«’ Á∂ ÂΩ”Â∂ «Ú¿πÍ≈ ‘πÁ
ß ≈
˛ ¡Ωª È≈ÒÕ Ó«‘‹ ÌØ◊ Á∆ Ú√± Á∂
±Í ”⁄ Ú∂÷∆ Â∂ Í∂Ù ’∆Â∆ ‹≈ ‘∆ ˛
Ì≈Â∆ ¡ΩÂÕ Ì≈Â∆ √Ó≈‹ Á∆ ωÂ
‘∆ È‘∆∫ √ß«ÚË≈È Ú∆ ¿πȪ∑ 鱧 Ï≈Ï Á∂
È≈◊«’ ‘؉ Á∆ ◊߇∆ È‘∆∫ «ÁßÁ≈Õ
√Ú≈Ò «¬‘ «’ ¡Ω   È≈Ò ¡«‹‘∂
√Ó≈«‹’ «Ú¿πÍ≈ Á∂ «ÁzÙ‡∆’ØÈ Á∆ ‹Û∑
«’Ê∂ ˛?
«¬‘ ‹Û∑ ͬ∆ ˛ Ó鱧 «√ÓÂ∆ «Ú⁄Õ
Ì≈Â∆ √Ó≈‹ Á∆ Ïπ«È¡≈Á «¬Ê∂ Ë≈«Ó’
◊zÊ
ß ¿πÂ∂ «‡’∆ ˛Õ Ó鱧 «√ÓÂ∆ Á≈ «¬’
√ÒØ’ ˛ :
̬∆¡≈, ÍπÂ√⁄, Á≈ÙÙ⁄, ÂÀÔ
Á∂Ú≈ËÈ≈, √«ÓzÂ≈Õ
ÔæÂØ √Ó«Ë≈⁄ ȫ Ô√Ô ÂÀ
Â√≈Ô ÂÁËÈÓÀ®
√ß√«¥Â∆ Á∂ «¬√ √ÒØ’ Á≈ Ì≈Ú
¡Ê ˛-¡ΩÂ, ÍπÂ
æ  ¡Â∂ Á≈√ (◊πÒ≈Ó)
Á∆ ¡≈͉∆ ’ج∆ ËÈ √ßÍÂ∆ È‘∆∫ ‘πÁ
ß ∆Õ
‹Ø ’πfi ¿π‘ ’ßÓ ’Á∂ ‘È ¿π‘ ¿πȪ∑ Á≈
È≈ ‘Ø ’∂ Ó≈Ò’ [«ÍÂ≈, ÍÂ∆ ‹ª √π¡≈Ó∆]
Á≈ Óß«È¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ Ó鱧 «√ÓÂ∆ ¡Â∂
¡«‹‘∂ «‘ßÁ± Ë≈«Ó’ ◊zÊ
ß ª «Ú⁄ ¡«‹‘∂
’¬∆ √ÒØ’ «ÓÒ‰◊∂ «‹È∑ª ”⁄ ¡Ω ¡Â∂
Á≈√ Ì≈Ú ◊πÒ≈Ó È±ß «¬’ ‘∆ Ú◊ ”⁄
æ«÷¡≈ «◊¡≈ ˛Õ Ì≈Ú ¡Ω «Ú⁄ Á«ÒÂ
˛ ÂπÒ√∆ Á∆ Ó≈«¬‰ «Ú⁄ Ú∆ Âπ√∆∫ «¬‘Ø
Ș∆¬∂ «¬Ú∂∫ Á∂÷Ø◊∂ «‹‘Û≈ «¬’ ÒØ’
Óπ√Ú∂ Á∂ ±Í «Ú⁄ Ú∆ Íz⁄Ò ˛ :
„ØÒ, ◊Ú≈, Ù±Á ¡Ω È≈∆,
Ô‘ √Ì Â≈Û‰ Á∂ ¡«Ë’≈∆Õ
«‹√ Á∂Ù Á∂ Ë≈«Ó’ ◊zÊ
ß ª ”⁄ ¡ΩÂ
鱧 Á«Ò ¡Â∂ ÍÙ± Á∂ √Ó≈È Á‹≈ «ÁæÂ≈
«◊¡≈ ‘ØÚ∂ ¿π√ √Ó≈‹ Á∆ ¡Ω «ÚØË∆
Ó≈È«√’Â≈ Á∆ Í«‘⁄≈È √«‘‹∂ ‘∆ ’∆Â∆
‹≈ √’Á∆ ˛Õ «¬‘Ø ’≈È ˛ «’ ¡Ωª
«ÚπË
æ √Ì ÂØ∫ Úæ÷∂ ¡Â∂ √Ì ÂØ∫ «Ì¡≈È’
¡Í≈Ë Ì≈ «Ú⁄ ‘∆ Ú∂÷‰ 鱧 «ÓÒÁ∂
‘ÈÕ «‘ßÁ± Ë≈«Ó’ ◊zßʪ, Ó‘ªÌ≈Â
Ó≈«¬‰ Ó鱧 «√ÓÂ∆ ¡Â∂ ¡«‹‘∂ ‘Ø ◊zÊ
ß ª
«Ú⁄ ¡Ωª Ò¬∆ «’√∂ ÍzÓ≈ÂÓ≈ Á∆
¿πÍ≈√È≈ Âæ’ Á∆ ÓÈ≈‘∆ ˛, ¿πȪ∑ Ò¬∆
«√¯ ÍÂ∆ ‘∆ «¬’Ø «¬’ ÍÓ∂ÙÚ ˛Õ
Ú∂Á «Ú¡≈√, Í≈Ù, Ú«Ù√·, Ó≈’ß‚,∂
Ô≈◊ÚÒ’Ô ¡Â∂ Ï≈ÒÓ∆’∆ √≈«¡ª È∂
¡Ωª ÍzÂ∆ Ó鱧 Á∆ Í‘π⁄
ß ‘∆ ¡Í‰≈¬∆
˛Õ √À∫’Û∂ È‘∆∫ ‘˜≈ª √≈Òª Á∂ Ì≈Â∆
√Ó≈‹ Á∂ √¯ ÂØ∫ «Í¤Ø∫ Ú∆ ¡Â∂ ¡È∂’ª
Ë≈«Ó’, √πË≈’, «¬È’Ò≈Ï∆ ¡Â∂
Óπ’Â∆ Á∆¡ªÒ«‘ª ⁄Ò‰ Á∂ «Í¤Ø∫ Ú∆
¡Ωª ÍzÂ∆ «¬√ Ó≈È«√’Â≈ 鱧 ÂØÛÈ
«Ú⁄ √¯ÒÂ≈ È‘∆∫ «ÓÒ∆ √◊Ø∫ ¡‹Ø’∂
ͱ‹
ß ∆Ú≈Á∆ ÁΩ È∂ ª «¬√ Ó≈È«√’Â≈
Á∂ È≈Ò ¡ΩÂ È±ß Óß‚∆ Á∂ Ó≈Ò Á∆ Ú√±
Ú‹Ø∫ Í∂Ù ’’∂ √«ÊÂ∆ 鱧 ‘Ø Í∂⁄∆Á≈ ω≈
«ÁæÂ≈ ˛Õ
¡ΩÂ È±ß Ï≈Ï Á≈ ÓÈπ÷
æ ÍzÚ≈È
’È Á≈ ‘Ø’≈ Ì◊Â∆ Ò«‘ √Ó∂∫ ¿π«·¡≈
√∆Õ Ì◊Â∆ Ò«‘ ”⁄ ÚÀ√∂ ª √≈∂
Ì◊ª È∂ ‘∆ Í ◊π± È≈È’ È∂ “√Ø «’™
ÓßÁ≈ ¡≈÷∆¬∂ «‹Â ‹ßÓ∂ ≈‹≈È” ’«‘ ’∂
Ú«‚¡≈«¬¡≈ Ú∆Õ Í «¬√ Á∂ Ï≈Ú‹±Á
¡Ωª ÍzÂ∆ √Ó≈«‹’ Ó≈È«√’Â≈ «Ú⁄
ÂÏÁ∆Ò∆ ȪÓ≈Â ‘∆ ¡≈¬∆ ˛Õ Á¡√Ò
√Ó≈‹ Á∆¡ª ÍzßÍ≈Úª ¡ÀÈ∆¡ª ‹«‡Ò
¡Â∂ ◊«‘∆¡ª ‘πßÁ∆¡ª ‘È «‹È∑ª ȱß
ÂØÛÈ Òæ«◊¡ª √≈Ò È‘∆∫ Á‘≈’∂ ‘∆ È‘∆∫
’¬∆ Ú≈∆ ÙÂ≈ÏÁ∆¡ª Òæ◊ ‹ªÁ∆¡ª
‘ÈÕ «Ó√≈Ò Ò¬∆ ÍzßÍ≈ ”⁄ √∆Â≈ ȱß
¡≈ÁÙ ¡Ω Óß«È¡≈ «◊¡≈ ˛ Í √∆Â≈
Á∆ ¡◊È∆ Íz∆«÷¡≈ ÓÈπ÷
æ ∆ √ΩÛ∆ √Ø⁄ Á∆¡ª
‹ß‹∆ª ”⁄ ‹’Û∆ ‘ج∆ ˛Õ ÍzßÍ≈ Á∆
Ó«¡≈Á≈ ≈÷∆ ¡Ω Ҭ∆ ‘∆ «’™
˜±∆ ˛? «’™«’ ¡Ω «¬’ √∆ ˛
«¬‘ ‘˜≈ª √≈Ò Í«‘Òª Ú∆ √∆ √∆
¡æ‹ Ú∆ √∆ ‘∆ ˛Õ
‘≈Òª«’ ¡Ω «√¯ √∆ ‘∆ È‘∆∫
‘∆Õ ÓÈπ÷
æ ∆ «’ Á∂ «¬«Â‘≈√ Á∂ «Ú’≈√
«Ú⁄ «‹ßÈ∆ ̱«Ó’≈ ÓÁ Á∆ ‘∆ ˛ ¿π√
ÂØ∫ «’Â∂ ÚË∂∂ ¡Ω Á∆ ‘∆ ˛Õ Óπ„Ò∂
’Ï∆«Ò¡ª Ôπ◊
æ ”⁄ ‹ÁØ∫ ÓÈπ÷
æ ‹ß◊Òª ”⁄
«‘ßÁ≈ √∆ ÒÀ ’∂ ‹◊∆Á≈∆ Ôπ◊
æ ¡Â∂
¡≈Ëπ«È’ ͱߋ∆Ú≈Á∆ Ôπæ◊ ”⁄ ¡Â∂ ‘
÷∂Â Á∆ «’ «Ú⁄ ¡Ω Á∆ ̱«Ó’≈
ÓÈπ÷
æ È≈ÒØ∫ «’Â∂ ÚË∂∂ ˛Õ ÓæË Ôπ◊
æ ÂØ∫
Í«‘Òª «¬’ ÁΩ ¡«‹‘≈ Ú∆ «‘≈ ˛ ‹ÁØ∫
¡Ω ÍzË≈È √Ó≈‹ «‘≈ «¬‘∆ ÁΩ ˛
‹ÁØ∫ Á∂Ú∆¡ª Á∆ ͱ‹≈ ‘؉ Òæ◊∆Õ ÓæË
Ôπ◊
æ «Ú⁄ «ÚÙ∂Ù ’’∂ ÏπË
æ ËÓ Á∂ Íz√≈
ÂØ∫ «Í¤Ø∫ «‘ßÁ± ËÓ Á∂ ’æ‡ÛÚ≈Á∆¡ª Á∂
ÓØ‘∆ Ó鱧 È∂ ¡Ω Ú◊ ÍzÂ∆ «‹‘Û∂
√ı «ÈÔÓ «Ò¡ªÁ≈ ¿π È ∑ ª Á≈
√Ó≈«‹’, ¡≈«Ê’ ¡≈Ë≈ √∆Õ ¿π√
«Î¿±‚Ò (‹◊∆±) ÍzÏË
ß Á≈ ¡≈¿π‰≈ «‹√
È∂ «Èæ‹∆ Ó≈Ò’∆ Á∂ ÍzÏË
ß Á∆ ¡≈Ë≈«ÙÒ≈
æ÷∆ ¡Â∂ «¬√ È±ß Ó˜Ï±Â ’∆Â≈Õ «¬√∂ ÁΩ
”⁄ ¡ΩÂ È±ß Ú∆ «¬’ ‹≈«¬Á≈Á Á∂ ±Í
«⁄ßÈ ’∆Â≈ «◊¡≈Õ ‚∆.‚∆. ’Ø√Ï
ß ∆ «‹È∑ª
È∂ Ì≈Â∆ «¬«Â‘≈√ Á≈ ◊«‘≈ ¡«Ë¡ÀÈ
’∆Â≈, È∂ «¬’ ʪ ‘Ø √ÍÙ‡ ’∆Â≈ ˛
«’ ““Ì◊Ú ◊∆Â≈ «Ú⁄ «¥ÙÈ È∂
«‹‘Û∆ «¬’ (¡) «√æ«÷¡≈ «ÁæÂ∆ ¿π√
«Ú⁄ ¡Ωª 鱧 Ú‰ «ÚÚ√Ê≈ Á∂ ‘∂·Ò∂
Ú‰ª «‹È∑ª ”⁄ ÚÀÙ ¡Â∂ Ù±Á ¡≈™Á∂
√È ¡ΩÂ È±ß «¬√ ’’∂ Ù≈ÓÒ ’∆Â≈
«’ ¿π‘ ¡À√≈«¶◊’ (ÔØÈ∆) Ú÷∂Úª æ÷Á∆
˛ «‹‘Û≈ Í≈Í ’È ÚæÒ Íz«∂  ’Á≈
˛Õ”” ¡Ω ÍzÂ∆ ¡‹Ø’∆ ȯ ÔØ◊
Ì≈ÚÈ≈ Á≈ ÌΩ«Â’ ¡≈Ë≈ «¬‘Ø ‹◊∆±
ÍzÏË
ß ˛ «‹‘Û≈ ͱ‹
ß ∆Ú≈Á∆ ÁΩ «Ú⁄ ¡≈
’∂ Ú∆ ¡≈͉∆ ‘Ø∫Á ω≈¬∆ ÏÀ·≈ ˛ ‹ª
’«‘ Ò¬∆¬∂ «’ Ì≈Â∆ ͱ‹
ß ∆Ú≈Á «‹‘Û≈
‹ÈÓØ ‘∆ «Ú’Òª◊ ˛ «¬È∑ª ◊Ò∆¡ª
√Û∆¡ª ¡Â∂ ‹ß◊Ò∆ Ó≈ÈÂ≈Úª 鱧 ¿πÚ∫∂
‘∆ ω≈¬∆ ÏÀ·≈ ˛ «’™«’ «¬‘ ¿π‘Á∆
¶Ó∂∆ ¿πÓ Á∆¡ª √‘≈«¬’ ‘ÈÕ
Ó鱧 Á∆ «¬√ √Ø⁄ Á≈ «ÁzÛ ‹Û∑ª
‹Ó∑ª ‹≈‰≈ «¬√ ’’∂ Ú∆ ÚË∂∂ ‘Ø«¬¡≈
«’ Ì≈Â∆ ËÂ∆ ¿πÂ∂ «‹ßÈ∂ ‘ÓÒ≈Ú
¡≈¬∂ ¿πȪ∑ Á≈ Í«‘Ò≈ «ÈÙ≈È≈ ‹≈«¬Á≈Á
Â∂ Ú√∆«Ò¡ª Á∆ ´æ‡ ÂØ∫ «Í¤Ø∫ ¡Ω ‘∆®
◊Ø∆ ÂØ∫ ÒÀ ’∂ Óπ◊Ò ’≈Ò Âæ’ ¡Â∂ «Î
¡ß◊∂˜ª ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ¡æ‹ ÂæÊ ≈‹’È
Ú≈Ò∆ «Ë Á∆ ÎΩ ‹ Â∂ Íπ « Ò√ ÚÒØ ∫
¡Ωª«ÚπË
æ «‹ßÈ∂ ¡Í≈Ë ‘ج,∂ 鱧 ‹≈‰∆¬∂
ª Ω∫◊‡∂ ÷Û∑∂ ‘Ø ‹ªÁ∂‘ÈÕ
¡≈˜≈Á∆ Á∆ ÒÛ≈¬∆ ”⁄ ¡Ωª Á∆
̱«Ó’≈ ÓÁª È≈ÒØ∫ ÿæ‡ È‘∆∫ ‘∆ «¬‘Ø
’≈È «’ «¬√ √Ó∂∫ ‘∆ ¡Ωª Á∆ Óπ’Â∆
Á≈ √Ú≈Ò Ú∆ «¬’ ¡Òæ◊ ±Í «Ú⁄
¿πÌ«¡≈Õ Í«‘Ò∂ ÁΩ ”⁄ «ÚËÚ≈ «Ú¡≈‘
鱧 Ó≈ÈÂ≈ Á∂‰ Á∂ ±Í «Ú⁄ ¡Â∂ «Î
≈‹È∆Â∆ «Ú⁄ ¡Â∂ ÒÛ≈¬∆ ”⁄ «‘æ√≈
ÒÀ‰ Á∂ ±Í «Ú⁄Õ AHEG ”⁄ ≈‰∆ ª
√∆ Â∂ fiÒ’≈∆ Ï≈¬∆ ÂØ∫ ÒÀ Á∂ Áπ◊≈
Ì≈Ï∆ ¡Â∂ ◊Á∆ ◊πÒ≈Ï ’Ω Âæ’ ‹ª«Î
¡≈˜≈Á «‘ßÁ ÎΩ‹ Á∆ ’Óª‚ Ò’ÙÓ∆
√«‘◊Ò Âæ’ ÚÒØ∫ «ÈÌ≈¬∆ ̱«Ó’≈ È∂
«¬’ «ÓÊ ˜± ÂØ«Û¡≈ Í √Ó≈‹ «Ú⁄
Í√≈∆ ÓȱÚ
ß ≈Á∆ Ó≈È«√’Â≈ «‹™ Á∆
«Â™ ω∆ ‘∆Õ
«¬√ ÁΩ ”⁄ ≈‹≈ ≈Ó ÓØ‘È ≈¬∂
ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ◊ªË∆ Âæ’ ¡ßÏÁ
∂ ’ ÂØ∫ ÒÀ ’∂
Ù‘∆Á Ì◊ «√ßÿ ¡Â∂ √πÌ≈Ù ⁄ßÁ ÏØ√
Âæ’ È∂ ¡Ωª ÍzÂ∆ √Ó≈«‹’ Ș∆¬∂ ¡Â∂
¿πȪ∑ È≈Ò Á±√∂ Á‹∂ Á∂ È≈◊«’ Ú≈Ò∂
«Ú˙‘≈ Á∆ «Âæ÷∆ ¡≈ÒØ⁄È≈ Ú∆ ’∆Â∆
¡Â∂ «¬√ ‘æ’ ”⁄ ‡À◊Ø ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ÍzÓ
∂ ⁄ßÁ
Âæ’ ¡Â∂ Á∂Ù Á∂ ‘ ÷∂Â «Ú⁄ ’ßÓ ’Á∂
√≈«‘Â’≈ª È∂ ¡Ωª Á∂ √π¡≈Òª ȱß
¤±«‘¡≈ ¡Â∂ ¿πȪ∑ Á∂ ‘æ’ «Ú⁄ ¡≈Ú≈˜
Ú∆ ¿π·≈¬∆ Í Ì≈Â∆ √Ó≈‹ Á∆ Í∆‚∆
‹’Û È±ß ÂØÛÈ ÂØ∫ ¡√ÓÊ ‘∂Õ
«¬‘∆ ’ª‚ ˛ ‹ÁØ∫ √È¡Â∆ ÷∂Â
«Ú⁄ «Ú’≈√ È∂ ¡Ω Ҭ∆ ÷πæÒ∑∂ ’ßÓ
’È Á∂ ÓΩ’∂ «ÁæÂÕ∂ «¬√ ÂØ∫ Í«‘Òª ‹◊∆±
ÍzÏË
ß «Ú⁄ ¡Ω ÿ∂Ò± ¡Â∂ ÷∂Â∆ Á∂ ’ßÓª
«Ú⁄ ’±ß‹∆Ú ̱«Ó’≈ «ÈÌ≈™Á∆ √∆Õ
√È¡Â∆ Â∂ Â’È∆’∆ «Ú’≈√ Á≈ «√æ‡≈
‘∆ √∆ «’ ¡Ω «Ú«Á¡≈ Á≈ √π¡≈Ò Ú∆
¿πÌ«¡≈Õ ‹◊∆± Ôπ◊
æ ”⁄ ª ¡Ωª ȱß
Ë≈«Ó’ «Ú«Á¡≈ Âæ’ ÓÈ≈‘∆ √∆Õ Ï∂Ù’
æ
Ì◊Â∆ ’Ω È∂ «¬√ «ÓÊ È±ß ÂØÛ‰ Á≈
Í«‘Ò≈ ¿πÍ≈Ò≈ ’∆Â≈ Í AHÚ∆∫ √Á∆
”⁄ Ì≈ ”⁄ ¡Ω «Ú«Á¡≈ Á≈ √π¡≈Ò
¿πÌ«¡≈Õ AIÚ∆∫ √Á∆ ”⁄ ’πfi √’±Ò Ú∆
÷πÒ
æ Õ∂∑ «¬‘Á∂ Ï≈Ú‹±Á «’ [email protected]@ √≈Ò Âæ’
Ú∆ Ì≈ «Ú⁄ ’πÛ∆¡ª Á∆ ÍÛ∑≈¬∆ √Ì ÂØ∫
Ó≈Û∆ ‘≈Ò «Ú⁄ ˛Õ ¡‹∂ Ú∆ Íπ≈ÂÈ
ÍzßÍ≈Úª Á∆ Ó≈È«√’Â≈ ’πÛ∆¡ª ȱß
ÍÛ∑≈¿π‰ Á∂ ‘∆ ‘æ’ ”⁄ È‘∆∫Õ ÍÛ∑≈¿π‰≈
ª ’∆ ’πÛ∆ ‹ßÓÈ È±ß ‘∆ ’¶’ √Ó«fi¡≈
‹ªÁ≈ ˛Õ «’™«’ ’πÛ∆¡ª È≈Ò
ÏÒ≈Â’≈, Á≈‹ ¡Â∂ √Ó≈«‹’ Ó≈‰
Ó«¡≈Á≈ Á∂ √Ú≈Ò ‹πÛ∂ ‘ÈÕ «¬‘ √Ú≈Ò
ª Í«‘Òª Ú∆ √È Í ͱ‹
ß ∆ ÚÒØ∫ ÍzÏË
ß È±ß
⁄πÂ«Î¿π ¡≈͉∆ ‹’Û ”⁄ ÒÀ‰ «Í¤Ø∫ «¬‘
‘Ø ˜≈«‘≈ ±Í «Ú⁄ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¬∂ ‘ÈÕ
Ô±Í∆È √Ó≈‹ Á∂ Óπ’≈ÏÒ∂ Ì≈Â∆
√Ó≈‹ ͱ‹
ß ∆ Á∂ ÁΩ ”⁄ Á≈÷Ò ‘Ø ’∂ Ú∆
Íπ≈ÂÈ Ú∂Ò≈«Ú‘≈ ¸æ’∆¡ª ÍzÍ
ß ≈Úª ÂØ∫
Óπ’ ȑ∆∫ ‘Ø«¬¡≈Õ «¬√ «Í¤∂ ’≈È «¬‘
«’ Ì≈ Á≈ ◊π Ò ≈ÓÁ≈∆ Ôπ æ ◊ Ú∆
Ô±Í∆È √Ó≈‹ª «ÚÙ∂Ù’’∂ ØÓ ¡Â∂
Ô±È≈È È≈ÒØ∫ «ÌßÈ √∆Õ ‹◊∆± ÍzÏË
ß Á∆¡ª
Ú∆ ¡≈͉∆¡ª ¡Òæ◊ «ÚÙ∂ÙÂ≈¬∆¡ª √ÈÕ
Ú‰ «ÚÚ√Ê≈ Á∂ „ª⁄∂ ¡ß Á  Ú∆
’Ï∆«Ò¡≈¬∆ √Ó≈‹ª Á∆ Íπ≈ÂÈ ’πÁÂ∆
¡Ê Íz‰≈Ò∆ ‹≈∆ ‘∆Õ «‹‘Á∂ ¡ÚÙ∂√
¡√∆∫ ¡æ‹ Ú∆ Ì≈Â∆ ¡≈«ÁÚ≈√∆ ÷∂Âª,
’Ï«Ò¡ª ‹ª ¡≈«ÁÚ≈√∆ ¡Óß Â z
’Ï∆«Ò¡ª Á∂ √«Ì¡≈⁄≈ «‘‰ √«‘‰
’Áª ’∆Óª «Ú⁄ Ú∂÷ √’Á∂ ‘ªÕ
ͱ‹
ß ∆ Á∂ «¬√ ÁΩ «Ú⁄ ¡Ωª ÍzÂ∆
«‘ß√≈ Á∆ Ó≈È«√’Â≈ Á≈ √Ú≈Ò Ú≈Ú≈ ¿πÌ «‘≈ ˛Õ Á√ßÏ [email protected] «Ú⁄
Ó≈⁄ [email protected]
«ÁæÒ∆ ”⁄ «¬’ «Ú«Á¡≈ʉ È≈Ò ‹ª◊Ò∆ ÍæË Á∂
√Ó±«‘’ ÏÒ≈Â’≈ ¡Â∂ ’ÂÒ «Í¤Ø∫ «¬‘ Ï«‘√ ¡‹∂
Âæ’ Ì÷∆ ‘ج∆ ˛Õ «¬‘ «¬’ ’∂√ È‘∆∫ Á∂Ù «Ú⁄ [email protected]
ÂØ∫ ÒÀ ’∂ [email protected] ÂæÊ ¡Í≈˪ Á∆ «◊‰Â∆ Áπ◊‰∆
‘ج∆ ˛Õ ‹∂ AIGC «Ú⁄ ¡Ωª È≈Ò ÏÒ≈Â’≈ Á∂
BIAI ’∂√ Á‹ ‘ج∂ √È Âª [email protected] «Ú⁄ ÚË ’∂
[email protected] Í‘πß⁄ ◊¬∂ ‘ÈÕ [email protected]@H ÂØ∫ [email protected] Á∂
Á«Ó¡≈È [email protected] ’∂√ «√¯ ÏÒ≈Â’≈ª Á∂ √ÏßË∆
‘∆ Á‹ ‘جÕ∂ √’≈∆ ¡ß’«Û¡ª ÓπÂ≈Ï’ ‘ BB
«Ó߇ª ”⁄ «¬’ ÏÒ≈Â’≈ Á≈ ’∂√ ‘πßÁ≈ ˛Õ «¬‘
√’≈∆ ¡ß’Û∂ ‘ÈÕ ◊∆Ï ¡Â∂ ¡≈«ÁÚ≈√∆ ÷∂Âª
‹ª Á«Òª Á∆¡ª ¡Ωª ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ Úæ‚∆ «◊‰Â∆
”⁄ ÓæËÚ◊∆ Í«Ú≈ª «Ú⁄ Ú≈Í∂ ‹ª Ú≈Í ‘∂
¡«‹‘∂ Úæ‚∆ «◊‰Â∆ Á∂ ’∂√ Íπ«Ò√ ’ØÒ Á‹ ‘∆
È‘∆∫ ‘πÁ
ß ∂ ‹ª ÁÏ≈ «ÁæÂ∂ ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ
Ï‘π  ∂ √Ó≈‹ Ù≈√Â∆ «¬√ ȱ ß ÔØ È «‘ß √ ≈
(Sexual Voilence) ’«‘ßÁ∂ ‘È, Í «¬√ «Í¤∂
«‹‘Û∆ Ó≈È«√’Â≈ ˛ ¿π‘ «¶◊’ «‘ß√≈ (Gender
Voilence) ˛Õ √À’√ «‘ß√≈ «ÚπË
æ √ı ’≈ȱÈ
ß Ï‰
√’Á∂ ‘ÈÕ «‹‘Á∆ Óß◊ Ú∆ ¿π·Á∆ ˛Õ √˜≈Úª ‘Ø
√’Á∆¡ª ‘È ¡Â∂ ÁØÙ∆ 鱧 √˜≈ «ÓÒ √’Á∆ ˛ Í
√Ó≈‹ «Ú⁄Ø∫ √À’√ «‘ß√≈ ≈‹ Á∆ Á«‘Ù ¡Â∂ ÁÏ≈¡
È≈Ò ÷ÂÓ È‘∆∫ ’∆Â∆ ‹≈ √’Á∆ √◊Ø∫ «¬‘ Ò◊≈Â≈
ÚËÁ∆ ˛ ¡Â∂ ¡«‹‘≈ Ú≈Í Ú∆ «‘≈ ˛Õ √Ú≈Ò
ª «¶◊’ «‘ß√≈ ÷ÂÓ ’È Á≈ ˛Õ «¶◊’ «‘ß√≈
Á≈ ÓÂÒÏ ¡ΩÂ È±ß Ï≈Ï Á≈ È≈◊«’ Á≈ Á‹≈
‘؉≈Õ
«¶◊’ «‘ß√≈ (Gender Voilence) ÷ÂÓ ‘؉
Á≈ Ì≈Ú «¬‘ ˛ «’ ÓÁ Á∆ √Á≈∆ 鱧 ⁄À«¶‹
‘؉≈Õ ÓÁ Á∆ √Á≈∆ ¿π√ ‹≈«¬Á≈Á È≈Ò Ïæfi∆
˛ «‹‘Û∆ «Èæ‹∆ √ßÍÂ∆ ¡÷Ú≈™Á∆ ˛Õ ‹∂ ‹◊∆±
ÍzÏË
ß È∂ ¡ΩÂ È±ß «Èæ‹∆ ‹≈«¬Á≈Á «Ú‘±‰∆ ’∆Â≈ √∆
ª ͱ‹
ß ∆Ú≈Á∆ ÍzÏË
ß Ú∆ ª «¬‘Ø ’ «‘≈ ˛Õ ¬∂∫◊Ò˜
¡≈͉∆ «’Â≈Ï ”⁄ «Ò÷Á∂ ‘È : ““¡≈Ëπ « È’
«Ú¡’Â∆◊ ͫÚ≈ ¡Ωª Á∆ ÷πÒ
æ ∆∑ ¡Â∂ ÿ∂Ò±
Á≈√Â≈ (◊πÒ≈Ó∆) ¿πÂ∂ ¡≈Ë≈ ˛ ¡Â∂ ¡≈Ëπ«È’
√Ó≈‹ ¿π‘ √Ó±‘ ˛ «‹‘Û≈ «Ú¡’Â∆◊ ͫÚ≈ª
Á∂ ¡È±ß¡ª (¡ß√ª) È≈Ò «ÓÒ’∂ Ï«‰¡≈ ˛Õ ¡æ‹
«˜¡≈Á≈Â Í«Ú≈ª «Ú⁄, ÿæ‡Ø ÿæ‡ «ÓÊ’∆¡≈
Ú‰≈ «Ú⁄ ¡≈ÁÓ∆ 鱧 «˜ßÁ◊∆ Â∂ Í«Ú≈ ⁄Ò≈¿π‰
Ò¬∆ ‹ß◊ ’È≈ ÍÀÁ≈ ˛ ¡Â∂ Í«Ú≈ Á≈ «„æ‚
ÌÈ≈ ÍÀ∫Á≈ ˛Õ «¬√ È≈Ò Í«Ú≈ ¿πÂ∂ ¿π‘Á∆
√Á≈∆ ’≈«¬Ó ‘Ø ‹ªÁ∆ ˛ ¡Â∂ ¿π‘Á∂ Ò¬∆ «’√∂
’≈ȱÈ
ß ∆ «ÚÙ∂Ù ¡«Ë’≈ Á∆ ÒØÛ È‘∆∫ ÍÀ∫Á∆ Í«Ú≈
«Ú⁄ ÍÂ∆ (ÓÁ) Ïπ‹±¡≈ ‘πßÁ≈ ˛ ¡Â∂ ÍÂÈ∆
√Ú‘≈≈ Á∆ ‘≈Ò «Ú⁄ ‘πÁ
ß ∆ ˛Õ”” «Èæ‹∆ Ó≈Ò’∆
Á≈ ÁÏÁÏ≈ ‘∆ ˛ «‹‘Û≈ «¶◊’ Ì∂ÁÌ≈Ú È±ß ‹ÈÓ
«ÁßÁ≈ ˛Õ «¬‘∆ ’≈È ˛ «’ Ó≈’√ ¬∂∫◊Ò˜ ÂØ∫ ÒÀ ’∂
ÒÀ«ÈÈ Ó≈¿± Âæ’ È∂ ¡Ω ¡≈˜≈Á∆ ¡Â∂ ‘’∆’∆ ¡ʪ
«Ú⁄ ¡Ωª Á∂ Ï≈Ï ¡«Ë’≈ª 鱧 «Èæ‹∆ ‹≈«¬Á≈Á
Á∆ Ó≈Ò’∆ È≈Ò ‹πÛ∂ Ú∂«÷¡≈ ¡Â∂ «¬‘Á∂ ÷≈ÂÓ∂ Á∆
◊æÒ ’‘∆Õ √Ó≈‹ «Ú⁄Ò≈ ’ª◊‹Ò∆Íπ‰≈ ¡Ω ȱß
Ï≈Ï Á≈ «¶◊’ πÂÏ≈ Á∂‰ È≈Ò ‘∆ ÷ÂÓ ’∆Â≈
‹≈ √’Á≈ ˛ ¡Â∂ «¬‘Á≈ Ó±Ò ‘ ÍæË Á∆ ‹≈«¬Á≈Á
Á∆ Ó≈Ò’∆ Á≈ ÷≈ÂÓ≈Õ «‹√ ”⁄Ø∫ ¡≈ÁÓ∆ ¡Â∂ ¡ΩÂ
Á∆ √π¡≈Ó∆ Ú≈Ò∆ ‘√Â∆ Á≈ ¡ßÁØ∫ Ï∆‹ È≈Ù ’È≈Õ
¿π‘ ÍÂ∆ Á∂ ±Í ”⁄ ˛ «ÍÂ≈ Á∂ ±Í ”⁄ ˛ ‹ª Ó≈Ò’
Á∂ ±Í «Ú⁄ ˛Õ ¬∂∫◊Ò˜ ’«‘ßÁ∂ ‘È-““«Ú¡≈‘ «Ú⁄
ͱÈ ¡≈˜≈Á∆ «√¯ ¿π√ √Ó∂∫ ¡≈Ó ÂΩ ”Â∂ ¡ÓÒ∆
’≈‹ ±Í ÒÀ √’∂◊∆ ‹ÁØ∫ ͱ‹
ß ∆Ú≈Á∆ ¿πÂÍ≈ÁÈ ¡Â∂
¿π√ È≈Ò ÍÀÁ≈ ‘ج∂ Ó≈Ò’≈È≈ √ÏßË «Ó‡ ‹≈‰◊∂ «‹‘Û∂
¡æ‹ Ú∆ ‹∆ÚÈ √≈Ê∆ Á∆ ⁄؉ ¿πÂ∂ Ï‘π «˜¡≈Á≈
Ì≈∆ ÍzÌ≈Ú Í≈™Á∂ ‘ÈÕ””
¡æ‹ Á∂ ÁΩ ”⁄ ¡Ω «ÚπæË ¡Í≈˪ Á∂
«ÚπË
æ «‹‘Û∆ ¡Ω Óπ’Â∆ Á∆ ¡≈Ú≈˜ ¿π· ‘∆ ˛
¿π‘ «√¯ ÔØÈ ¡≈˜≈Á∆ Âæ’ √∆Ó ’ «ÁæÂ∆ ◊¬∆
˛Õ Á¡√Ò ¡æ ‹ «¬’ Í≈√∂ ͱ  ∂ Íz Ï ß Ë Á≈
¡≈Ò‹Ò≈Ò (Ì≈Ú Í±‹
ß ∆ Á≈ Óß‚∆¡ª ”Â∂ ¿π‘Á∆¡ª
‘Ø √ß√Ê≈Úª) ¡ΩÂ È±ß «¬’ √À’√ Ó≈‚Ò Á∂ ÂΩ ”Â∂
Í∂Ù ’ «‘≈ ˛ ¡Â∂ «¬‘ Íz⁄≈ ÈΩ‹Ú≈È Í∆Û∑∆
√Ó∂ ͱ∂ √Ó≈‹ «Ú⁄ ¡ΩÂ È±ß ÌØ◊È Ú≈Ò∆ «¬’
Ó≈È«√’ «ÁzÙ‡∆ ÍÀÁ≈ ’È ¿πÂ∂ Òæ◊≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ
Á±√∂ Í≈√∂ Ì≈ Ú◊∂ Á∂Ù ”⁄ Íπ≈ÂÈ ÍzÍ
ß ≈Ú≈Á∆
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
23
’æ‡ÛÍøÊ∆¬∂ ¡ΩÂ È±ß ◊πÒ≈Ó (Á≈√∆) Á∆ «È◊≈‘ È≈Ò
Ú∂÷«Á¡ª ¿π√ ¿πÂ∂ ÓæË Ôæπ◊∆ ’Áª ’∆Óª ·Ø√‰
¿πÂ∂ ¿πÂ≈± ‘ÈÕ «‹Ê∂ ͱ‹
ß ∆Ú≈Á ¡Ω Á∆ ¡≈˜≈Á∆
È≈Ò √√Â∆ «’ ‘«Ê¡≈¿π‰ ¡Â∂ √Ó≈‹ «Ú⁄
¿πÍÌØ◊ √«Ì¡≈⁄≈ ÍÀÁ≈ ’È ¿πÂ∂ Òæ◊≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛,
¿πÊ∂ «Í¤≈÷Û∆ √Ø⁄ √ÚÀ«¬æ¤≈ È≈Ò «Ú¡≈‘ ’≈¿π‰
Á∂ ¡Ω Á∂ ¡«Ë’≈ 鱧 Íπ≈ÂÈÂ≈ Á∂ ÍπÛª ”⁄ Á∂‰
¿πÂ∂ ¿πÂ≈± ‘ÈÕ
«¬√ √Ì «Ú⁄ Ó≈Û∆ √«ÊÂ∆ ˛ Á«Ò ¡Ωª
Á∆ «‹‘Û∆ ÁØ‘∆ Â∆‘∆ ◊πÒ≈Ó∆ Á≈ «Ù’≈ ‘ÈÕ ¿π‘
Í«Ú≈ª Á∆ ¡≈«Ê’Â≈ ⁄Ò≈¿π‰ «Ú⁄ Ú∆ ÍzÓπæ÷
̱«Ó’≈ ¡Á≈ ’ ‘∆¡ª ‘È ¡Â∂ ¿π⁄ Ú◊ª ÚÒØ∫
√∆’ √ØÙ‰ Á≈ Ú∆ «Ù’≈ ‘πÁ
ß ∆¡ª ‘È ¡Â∂ ÍÂ∆
(√π¡≈Ó∆) Á∆ √Â≈ Á≈ Ú∆ «Ù’≈ ‘ÈÕ «‹Ú∂∫ ¡√∆∫
Í«‘Òª «’‘≈ √∆ «’ ¡Ωª Á∆ ’πæÒ «’ ْÂ∆
«Ú⁄ «‘æ√∂Á≈∆ ÓÁª È≈ÒØ∫ «˜¡≈Á≈ ˛Õ ¿π√ «Ú⁄
«¬√ Ú◊ 鱧 ‘∆ «◊«‰¡≈ ‹≈ √’Á≈ ˛Õ
Í «¬‘Á∂ È≈Ò ‘∆ «¬’ ‘Ø Íæ÷ ˛ ¿π‘ ˛ ¡Ωª
Á∆ ¿π‘ «’ «‹‘Á≈ ’Á∂ ¡≈«Ê’ «◊‰Â∆¡ª
«Ó‰Â∆¡ª ”⁄ «˜’ ‘∆ È‘∆∫ ¡≈™Á≈Õ «Ó√≈Ò Ò¬∆
«¬’ ÿ∂Ò± ¡Ω È∂ √Ú∂ ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ≈ √Ω‰ Âæ’ ÿ
Á∆ ⁄≈Á∆Ú≈∆ «Ú⁄ «‘ß«Á¡ª «‹‘Û∆ ̱«Ó’≈ «¬’
«’Â∆ Ú‹Ø∫ «ÈÌ≈¬∆ ¿π√ È≈Ò ¿π‘Á∆ ’∆ Әϱ∆
ω∆, Á∆ «◊‰Â∆ ’Á∂ Ú∆ È‘∆∫ ’∆Â∆ ◊¬∆Õ ¡√∆∫
¡ΩÂ È±ß ’Ó˜Ø √À’√ Á∂ ÂΩ ”Â∂ ‘∆ Ú∂÷Á∂ ‘ªÕ «¬√
’Ó˜Ø √À’√ («¶◊) Á∆ ̱«Ó’≈ ¡√∆∫ ‹∂ ¡≈͉∂ ‘∆
ÿ ÂØ∫ Ùπ± ’∆¬∂ ª ¿π‘Á∆ ’∆Ó «’ßÈ∆ ωÁ∆ ˛Õ
«Ó√≈Ò Ò¬∆ «¬’ ¡Ω √Ú∂∂ ¿π·Á∆ ˛ ⁄≈‘ ω≈™Á∆
˛ ¡Â∂ √≈∂ Í«Ú≈ ˘ «ÁßÁ∆ ˛Õ «¬√ ’ßÓ Á∆
’∆ÓÂ+Í«Ú≈ È±ß È‘≈¿π‰ Ò¬∆ Ïæ⁄∂ «Â¡≈ ’È
Á∆ ̱«Ó’≈ Á∆ ’∆Ó B. + Í«Ú≈ 鱧 Ï≈‘ ÌØ‹È
«Ú⁄ ؇∆ ω≈¿π‰ «Ú⁄ ̱«Ó’≈, C. ÿ Á∆ √¯≈¬∆
≈ Á∂ «Ï√«¡ª Á∆ √ßÌ≈Ò, D. +’æÍ«Û¡ª Á∆
Ëπ¡≈¬∆ Â∂ Íz√
À , E. ÿ 鱧 √≈¯ ’È≈ Â∂ ‘ ⁄∆˜ ȱß
√π‘‹ È≈Ò √π¡≈È «Ú⁄ Í≈¬∆ «’Â, F. Ïæ«⁄¡ª Â∂
ÍÂ∆ 鱧 √’±Ò Â∂ ’ßÓ ¿πÂ∂ ÂØÈ √Ó∂∫ «ÁæÂ∆ Óπ√’≈‘‡
Á∆ «’ ’∆Ó G. ÷πÁ Á¯Â ‹ª ’ßÓ Â∂ ‹≈ ’∂
’ßÓ ’È≈, H. ÿ Á∆ √ßÌ≈Ò Á∆ «’Â, I. ÿ∂
Ú≈Í√ ¡≈ ’∂ ÍÂ∆ ¡Â∂ Ïæ«⁄¡ª 鱧 ÓπÛ √ßÌ≈ÒÈ≈ Â∂
÷π≈’ Á∂‰≈, [email protected] ≈ Á∆ ؇∆ Â∂ √Ω‰ Á∂ ÍzÏË
ß «Ú⁄
’∆Â∆ «’ÂÕ Ïæ«⁄¡ª 鱧 √Ò≈¿π‰ «Í¤Ø∫, AA. ÍÂ∆ Á∂
Ò¬∆ ÓÈØß‹È ‹ª √À’√ «ÂzÍÂ∆ «Ú⁄ «’ Á≈
ÔØ◊Á≈È, AB. ÁØÚ∫∂ √Ó∂∫ ‹±·∂ ÏÂÈ Óª‹‰ Á∆ «’Â,
AC. √Ì «˜ßÓÚ
∂ ≈∆¡ª «ÈÌ≈ ’∂ Ïæ«⁄¡ª Á∆ ÍÛ∑≈¬∆ Â∂
ÿ Á∆ ‘ «˜ßÓÚ
∂ ≈∆ ÍzÂ∆ «Î’ÓßÁ∆ Ì≈Ú ÿ ÓÀÈ‹
∂ Ó∫‡
«Ú⁄ Í≈¬∆ «’ Á∆ ̱«Ó’≈Õ ’πÒ «ÓÒ≈ ’ «¬’
Í«Ú≈ Á ◊·È ¡Â ⁄Ò≈¿π‰ «Ú⁄ ¡Ωª ÚÒØ∫
Í≈«¬¡≈ ÿ∂Ò± «’ Á≈ ÔØ◊Á≈È ’Á∂ «’√∂ ¡Ê
◊‰È≈ «Ú⁄ È‘∆∫ ¡≈™Á≈ ¡Â∂ √Ì ÂØ∫ ¡«‘Ó ÓÈπ÷
æ ∆
’πÁÂ∆ √Ó≈«‹’ «Ú’≈√ (ÍÀÁ≈Ú≈) «Ú⁄ «ÈÌ≈¬∆
̱ « Ó’≈Õ Ì≈Ú Ïæ ⁄ ∂ ÍÀ Á ≈ ’’∂ Õ Ì≈Ú Social
Preduction Á∂ ±Í «Ú⁄Õ «¬‘Á∂ Ï≈Ú‹±Á Ú∆ ¡ΩÂ
Á∆ «¬’ Í«ÚæÂ «’Â∆ Á∂ ÂΩ ”Â∂ √Ó≈‹ «Ú⁄ ͱ‹≈
È‘∆∫ ¿π‘ «√¯ ÌØ◊ Á∆ Ú√± ˛ ¡Â∂ ÁØÓ Á‹∂ Á∆
È≈◊«’ «¬‘Ø ◊πÒ≈Ó∆ ˛ «‹√ ÂØ∫ ¡ΩÂ È±ß Óπ’ ‘؉≈
ÍÚ∂◊≈Õ «¬‘∆ ◊πÒ≈Ó∆ ˛ «‹‘Û∆ ¡Ωª «ÚπË
æ ¡Í≈˪
鱧 ‹ÈÓ «ÁßÁ∆ ˛Õ ‘≈Òª«’ ⁄≈‘∆Á≈ ª «¬‘ ˛ «’
¡«‹‘∆ «’ Á∆ Á∂Ú∆ ¡Ω Á∆ ͱ‹≈ ‘ØÚ∂ Í ¿π‘
√Ì ÂØ∫ «ÒÂ≈«Û¡≈ ‘Ø«¬¡≈ Ó˜Á± ˛ ¡Â∂ ¿π‘Á∂ ÍzÂ∆
√Ó≈‹ Á∆ Ó≈È«√’Â≈ «¬’ Á«Ò ÍæË Á∆ ˛Õ
«‹Ú∂∫ ¡√∆∫ ’«‘ ¡≈¬∂ ‘ª «¬√ ’πß·Â ÓÈπæ÷
Ó≈È«√’Â≈ Á≈ ¡Í≈Ë «Èæ‹∆ Ó≈Ò’∆ Á∂ ¡≈Ë≈ ”⁄
«Í¡≈ ˛Õ ‹ÁØ∫ Âæ’ √Ó≈‹ «Ú⁄Ø∫ ÍÀÁ≈Ú≈∆√≈ËȪ ¿πÂ∂
Ó≈Ò’∆ Á∆ «Èæ‹∆ √Á≈∆ ÷ÂÓ È‘∆∫ ‘πÁ
ß ∆ ¡Â∂ √Óπ⁄
æ ∆
Ó≈Ò’∆ √Ó±‘’ √Ó≈‹ Á∆ È‘∆∫ ‘πÁ
ß ∆, ¡ΩÂ È±ß Ï≈Ï
Á≈ È≈◊«’ ‘؉ Á≈ ¡«Ë’≈ «ÓÒ‰≈ ¡√ßÌÚ ˛
«‹√ √Ó≈‹ «Ú⁄ ÓÁ ¡Â∂ ¡Ω Ï≈Ï Á∂ È≈◊«’
«◊‰∂ ‹≈‰◊∂ ¿π√ √Ó≈‹ «Ú⁄Ø∫ ‘∆ ¡Ωª «ÚπË
æ ¡Í≈Ë
÷ÂÓ ‘Ø ‰ Á∆ ÌØ «Â¡≈ ‘Ø Ú ∂ ◊ ∆ Ì≈Ú «¶◊’
¡√Ó≈ÈÂ≈ Á∂ ÷≈ÂÓ∂ Ò¬∆ «Èæ‹∆ Ó≈Ò’∆ ÂØ∫ Óπ’Â
√Ó≈‹ Â∂ ÍzÏßË Á∆ «√‹È≈ ’È È≈Ò ‘∆ «¬’
¡Í≈Ë «‘ √Ó≈‹ «√«‹¡≈ ‹≈ √’Á≈ ˛Õ
[email protected]
ÓØÁ∆ ‘’»Ó ںÒ∫Ø ˜Ó∆Ȫ, ‹≥◊Ò ”Â∂ fi͇‰ Ò¬∆
’≈˘È∆ «Ù’≥‹≈ ‘Ø ’«√¡≈ (√¯≈ CI Á∆ Ï≈’∆)
’Ú≈¿∞‰, ÌØ‹È √π«º ÷¡≈ Ô’∆È∆ ω≈¿∞‰ ¡≈«Á
Ô’∆È∆ ω≈¿∞ ‰ Á∆¡ª ÓÁª È‘∆∫ Ò≈◊»
‘؉◊∆¡ªÕ «¬‘ Í≥‹ «’√Óª Á∂ Íz‹
Ø ’
À ‡ ‘È:
A. ¡«‹‘∂ Íz‹
Ø ’
À ‡ ‹Ø ’ΩÓ∆ √π«º ÷¡≈ (ÈÀÙÈÒ
√«’¿±«‡∆), Ì≈ ‹ª «¬√Á∂ «’√∂ «‘º√∂ Á∆ ≈÷∆
(‚∆ÎÀ ∫ √), ≈÷∆ Á∆ «Â¡≈∆ ¡Â∂ º « ÷¡≈¿∞ÂÍ≈ÁÈ Ò¬∆ ˜»∆ ‘ÈÕ
B. Í∂∫‚± Ïπ«È¡≈Á∆ „ª⁄≈ √Ó∂ «Ï‹Ò∆’È
Á∂; C. Ó’≈È (Íπº◊ ÔØ◊ ¡Â∂ ◊∆Ï ÒØ’ª Ò¬∆)
¿∞√≈∆Õ D. √È¡ºÂ∆ ◊«Ò¡≈∂Õ E. Ïπ«È¡≈Á∆
„ª⁄∂ È≈Ò √Ï≥Ë ÍzØ‹À’‡ «‹√ «Úº⁄ ‹ÈÂ’«Èº‹∆ Ì≈¬∆Ú≈Ò∆ Á∂ ¡«‹‘∂ ÍzØ‹À’‡ Ú∆ Ù≈ÓÒ
‘؉◊∂, «‹‘Ȫ «Úº⁄ ˜Ó∆Ȫ Á∆ Ó≈Ò’ ’∂∫Á∆
√’≈ ‘ØÚ◊
∂ ∆Õ F. Ïπ«È¡≈Á∆ „ª⁄∂ Á∂ ¿∞ÍØ’Â
ÍzØ‹À’‡ª Á∆ «Ò√‡ «Úº⁄ Í«‘Òª «Èº‹∆ ‘√ÍÂ≈Ò
¡Â∂ «Ú«Á¡’ √≥√Ê≈Úª Ù≈ÓÒ È‘∆∫ √È, ‘∞‰
«¬‘ Ú∆ Ù≈ÓÒ ’ Ò¬∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ
¿∞∫fi ÊØÛ∑≈ ◊‘∞ È≈Ò Á∂«÷¡ª «¬‘ ◊ºÒ
√ÍÙ‡ ‘Ø ‹ªÁ∆ ‘À «’ ’ª◊√ √’≈ ÚºÒØ∫
Í≈√ ’∆Â∂ [email protected] Á∂ ˜Ó∆È ¡«Ë◊z«‘‰ ’≈˘È
Á∆ Ë≈≈ [email protected] Ú∆ √’≈ ˘ «ÏÒ’∞ºÒ ¡«‹‘∂
¡«Ë’≈ «Á≥Á∆ √∆Õ «¬√ Ë≈≈ «‘ √’≈
«’√∂ Ú∆ ÍzØ‹À’‡ ˘ ““¡«Â ˜»∆““ ’«‘ ’∂ ¿∞√
Ò¬∆ ◊z«‘‰ ’∆Â∂ ‹≈‰ Ú≈Ò∆ ˜Ó∆È ˘ Â∞≥Â
’Ϙ∂ ‘∂· ÒÀ √’Á∆ √∆ ¡Â∂ «¬√ Ò¬∆ “√Ó≈«‹’
Íz Ì ≈Úª Ï≈∂ ‹≈«¬˜≈ ¡Â∂ Íz Ï ≥ Ë È «ÍØ  ‡“
«Â¡≈ ’È≈, ‹È-√π‰Ú≈¬∆ ’È, ’∞ÒÀ’‡
ÚºÒØ∫ ÒØ’ª Á∂ «¬Â≈˜ √π‰È, ÌØ‹È √πº«÷¡≈
√Ï≥ Ë ∆ ÓÁ Á∆ Í≈Ò‰≈ ’È ‹ª «È√«⁄Â
Î∆√Á∆ Ó≈Ò’ª Á∆ ¡◊≈¿± ∫ ˜≈Ó≥ Á ∆ ‘≈√Ò
’È Á∆¡ª Ùª Á∆ Í≈Ò‰≈ ’È Á∆ ’ج∆
ÒØÛ È‘∆∫ √∆Õ «Í¤Ò∂ «Â≥È-⁄≈ Á‘≈«’¡ª Á∂
‹Ï∂ ÂØ∫- ‹ÁØ∫ ÂØ∫ √’≈ È∂ AHID Á∂ ˜Ó∆È
¡«Ë◊z « ‘‰ ’≈˘È «Úº ⁄ √Ø Ë ’’∂ «Èº ‹ ∆
’≥ÈÍ∆¡ª Ò¬∆ ˜Ó∆È ◊z«‘‰ ’È Á≈ ‘º’
‘≈√Ò ’∆Â≈ ‘À, «¬‘ ◊ºÒ √ÍÙ‡ ‘À «’√∂ Ú∆
ÍzØ‹À’‡ ˘ ““¡«Â ˜»∆”” ¡ÀÒ≈È∂ ‹≈‰ Á≈ ’ج∆
«‘Ù∞Á≈ ÍÀÓ≈È≈ È‘∆∫ ‘ÀÕ «¬√ Â∑ª ¡ÀÒ≈È∂ ◊¬∂
ÍzØ‹À’‡ √Ó≈«‹’ ‹ª ¡≈«Ê’ ¡≈Ë≈ ”Â∂ √º⁄∆
Óπº⁄∆∫ ÒØ’ª Ò¬∆ ˜»∆ È‘∆∫ ‘∞≥Á∂Õ Ï‘∞Â∂ Ú≈∆
«¬‘ ÍzØ‹À’‡, Ó≈Ò’ª Á∆ «√¡≈√∆ ¡Â∂ «ÚºÂ∆
Í‘∞≥⁄ Á∂ «√ ”Â∂ ‘∆ ““¡«Â ˜»∆““ ¡ÀÒ≈È∂ ‹ªÁ∂
‘ÈÕ ’≈˘È ¡È∞√≈ «¬‘ Ó≈ÓÒ≈ Ì≈ Á∆
¡≈Í≈-Ù≈‘ ≈‹-Ì≈◊ ¡Â∂ «ÌzÙ‡ ¡Î√Ù≈‘∆
Á∆ ¡≥ÂÓπ÷∆ √≥Â∞Ù‡∆ (√Ï‹À’«‡Ú √À«‡√ÎÀ’ÙÈ)
”Â∂ «ÈÌ ’Á≈ ‘ÀÕ
◊z«‘‰ ’∆Â∆ ˜Ó∆È Á∆ «È√«⁄ √Ó∂∫ «Úº⁄
ÚÂØ∫ ˜»∆ È‘∆∫
[email protected] Á∂ ’≈˘È Á∆ Ë≈≈ [email protected] «Úº ⁄
Á‹ ’∆Â≈ «◊¡≈ √∆ «’ ‹∂ ◊z « ‘‰ ’∆Â∆
˜Ó∆È Á≈ ’Ϙ≈ Ò¬∂ ‹≈‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á E √≈Òª
Á∂ ¡≥Á ¡≥Á «¬√Á∆ ÚÂØ∫ È‘∆∫ ’∆Â∆ ‹ªÁ∆
ª «¬‘ Í«‘Ò∂ Ó≈Ò’ª ‹ª ¿∞‘Ȫ Á∂ ’≈˘È∆
Ú≈√ª ˘ Ú≈Í√ ’ «ÁºÂ∆ ‹≈Ú∂◊∆ ‹ª √Ï≥ËÂ
√’≈ Á∂ “˜Ó∆È ÏÀ∫’” ˘ Á∂ «ÁºÂ∆ ‹≈Ú∂◊∆Õ
ÓØÁ∆ √’≈ ÚºÒØ∫ ‹≈∆ ’∆Â∂ ¡≈‚∆ÈÀ∫√ ≈‘∆∫
«¬‘ √Óª ¡«È√«⁄ ’≈Ò Âº’ ÚË≈ «ÁºÂ≈
«◊¡≈ ‘À ¡Â∂ √Óª √∆Ó≈ «‘ ’È Á≈ ’≥Ó
√’≈ Á∆ Ó˜∆ ”Â∂ ¤º‚ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ‘ÀÕ
≈‹Íπ  ≈ «Úº ⁄ √z ∆ ≈Ó «¬≥ ‚ √‡∆¡Ò
¡À∫‡Íz≈¬∆‹˜ «ÒÓ«‡‚ (¡À√. ¡≈¬∆. ¬∆. ¡ÀÒ.)
Á∂ Ó≈ÓÒ∂ «Úº⁄ ¿∞√ ’≥ÍÈ∆ ˘ [email protected] √≈Òª «Úº⁄
«Ú’≈√ ’È ¡Â∂ [email protected]@@@ ÒØ’ª ˘ ∞˜◊≈
Óπ‘º¬∆¡≈ ’Ú≈¿∞‰ Á∆ Ù ”Â∂ AAAI ¬∂’Û
˜Ó∆È √Ú≈ Òº÷ ∞ͬ∂ ÍzÂ∆ ¬∂’Û Á∂ «‘√≈Ï
◊z « ‘‰ ’’∂ «Áº  ∆ ◊¬∆ √∆Õ «¬‘ √ÓfiΩ  ≈
AIID «Úº⁄ ‘Ø«¬¡≈ √∆ ¡Â∂ ‹Ó∆È Ú∆ ¿∞ÁØ∫
‘∆ Á∂ «ÁºÂ∆ ◊¬∆ √∆Õ BA √≈Ò Ï∆ ‹≈‰ ÂØ∫
Ï≈¡Á ’≥ÍÈ∆ È∂ «√Î IH ¬∂’Û ‘∆ ÚÂ∆ ‘À
¡Â∂ «√Î [email protected]@ ÒØ’ª ˘ ∞˜◊≈ «ÁºÂ≈ ‘ÀÕ
‹ÁØ∫ ÒØ’ ¿∞’ √ÓfiΩÂ∂ Á∆ ¿∞Òßÿ‰≈ Á∂ ¡≈Ë≈
”Â∂ ¡≈͉∆ ˜Ó∆È Ú≈Í√ Ó≥◊ ’ ‘∂ ‘È Âª
√’≈ È∂ ’≥ÍÈ∆ ˘ ¡≈͉≈ ’≥Ó Í»≈ ’È
Ò¬∆ √≈Ò [email protected] º’ Á≈ √Óª Á∂ «ÁºÂ≈ ‘ÀÕ
«¬√ Â∑ª √’≈ ¡≈͉∆ Ó˜∆ È≈Ò ’≥ÍÈ∆
Á∂ ’«‘‰ ”Â∂ √Óª ÚË≈¿∞∫Á∆ ‘∂◊∆Õ
◊Ò ‹≈‰’≈∆ ‹ª fi»·∂ Á√Â≈Ú∂˜ Í∂Ù
’’∂ ‹Ï∆ ˜Ó∆È ◊z«‘‰ ’Ú≈¿∞‰≈ ‘∞‰ ‹∞Ó
È‘∆∫
ó[email protected] Á∂ ’≈˘È Á∆ Ë≈≈ HG «‘Â
‹∂ ˜Ó∆È ◊z«‘‰ √Ï≥Ë∆ ’≈Ú≈¬∆ ÁΩ≈È «’√∂
√’≈∆ «ÚÌ≈◊ ÚºÒØ∫ ◊Ò ‹≈‰’≈∆ «ÁºÂ∆
‹ªÁ∆ ‘À ‹ª ’ج∆ fi»·≈ Á√Â≈Ú∂˜ Í∂Ù ’∆Â≈
‹ªÁ≈ ‘À, ‹ª ’ج∆ ’≈Ú≈¬∆ ÁπÌ≈ÚÈ≈ «‘Â
’∆Â∆ ‹ªÁ∆ ‘À ª √Ï≥Ë «ÚÌ≈◊ Á∂ Óπ÷∆ ˘
ÁØÙ∆ Ó≥È ’∂ ¿∞√Á∂ «÷Ò≈Î Óπ’ºÁÓ≈ ⁄Ò≈«¬¡≈
‹≈ √’Á≈ √∆Õ «¬‘ Óπ’ºÁÓ≈ √Ï≥Ë ’∞ÒÀ’‡
Á∆ «Ù’≈«¬Â ”Â∂ ⁄Ò≈«¬¡≈ ‹≈‰≈ √∆ ¡Â∂ ÁØÙ
«√ºË ‘؉ ”Â∂ F Ó‘∆È∂ Á∆ ’ÀÁ ‹ª «¬º’ Òº÷
∞Í«¬¡≈ ‹∞Ó≈È≈ ‹ª ÁØÚ∂ √˜≈Úª «ÁºÂ∆¡ª ‹≈
√’Á∆¡ª √ÈÕ «ÚÌ≈◊ Á∂ Óπ÷∆ Á∆ ÷Ò≈√∆ «√Î
ª ‘∆ ‘Ø √’Á∆ ‘À ‹∂ ¿∞‘ «√ºË ’∂ «’ ◊ÒÂ
‹≈‰’≈∆ ‹ª fi»·≈ Á√Â≈Ú∂˜ ¿∞√ ˘ Áº√∂ ÂØ∫
«ÏÈ≈ Í∂Ù ’∆Â≈ «◊¡≈ ‘À ‹ª ¿∞√ ÚºÒØ∫ ‘ √≥ÌÚ
⁄Ω’√∆ Ú‰ Á∂ Ï≈Ú‹»Á Ú∆ ¡«‹‘≈ ‘؉ ÂØ∫
Ø«’¡≈ È‘∆∫ ‹≈ √«’¡≈Õ «ÚÌ≈◊ Óπ÷∆ Á∂ «÷Ò≈Î
¡«‹‘∆ ’≈Ú≈¬∆ «√Î ’∞Ò’
À ‡ Á∆ «Ù’≈«¬Â
”Â∂ ‘∆ Ù∞» ’∆Â∆ ‹≈ √’Á∆ ‘ÀÕ
ÓØÁ∆ √’≈ ÚºÒØ∫ ‹≈∆ ’∆Â∂ ¡≈‚∆ÈÀ∫√
«Úº⁄ «¬‘ «ÚÚ√Ê≈ Í»∆ Â∑ª È≈Ò ÏÁÒ «ÁºÂ∆
◊¬∆ ‘ÀÕ ÈÚ∆∫ «ÚÚ√Ê≈ ¡È∞√≈ ’≈Ú≈¬∆ «√Î
¿∞√ ¡«Ë’≈∆ Á∂ «÷Ò≈Î ’∆Â∆ ‹≈Ú∂◊∆ «‹√ È∂
◊Ò ‹≈‰’≈∆ ‹ª Á√Â≈Ú∂‹ Í∂Ù ’∆Â≈ ‘ÀÕ
¡Â∂ ’ج∆ Ú∆ ’≈Ú≈¬∆ ’È ÂØ∫ Í«‘Òª «ÚÌ≈◊
Á∂ √ÓºÊ ¡«Ë’≈∆ Á∆ ¡◊≈¿±∫ ÍzÚ≈È◊∆ ˜»∆
‘ØÚ◊
∂ ∆Õ «¬√ È≈Ò Í«‘Òª ‘∂·Ò∂ ¡«Ë’≈∆¡ª ÂØ∫
√º  ≈Ë≈∆ «√¡≈√∆ ¡≈◊» ¡ ª ¡Â∂ ¿∞ µ ⁄¡«Ë’≈∆¡ª Á∆¡ª ‘Á≈«¬Âª ”Â∂ ◊ÒÂ
‹≈‰’≈∆ ¡Â∂ fi»·∂ Á√Â≈Ú∂˜ Í∂Ù ’Ú≈¿∞‰
¡Â∂ Ï≈¡Á «Úº⁄ ‹∂ «’Â∂ ’ج∆ ΩÒ≈ ÍÀ ‹≈Ú∂ ª
’ج∆ Ó≈Ó»Ò∆ ’≈Ú≈¬∆ ’’∂ ÍØ⁄≈-Í≈⁄∆ ’È
¡Â∂ ÒØ’ª Á∆¡ª ¡º÷ª Í»fi
≥ ‰ Á≈ ≈‘ ÷πÒ
º ∑ «◊¡≈
‘ÀÕ
˜Ó∆È ◊z«‘‰ ’È Ò¬∆ «Èº‹∆ ’≥ÍÈ∆¡ª Á≈
ÿ∂≈ ‘Ø ÚË≈«¬¡≈
Í«‘Ò∂ ’≈˘Èª «Úº⁄ √’≈ «√Î ¿∞‘Ȫ
«Èº‹∆ ’≥ÍÈ∆¡ª Ò¬∆ ‘∆ ˜Ó∆È ‹Ï∆ ◊z«‘‰ ’
√’Á∆ √∆, ‹Ø ’≥ÍÈ∆ ’≈˘È AIEF Á∂ «‘Â
«‹√‡ ‘Ø‰Õ ‘∞‰ ‹≈∆ ’∆Â∂ ¡≈‚∆ÈÀ∫√ «Úº⁄
“«Èº‹∆ ’≥ÍÈ∆“ (Íz≈¬∆Ú∂‡ ’≥ÍÈ∆) Á∆ ʪ Â∂ “«Èº‹∆
¡Á≈≈“ (Íz≈¬∆Ú∂‡ ¡ÀÈ«‡‡∆) ÙÏÁ Ú«Â¡≈ ‘ÀÕ
«¬√ È≈Ò ‘∞‰ √’≈ √≈∂ «Èº‹∆ ¡Á≈«¡ª«‹‘Ȫ «Úº ⁄ «Èº ‹ ∆ ’≥ Í È∆¡ª Á∂ È≈Ò
Í≈‡È«ÙºÍ ÎÓª, «’√∂ «¬’ºÒ∂ «Ú¡’Â∆ Á∆
Ó≈Ò’∆ Ú≈Ò∆¡ª ÎÓª, ’≈ÍØÙ
∂ Ȫ, √Ó≈‹-√∂Ú∆
√≥√Ê≈Úª, √Ì≈Úª, √π√≈«¬‡∆¡ª, ‡√‡ª ¡Â∂
«’√∂ Ú∆ ‘Ø ’≈˘È «‘ ω≈¬∆¡ª ◊¬∆¡ª
√≥√Ê≈Úª Ò¬∆ ˜Ó∆È ◊z«‘‰ ’ √’Á∆ ‘ÀÕ «¬√
ÂÓ∆Ó È≈Ò √’≈ È∂ «’√∂ √Ì≈, √π√≈«¬‡∆
‹ª ‡√‡ ÚºÒ∫Ø ⁄Ò≈¬∂ ‹≈ ‘∂ Ó≥Á, ◊∞Áπ¡≈∂,
◊¿±Ù≈Ò≈ ¡≈«Á ¡≈Û∑Â∆¡ª Á∆ Í≈‡È«ÙºÍ
ÎÓ ‹ª «¬’ºÒ∂ «Ú¡’Â∆ Á∆ Ó≈Ò’∆ Ú≈Ò∆ ÎÓ
ÚºÒØ∫ ⁄Ò≈¬∂ ‹≈‰ Ú≈Ò∆ «Ú«Á¡’ √≥√Ê≈ ‹ª
‘√ÍÂ≈Ò, √«‘’≈∆ √≥√Ê≈Úª ¡≈«Á Ò¬∆ ‹Ï∆
˜Ó∆Ȫ ◊z«‘‰ ’È Á≈ ‘º’ ‘≈√Ò ’ «Ò¡≈
‘ÀÕ
(Courtsey : SURKH REKHA)
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ó≈⁄ [email protected]
24
Ì≈¬∆ Ò≈ÒØ ’Ò≈ √ÈÓ≈È Á∂ ‘Ú≈Ò∂ È≈Ò ¡‹Ó∂ ¡ΩÒ÷ Á∆ √≈«‘Â’ ÿ≈Ò‰≈ Á≈ Ó‘ºÂÚ
Í≈Ú∂Ò ’∞º√≈
«¬È≈Ó √ÈÓ≈È √≈«‘ ’Ò≈
‹◊ Á∂ È≈Ò È≈Ò ⁄ÒÁ∂ ‘ÈÕ Í≥‹≈Ï∆
√≈«‘ ’Ò≈ ‹◊ ”⁄ Ú∆ Ò∂ ÷ ’ª
’Ò≈’≈ª Á∂ «¬È≈Óª √ÈÓ≈Ȫ Á≈
«√Ò«√Ò≈ ⁄ÒÁ≈ ¡≈ «‘≈ ‘ÀÕ «¬È∑ª
√ÈÓ≈Ȫ Á∆¡ª Ú≥È◊∆¡ª Úº÷-Úº÷ ‘ÈÕ
√ÈÓ≈È ¿∞ ‘ Ú∆ ‘È, «‹È∑ ª Ï≈∂
√π‹∆ Í≈Â È∂ ¡≈͉∆ ’«ÚÂ≈ Ïπ„
º ∆
‹≈Á»◊È∆ «Úº⁄ «’‘≈ √∆:
ÓÀ∫ «‹√ Ï≥Á∂ Á∂ ◊ˇ ‘≈ Í≈«¬¡≈ ‘À
¿∞‘ ÏπÂ
º ω «◊¡≈ ‘À
ÓÀ∫ «‹‘Û∆ «‘º’ ”Â∂ ÂÓ◊≈ √‹≈«¬¡≈ ‘À
¿∞‘∆ «¬º’ ÿÛ∆ ω ’∂ «‘ ◊¬∆ ‘À
ÓÀ∫ «‹√ ˘ ¡≈͉≈ ÍπÂ
º  ¡≈«÷¡≈ ‘À
¿∞√∂ ˘ ¡≈͉∆ Óª Á≈ Ȫ Ì∞«º Ò¡≈ ‘À
Í √≈«‘Â’≈ª ˘ √«Â’≈È Á∆
«¬º’ Ú≥È◊∆ «¬√ÂØ∫ «ÏÒ’∞Ò Úº÷∆ ‘À
‹∆‘Á∂ ”⁄ È≈ «’√∂ Úº‚∆ ’Ó Ò¬∆ ʪ
‘À È≈ ≈‹Ì≈◊ Á∂ «’√∂ ¡≥◊ Á∆ √ºÁÍπ º ¤ Õ ¡«‹‘≈ ‘∆ √ÈÓ≈È ¿∞ µ ÿ∂
È≈‡’’≈ ¡‹Ó∂ «√≥ÿ ¡ΩÒ÷ ˘ Í≥‹≈Ï
Á∆ «¬È’Ò≈Ï∆ ‹Ó‘»∆ Ò«‘ Â¯Ø∫
«Áº  ≈ ‹≈ «‘≈ ‘À Õ ¡º ‹ ÂØ ∫ I Ú∑ ∂
Í«‘Òª «Í≥‚ ’∞√
º ≈ (ÓØ◊≈) ”⁄ ¿∞µÿ∂ Ó‘»Ó
È≈‡’’≈ ◊∞ÙÈ «√≥ÿ ˘ «ÚÙ≈Ò
«¬’º· ”⁄ “«¬È’Ò≈Ï∆ «È‘⁄≈ √ÈÓ≈È“
Ì∂∫‡ ’∆Â≈ «◊¡≈ √∆Õ «¬√ √ÈÓ≈È Ï≈∂
«¬¿∞∫ «‡ºÍ‰∆ ‘ج∆ √∆:
±≥ Ï≈Ï∆ Á∂ √πÍÈ∂ ‹◊≈¬∂
√≈‚∂ ’≈¯Ò∂ √Ò≈Ó ÒÀ ’∂ ¡≈¬∂
¬∂√∂ Ú≈«¬Â ˘ ‹≈∆ º÷«Á¡ª ‘∞‰
¡‹Ó∂ «√≥ÿ ¡ΩÒ÷ ˘ “Ì≈¬∆ Ò≈ÒØ ’Ò≈
√ÈÓ≈È È≈Ò √«Â’≈«¡≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ
«¬‘ √ÈÓ≈È ÒØ’ª Á∂ ËÛ∂ ÚºÒØ∫
«ÁºÂ≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ «¬√ √ͺه √Øfi∆
È≈Ò «ÁºÂ≈ ‹≈ «‘≈ ‘À «’ √≈‚≈ √Ó≈‹
ÁØ Ë«Û¡ª ”⁄ Ú≥«‚¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ‘ÀÕ «¬º’
Í≈√∂ ≈‹ Ì≈◊ Á∆¡ª Ó≈Ò’ Ò∞‡∂ ∆¡ª
‹Ó≈ª ‘È Â∂ Á»‹∂ Í≈√∂ «’Â∆ ’Ó≈¿±
ÒØ’ ‘ÈÕ √≈«‘Â’≈ Â∂ ’Ò≈’≈ Ú∆
«¬‘Ȫ Ë«Û¡ª ¡È∞√≈ ‘∆ Ú≥‚∂ ‘ج∂ ‘ÈÕ
«¬º’ Í≈√∂ ¿∞‘ √≈«‘Â’≈-’Ò≈’≈
‘È «‹È∑ª Á∆ ’Ò≈ √π⁄∂ ‹ª ¡⁄∂Â
Ò∞‡∂ ∆¡ª ‹Ó≈ª Á∂ «‘ª ”⁄ Ì∞◊ÂÁ∆
‘ÀÕ ¿∞‘ ’Ò≈ Ò∞‡∂ ∂ «È˜≈Ó Á∆ ¿∞Ó ‘Ø
ÒßÓ∆ ’È Á∂ ‘≈’Ó ‹Ó≈ª Á∂ «‘ª
Á∆ √∂Ú≈ ’Á∆ ‘ÀÕ ÒØ’ª Á∂ ÓȪ ”⁄
«¬√ Ò∞‡∂ ∂ «È˜≈Ó Â∂ √Ó≈‹ Á∂ ¡ÏÁÒ
‘؉ ¡Â∂ «¬¿∞∫ ‘∆ «ÁÈ ’‡∆ ’È Á∂
«Ú⁄≈ª/√≥√’≈ª Á≈ Í√≈ ’Á∆ ‘À,
ÒØ’ª Á∆¡ª ¡º÷ª Â∂ ͺ‡∆ Ï≥È∑ ’∂ «˜≥Á◊∆
Á∆ ‘’∆’∆ Â√Ú∆ Â∂ ÍÁ≈ Í≈¿∞‰
Á≈ Øˇ ¡Á≈ ’Á∆ ‘ÀÕ Á»‹∂ Í≈√∂ ÒØ’ª
Á∂ ËÛ∂ Á∂ √≈«‘Â’≈, ’Ò≈’≈ ‘È
«‹‘Û∂ ÒØ’ª √≈‘Ó‰∂ ‹∆ÚÈ Á∆ ¡√Ò
Â√Ú∆ Í∂Ù ’Á∂ ‘ÈÕ ¿∞‘ ÒØ’ª Á∆
«˜≥Á◊∆ ˘ Ï∂‘Â Â∂ ÷πÙ‘≈Ò Ï‰≈¿∞‰
Á≈ √πÍÈ≈ ÒÀ ’∂ ⁄ÒÁ∂ ‘ÈÕ ¡«‹‘∂
√≈«‘Â’≈-’Ò≈’≈ ÒØ’ª Á∂ ËÛ∂ Á∆
√∂Ú≈ ’Á∂ ‘È Â∂ ¿∞‘ ÒØ’ª Á∂ √ÈÓ≈È
√«Â’≈ Á∂ ‘º’Á≈ ωÁ∂ ‘ÈÕ ÒØ’ª
Á∂ ËÛ∂ Á≈ «¬‘ ¯˜ ωÁ≈ ‘À «’ ¿∞‘
¡≈͉∂ √≈«‘Â’≈ª-’Ò≈’≈ª ˘
√ªÌ‰ Â∂ ¿∞‘Ȫ Á∆ √≈«‘Â’ ÿ≈Ò‰≈
Á≈ ÓπÒ
º Í≈¿∞‰Õ «¬√ √ÈÓ≈È ≈‘∆∫ ÒØ’
Ò«‘ «¬‘∆ ¯˜ «ÈÌ≈¡ ‘∆ ‘ÀÕ
¡‹Ó∂ «√≥ÿ ¡ΩÒ÷ Í≥‹≈Ï∆ √≈«‘Â
’Ò≈ ‹◊ Á∆¡ª ¿∞‘Ȫ È≈ÓÚ Â∂
ÓØ‘∆ ‘√Â∆¡ª ”⁄ Ù∞Ó≈ ‘È «‹È∑ª Á≈
ÈÚ∂∫ √Ó≈‹ Á∆ ¿∞√≈∆ Á≈ √πÍÈ≈ ‘Ó∂Ùª
’≈«¬Ó «‘≈ ‘ÀÕ √≥√≈ Ì ”⁄ ¡Â∂ ÓπÒ’
”⁄ Ú∆ ¡«‹‘≈ ÌØ√≈ «‘ºÒ ‹≈‰ Á∂ ’¬∆
ÁΩ ¡≈¬∂ ‘È, ÓΩ‹Á
» ≈ Ò∞‡∂ ∂ «È˜≈Ó Á∂
¡«‹ºÂ ‘؉ Á∂ ÙØ∆Ò∂ ¡ÀÒ≈È ‘ج∂ ‘È,
Í «’ Á∆ √Á≈∆ Ú≈Ò∂ ÈÚ∂∫ Ô∞◊
º
Á∆ ¿∞√≈∆ Á≈ ¿∞‘Ȫ Á≈ «ÚÙÚ≈√ ’Á∂
«ÂÛ«’¡≈ È‘∆∫ ‘ÀÕ «’Â∆¡ª-«’√≈Ȫ
Â∂ «Ó‘ÈÂ’Ù ÂÏ«’¡ª Á∂ √Ø‘‰∂ Ì«Úº÷
Á∆ ¡≈√ √Á≈ ’≈«¬Ó ‘∆ ‘À Â∂ ¿∞‘Ȫ
Á∆¡ª √≈«‘Â’ ’Ò≈ «’zª ”⁄ Íz◊‡
‘∞Á
≥ ∆ ¡≈ ‘∆ ‘ÀÕ
¡‹Ó∂ «√≥ÿ ¡ΩÒ÷ È∂ Ì≈Ú∂∫ ¡≈͉∂
È≈‡’ª Á≈ √¯ ’≈Ò‹ª Â∂
Ô»È∆Ú«√‡∆¡ª Á∂ Ô∞Ú’ Ó∂«Ò¡ª ÂØ∫ Ù∞»
’∆Â≈ Í Ï‘∞ ¤∂Â∆ ‘∆ ¿∞‘Ȫ È∂
È≈‡’ ˘ Ô»È∆Ú«√‡∆ Â∂ ’≈Ò‹ª Á∂
√∆Ó Á≈«¬∂ ”⁄Ø∫ ’º„ ’∂ «Ó‘ÈÂ’Ù
Í∂∫‚± «’Â∆ ÒØ’ª º’ Í‘∞≥⁄≈«¬¡≈Õ
¿∞‘Ȫ ¡≈͉∂ ≥◊Ó≥⁄ Á∆ ’Ó Ì±Ó∆
«Í≥‚ª ˘ ω≈ «Ò¡≈ Â∂ Ó˜Á»ª «’√≈Ȫ
Á∆ «˜≥Á◊∆ ˘ ¡≈͉∂ È≈‡’ª Á∂ «ÚÙ∂
Ú‹Ø∫ ⁄π‰ «Ò¡≈Õ ¿∞‘ ¡«‹‘≈ ª ’
√’∂ «’¿∞∫«’ ¿∞‘ ‘Ó∂Ùª “’Ò≈ ÒØ’ª Ò¬∆”
Á∂ «Ú⁄≈ Á∂ Ë≈È∆ ω ’∂ ⁄ºÒ∂ ‘ÈÕ
’Ò≈ ˘ √Ó≈«‹’ ÂÏÁ∆Ò∆ Á∂ Úº ‚ ∂
¿∞Á∂Ù Á∆ Í»Â∆ Á≈ √≈ËÈ Ï‰≈«¬¡≈
‘ÀÕ ¿∞‘Ȫ ‘≈’Ó ‹Ó≈ª Á∂ ¡«‹‘∂
«Ú⁄≈ª ˘ ºÁ ’∆Â≈ ‘À «’ ’Ò≈ ª
«√¯ ÓÈØ≥‹È Á≈ √≈ËÈ ‘∞≥Á∆ ‘À Â∂
«˜≥Á◊∆ Á∂ ◊≥Ì∆ Ó㮧 Á¡ª Á≈ ’Ò≈ Á∂
÷∂Â ”⁄ ’ج∆ √Ê≈È È‘∆∫ ‘∞≥Á≈ ‘ÀÕ
¿∞ ‘ Ȫ Ò¬∆ ’Ò≈ ª «’Â∆¡ª Á∂
‹∆ÚÈ Á∆ ¡√Ò Â√Ú∆ ¿∞ÿ≈ÛÈ Á≈
˜∆¡≈ ‘À Â∂ «¬‘Á∂ ’Ø‘‹ ˘ √≥Ú≈È
Á∆ ªÿ ÍÀ Á ≈ ’ Á∂ ‰ Á≈ ¡«‘Ó
‘«Ê¡≈ ‘ÀÕ ¡≈͉∂ ¡«‹‘∂ «ÈÙ≈È∂ Á∆
Í»Â∆ Ò¬∆ ‘∆ ¿∞‘Ȫ È∂ ÒØ’ Óπ÷∆
≥◊Ó≥⁄ Á∆ «√‹‰≈ ’∆Â∆ ‘ÀÕ ¿∞‘Ȫ
È∂ ◊∞ÙÈ «√≥ÿ Á∆¡ª ≥◊Ó≥⁄ «Íª
Á∂ ‘Ó√¯ «‘≥«Á¡ª, ¡«‹‘∂ „≥◊ Â∆’∂
÷Ø‹∂ Â∂ «√‹∂ ‘È «‹‘Á∂ È≈Ò √Ë≈È
«’Â∆ ÒØ’ª º’ Í‘∞⁄
≥ ’∆Â∆ ‹≈ √’∂Õ
¬∂√∂ ÒØÛ ”⁄Ø∫ ‘∆ ¿∞‘Ȫ È∂ ¿∞µ⁄ ͺË∆¡ª
Í Ó«‘≥◊∆¡ª Â’È∆’ª Â∂ È≈‡-‹∞◊ª
˘ «Â¡≈«◊¡≈Õ ÿº‡ ÂØ∫ ÿº‡ ÷⁄∆Ò∂ Â∂
‹È-√≈Ë≈È Á∆ Í‘∞≥⁄ Ú≈Ò∂ Í≥‹≈Ï∆
≥◊Ó≥⁄ Á≈ Óπ‘ªÁª ÿÛÈ ”⁄ ¿∞‘Ȫ
Á≈ ¡«‘Ó ØÒ ‘ÀÕ ¿∞‘Ȫ È∂ [email protected] «Ú¡ª
Á∂ Á‘≈’∂ ”⁄ ¿∞ÁØ∫ ¡≈͉∆ ÍÂÈ∆ Â∂
Ë∆¡ª ˘ ≥◊Ó≥⁄ ’Ò≈’≈ª Ú‹Ø∫ ÂØ«¡≈
‹ÁØ∫ ¡Ωª Á∂ √‡∂‹ª ”Â∂ ¡≈¿∞‰ ˘
¡≈Ó Í∂∫‚± ÒØ’ª Á∆¡ª Șª ”⁄ Ó≈‰«¬º˜Â Ú≈Ò≈ ’≥Ó È‘∆∫ √∆ «◊«‰¡≈
‹ªÁ≈Õ «¬¿∞∫ ¿∞‘ ◊∞ÙÈ «√≥ÿ Á∆ “ÊÛ∑≈
Ê∆¬∂‡“ Á∆ Ú≈«¬Â Á∂ Ú≈«√ Ú∆ ‘ÈÕ
¡≈«Ê’ ÷∂Â ÂØ∫ ÒÀ ’∂ √Ó≈«‹’
÷∂Â ”⁄ Í√∂ √≥’‡ Á≈ √≥Â≈Í ¡‹Ó∂
¡ΩÒ÷ Á∂ È≈‡’ª ”⁄Ø∫ √ͺه ¿∞µÿÛÁ≈
‘ÀÕ ¿∞‘Ȫ ¡≈͉∂ Ó’Ï»Ò È≈‡’ “Ï∂◊≈È∂
ÏØ ‘ Û Á∆ ¤ª” ”⁄ ÏØ ‘ Û ˘ ¡«‹‘∂
¡≈«Ê’ √Ó≈«‹’ «È˜≈Ó Á≈ «⁄≥È∑
Á√≈«¬¡≈ ‘À ‹Ø ÒØ’ «ÚØË∆ ‘À Â∂
«‹√Á∆ ¤ª ʺÒ∂ ÒØ’ ’Á∂ Ú∆ √π÷
º ª Ì∆
«˜≥Á◊∆ È‘∆∫ ◊∞˜≈ √’Á∂Õ «˜≥Á◊∆ Á∆
‘’∆’ «¬√ È≈‡’ ”⁄ Ï‘∞  ‘∆
’Ò≈Ó¬∆ „≥◊ È≈Ò Í∂Ù ‘∞Á
≥ ∆ ‘À ‹Á «¬‘
√Âª ◊»‹
≥ Á∆¡ª ‘È
‹ÈÓ Ë≈«¡≈ «„º‚ Á∆ ÒØÛ «Úº⁄∫Ø
Ó ‹≈‰◊∂ «„º‚ Á∆ ÒØÛ ÊºÒ∂
ÿÛ∆ √π÷
º Á∆ Ì≈ÒÁ∂ ÌÒ≈ «’ºÊ∫Ø
«‹‘Û∂ «‘‰◊∂ Ï∂◊≈ÈÛ∂ ÏØ‘Û ÊºÒ∂
¡ΩÒ÷ Á∂ È≈‡’ª Á≈ ’∂∫Á∆ √≥ÁÙ
∂
‘À «’ √Ó≈‹ ”⁄ Í√∆¡ª √Óº«√¡≈Úª
Á∆ ‹Û∑ ÓΩ‹»Á≈ ÍÀ√≈ ÍzË≈È √Ó≈‹ ‘À
‹∆‘Á∂ ”⁄ ¡≈Ó ¡≈ÁÓ∆ Á∆ Ú∞’
º  «¬º’
÷؇∂ ÍÀ√∂ ÂØ∫ «˜¡≈Á≈ È‘∆∫ ‘ÀÕ (±Û∆
Ú≈Ò≈ ’Ø·≈)
¿∞√È∂ ¡≈͉∂ È≈‡’ª ”⁄ ◊∆Ï
«’√≈Ȫ, ÷∂  -Ó˜Á»  ª, ¡Ω  ª Â∂
Ó˜Ò»Ó ‹≈ª Á∂ √≥Â≈Í ˘ «⁄«¡≈
‘ÀÕ ¿∞‘Ȫ Á∂ Áπ÷
º Â’Ò∆¯ª, ¡Ë»∆¡ª
÷≈«‘Ùª-¿∞Ó◊
≥ ª ˘ «Á÷≈«¬¡≈ ‘À, «¬‘Ȫ
Á∂ ÁÓ ÂØÛÈ Á≈ ‘≈Ò Íz◊‡≈«¬¡≈ ‘ÀÕ
«¬‘ Â√Ú∆ ÁÙ’ ˘ ‘Ò»‰Á∆ ‘À Â∂
’∞ºfi ⁄≥◊≈ ’È Ò¬∆ Íz∂Á∆ ‘ÀÕ ¿∞‘Á∂
È≈‡’ª ”⁄ «Ó‘ÈÂ’Ù ÒØ’ª Á∆ «√¯
Áπ÷
º ÁÁ Á∆ √≥Â≈Í∆ «˜≥Á◊∆ ‘∆ È‘∆∫
«Á÷Á∆ √◊Ø∫ «¬‘Á∂ ”⁄Ø∫ ÍÀÁ≈ ‘∞Á
≥ ≈ ◊∞√
º ≈
Â∂ Ø‘ Ú∆ fiÒ’Á≈ ‘ÀÕ «¬‘Ȫ √«ÊÂ∆¡ª
”⁄Ø ∫ ‹ÈÓ ÒÀ ∫ Á∆ √≥ ÿ Ù ⁄∂  È≈ Á∂
fiÒ’≈«¡ª È≈Ò «˜≥Á◊∆ Á∂ ‘Ø √Ø‘‰∆
‘Ø √’‰ Á∆ ¡≈√ Ú∆ Ï≥È∑≈¿∞∫Á≈ ‘ÀÕ
¿∞‘Á∆ √Óπ⁄
º ∆ È≈‡ ⁄È≈ ”⁄ «’ Á∆
Ú«‚¡≈¬∆ Â∂ ¿∞‘Á∆ ≈÷∆ Á≈ √πÈ∂‘≈
«⁄¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ‘ÀÕ
¡‹Ó∂ «√≥ÿ ¡ΩÒ÷ È∂ Íz⁄«ÒÂ
√Ó≈«‹’ Ë≈È≈Úª Á∂ «Íº¤∂ ¤∞Í∆ ’»
‘’∆’ ˘ Ï‘∞ ‘∆ ’Ò≈ÂÓ’ „≥◊
È≈Ò ¿∞ ÿ ≈«Û¡≈ ‘À Õ ¡≈ÁÓ∆ Á≈
¡‰«Ú¡≈«‘¡≈ «‘ ‹≈‰≈ ¡ΩÒ÷ Ò¬∆
Ó˜≈’ Á≈ ÓπºÁ≈ È‘∆∫ √◊Ø∫ ◊∞˜≈∂ Á∂
√≈ËȪ Á∆ ÂØ ‡ ”⁄Ø ∫ ¿∞ Í ‹∆ ˆ∆Ï
¡≈ÁÓ∆ Á∆ Âz≈√Á∆ ‘ÀÕ ◊∆Ï «’√≈È∆
”⁄ ¡‰«Ú¡≈‘∂ ¡≈ÁÓ∆¡ª Á∆ Âz≈√Á∆
Â∂ ¿∞√∂ ÿ Á∆¡ª ¡Ωª Á∂ ‹∆ÚÈ
‘≈Òª ˘ ¡ΩÒ÷ È∂ «¬¿∞∫ Í∂Ù ’∆Â≈ ‘À
«’ √Ë≈È «Á÷Á∂ ¡«‹‘∂ √Ó≈«‹’
ÚÂ≈∂ Û’‰ Òº◊ ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ ¿∞‘Á∂
È≈‡’ ¡«‹‘∂ √≥√’≈ª Â∂ √Ø⁄ª Á∂ ¡√ª
˘ ÷ØÈ ”⁄ √‘≈¬∆ ‘∞Á
≥ ∂ ‘È «‹‘Û∆¡ª
√Ø⁄ª ÓΩ‹Á
» ≈ Ò∞‡∂ ∂ √Ó≈«‹’ «È˜≈Ó ˘
Â≈’ Ï÷ÙÁ∆¡ª ‘È Â∂ «¬‘Á∆
«¬È’Ò≈Ï∆ ÂÏÁ∆Ò∆ Ò¬∆ √≥ÿÙ ’Á∂
ÒØ’ª Á∆ «Â¡≈∆ ˘ Ȫ‘-ͺ÷∆ ∞ı
Íz Ì ≈«Ú ’Á∆¡ª ‘ÈÕ √Ó≈«‹’
«Ú’≈√ ”⁄ ¡«Ûº’≈ ωÁ∆ ‹◊∆» ⁄ΩË,
ÓÁ≈Úª √Ó≈«‹’ Á≈Ï≈ Â∂ ‹≈ÂÍ≈Â∆
√Ó≈‹’ Á≈Ï≈ «ÚÂ’≈ ¿∞√Á∆ ’Ò≈
Á≈ «ÚÙ∂Ù ⁄؇-«ÈÙ≈È≈ ‘ÈÕ ¿∞√Á∆
’Ò≈ Á≈ fi≥ ‹ Ø Û ≈ «Í¤ª‘-«÷º ⁄ » √Ø ⁄ ª
√≥√’≈ª ˘ «Â¡≈◊‰ Â∂ ÈÚª √Ó≈‹
ω≈¿∞‰ Á≈ «¬È’Ò≈Ï∆ ¿∞µÁÓ ‹∞‡≈¿∞‰
Ò¬∆ Íz∂ Á≈ ‘ÀÕ ¡÷ΩÂ∆ È∆Ú∆¡ª ‹≈ª
Ò¬∆ ¿∞‘Á∂ È≈‡’ª ”⁄ Â√ Á∆ Ì≈ÚÈ≈
Á∆ ʪ Ó≈‰ È≈Ò «√ ¿∞ ∞ º ⁄ ≈ ’’∂
«‹¿∞‰ Á∆ ¡«Ë’≈ ‹Â≈¬∆ fiÒ’Á∆
‘ÀÕ
¡‹Ó∂ ¡ΩÒ÷ Á≈ È≈‡’ Â∂ ≥◊Ó≥⁄
ÒØ’ Ò«‘ Á∂ È≈Ò È≈Ò Â∞«¡≈ ‘ÀÕ
[email protected] «Ú¡ª Á∂ Ù∞» ”⁄ «Ò÷∂ ¿∞√Á∂ È≈‡’ª
”⁄ ¡≈Û∑Â∆¡ª Ù≈‘»’≈ª Á∆ Ò∞º‡ Á∆
√Â≈¬∆ ◊∆Ï «’√≈È∆ Â∂ ÷∂Â-Ó˜Á»ª
”⁄ ¿∞Ï≈Ò∂ Ó≈Á∂ ◊∞º√∂ Á∆ Â√Ú∆ ‘ÀÕ
«¬√ ◊∞√
º ∂ Á∂ ˆÒ Ò∆‘ Â∂ ⁄Û∑ ‹≈‰
Â≈ ÂΩıÒ≈ Ú∆ ‘À Â∂ √‘∆ Ò∆‘ Â∂ ÂØÈ
Ò¬∆ Úº‚∂ √ªfi∂ ÁπÙÓ‰ «÷Ò≈¯ √≥ÿÙª
Á∆ Ë≈ √∂Ë ’È Á∆ «ÁÙ≈ Ú∆ ‘ÀÕ
ÓΩ‹»Á≈ «Èº‹∆’È √≥√≈∆’È Á∂ ‘ºÒ∂
Á∂ ÁΩ  ”⁄ ¿∞ √ È∂ ˜Ó∆È∆ ÿØ Ò ˘
¡≈͉∆¡ª ’Ò≈-«’z  ª Á≈ «ÚÙ≈
ω≈«¬¡≈ ‘ÀÕ ¡ΩÒ÷ È∂ ◊Ø«Ï≥ÁÍπ∂ ”⁄ ⁄ºÒ∂
ÿØ Ò È≈Ò Ï‘∞  ◊«‘≈ √Ø ’ ≈
«Á÷≈¿∞∫«Á¡ª È≈‡’ “¡À«¬≥ È∆∫ ‘∞‰
√È≈” «Ò÷ ’∂, ‘’»ÓÂ∆ Â∂ ’≈ÍØ∂‡
Ò≈‰∂ Á∆¡ª ÒØ ‡ » «Ú¿∞ ∫ ª Á≈ Í≈‹
¿∞ÿ∂Û«Á¡ª, «’√≈È∆ √≥ÿÙ Á∆ ÒØÛ
˘ ¿∞Ì≈«¡≈ ‘ÀÕ “√Ó≈¬∂Á≈ª ˘ «⁄ºÂ
’È Ò¬∆“ ‘ ‘«Ê¡≈ Ú‰ Á≈
√≥ Á ∂ Ù «Áº  ≈ ‘À Õ ÷≈«Ò√Â≈È∆
Á«‘ÙÂ◊Á∆ Á∂ ÁΩ ”⁄ ¡ΩÒ÷ ¡≈͉∂
È≈‡’ “¡≥È∑∂ «ÈÙ≈È⁄∆” ≈‘∆∫ «¯’»
«√¡≈√ Á≈ Í≈‹ ¿∞ ÿ ∂ Û «Á¡ª,
Ì≈¬∆⁄≈’ ¬∂’Â≈ Á≈ √≥ÁÙ
∂ «Á≥Á≈ «‘≈
‘ÀÕ ÒØ’ ÓȪ ”Â∂ ͺ√∆ ¡≥Ë«ÚÙÚ≈√ª
Á∆ Ëπ≥Á ˘ Á» ’È Ò¬∆ Â’Ù∆Ò
Ò«‘ Á∆ Ó‘ºÂÂ≈ ˘ ¿∞Ì≈Á≈ È≈‡’
““⁄≈ȉ Á∂ Ú‰‹≈∂ ” ” «Ò«÷¡≈ Â∂
÷∂«‚¡≈ ‘ÀÕ ◊Á ÙÂ≈ÏÁ∆ ÓΩ’∂ ◊Á
Ò«‘ Á∆ «Úª◊‰ ◊∞Ò≈Ï ’Ω Á∆
’È∆ ≈‘∆∫ Ò«‘ Á∆ Á∂‰ Á√≈¿∞∫Á≈
È≈‡’ “”±≥ ⁄÷≈ ÿ∞’Á≈ º÷ «‹≥Á∂““
ÒØ’ª ˘ «ÁºÂ≈ ‘ÀÕ
¬∂È∆ Ï∆’∆ ”⁄ «Ó‘ÈÂ’Ù ÒØ’ª
Á∆ «˜≥Á◊∆ «⁄Â √’‰ ”⁄ ¿∞‘Á∆
«¬È’Ò≈Ï∆ «ÁzÙ‡∆ Á∂ È≈Ò È≈Ò ¿∞‘Á≈
¡≈͉≈ Í∂∫‚± «’√≈È∆ ‹∆ÚÈ Á≈ «√ºË≈
¡È∞ÌÚ Ú∆ ‘ÀÕ «¬º’ ˆ∆Ï «’√≈È
Óπ‹≈∂ Í«Ú≈ ”⁄ ‹ÈÓ∂ ¡‹Ó∂ ¡ΩÒ÷
È∂ ◊∆Ï «’√≈È∆ Á∆¡ª ÓπÙ«’Òª ˘
¡≈͉∂ «Í≥‚∂ Â∂ ‘≥„≈«¬¡≈ ‘À ‹◊∆Á≈ª
Á∂ ‹Ï Á≈ √∂’ fiº«Ò¡≈ ‘ÀÕ ÊπÛ-˜Ó∆È∂
«’√≈È Í«Ú≈ Á∆¡ª ÂØ ‡ ª Ì∆
«˜≥Á◊∆ ”⁄ Ï⁄ÍÈ ◊∞˜≈«¡≈ ‘ÀÕ «Èº’∂
‘∞«≥ Á¡ª ¡ΩÒ÷ ÚºÒ∫Ø ¡≈͉∆ Óª ÂØ∫ Óº’∆
Á∆ ¤ºÒ∆ Ó≥◊‰ Â∂ Óª ÚºÒØ∫ ÷∂ÂØ∫ ¤ºÒ∆
«Ò¡≈¿∞‰ ÓΩ’∂ ‹◊∆Á≈ª Á∂ ◊∞≥«‚¡ª
ÚºÒØ∫ Í≥‚ Á∆ ÂÒ≈Ù∆ ÒÀ‰ Â∂ Óª ÚºÒØ∫
◊∞º√∂ ”⁄ ¤ºÒ∆ Ú◊∑≈ Ó≈È Á∆ ÿ‡È≈
¿∞‘Á∂ ⁄∂«Â¡ª ”⁄ ‚±ÿ
≥ ∆ Â∑ª ¿∞µ’∆ ͬ∆
‘ÀÕ «¬¿∞∫ ‘∆ Ó◊Ø∫ ⁄Û∑Á∆ ‹Ú≈È∆ Ú∂Ò∂
‹◊∆Á≈ ÚºÒ∫Ø ¿∞‘Á∆ «Íº· ”Â∂ Ó≈∂ ·∞‚
º ∂
Á∆ Í∆Û ¡‹Ó∂  ¡Ω Ò ÷ ˘ ¡‹∂ Ú∆
Ó«‘√»√ ‘∞Á
≥ ∆ ‘ÀÕ ¿∞‘È∂ «’√≈Ȫ Á∆ Ò∞‡
º
Á≈ √≥Â≈Í Á∂«÷¡≈ Â∂ ÷∂ª Á∆ ≈÷∆ Ò¬∆
¿∞µ·Á∂ «’√≈È ¿∞Ì≈ Á∂ «ÁȪ ”⁄ ‘∆
͡ ’∂ Úº‚≈ ‘Ø«¬¡≈Õ ¿∞‘Á∂ ÓÈ ”⁄ ÍÀÍ√»
Á∆ ‹∞fi≈ Óπ‹≈≈ Ò«‘ Á∆ ⁄Û∑ Á∂
«ÁȪ Á∆¡ª Ô≈Áª √ªÌ∆¡ª ͬ∆¡ª
‘ÈÕ Ï⁄ÍÈ ”⁄ «’√≈È √≥ÿÙª Á∆¡ª
√‡∂‹ª ÂØ∫ ¡≈͉∂ ⁄∂ ◊∆ ◊≈¿∞∫«Á¡ª
¿∞‘È∂ ¡≈͉≈ √≈«‘Â’ √¯ Ù∞» ’∆Â≈Õ
«¬¿∞∫ ¿∞‘ «’√≈È √≥ÿÙª Á∆ ◊∞Û∑Â∆
ÒÀ ’∂ √≈«‘Â’ «ÍÛ ”⁄ ¡≈«¬¡≈Õ ¿∞µÿ∂
«’√≈È ¡≈◊» ËÓ «√≥ÿ κ’ ÚºÒ∫Ø ¿∞‘Á∂
◊∆ ÏÁÒ∂ «ÁºÂ∆ ‘ºÒ≈Ù∂∆ Â∂ «¬º’ ∞ͬ∂
Á≈ «¬È≈Ó ¡º‹ Ú∆ ¡‹Ó∂ ¡ΩÒ÷ ˘
«’√≈È Ó˜Á»  «‘ª Ò¬∆ ’ÒÓ
⁄Ò≈¿∞‰ Â∂ È≈‡’ ÷∂‚‰ Á∆ Íz∂È≈
«Á≥Á≈ ‘ÀÕ
’Ò≈ Â∂ √≈«‘Â’ ÷∂   Á∆
ÿ≈Ò‰≈ Á∂ È≈Ò ¡‹Ó∂ «√≥ÿ ¡ΩÒ÷ È∂
ÒØ’ ‘º’ª Á∆ Ò«‘ ”⁄ «¬º’ ‹Ó‘»∆
’≈’∞≥È Ú‹Ø∫ Ú∆ ØÒ ¡Á≈ ’∆Â≈ ‘ÀÕ
¿∞‘ ¡«‹‘∂ ÁΩ ”⁄ ¡º◊∂ ¡≈«¬¡≈ ‹ÁØ∫
Úº‚∆¡ª Ï‘∞’Ó
Ω ∆ ’≥ÍÈ∆¡ª Á∆ ¡≥È∆∑ Ò∞‡
º
Ò¬∆ Á∂Ù Á∂ «’Â∆ ÒØ’ª Â∂ ‘’»ÓÂ∆
‹Ï Á≈ ’∞‘≈Û≈ Â∂˜ ’∆Â≈ «◊¡≈Õ
‹≥◊Òª Â∂ ˜Ó∆Ȫ Á∆ ≈÷∆ Ò¬∆ ‹»fiÁ∂
¡≈«ÁÚ≈√∆¡ª Á≈ «Ù’≈ ÷∂‚‰ Ò¬∆
“¡Íz∂ÙÈ ◊∆È ‘≥‡” Ù∞» ’∆Â≈ «◊¡≈
ª Í≥‹≈Ï ”⁄ “¡ÍzÙ
∂ È ◊∆È ‘≥‡ «ÚØË∆
‹Ó‘»∆ Î≥‡ Í≥‹≈Ï” Ȫ Á∂ ÍÒ∂‡Î≈Ó
È∂ «¬√ ‘’»ÓÂ∆ ‹Ï «÷Ò≈¯ ˜ØÁ≈
¡≈Ú≈˜ ¿∞·≈¬∆Õ ¡‹Ó∂ ¡ΩÒ÷ «¬√
Ó≈⁄ [email protected]
Î≥‡ Á∆¡ª ÓØ‘∆ ’Â≈ª ”⁄ ÷Û∑≈ ‘ÀÕ ¿∞‘ ‹Ó‘»∆ ¡«Ë’≈ √Ì≈
Á≈ Í≥‹≈Ï Á≈ ÍzË≈È Ï«‰¡≈Õ ¡º‹ ’ºÒ∑ ¿∞‘ ÒØ’ª ”⁄ ‹Ó‘»∆
‘º’ª Á∆ √Øfi∆ Á≈ Í√≈≈ ’È Â∂ ‘’»ÓÂ∆ ‹Ï Á≈ «ÚØË ’È
Á∆¡ª √◊Ó∆¡ª Á≈ ÓØ„∆ ‘ÀÕ ¿∞‘ Ù‘∆Á Ì◊ «√≥ÿ ‹ÈÓ
ÙÂ≈ÏÁ∆ ÓΩ’∂ ⁄ºÒ∆ “≈‹ ÏÁÒØ, √Ó≈‹ ÏÁÒØ“ Ȫ Á∆ «ÚÙ≈Ò ‹ÈÂ’
Óπ«‘≥Ó Á≈ ¡≥◊ «‘≈ ‘ÀÕ
¡‹Ó∂ ¡ΩÒ÷ Á∂ √ÈÓ≈È ≈‘∆∫ Í≥‹≈Ï Á∆ «¬È’Ò≈Ï∆ Ò«‘
¿∞‘Ȫ √ÌȪ √≈«‘Â’≈ª, ’Ò≈’≈ª ˘ √Ò≈Ó ’ ‘∆ ‘À «‹È∑ª
È∂ ÒØ’ª Á∂ √Ø‘‰∂ Ì«Úº÷ Á≈ √πÍÈ≈ «Ò¡≈ ‘ÀÕ Í≥‹≈Ï∆ √≈«‘ Á∆
«¬‘ ÒØ’ ͺ÷∆ «ÁzÙ‡∆ Ô∞◊
º ª Ô∞◊
º ª ÂØ∫ ⁄ºÒÁ∆ ¡≈¬∆ ‘ÀÕ √≈‚∂ Á∂Ù ”⁄
Íπ≈ÂÈ √«Ó¡ª ÂØ∫ ‘∆ √≈«‘ Á≈ ÓÈØÊ √º⁄ Íz◊‡≈¿∞‰≈ Áº«√¡≈
‹ªÁ≈ «‘≈ ‘ÀÕ Í≥‹≈Ï∆ √≈«‘ ≈‹∂ Ó‘≈≈«‹¡ª Á∂ ‹Ï ˘
ÒÒ’≈Á≈ ¡≈«¬¡≈ ‘ÀÕ Ï≈Ï∂ È≈È’ ÚºÒ∫Ø ¡≈͉∂ √πÈ‘
∂ ∂ Ò¬∆ √≈«‘Â
’Ò≈ Á∂ ‘«Ê¡≈ Á∆ ÚÂØ∫ Á≈ ‘∆ ’Ó≈Ò ‘À «’ ¿∞‘Á≈ ‘Ø’≈ Ì≈¬∆
Ò≈ÒØ¡ª ˘ ‹≈«◊z ’Á≈ ¡≈ «‘≈ ‘ÀÕ √≈«‘ ’Ò≈ Á≈ ÷∂Â
ÒØ’ª Á∆ Óπ’Â∆ Ò¬∆ √≥ÿÙ Á≈ ¡«‘Ó ‘«Ê¡≈ ωÁ≈ «‘≈ ‘ÀÕ
Í≥‹≈Ï ”⁄ «’√∂ Ú∂Ò∂ ⁄ºÒ∆ «¬Í‡≈ Ò«‘ Á∂ È≈‡’ª Â∂ ˙Í∂«¡ª È∂
«Ó‘ÈÂ’Ù ‹ÈÂ≈ ˘ ’Ò≈ È≈Ò ‘Ò»‰ ‹◊≈¿∞‰ Á≈ ØÒ «ÈÌ≈«¬¡≈
√∆Õ ◊∞ÙÈ «√≥ÿ Á∆ ¡◊Ú≈¬∆ ”⁄ ⁄ºÒÁ∆ ‘∆ È≈‡’ Ò«‘ È∂
‘Ó∂Ùª ‘∆ Í≥‹≈Ï Á∆ ÒØ’ Ò«‘ Á≈ ¡«‘Ó ÓØ⁄≈ √≥Ì≈Ò∆ º«÷¡≈ ‘ÀÕ
√≈«‘ ’Ò≈ Á∆ Â≈’ √≈‚≈ «Ú√≈ Ú∆ Á√≈¿∞∫Á≈ ‘À, ⁄≥‚∆ Á∆
Ú≈ √»«Ó¡ª «Úº⁄ ÓÀÁ≈È-¬∂-‹≥◊ ”⁄ ‹≈‰ Á≈ ‹ØÙ ÌÁ∆ ‘∆ ‘ÀÕ
√≈«‘ Â∂ ’Ò≈ ’Áª ’∆Óª Â∂ √≥√’≈ª Á∂ ÷∂Â ”⁄ ‘≈’Ó ‹Ó≈ª
˘ ‡º’ Á∂‰ ͺ÷∫Ø Ï‘∞ ӑºÂÚÍ»È ‘ÀÕ ‘≈’Ó ‹Ó≈ª ÚºÒ∫Ø ÒØ’
ÓȪ ”Â∂ Í≈¬∆ ËπÁ
≥ Á∆ ⁄≈Á ˘ Á» ’È ”⁄ «¬√ ÷∂Â Á≈ ¡«‘Ó
ØÒ ‘ÀÕ ÒØ’ ͺ÷∆ √≈«‘ ’Ò≈ Á∆ Â≈’ ÂØ∫ ‘≈’Ó ÿÏ≈¿∞∫Á∂ ¡≈¬∂
‘ÈÕ ¿∞‘ ÒØ’ ͺ÷∆ ’Ò≈’≈ª √≈«‘Â’≈ª ˘ ’ÂÒ ’Ú≈¿∞Á∂,
‹∂Ò∆∫ ‚º’Á∂ Â∂ ‹Ï „≈‘∞Á
≥ ∂ ‘∂ ‘ÈÕ ¿∞µÿ∂ ’Ú∆ Í≈Ù Á≈ ’ÂÒ, ÒØ’
ͺ÷∆ È≈‡’’≈ √¯Á ‘≈ÙÓ∆ Á∂ ’ÂÒ ÂØ∫ ÒÀ ’∂, ÒØ’ª ˘ ‹◊≈¿∞∫Á∂
È≈‡’ª ◊∆ª Â∂ Í≈Ï≥Á∆¡ª ÓÛ∑Á∂ ¡≈¬∂ ‘ÈÕ ‹«ÂÈ Óª‚∆ ˘ ¯ª√∆
Á∆ √˜≈ Á∂ ÎπÓ≈Ȫ Â∂ ’Ï∆ ’Ò≈ Ó≥⁄ Á∂ ’Ò≈’≈ª ”Â∂ Á‹ ‘ج∂
’∂√ ≈‘∆∫ «¬‘ ÚÂ≈≈ ‘Ø Â∂˜ ‘Ø «‘≈ ‘ÀÕ
«¬‘ √ÈÓ≈È ‘’» Ó Âª Á∂ √Ø ‘ Ò∂ ◊≈¿∞ ‰ Ú≈Ò∂ ÁÏ≈∆
√≈«‘Â’≈ª ÂØ∫ «È÷∂Û∂ Á∆ Ò’∆ «÷º⁄ ’∂ «ÁºÂ≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ «¬‘
¿∞‘Ȫ Á≈ √ÈÓ≈È È‘∆∫ ‘À «‹È∑ª È∂ Âº’∆¡ª ’Á≈ Á∂Ù «Á÷≈
’∂, √≈‚∂ ÷∂ª Â∂ ÿª ”⁄ Ï‘≈ª Á√≈ ’∂ ÒØ’ª Á∆¡ª ¡º÷ª Â∂
ͺ‡∆ Ï≥ȉ
∑ Á≈ ÔÂÈ ’∆Â≈ ‘ÀÕ È≈ ¿∞‘Ȫ Á≈ √ÈÓ≈È ‘À «‹È∑ª È∂
√Ó≈¬∂Á≈ª Á∂ ÚÍ≈’ «‘ª Ò¬∆ ¡≈͉∆ ’Ò≈ Á≈ ÓπÒ
º Úº«‡¡≈
‘ÀÕ ÈΩ‹Ú≈È Í∆Û∑∆ ˘ Òº⁄Â≈, ¡ºÔ≈Ù∆ Â∂ ÎØ’∆ ÙØ‘ Á∂ ‚±≥ÿ∂
√ÓπÁ
≥ ª ”⁄ ‚∞ω
Ø Á≈ ÔÂÈ ’∆Â≈ ‘ÀÕ
Ó≥‚∆ Á∂ Ô∞◊
º ”⁄ √≈«‘Â’≈ª ’Ò≈’≈ª Ò¬∆ Úº‚∆¡ª ⁄π‰Â
Ω ∆¡ª
Á≈ √≈‘Ó‰≈ ‘ÀÕ Í»‹
≥ ∆ Á∂ ÏØÒÏ≈Ò∂ Á∂ ÁΩ ”⁄ √Ì ’∞fi «Ú’≈¿± ‘ÀÕ
‘≈’Ó ‹Ó≈ª ÚºÒ∫Ø ÍØ√∂ ‹≈ ‘∂ Ò≈Ò⁄ √≈«‘Â’≈ª ’Ò≈’≈ª Á∂
ÍÀ ¿∞÷≈Û ‘∂ ‘È Â∂ ÒØ’ª Á∂ ’≈˜ ÍzÂ∆ Ú¯≈Á≈∆ Â∂ √Ó≈‹
ÏÁÒ∆ Á∆ «È‘⁄≈ Á∆ Í÷ ‘Ø ‘∆ ‘À ª ¡‹Ó∂ ¡ΩÒ÷ «¬√ ÁΩ
”⁄ ÍÀ ◊º‚ ’∂ ÒØ’ª Á∆ «Ë È≈Ò ÷Û∑∂ ‘È Â∂ Ú¯≈ «ÈÌ≈¬∆ ‘ÀÕ
¿∞‘ Úº‚∆¡ª ’Ó≈¬∆¡ª Â∂ ÙØ‘ª Ò¬∆ ’Ò≈ ˘ Ú∂⁄‰ Á∂ ≈‘
È‘∆∫ ͬ∂Õ
√È [email protected]@H ”⁄ ¿∞‘Ȫ ˘ «⁄≥ÏÛ∆ ’À∫√ Á∆ «ÏÓ≈∆ ˘ ÒÀ ’∂
√≥ÿÙÙ∆Ò ÒØ’ª ”⁄ ¿∞µ·∆ «¯’Ó≥Á∆ Â∂ ◊«‘∂ √Ø’≈ Á≈ Íz◊‡≈Ú≈
¿∞‘Ȫ Á∂ «¬Ò≈‹ Ò¬∆ ¡≈«Ê’ √‘≈«¬Â≈ ‹∞‡≈¿∞‰ Á∆ Óπ«‘≥Ó ≈‘∆∫
‘Ø«¬¡≈ √∆Õ «Ï√Â Â∂ «Í¡ª ÒØ’ª Á∆ «¬√ Á∂‰ Á≈ “’˜≈” ⁄π’≈¿∞‰
Á≈ ¡ÀÒ≈È ¿∞‘Ȫ «¬º’ ’«ÚÂ≈ ≈‘∆∫ ’∆Â≈ √∆Õ «‹‘Á∂ «Úº⁄ ÓΩÂ
˘ Ú≥◊≈«Á¡ª ¿∞‘Ȫ «’‘≈ √∆ ÓÀ∫ Áº√ª◊≈ ¿∞√˘
«’ «’Â, «√‹‰≈ Â∂ «˜≥Á◊∆ Ó∂∂ √≥◊ È∂
’∞fi È‘∆∫ «Ú◊≈Û √’Á∆ ±≥ Ó∂≈
¿∞‘Ȫ ¡ÀÒ≈È ’∆Â≈
‘∂ «˜≥Á◊∆ ÓÀ∫ ¡≈ «‘À∫
Ó∂∂ «√ ⁄«Û∑¡≈ Â∂≈ ’˜≈
¿∞Â≈È Ú≈√Â∂
«¬‘ ¡ÀÒ≈È ÒØ’ ͺ÷∆ √≈«‘ ’Ò≈ «√‹‰≈ Á∂ ÷∂Â ”⁄ ‘Ø
«ÙºÁ Â∂ Ò◊È È≈Ò ““¡≈͉∆ ʪ““ Á∆ ªÿ Á≈ Íz◊‡≈Ú≈ √∆
¡Â∂ ÒØ’ª Á∆¡ª ¡≈√ª ˘ ‘∞◊
≥ ≈≈ √∆Õ ◊≥Ì∆ «ÏÓ≈∆ Á∆ ‘≈ÒÂ
”⁄ ¡«‹‘∆ ÿ≈Ò‰≈ È≈ «√¯ ÒØ’ ͺ÷∆ ’Ò≈’≈ª Ò¬∆ «¬º’
Ù≈È≈ÓºÂ∆ «Ó√≈Ò ‘À √◊Ø∫ ÒØ’ ÿ∞Ò≈‡∆¡ª Ò¬∆ Ú∆ Íz∂ È≈ ω ‘∆
‘ÀÕ ÒØ’ ≥◊Ó≥⁄ Á∂ ÓØ⁄∂ Â∂ ‚‡∂ ‹∞fi≈ Á∆ √≈«‘Â’ ÿ≈Ò‰≈ ˘
√Ò≈Ó ’È Ò¬∆ H Ó≈⁄ ˘ «Í≥‚ ºÒ≈ (Ó≈È√≈) ”⁄ ‘˜≈ª
«’Â∆ «’√≈È, Ó˜Á», ÓπÒ≈˜Ó, «Ú«Á¡≈Ê∆, ÈΩ‹Ú≈È, ¡Ωª,
’Ò≈’≈, ‹Ó‘»∆ ‘º’ª Á∂ ’≈’∞≥È Â∂ ÏπºË∆‹∆Ú∆ «¬’º·∂ ‘؉◊∂Õ
«¬‘ √ÈÓ≈È √Ó≈Ø‘ ÒØ’ ‘º’ª Á∆ Ò«‘ Â∂ √≈«‘Â-’Ò≈ Á∂ «ÙÂ∂
˘ ◊»Û≈∑ ’«Á¡ª ÈÚ∂∫ √Ó≈‹ Á∆ ¿∞√≈∆ Ò¬∆ ⁄ºÒ ‘∂ √≥◊≈Óª
Á∂ ’≈¯Ò∂ ˘ ‘Ø Â’Û≈ ’È Á≈ √≥ÁÙ
∂ ω∂◊≈Õ
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
25
Ï≈ˆ∆ «Ú⁄≈’ Â∂ «Ú«◊¡≈È∆ Ï»ÈØ
¡º ‹ ÂØ ∫ DAE √≈Ò Í«‘Òª «¬‡Ò∆
¡≥Á È∂ÍÒ˜ Á∂ È∂Û∂ ÈØÒ≈ Ȫ Á∂ «Í≥‚ Á∂
‹≥ Ó ÍÒ ‹∆¡ ‚À È Ø Ï» È Ø ˘ ÂÎÂ∆Ù∆
√»‘∆¡ª Ú‹Ø∫ ÷≥Ì∂ È≈Ò Ï≥È∑ ’∂ «‹¿±∫Á∂ √≈Û
«Áº  ≈ «◊¡≈ √∆Õ Ï» È Ø ¿∞ È ∑ ª Í«‘Ò∂
Á≈Ù«È’-«Ú⁄≈Ú≈Ȫ «Úº ⁄ Ø ∫ «¬º ’ √∆
«‹È∑ ª È∂ «Ú«◊¡≈È’ ¡Â∂ ÁÙ«È’
«Ú⁄≈ Á∂ √ ∆ Ì≈Ù≈ «Úº ⁄ Ï«‘√ ¡Ë∆È
«Ò¡ªÁ∂ √ÈÕ ¿∞ È ∑ ª √«Ó¡ª ”⁄ ÏΩ « Ë’
Ú≈Â≈Ò≈Í Á∆ Ì≈Ù≈ Ò≈Â∆È∆ √∆Õ «¬√
’’∂ Ï»ÈØ ˘ «Ú«◊¡≈È Á∂ Óπº„Ò∂ ÒØ’Íz ⁄ ≈’ª «Úº ⁄ «◊«‰¡≈ ‹≈ √’Á≈ ‘À Õ
Ï»ÈØ Á≈ Ȫ ¿∞È∑ª Óπº„Ò∂ «Ú«◊¡≈È∆¡ª
«Úº⁄Ø∫ «¬º’ ¿∞µÌÚ∆∫ «Ó√≈Ò Ú‹Ø∫ «Ò¡≈
‹ªÁ≈ ‘À «‹È∑ª È∂ AFÚ∆∫ Â∂ AGÚ∆∫ √Á∆
ÁΩ  ≈È Ë≈«Ó’ √º  ≈Ë≈∆¡ª ‘º Ê Ø ∫ Ì≈∆
Â√∆‘∂ fiºÒ∂Õ
Ï»ÈØ Á≈ ‹∆ÚÈ-’≈Ò ¿∞‘ √Óª √∆
‹ÁØ∫ ¡‹Ø’≈ «Ú«◊¡≈È ¡‹∂ ¿∞µÌ «‘≈
√∆Õ ¿∞‘ «¬º’ ‹ØÙ∆Ò≈ ‹ÈÂ’-ÏπÒ≈≈ √∆,
◊Ó «ı¡≈Ò∆ «Ú⁄≈Ú≈È ¡Â∂ √º ⁄ ≈,
«√Û∆-«√Á’∆ Ï≥Á≈ √∆Õ ¿∞‘ √⁄≈¬∆ ˘
√≈Ï ’È Ò¬∆ Â’ ¡Â∂ ÁÒ∆Ò «Úº⁄
Ô’∆È º ÷ Á≈ √∆ Â∂ «¬√ Á∆ ˜Ø  Á≈
Ú’≈Ò Ú∆ ’Á≈ √∆Õ ¿∞ √ È∂ √≈Ò
AEIA «Úº ⁄ ¡≈͉∆ «¬º ’ Íπ √ Â’ «Úº ⁄
«Ò«÷¡≈,“«‹‘Û≈ Ú∆ Á≈Ù«È’ ωÈ≈
⁄≈‘∞≥Á≈ ‘À, ¿∞√ ˘ √Ì ÂØ∫ Í«‘Òª √ÌȪ
«Ú⁄≈ª ”Â∂ «’≥±-Íz≥± ’È≈ ⁄≈‘∆Á≈ ‘ÀÕ
¿∞√ ˘ «’√∂ Ú∆ Ú≈Á-«ÚÚ≈Á ¡≥Á Úº÷Úº÷ ÁÒ∆Òª √π‰È ¡Â∂ ‘º’ Â∂ «ÚØË «Úº⁄
«ÁºÂ∆¡ª ÁÒ∆Òª ¿∞µÍ «Ú⁄≈ ’È ÂØ∫
«ÏÈ≈ ¡≈͉∆ ͺ’∆ ≈«¬ È‘∆∫ ω≈¿∞‰∆
⁄≈‘∆Á∆Õ ¿∞√ ˘ «√¯ √π‰∆-√π‰≈¬∆ ◊ºÒ
¿∞ µ Í ÌØ √ ≈ ’’∂ ‹ª Ï‘∞ - «◊‰Â∆ Á∆
≈«¬ Á∂ ¡≈Ë≈ ”Â∂ ‹ª ÏØÒ‰ Ú≈Ò∂ Á∆
¿∞Ó, ÔØ◊Â≈ ‹ª Ù∞‘ Á∂ ¡≈Ë≈ ”Â∂
’Á∂ Ú∆ ¡≈͉≈ ÓÈ È‘∆∫ ω≈¿∞ ‰ ≈
⁄≈‘∆Á≈Õ √◊Ø∫ ¿∞√ ˘ «¬º’ ‹∆«Ú «√˪Â
Á∆ √∂Ë ÓπÂ≈Ï’ ⁄ºÒ‰≈ ⁄≈‘∆Á≈ ‘À «‹‘Û≈
‘’∆’ ¡Â∂ √⁄≈¬∆ È≈Ò Ó∂Ò ÷ªÁ≈ ‘ØÚ∂
¡Â∂ Â’ Á∆ ’√Ω ‡ ∆ ”Â∂ ÷≈ ¿∞ µ ÂÁ≈
‘ØÚ∂Õ“
¡≈Ó ’’∂ «¬‘ «ÚÙÚ≈√ ’∆Â≈ ‹ªÁ≈
‘À «’ Ï»ÈØ ˘ ÂÎÂ∆Ù∆ √»‘∆¡ª ÚºÒØ∫ «¬√
Ò¬∆ ÷≥ Ì ∂ È≈Ò Ï≥ È ∑ ’∂ «‹¿± ∫ Á∂ √≈«Û¡≈
«◊¡≈ «’ ¿∞ ‘ ’≈ÍÈ∆’√ Á∂ “√»  ‹∆
’∂∫Á’ Ïz«‘Ó≥‚“ Á∂ «Ú⁄≈ª Á∆ Ú’≈ÒÂ
’Á≈ √∆ ¡Â∂ ¿∞‘ ËÂ∆ Ú◊∂ ‘Ø ¡ÈßÂ
Ú√Á∂ √≥√≈ª ”⁄ Ô’∆È º÷Á≈ √∆Õ «¬‘
’≈ÍÈ∆’√ ‘∆ √∆ «‹√ È∂ «¬‘ «¬È’Ò≈Ï∆
ÓÈΩ Í∂Ù ’∆Â∆ «’ “√≈∂ ◊ØÒ≈’≈ «Í≥‚
√»‹∆ ’∂∫Á Áπ¡≈Ò∂ ÿ∞≥ÓÁ∂ ‘ÈÕ «¬√ Ò¬∆
√»‹ ‘∆ Ïz«‘Ó≥‚ Á≈ ’∂∫Á ‘ÀÕ“ «¬√ Á∆
ÍπÙ‡∆ ◊ÀÒ∆Ò∆˙ Á∆¡ª ÷Ø‹ª ≈‘∆∫ ¿∞√ È∂
«Á÷≈«¬¡≈ «’ «ÍzÊÚ∆ ª √»‹ Áπ¡≈Ò∂ Â∂
¡≈͉∂ Ëπ∂ Áπ¡≈Ò∂ ÿ∞≥Ó‰ Ú≈Ò∂ ◊z«‘¡ª
Ú◊≈ ‘∆ «¬º’ ◊z«‘ ‘ÀÕ
Ï» È Ø Á∆¡ª «Ò÷ª ”⁄ Ì≈Ú∂ ∫
’≈ÍÈ∆’√ √Ú≈Á Á∆ Ú’≈Ò ’∆Â∆
◊¬∆ «Á√Á∆ ‘À Í ¿∞‘ Â≈≈ «Ú«◊¡≈È∆
È‘∆∫ √∆Õ ¿∞ ∫ ‹ ¿∞ √ È∂ «Ú«◊¡≈È Á∂
¡≈Ë≈ ˘ «ÚÙ≈Ò ¡Â∂ Әϻ ω≈¿∞‰
Ò¬∆ «¬º’ «ÈÙ«⁄ ̱«Ó’≈ «ÈÌ≈¬∆Õ ¿∞√
È∂ ’∞Á «Ú«◊¡≈È∆¡ª ¡Â∂ Á≈Ù«È’ª
˘ ’≈ÍÈ∆’√ Á∂ «√˪ª Á∆¡ª Á»-√
¡Ê-√≥Ì≈ÚÈ≈Úª ÍzÂ∆ √Ø⁄‰ Ò¬∆ Ó‹Ï»
’∆Â≈ «‹√ È∂ ¡‹Ø’∂ «Ú«◊¡≈È Á∂ Ï»‘∂ ”Â∂
Á√Â’ Á∂‰ «Úº⁄ ÓÁÁ ’∆Â∆Õ
Ï»ÈØ È∂ √Ì «’√Ó Á∂ »Û∆Ú≈Á ˘
⁄π ‰ Ω  ∆ «Áº  ∆Õ Ì≈Ú∂ ∫ ¿∞ √ È∂ ¡≈͉≈
«˜≥ Á ◊∆ Á≈ Ï‘∞  ≈ «‘º √ ≈ Áπ Ù Ó‰ ¡Â∂
«ÚØË∆ ÓπÒ’ª ¡≥Á «¬ºË-¿∞µË ÿ∞≥Ó-«Î
’∂ ‘∆ ◊∞˜≈«¡≈ «Î Ú∆ ¿∞√ È∂ [email protected] Á∂
Ò◊Í◊ Íπ √ Â’ª «Ò÷∆¡ªÕ ¿∞ ‘ ÙÏÁÙ≈√Â «Úº⁄ ∞⁄∆ º÷Á≈ √∆Õ ¿∞√ ˘ «¬º’
ÓØ„∆ ÙÏÁ≈Ê «Ú«◊¡≈È∆ Ú∆ «’‘≈ ‹≈
√’Á≈ ‘ÀÕ Ï»ÈØ Á∂ Ïz«‘Ó≥‚ «Ú«◊¡≈È Ï≈∂
«Ú⁄≈ ¿∞√ Á∆¡ª «Â≥È «Ò÷ª «Úº⁄ Á‹
‘ÈÕ A. ÏπËÚ≈∆ ≈Â∆ ÌØ‹, B. ’≈È,
«√˪ Â∂ ¬∂’Â≈ Ï≈∂, C. ¡√∆Ó Ïz«‘Ó≥‚
Â∂ ¡Èß √≥√≈ª Ï≈∂Õ “ÏπËÚ≈∆ ≈Â∆
ÌØ‹ «Úº⁄ Ï»ÈØ È∂ ’≈ÍÈ∆’√ Á∂ “√»‹∆
’∂ ∫ Á’ Ïz « ‘Ó≥ ‚ “ «Ú⁄≈ª Á∆ Ú’≈ÒÂ
’∆Â∆ ‘ÀÕ “’≈È, «√˪ Â∂ ¬∂’Â≈ «Úº⁄
¿∞√ È∂ «Ò«÷¡≈ ‘À “«¬√ √Óπº⁄∂ ̱Ó≥‚Ò Á∆
«¬√ Â≈∂ Á∆ «’ «’¿∞∫«’ È≈ ÓΩ ¡Â∂ È≈
‘∆ ÂÏ≈‘∆ ‘Ø √’Á∆ ‘À ¡Â∂ «ÚÈ≈Ù ’∞ÁÂ
«Úº⁄ «’Â∂ Ú∆ √≥ÌÚ È‘∆∫ ‘À, «¬√ Ò¬∆
«¬‘ ̱Ó≥‚Ò ¡≈͉∂ √Ì ¡≥Ùª Á∆ ¡ÁÒ≈ÏÁÒ∆ ¡Â∂ »ÍªÂ’ ≈‘∆∫ √Ó∂∫-√Ó∂∫ «√
¡≈͉∂-¡≈Í ˘ È«Ú¡≈¿∞∫Á≈ «‘≥Á≈ ‘ÀÕ
«ÈØÒ ¡Ó» “¿∞Í-‘∂·ª“ ’∞fi Ú∆ È‘∆∫
‘∞≥Á≈ («‹Ú∂∫ «’ ¡√± Á∆ «√º«÷¡≈ Íz⁄ºÒÂ
√∆) √◊Ø∫ «’√∂ Ú√± Á∆ √«ÊÂ∆ Á»‹∆¡ª
Ú√ª Á∆ √«ÊÂ∆ Á∂ Â∞ÒÈ≈ÂÓ’ ‘∆ ‘∞≥Á∆
‘ÀÕ √≈∂ Ïz«‘Ó≥‚ ¡≥Á ‘ ‹◊∑≈ Ò◊≈Â≈
√≥ ÷ ∂ Í Í«ÚÂÈ ‘∞ ≥ Á ≈ «‘≥ Á ≈ ‘À ¡Â∂
«È∆÷‰ ‘Ó∂Ùª ’∂∫Á ”⁄ ‘∞≥Á≈ ‘ÀÕ“ ¡≈͉∆
«Ò÷ “¡√∆Ó Ïz«‘Ó≥‚ Â∂ ¡Èß √≥√≈“
«Úº⁄ Ï»ÈØ È∂ ÁÒ∆Ò «ÁºÂ∆ ‘À «’ “Ïz«‘Ó≥‚
¡√∆Ó ‘ÀÕ «¬√ ¡≥Á ¡≈Èß √≥√≈ ‘È
¡Â∂ «¬È∑ ª ¡≈Èß Â √≥ √ ≈ª ”Â∂ √» fi Ú≈È
«Ú¡’Â∆¡ª Á∆ ‘Ø∫Á ‘ÀÕ“
‹∆˙ ‚À È Ø Á≈ ¡√Ò∆ Ȫ «ÎÒ∆ÍØ
Ï»ÈØ √∆Õ ¿∞√ Á∂ ¯Ω‹∆ «ÍÂ≈ ‹∆˙ÚÀÒ∆
Ï»ÈØ È∂ ¿∞√ ˘ È∂ÍÒ˜ Á∂ “√∂∫‡ ‚ØÓ∆È∆’Ø
Óº·“ «Úº⁄ Á≈ıÒ ’Ú≈ «ÁºÂ≈Õ «¬‘ «¬º’
Ó‘≈È Óº· √∆ «‹ºÊ∂ «’√∂ √Ó∂∫ «¬‡Ò∆ Á≈
«ÚÁÚ≈È-Á≈Ù«È’ Â∂ ¡«Ë¡≈ÂÓ≈Ú≈Á∆
√∂∫‡ Ê≈Ó√ ¬∂’Ș (ABBE-ABGD) «‘≈
’Á≈ √∆ ¡Â∂ ÍÛ∑≈«¬¡≈ ’Á≈ √∆Õ Ï»ÈØ
Á∂ Óº · «Úº ⁄ Ù≈ÓÒ ‘Ø ‰ ÂØ ∫ Ï≈¡Á Ȫ
‹∆¡‚ÀÈØ ÍÀ «◊¡≈Õ √≈Ò AEGB «Úº⁄
¿∞√ ˘ Í≈Á∆ «ÈÔ∞’ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ
«¬√ ‚ØÓ∆È∆’È ÓºÂ Á≈ Óπº÷ ¿∞Á∂Ù Íz⁄≈
¡Â∂ «√º « ÷¡≈ √∆Õ «¬√ Á∂ Í⁄≈’
»Û∆Ú≈Á Á∂ ÍzÓπº÷ ÓπÁ¬∆ √ÈÕ «¬√ ÓºÂ
Á∆ ÂÎÂ∆Ù∆ √»‘∆¡ª Íz‰≈Ò∆ √Ó∆ ÂΩ ”Â∂
ÍØÍ ◊Ø◊∆ ÚºÒØ∫ √≈Ò ABCA «Úº⁄ ’≈«¬Ó
’∆Â∆ ◊¬∆ √∆Õ «¬√ Á≈ Óπº÷ Ó≥ÂÚ ÚË ‘∂
“È≈√«’’Â≈ Á∂ ıÂ∂“ Á≈ Óπ’≈ÏÒ≈ ’È≈
√∆Õ ÂÎÂ∆Ù∆ √»‘∆¬∂ ÍØÍ Áπ¡≈≈ «ÚÙ∂Ù ÂΩ
”Â∂ «ÈÔ∞’ ’∆Â∂ ‹ªÁ∂ √ÈÕ ¿∞È∑ª Á∂ ‘ºÊ
”⁄ ’≈¯∆ Â≈’ ‘∞≥Á∆ √∆Õ √≈Ò ABEB «Úº⁄
ÂÙºÁÁ Á∆ ÚÂØ∫ ‹≈«¬˜ ’≈ Á∂ «ÁºÂ∆
◊¬∆Õ Óπ’ºÁÓ∂ ◊∞Í ÂΩ ”Â∂ ⁄Ò≈¬∂ ‹ªÁ∂
√ÈÕ «‹‘Û∂ «Ú¡’Â∆ ¡≈͉≈ ÁØÙ √Ú∆’≈
’ ÒÀ ∫ Á∂ √È, ÂÎÂ∆Ù∆ √» ‘ ∆¬∂ ¿∞ È ∑ ª ÂØ ∫
ÍÙ⁄≈Â≈Í ’Ú≈¿∞ ∫ Á∂ √È ¡Â∂ Óπ ¡ ≈¯∆
Ó≥◊Ú≈¿∞∫Á∂ √ÈÕ «‹‘Û∂ ¡≈͉≈ ÁØÙ √Ú∆’≈
È‘∆∫ √∆ ’Á∂, ¿∞È∑ª ˘ ‹∂Ò∑ «Úº⁄ ‚º’ «ÁºÂ≈
‹ªÁ≈ √∆ Â∂ «‹¿±∫«Á¡ª √≈Û «ÁºÂ≈ ‹ªÁ≈
√∆Õ
Ï»ÈØ ¡≈͉∂ «Ú«Á¡≈Ê∆ ‹∆ÚÈ «Úº⁄
Ú∆ ¡≈͉∂ ÓΩ « Ò’ «Ú⁄≈ª ’’∂ ¡Â∂
Í≥Í≈◊ ¡«Ë¡≈«Ӓ «√˪ª Á∆ Ï∂Ï≈’
¡≈ÒØ⁄È≈ ’È ’’∂ ÷≈√≈ ⁄«⁄ √∆Õ
√≈Ò AEGF «Úº⁄ ¿∞√ ˘ ÂÎÂ∆Ù∆ √»‘∆¡ª
ÚºÒØ∫ √Ó∆ ÂΩ ”Â∂ È≈√«Â’Â≈ Á≈ ÁØÙ∆
·«‘≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ ¿∞‘ «◊z¯Â≈∆ ÂØ∫ Ï⁄‰
Ò¬∆ È∂ÍÒ˜ ˘ ¤º‚ ’∂ ØÓ ⁄Ò≈ «◊¡≈,
Í ¿∞√ Á∂ «Ú⁄≈ª ”⁄ ’ج∆ ÂÏÁ∆Ò∆ È≈
¡≈¬∆Õ «¬√ Ò¬∆ ¿∞√ «Ú∞ºË ÁØÙ ÓπÛ ÈÚ∂∫
«√«˙∫ ÓÛ∑ «ÁºÂ∂ ◊¬∂Õ «¬√ ÓΩ’∂ ¿∞√ È∂
“‚Ø Ó ∆È∆’∆È “ È≈ÒØ ∫ ¡≈͉≈ È≈Â≈ ÂØ Û
«Ò¡≈ ¡Â∂ ØÓ Ù«‘ Ú∆ ¤º‚ «ÁºÂ≈Õ Ï»ÈØ
«¬‡Ò∆-Îª√, «¬≥◊ÒÀ∫‚ ¡Â∂ ‹ÓÈ∆ √≈∂
ÿ∞≥«Ó¡≈Õ Îª√ «Úº⁄ ¿∞√ ˘ ≈‹≈ ‘ÀÈ∆C (AEEA-HI) È∂ Ê≈͉≈ «ÁºÂ∆ «‹√ È∂
¿∞√ Á∆ “’≈Ò‹ ¡≈Î Îª√ «Úº⁄ «ÈÔ∞’Â∆
’∆Â∆Õ Ï» È Ø √≈Ò AEHC «Úº ⁄ Òß ‚ È
Í‘∞≥«⁄¡≈ ¡Â∂ ¿∞µÊ∂ «Â≥È √≈Ò Â’ «‘≈Õ
«¬≥◊ÒÀ∫‚ «Úº⁄ ¿∞√ Á∆ ·«‘ ¿∞√ Á∂ ‹∆ÚÈ
Á∂ √Ì ÂØ∫ ÚºË √¯Ò √«Ó¡ª «Úº⁄Ø∫ «¬º’ √∆Õ
«¬ºÊ∂ ¿∞√ È∂ Í«‘Ò∆ Ú≈ ¡≈͉∂ Á≈Ù«È’
«Ú⁄≈ª Á∆ «Ú√Ê≈Â≈ «Ú¡≈«÷¡≈ Ú≈Ò∆¡ª
«Â≥ È Íπ √ Â’ª, «¬‡Ò∆ Á∆ Ì≈Ù≈ ”⁄
«Ò÷∆¡ªÕ «ÚÒ∆¡Ó «◊Ò◊‡ ([email protected]) ¡Â∂ Ê≈Ó√ ‘À∆¡‡ ([email protected])
Ú◊∂ ¿∞µÿ∂ «Ú«◊¡≈È∆ Ï»ÈØ Á∂ Ïz«‘Ó≥‚∆
«Ú⁄≈ª Á∂ Ó» ‘ Ò∂ ‘Ó≈«¬Â∆ ω ◊¬∂ Õ
«◊Ò◊‡ È∂ Ï»ÈØ Á∂ Ïz«‘Ó≥‚∆ «Ú⁄≈ª Á∆
Ø Ù È∆ «Úº ⁄ Í«‘Ò∆ Ó‘≈È «Ú«◊¡≈È’
”⁄π≥Ï’, ⁄π≥Ï’∆ Ú√ª Â∂ Ó‘≈È ËÂ-⁄π≥Ï’“
√≈Ò [email protected]@ «Úº⁄ ¤ÍÚ≈¬∆Õ ‘À∆¡‡ È∂ √≈Ò
[email protected] «Úº⁄ Ï»ÈØ Á∂ ¡√∆Ó Ïz«‘Ó≥‚ «Ú⁄≈ª
”Â∂ Ï«‘√ ’È Ò¬∆ ‹Ø‘È ’ÀÍÒ ([email protected]) È≈Ò ıÂØ-«÷Â≈Ï ’∆Â≈Õ
√≈Ò AEIA «Úº ⁄ Ï» È Ø ‹∞ ¡ ≈ÈØ ÓØ√∆È∆◊Ø Èª Á∂ Í≈Á∆ Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂ «¬‡Ò∆
Ú≈Í√ ¡≈ «◊¡≈Õ «’√∂ È≈ «’√∂ Â∑ ª
ÓØ√∆È∆◊Ø È∂ ¿∞√ ˘ Ú∆È√ «Úº⁄ ÂÎÂ∆Ù∆
√»‘∆¡ª ¡º◊∂ ÁØÙ∆ ·«‘≈ «ÁºÂ≈ ¡Â∂ Ï»ÈØ
˘ √≈Ò AEIB «Úº⁄ «◊z¯Â≈ ’ «Ò¡≈
«◊¡≈Õ «Î ¿∞ √ ˘ Ø Ó «Úº ⁄ ÂÎÂ∆Ù∆
√»‘∆¡ª ˘ √Ω∫Í «ÁºÂ≈ ¡Â∂ ‹∂Ò∑ «Úº⁄ √πº‡
«Áº  ≈ «◊¡≈Õ √º  √≈Òª Á∂ Óπ ’ º Á Ó∂ ÂØ ∫
Ï≈¡Á ÂÎÂ∆Ù∆ √» ‘ ∆¡ª È∂ [email protected] ‹ÈÚ∆
[email protected]@ ˘ ¡≈͉≈ ¯À√Ò≈ √π‰≈«¬¡≈Õ √˜≈
√π‰≈¿∞‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á Ú∆ ¿∞√ ˘ ÍÙ⁄≈Â≈Í
’È Â∂ Óπ¡≈¯∆ Ó≥◊‰ Ò¬∆ ¡º· «ÁÈ «ÁºÂ∂
◊¬∂ Í ¿∞ ‘ «Î Ú∆ È‘∆∫ fi∞ « ’¡≈Õ AF
ÎÚ∆ [email protected]@ ˘ Ï»ÈØ ˘ ØÓ «Úº⁄ ÷≥Ì∂ È≈Ò
Ï≥È∑ ’∂ «‹¿±∫Á∂ √≈Û «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ÓÁ∂ ÁÓ
Â’ Ï»ÈØ «ÚÁØ‘∆ «‘≈Õ
- ÔÙÍ≈Ò
ÓØÏ≈¬∆Ò: [email protected]@E
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ó≈⁄ [email protected]
26
«√¡≈√∆ Ù«‘ ÍÃ≈Í ◊π‚
ø ≈ «◊Ø‘ Á∆ «Ù’≈ Â∂ ˜πÒÓª ¡æ◊∂
«‘øÓÂ∆ Ó˜Á» Í«Ú≈ ¡Â∂ ¿π√Á∆
Ï‘≈Á Ë∆ Ù«‘È≈˜ È∂ ¡«‹‘≈ È‘ƒ
’∆Â≈Õ ¿π‘ ‚‡∆ ‘∆, ÒÛÁ∆ ‘∆,
‘≈ ’∂ ¸æÍ È‘ƒ ÏÀ·∆Õ ÒÛÁ∂-ÒÛÁ∂
¿π√È∂ ÓΩ ˘ ◊ˇ∂ Ò◊≈ «Ò¡≈Õ √Øˇ∑ª
Ú«∑¡ª Á∆ ¿π‘ Ï‘≈Á ’πÛ∆ √≈∆¡ª
¡Ωª, Áæ«Ï¡ª-’π⁄«Ò¡ª, ◊∆Ϫ,
¡≈Ó ÒØ’ª Ó»‘∂ «¬æ’ Ó‘≈È «Ó√≈Ò
’≈«¬Ó ’ ◊¬∆Õ Ù«‘È≈˜ ˘
«¬È√≈¯ Áπ¡≈¿π‰ Ò¬∆ ◊πø‚≈-ÍπÒ∆√«√¡≈√∆ ◊º·‹ØÛ «÷Ò≈¯ ‹πfi≈» ÿØˇ
Á∂ ≈‘ ÍÀ ’∂ «¬È√≈¯Í√øÁ ÒØ’ª È∂
¿π√˘ √æ⁄∆ Ù˪‹Ò∆ «ÁæÂ∆ ˛Õ
◊π ø ‚ ≈-Íπ Ò ∆√-«√¡≈√∆ È≈Í≈’
◊·‹ØÛ «÷Ò≈¯ ‹πfi≈» ÒØ’ ÿØˇ : H
Á√øÏ ˘ ’≈÷≈È≈ Ó˜Á» Ô»È∆¡È,
Í≥ ‹ ≈Ï È∂ Íà ∂ Ó È◊, „ø ‚ ≈∆ «Úæ ⁄
ÒØ’ª Á∆ Úæ‚∆ Ó∆«‡ø◊ ÏπÒ≈ ’∂ Ù«‘È≈˜
Â∂ ¿π √ Á∂ Í«Ú≈ ˘ «¬È√≈¯
Áπ ¡ ≈¿π ‰ Ò¬∆ ÒØ ’ -ÿØ ˇ ÒÛ∑ È Á≈
¡ÀÒ≈È ’ «ÁæÂ≈Õ «¬√ Ó∆«‡ø◊ «Úæ⁄
Ò◊Ì◊ «¬æ’ ‘˜≈ √È¡Â∆ Ó˜Á»,
Áπ’≈ÈÁ≈, ∂‘Û∆-ÎÛ∆ Á≈ ’øÓ ’È
Ú≈ˇ∂ ¡≈«Á ÒØ’ Ù≈ÓÒ √ÈÕ ’≈÷≈È≈
Ó˜Á» Ô»È∆¡È Á∂ ¡≈◊»¡ª ¡Â∂ Óπ‘æÒ∂
Á∂ ’πæfi ÒØ’ª ˘ Ù≈ÓÒ ’’∂ ““„ø‚≈∆
ÏÒ≈Â’≈ ¡Â∂ ’ÂÒ ’ª‚ «ÚØË∆
√øÿÙ ’Ó∂‡∆”” ω≈¬∆ ◊¬∆Õ «¬‘ ÂÀ¡
’∆Â≈ «◊¡≈ «’ ¡◊Ò∂ «ÁÈ Ô≈È∆ I
Á√øÏ ˘ ÍπÒ∆√ ’«ÓÙÈ Á∂ ÁÎÂ
”Â∂ Úæ‚≈ ËÈ≈-Óπ‹≈‘≈ ’∆Â≈ ‹≈Ú∂
¡Â∂ Óø◊ ’∆Â∆ ‹≈Ú∂ «’ √≈∂ ÁØÙ∆¡ª
˘ Âπø «◊ÃÎÂ≈ ’∆Â≈ ‹≈Ú∂, ‹ÒÁ
ÂØ∫ ‹ÒÁ ⁄Ò≈È Í∂Ù ’’∂ ’∂√ Î≈√‡
‡z À ’ ’Ø  ‡ «Úæ ⁄ ⁄Ò≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂ Õ
ÏÒ≈Â’≈ ¡Â∂ ’ÂÒ Á∂ √≈∂ ÁØÙ∆¡ª
˘ Î≈‘∂ Ò≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂ Õ «¬√ ◊π ø ‚ ≈
«◊Ø‘ Á∆ ÓÁÁ ’È Ú≈ˇ∂ ÁØÙ∆ √≈∂
ÍπÒ∆√ ¡Î√ª ˘ ‹∂Ò∑ƒ ‚æ«’¡≈ ‹≈Ú∂
¡Â∂ ¡Í≈«Ë’ Ó∞’ºÁÓ≈ ⁄Ò≈ ’∂ √÷Â
ÂØ ∫ √÷ √˜≈ «Áæ  ∆ ‹≈Ú∂ Õ Í∆ÛÂ
Í«Ú≈ ˘ Úæ Ë ÂØ ∫ Úæ Ë Óπ ¡ ≈Ú‹≈
«ÁæÂ≈ ‹≈Ú∂Õ ¡≈Ó ÒØ’ª ÷≈√’ ¡Ωª
Á∆ √πæ«÷¡≈ Á∆ ◊ø‡∆ ’∆Â∆ ‹≈Ú∂Õ
◊πø‚≈-ÍπÒ∆√-«√¡≈√∆ È≈Í≈’ ◊·‹ØÛ
˘ ÂØ«Û¡≈ ‹≈Ú∂Õ
«¬√∂ ≈ ’∆ÏÈ «¬æ ’ Ú‹∂
Ù«‘È≈˜ Á∆ ÓΩ ‘Ø ◊¬∆Õ ¡◊Ò∂ «ÁÈ
Íπ Ò ∆√ ’«ÓÙÈ Á∂ Á¯Â ”Â∂
Óπ‹≈‘≈ È‘ƒ ‘Ø √«’¡≈ Í Ù«‘È≈˜
Á∂ ÿ ¡æ◊∂ ‘˜≈ª ÒØ’ª Á≈ Óπ˜≈‘≈
‘Ø«¬¡≈Õ ’≈÷≈È≈ Ó˜Á» Ô»È∆¡È Á∂
È≈ˇ ‡À ’ √‡≈¬∆Ò-‘Ω ˜ ∆ ’≈Ó◊≈
Ô»È∆¡È, Í≥‹≈Ï √‡»‚À∫‡√ Ô»È∆¡È,
ÈΩ ‹ Ú≈È Ì≈ √Ì≈ ¡Â∂ «Ï◊π Ò
Ó˜Á» Á√Â≈ Ú∆ ÿØˇ Á∆ ‘Ó≈«¬Â
«Úæ ⁄ ¡≈ ◊¬∂ Õ «¬Ò≈’∂ Á∂ ÒØ ’ ª ˘
¡Í∆Ò ’∆Â∆ «’ Ó˜Á» ’øÓª ”Â∂ È≈
‹≈‰, Áπ’≈ÈÁ≈ ’øÓ-ËøÁ∂ ÏøÁ æ÷‰
¡Â∂ Ù«‘È≈˜ ”Â∂ ˜Ï-‹π Ò Ó Á∂
ÁØÙ∆¡ª ˘ √˜≈Úª ’≈¿π‰ Ò¬∆ ÿØˇ
«Úæ⁄ Ù≈ÓÒ ‘Ø‰Õ ‘˜≈ª ÒØ’ª È∂ «¬√
√æÁ∂ Á≈ ÌÚª ‘πø◊≈≈ «ÁæÂ≈Õ ÍÃÙ≈√È
È∂ «¬Ò≈’∂ ˘ Íπ Ò ∆√ ¤≈¿π ‰ ∆ «Úæ ⁄
ÏÁÒ «ÁæÂ≈Õ ÒØ’ª ˘ Óπ˜≈‘≈ ÏøÁ
’È Ò¬∆ «’‘≈ «◊¡≈, Í ÒØ’ ‚‡∂
‘∂Õ ◊ˇ∆-◊ˇ∆ «Úæ⁄ È≈’∂ Ò≈¬∆ ÷Û∆
ÍπÒ∆√ È∂ Ï‘π Úæ‚∆ «◊‰Â∆ Ó˜Á»ª
˘ Óπ ˜ ≈‘∂ Ú≈ˇ∆ ʪ Í‘π ø ⁄ ‰ È‘ƒ
«ÁæÂ≈Õ Í Ï‘π Úæ‚∆ «◊‰Â∆ ¡«‹‘∂
Ó˜Á»ª Á∆ √∆, «‹‘Ȫ «Úæ⁄ ¡Ωª
Ú∆ Ù≈ÓÒ √È ‹Ø ÍπÒ∆√ È≈ˇ fi◊Û
’∂ ËÈ≈ √Ê≈È ¿πµÂ∂ Í‘πø⁄∂Õ Á«‘ÙÂ
≈‘ƒ Óπ˜≈‘∂ ˘ «÷‚≈¿π‰ «Úæ⁄ È≈’≈Ó
«‘‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á ÍπÒ∆√ È∂ Ú؇-χØ»
Í≈‡∆¡ª Á∂ ¤Ø‡∂-Úæ‚∂ ÁÒ≈Ò Ò∆‚ª
¡Â∂ ÁÒ≈Ò Ë≈«Ó’ ¡≈◊± ¡ ª Á≈
√‘≈≈ «Ò¡≈Õ Íπ Ò ∆√-√’≈ Á∂
ÁÒ≈Ò Ò∆‚ª Á≈ «¬æ ’ Úæ ‚ ≈ fiπ ø ‚
Óπ˜≈‘∂ ˘ ‘‡Ú≈¿π‰ Á∆ ’Ø«ÙÙ ’È
Òæ«◊¡≈Õ «¬‘Ȫ Á≈ Í»≈ ˜Ø √∆ «’
Ò≈Ù ¡≈¿π ‰ ÂØ ∫ Í«‘Òª-Í«‘Òª
Óπ˜≈‘≈ ÏøÁ ‘Ø ‹≈Ú∂Õ Ù«‘È≈˜ Á∆ Óª
¡Â∂ Ì≈ Í«‘Òª Ú≈Í√ ¡≈ ◊¬∂ √ÈÕ
ÍπÒ∆√ ¡Â∂ ÁÒ≈Ò Ò∆‚ª È∂ Í«Ú≈
¡Â∂ Óπ‘æÒ∂ Á∂ ‘Ø ÒØ’ª ”Â∂ ˘ ÌÓ≈¿π‰
Á∆ Ï‘π ’Ø«Ù√ ’∆Â∆ Í ’≈ÓÔ≈Ï
È‘ƒ ‘ج∂Õ ¡’≈Ò∆-Ì≈‹Í≈ È∂ ª ‹Ø
’È≈ √∆ ¿π‘ ’∆Â≈ ‘∆ Í ’ª◊√
Á∂ «¬æ ’ Óπ √ «ÒÓ Ò∆‚ È∂ «¬√˘
¡≈͉∆ ’Ω Ó Á≈ Ó√Ò≈ ’«‘ ’∂
Óπ˜≈‘≈ ÏøÁ ’È Ò¬∆ «’‘≈Õ ¿π√È∂
Óª È»ø «’‘≈ «’ Ô»È∆¡È Ú≈«ˇ¡ª ˘
’«‘‰ «’ ËÈ≈ ¸æ’ ÒÀ‰Õ Í Óª È∂
¿π √ ˘ ·Ø ’ ’∂ ‹Ú≈Ï «Áæ  ≈ «’
Óπ˜≈‘≈ ÏøÁ È‘ƒ ‘ØÚ∂◊≈Õ ÁÒ≈Òª È∂
Ó˜Á» ¡≈◊»¡ª ˘ ◊À-√Ó≈«‹’ ÂæÂ,
Á«‘ÙÂ◊Á ¡≈«Á ’«‘ ’∂ ÏÁÈ≈Ó
’È Á∆ ’Ø«ÙÙ ’∆Â∆Õ Ù«‘È≈˜ Á∆
ÓΩ Ҭ∆ Í∆Û ͫÚ≈ ˘ ‘∆ ÁØÙ∆
·«‘≈¿π ‰ Á∆¡ª ’Ø « ÙÙª ‘Ø ¬ ∆¡ªÕ
Ï≈¡Á «Úæ⁄ «¬‘Ȫ Ò∆‚ª È∂ «ÏȪ
Ȫ ÂØ∫ ¡÷Ï≈ª «Úæ⁄ Ú∆ «¬‘ ◊ÒÂ
«Ï¡≈ÈÏ≈˜∆ ’∆Â∆Õ «¬‘Ȫ Áæ«Ò¡ª ˘
Ó»ø‘ ÂØÛ ‹Ú≈Ï «ÁøÁ∂ ‘ج∂ ÒØ’ ÙøÿÙ
”Â∂ ‚‡∂ ‘∂ Õ Íπ Ò ∆√ Íà ٠≈√È ÚØ ‡
Í≈‡∆¡ª ¡Â∂ Ë≈«Ó’ ‹æÊ∂ÏøÁ∆¡ª Á∂
ÁÒ≈Ò Ò∆‚ª Á∆ ÓÁÁ È≈ˇ Ò≈Ù
˘ ÒØ ’ ª Á∂ ’Ϙ∂ «Úæ ⁄ ¡≈¿π ‰ ÂØ ∫
Ï⁄≈¿π‰ «Úæ⁄ ’≈ÓÔ≈Ï «‘≈Õ «¬æ’
Úæ ‚ ∂ Ë≈«Ó’ Ò∆‚ Úæ Ò Ø ∫ Ë≈«Ó’
∆Â∆ «Ú≈‹ª Á≈ Ï‘π  «˜¡≈Á≈,
Ú≈-Ú≈, Ú≈√Â≈ Í≈¬∂ ‹≈‰ ’≈È
Í«Ú≈ ˘ ≈ [email protected]@ Ú‹∂ Ù«‘È≈˜
Á∆ Ò≈Ù Á¯È≈¿π‰ Ò¬∆ Әϻ ‘؉≈
«Í¡≈Õ
Í Íπ Ò ∆√ ÒØ ’ ª Á≈ Ø ‘ ¡Â∂
“√øÿÙ ’Ó∂‡∆” Â∂ Ô»È∆¡È ¡≈◊»¡ª
Á≈ √÷ Úæ¬∆¡≈ Ú∂÷ ¸æ’∆ √∆Õ I
Á√ø Ï  Á∂ ËÈ∂ - Óπ ˜ ≈‘∂ ÂØ ∫ Ï≈¡Á
‘Ø  Ȫ ◊π ø « ‚¡ª ˘ «◊à ΠÂ≈ ’∆Â≈
«◊¡≈Õ «¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á ‘Ø ◊πø‚∂ Ú∆
ÎÛ Ò¬∂ ◊¬∂Õ Í √’≈ ¡Â∂ ÍπÒ∆√
Úæ Ò Ø ∫ ÁØ Ù ∆¡ª ˘ Ï⁄≈¿π ‰ Á∆¡ª
√≈«˜Ùª ÏøÁ È‘ƒ ‘ج∆¡ªÕ Í≥‹≈Ï Á≈
¿πÍ Óπæ÷ ÓøÂ∆ ¡Â∂ ◊ë‘ ÓøÂ∆ √π÷Ï∆
Ï≈ÁÒ AB Á√ø Ï  ˘ Ó∆‚∆¡≈ ˘
«Ï¡≈È «Áø Á ≈ ˛ «’ ““Ó≈ÓÒ∂ Á∆
√æ⁄≈¬∆ ’πæfi ‘Ø ˛””Õ «¬√ «Ï¡≈È Á≈
¡Ê ˛ ÈæÏ∂ Î∆√Á∆ √Û ¸æ’∆, «˜øÁ◊∆
ÓΩ Á∆ ÒÛ≈¬∆ ÒÛ ‘∆ Ù«‘È≈˜ Á≈
‹æ‹ √≈‘Ó‰∂ «ÁæÂ≈ «Ï¡≈È fi»·≈ ˛,
«’ Ù«‘È≈˜ Á∂ Ó≈Â≈, «ÍÂ≈, ÌÀ‰Ì≈ Ú∆ fi»· ÏØÒ ‘∂ ‘ÈÕ ‚∂„ Ó‘∆È∂
ÂØ∫ √πæ«÷¡≈ ¡Â∂ «¬È√≈¯ Ò¬∆ ‹»fi
‘∂, ÈΩ‹Ú≈È Ë∆ Á∆ «Ì¡≈È’ ÓΩÂ
Á≈ √ÁÓ≈ fiæÒ ‘∂ Í∆Û ͫÚ≈ Á∂
‹ıÓª ”Â∂ √π÷Ï∆ Ï≈ÁÒ Á∂ «Ï¡≈È
È∂ ¨‰ «¤Û’ «ÁæÂ≈Õ √ÍæÙ‡ ‘Ø ¸æ’≈
√∆ «’ «ÌzÙ‡ Í≥‹≈Ï √’≈ Ó√Ò∂ ˘
◊Ò ø ◊  Á∂ ’∂ ’≈ÂÒª,
ÏÒ≈Â’≈∆¡ª Á∂ ◊π ø ‚ ≈ «◊Ø ‘ ¡Â∂
¿π√Á∆ «Íæ· Ê≈ÍÛÈ Ú≈ˇ∂ Ò∆‚ª ˘
Ï⁄≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁ∆ ˛Õ ˜≈ÒÓ-«ÌzÙ‡
‘≈’Ó «ÿ‰≈¿π‰∆¡ª ⁄≈Òª ⁄æÒ ‘∂
√ÈÕ √’≈ «¬√ Ó≈ÓÒ∂ ˘ ◊ÒÂ
ø ◊  Á∂ ’∂ Ó≈Û∂ ≈‹ ÍÃ Ï ø Ë ˘
¤πÍ≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁ∆ √∆Õ √π÷Ï∆ Ï≈ÁÒ
Á∂ «Ï¡≈È «÷Ò≈¯ AD Á√ø Ï  ˘
´«Ë¡≈‰∂ Á∂ «ÂøÈ ‘˜≈ ÂØ∫ ÚË∂∂ ÒØ’ª
È∂, «‹È∑ª «Úæ⁄ Óπæ÷ ÂΩ ”Â∂ Ó˜Á»
Ù≈ÓÒ √È, È∂ “√øÿÙ ’Ó∂‡∆” ¡Â∂
Ó˜Á»-ÈΩ‹Ú≈È-«Ú«Á¡≈Ê∆
‹æÊ∂ÏøÁ∆¡ª Á∆ ¡◊Ú≈¬∆ «Úæ⁄ ÈÀÙÈÒ
‘≈¬∆Ú∂-A (‹∆.‡∆. Ø‚) ”Â∂ ¡≈Ú≈‹≈¬∆
ÁØ-„≈¬∆ ÿø‡∂ Ò¬∆ Í»∆ Â∑ª ·æÍ ’
«ÁæÂ∆Õ „ø‚≈∆ «¬Ò≈’≈ «Î ÂØ∫ ÍπÒ∆√
¤≈¿π ‰ «Úæ ⁄ ÏÁÒ «Áæ  ≈ «◊¡≈Õ
≈¬∆ÎÒª, ‚ø«‚¡ª ¡≈«Á ‘«Ê¡≈ª
È≈ˇ ÒÀ √ Íπ Ò ∆√ Á√Â∂ Óπ ˜ ≈‘∂
√≈‘Ó‰∂ ÂÀÈ≈ ’ «ÁæÂ∂ ◊¬∂Õ ÍπÒ∆√
Á«‘Ù ≈‘ƒ ËÈ≈ «÷‚≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁ∆
√∆Õ Í ÒØ’ «‘æÒ∂ È‘ƒÕ ÍÃÙ≈√È ÚæÒØ∫
«¬È√≈¯ Á∂ ‰ Á∆ ◊ø ‡ ∆ ’È ÂØ ∫
Ï≈¡Á ‘∆ ÈÀÙÈÒ ‘≈¬∆Ú∂ ÷≈Ò∆ ’∆Â≈
«◊¡≈Õ «¬‘ √’≈ ¡Â∂ Íπ Ò ∆√Íà ٠≈√È ˘ «¬æ ’ «⁄Â≈ÚÈ∆ √∆ «’
‹∂’ ÁØÙ∆¡ª ˘ Ï⁄≈¿π‰ Á∆ ÌØ≈ Ú∆
’Ø«ÙÙ ‘ج∆ ª ÒØ’ ‘≈’Óª Á∆ «¬æ‡
È≈ˇ «¬æ ‡ ÷Û’≈ Á∂ ‰ ◊∂ Õ «¬√ ÂØ ∫
Ï≈¡Á √’≈ ÚæÒØ∫ «¬‘ √ÎÀÁ fi»·
ÏØ«Ò¡≈ «◊¡≈ «’ √π÷Ï∆ Ï≈ÁÒ Á≈
«Ï¡≈È «’√∂ ‘Ø Ó√Ò∂ √ÏøË∆ √∆Õ «¬√
ÂØ∫ Ï≈¡Á ¡˜≈Á ÿπøÓ «‘≈ «¬æ’ ‘Ø
ÁØ Ù ∆ Ú∆ ÎÛ «Ò¡≈ «◊¡≈Õ «Ïø Á ,
¡ÈÚ, ¡Ó‹∆Â, «È¡≈˜, Ïæ Ò ∆,
Ù«‘˜≈Á, ÏæÏ» ¡Â∂ «Úæ’∆ ‹∂Ò∑ «Úæ⁄
‘ÈÕ
¿π Í Ø ’  ÁØ Ù ∆¡ª ÂØ ∫ «¬Ò≈Ú≈
ÍπÒ∆√ È∂ ÁØ ‘Ø «Ú¡’Â∆ «◊ÃÎÂ≈
’∆Â∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ ÍπÒ∆√ ‘π‰ «¬‘ ‘∆
˛ «’ «¬‘Ȫ «Úæ⁄Ø∫ «¬æ’ √πÒÂ≈È Èª
Á≈ ÒÛ’≈ «¬‘ ’«‘ «‘≈ ˛ «’ BE
ÂØ∫ BG ¡’»Ï Âæ’ ÒÛ’∆ ¿π√Á∂
È≈ˇ √∆ È≈ «’ ¡◊Ú≈ ‘Ø ¬ ∆ √∆Õ
√ÍæÙ‡ ˛ «’ ◊πø‚≈-ÍπÒ∆√-«√¡≈√∆
◊º·‹ØÛ ‘π‰ fi»·∂ ◊Ú≈‘ ÷Û∂ ’ «‘≈
˛Õ Ó√Ò∂ «Úæ⁄ «Î ÂØ∫ ◊Ò ø◊Â
Á∂ ‰ Á∆ ’Ø « ÙÙ ’∆Â∆ ‹≈ ‘∆ ˛Õ
‹ª⁄-ÍÛÂ≈Ò ˘ ÁØÙ∆¡ª ˘ Ï⁄≈¿π‰
Á∆ «ÁÙ≈ «Úæ⁄ ⁄Ò≈«¬¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛
È≈ «’ ÁØÙ∆¡ª ˘ √‹≈Úª Á∂‰ Ò¬∆Õ
√’≈ ¡◊Ú≈, ÏÒ≈Â’≈ ¡Â∂
’ÂÒ Á∂ ¡‰ÓÈπæ÷∆ ’≈∂ ÍÃÂ∆ ÒØ’ Ø‘
˘ ÿæ‡ ’È Ò¬∆ «¬√˘ ÍÃ∂Ó ’‘≈‰∆
ω≈¿π‰ Á∆ ’Ø«Ù√ ’ ‘∆ ˛Õ
√øÿÙ ’Ó∂‡∆ Á≈ ÓπÛ-◊·È ¡Â∂
Ù˪‹Ò∆ √Ó≈◊Ó Ò¬∆ «ÚÙ≈Ò
Ò≈ÓÏø Á ∆ : ÿØ ˇ Á∆¡ª ˜»  ª ˘
Ú∂÷Á∂ ‘ج∂ “ÙøÿÙ ’Ó∂‡∆” ˘ ÈÚª »Í
«Áæ  ≈ «◊¡≈Õ ’≈÷≈È≈ Ó˜Á» 
Ô» È ∆¡È, Í≥ ‹ ≈Ï È∂ ‡À ’ √‡≈¬∆Ò‘Ω ˜ ∆ ’≈Ó◊≈ Ô» È ∆¡È, Í≥ ‹ ≈Ï;
Í≥ ‹ ≈Ï √‡» ‚ À ∫ ‡√ Ô» È ∆¡È, Í≥ ‹ ≈Ï;
ÈΩ ‹ Ú≈È Ì≈ √Ì≈; ¡Â∂ «Ï◊π Ò
Ó˜Á» Á√Â≈ ˘ È≈ˇ ÒÀ ’∂ “„ø‚≈∆
ÏÒ≈Â’≈ ¡Â∂ ’ÂÒ ’ª‚ «ÚØË∆
√øÿÙ ’Ó∂‡∆” ˘ ÓπÛ-◊«·Â ’∆Â≈Õ
BH Á√øÏ ˘ ◊πø‚≈◊Á∆ «÷Ò≈¯ ‹»fiÁ∂
‘Ø ¬ ∂ Ó-«Ó‡‰ Ú≈ˇ∆ Ù«‘È≈˜ ˘
√Ó«Í «ÚÙ≈Ò Ù˪‹Ò∆ ’È Á≈
¡ÀÒ≈È ’∆Â≈ «◊¡≈Õ ´«Ë¡≈‰∂ √Ó∂Â
‘ØȪ «‹«Ò∑¡ª Á∂ Ù«‘ª-«Í≥‚ª «Úæ⁄
√ø ÿ ‰∆ Óπ « ‘≥ Ó ⁄Ò≈ ’∂ ÒØ ’ ª Á∆
Ò≈ÓÏø Á ∆ ’∆Â∆ ◊¬∆Õ Ù«‘È≈˜ ˘
Ù˪‹Ò∆ Á∂ ‰ Ò¬∆ ¡Â∂ ◊π ø ‚ ≈ÍπÒ∆√-«√¡≈√∆ ◊·‹ØÛ Á≈ Ó»ø‘ Ìøȉ
Ò¬∆ ¡æ · ‘˜≈ ÂØ ∫ ÚË∂  ÒØ ’
Ù˪‹Ò∆ √Ó≈◊Ó «Úæ⁄ Í‘πø⁄∂Õ «¬√
«ÁÈ √’≈ È∂ „ø‚≈∆ «¬Ò≈’∂ «Úæ⁄
Í«‘Òª È≈ˇØ∫ Ú∆ «’Â∂ ÚË∂∂ ÍπÒ∆√
Ò◊≈ ’∂ «¬æ’ Á«‘Ù Á≈ Ó≈‘ΩÒ ÷Û≈Õ
Á«‘Ù Á∂ «¬√ Ó≈‘ΩÒ ¡Â∂ ’Û≈’∂ Á∆
·ø„ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ·≈·ª Ó≈Á≈ «¬’æ·
‘Ø « ¬¡≈Õ ÒØ ’ Áπ Ù Ó‰ª ˘ Ó» ø ‘ «Úæ ⁄
™◊Òª Í≈¿π‰ ”Â∂ Әϻ ‘؉≈ «Í¡≈Õ
ÒØ’ ¡≈◊»¡ª È∂ √’≈ ˘ «Î ÂØ∫
√ı «⁄Â≈ÚÈ∆ «Áæ  ∆ «’ ‹∂ ’ 
ÁØÙ∆¡ª ˘ Ï⁄≈¿π‰ Á∆ ’Ø«ÙÙ ‘ج∆ ª
ÒØ’ ‘≈’Óª Á∆ «¬æ‡ È≈ˇ «¬æ‡ ÷Û’≈
Á∂‰◊∂Õ
ÿØ ˇ Á∆¡ª ¡«‘Ó Íà ≈ ÍÂ∆¡ª :
¡æ‹ √Ó≈‹ «Úæ⁄ ¡Ωª ¿πµÂ∂ ˜πÒÓ
ÚæËÁ∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ ÏÒ≈Â’≈, ’ÂÒ,
¤∂ Û ¤≈Û, ’π æ ‡ Ó≈, Â∂ ˜ ≈Ï √π æ ‡ ‰,
¡◊Ú≈ ’È ¡≈«Á ˜π Ò Óª È≈ˇ
÷Ω ¯ È≈’ ‘Ò≈ ÍÀ Á ≈ ‘Ø ¸æ ’ ∂ ‘ÈÕ
¡Ω «ÚØË∆ Ú«‘Ù∆ ÓÁ Ó≈È«√’Â≈
‘ ’ÁÓ ¿πµÂ∂ ¡Ωª ˘ «Ù’≈ ω≈
‘∆ ˛Õ «ÚÙ∂Ù ÂΩ ”Â∂ «√¡≈√∆-ÍπÒ√∆ÍÃÙ≈Ù«È’ √ÍÃ√Â∆ ‘∂· ͡‰ Ú≈ˇ∂
Ï∂÷Ω¯ ◊πø‚≈ «◊Ø‘ ¡Ωª ˘ ‘ÚÙ Á∂
÷»È∆ Í≥«‹¡ª È≈ˇ Ò‘»-´‘≈‰ ’ ‘∂
‘ÈÕ ◊ˇ∆-◊ˇ∆, Óπ ‘ æ Ò ∂ - Óπ ‘ æ Ò ∂ ”⁄,
√’» Ò ª-’≈Ò‹ª Á∂ ◊∂ ‡ ª ”Â∂ Ì»  ∂
◊πø‚≈ «◊Ø‘ Á«‘Ù ÎÀÒ≈ ‘∂ ‘È,
¡Ω  ª ˘ ¡≈͉∆ ‘Ú√ Á≈ «Ù’≈
ω≈ ‘∂ ‘ÈÕ ¡«‹‘∂ √Ó∂∫ «Úæ⁄ ¡Ωª
√Ó∂ √ÌȪ ¡≈Ó ÒØ’ª Á∆ √πæ«÷¡≈
Ò¬∆ ‘≈’Óª ”Â∂ fi≈’ È‘ƒ ’∆Â∆ ‹≈
√’Á∆Õ ¡Ω  ª ¡Â∂ ¡≈Ó ÒØ ’ ª ˘
¡≈͉∆ ≈÷∆ Ò¬∆ ¡≈Í ¡æ◊∂ ¡≈¿π‰≈
ÍÚ∂◊≈Õ «¬’Óπæ· ‘Ø ’∂ √≈˘ ˜Ï≈˜≈ÒÓ ‘≈’Óª, «ÌzÙ‡ «√¡≈√∆ Ò∆‚ª
¡Â∂ ¿πÈ∑ª Á∂ Í≈ˇ∂ ‘ج∂ Ì»Â∂ ◊πø‚≈
«◊Ø‘ª ˘ ÒÒ’≈È≈ ‘ØÚ∂◊≈Õ ‹æÊ∂ÏøÁ
¡Â∂ ‹π fi ≈» ÒÛ≈¬∆ ÒÛÈ∆ ‘Ø Ú ∂ ◊ ∆Õ
Ï∂«¬È√≈¯ Á∆¡ª È∆‘ª ”Â∂ «‡’∂ «¬√
´‡∂∂ ‹≈ÒÓ ÍÃÏøË «÷Ò≈¯ ÿØˇ ÒÛ∑
’∂ ÒØ’ Ù«‘È≈˜ Â∂ ¿π√Á∂ Í«Ú≈ ˘
«’√ Íæ Ë  Âæ ’ «¬È√≈¯ Áπ ¡ ≈¿π ‰
«Úæ⁄ ’≈ÓÔ≈Ï ‘Ø Í≈¿π‰◊∂ «¬‘ ª
¡≈¿π ‰ Ú≈ˇ≈ √Óª ‘∆ Áæ √ ∂ ◊ ≈Õ Í
«¬√ ÿØ ˇ È∂ ‘π ‰ Âæ ’ ’¬∆ ¡«‘Ó
ÍÃ≈ÍÂ∆¡ª ’∆Â∆¡ª ‘ÈÕ
«¬√ ÿØ ˇ È∂ Ù«‘È≈˜ Á∂ √≈∂
ÏÒ≈Â’≈∆¡ª-’≈ÂÒª ˘ ‹∂Ò∑ ”⁄ ÏøÁ
’≈¿π‰ ”⁄ ’≈ÓÔ≈Ï∆ ‘≈√Ò ’∆Â∆
˛Õ Íπ Ò ∆√-Íà ٠≈√È-√’≈ ˘
¡Í≈Ë∆¡ª Á∆ Èø ◊ ∆-«⁄æ ‡ ∆ ÓÁÁ
’È ÂØ∫ ÍÀ «Íæ¤∂ «÷æ⁄‰ Ò¬∆ Әϻ
’∆Â≈ ˛Õ ‹∂’ «¬‘ ÿØˇ È≈ ¤∂«Û¡≈
«◊¡≈ ‘πøÁ≈ ª «◊ÃÎÂ≈ ◊πø‚∂ ‹ÒÁ
‘∆ ˜Ó≈Ȫ ’≈ ’∂ Ï≈‘ ¡≈ ‹ªÁ∂,
Í∆Û ͫÚ≈ ”Â∂ «Î ÂØ ∫ ’«‘
„≈‘πøÁ∂, ÒØ’ª ˘ ◊πø‚≈◊Á∆ Á≈ «Ù’≈
ω≈™Á∂Õ
‹∂ ’  «¬‘ ÿØ ˇ È≈ ‘π ø Á ≈ ª
Ù«‘È≈˜ ¡Â∂ ¿π √ Á∂ Í«Ú≈ È≈ˇ
Ú≈Í«¡≈ «¬‘ ‘ΩÒÈ≈’ ÿ‡È≈¥Ó ÁÏ
(√¯≈ BA Á∆ Ï≈’∆)
’∂ «‘ ‹≈‰≈ √∆Õ ÒØ’ ÿØˇ È∂ «¬√
ÿ‡È≈¥Ó Úæˇ «Ú¡≈Í’ ÒØ’≈¬∆ Á≈
«Ë¡≈È «÷æ«⁄¡≈ ˛Õ «¬√ ÿØˇ È∂ ¡≈Ó
ÒØ ’ ª ”Â∂ , ÷≈√’ ¡Ω  ª ”Â∂ ‘π ø Á ∂
˜πÒÓª Á∂ ◊øÌ∆ ÓπæÁ∂ ˘ ¿πÌ≈ ’∂ Í∂Ù
’∆Â≈ ˛Õ Ù«‘È≈˜ ˘ «¬È√≈¯
Áπ ¡ ≈¿π ‰ Ò¬∆ ˜≈∆ «¬√ ÿØ Ò È∂
◊πø‚≈-ÍπÒ∆√-«√¡≈√∆ ◊·‹ØÛ ˘ ÒØ’ª
«Úæ⁄ Èø◊≈ ’∆Â≈ ˛ ¡Â∂ «¬√ «÷Ò≈¯
«¬’Óπæ· ‘Ø ’∂ ÒÛ∑È Á∆ ˜» ˘ ÒØ’
ÓȪ «Úæ⁄ √Ê≈Í ’∆Â≈ ˛Õ
«¬√ ÿØˇ Á∆ «¬æ’ Ï∂‘æÁ ¡«‘Ó
ÍÃ≈ÍÂ∆ ÒøÓ∂ √Ó∂∫ ÁΩ≈È ÒØ’ ÓȪ «Úæ⁄
ÍÀ Á ≈ ‘Ø ¬ ∆ Íπ Ò ∆√ ¡Â∂ ◊π ø « ‚¡ª Á∆
Á«‘Ù ˘ ÂØ « Û¡≈ ‹≈‰≈ ˛Õ ÒØ ’
ÁπÙÓ‰ª «Úæ⁄ ÒØ’ ¬∂’∂ Á∆ Â≈’ Á∆
Á«‘Ù ÍÀ Á ≈ ‘Ø ¬ ∆ ˛Õ ÚÀ √ ∂ ª Í»  ∂
√Ó≈‹ «Úæ⁄ ‘∆ ◊πø«‚¡ª Â∂ ÍπÒ∆√ Á∆
Á«‘Ù ¡≈Ó ˛ Í √È¡Â∆ Ó˜Á»
¡Ï≈Á∆ Ú≈ˇ∂ „ø ‚ ≈∆ «¬Ò≈’∂ «Úæ ⁄
Íπ Ò ∆√ ¡Â∂ ◊π ø « ‚¡ª Á∆ Ï‘π Â
«˜¡≈Á≈ Á«‘Ù ω∆ ‘ج∆ √∆Õ Á√øÏ
[email protected]@ «Úæ⁄ Ú≈Í∂ „ø‚≈∆ ’ª‚ ÁΩ≈È
ÒØ’ª ˘ ◊πø«‚¡ª ¡Â∂ ÍπÒ∆√ Á∂ ÏÏ
˜Ï Á≈ √≈‘Ó‰≈ ’È≈ «Í¡≈ √∆Õ
´æ ‡ ª-÷Ø ‘ ª, ’π æ ‡ -Ó≈, ’ÂÒª Á≈
«Ù’≈ Ó˜Á» ¡Â∂ ‘Ø ¡≈Ó ÒØ’ ‹ÁØ∫
√Û’ª ”Â∂ ¿π µ Â∂ √È ÂØ ∫ Íπ Ò ∆√ È∂
◊π ø « ‚¡ª ˘ È≈ˇ ÒÀ ’∂ ÒØ ’ ª ˘
◊Ø ˇ ∆¡ª È≈ˇ Ìπ ø « È¡ª √∆, ÏÏ
Ò≈·∆⁄≈‹ ’∆Â≈ √∆Õ ‚ª◊ª,
«’Í≈Ȫ ‘æ Ê ª ÎÛ∆ ◊π ø « ‚¡ª ’Ø ˇ Ø ∫
ÍπÒ∆√ È∂ Ó˜Á»ª Á∂ ÿª ˘ Úæ‚∂ ÍæË
”Â∂ √≈«Û¡≈ √∆Õ ¡Ω  ª È≈ˇ
ÏÒ≈Â’≈ ’∆Â∂ √ÈÕ Úæ‚∆ «◊‰Â∆
Ó˜Á»ª ˘ ‹∂Ò∑ª «Úæ⁄ √πæ‡ «ÁæÂ≈ «◊¡≈
√∆Õ „ø‚≈∆ ’ª‚[email protected]@ Á∂ ‹ıÓ ¡‹∂
Ì∂ È‘ƒ √ÈÕ ÍπÒ∆√ ¡Â∂ ◊πø«‚¡ª Á∆
Á«‘Ù ¡‹∂ ◊¬∆ È‘ƒ √∆Õ
¡«‹‘∆¡ª ‘≈Òª «Úæ⁄ Ù«‘È≈˜ ˘
«¬È√≈¯ Áπ¡≈¿π‰ Ò¬∆ ◊πø‚≈-ÍπÒ∆√«√¡≈√∆ ◊·‹Ø Û «÷Ò≈¯ ÿØ ˇ Á∆
Ùπ»¡≈ ‘ج∆ ¡Â∂ ÒØ’ª Á∆ «ÚÙ≈Ò
Ò≈ÓÏøÁ∆ ’È «Úæ⁄ ’≈ÓÔ≈Ï∆ «ÓÒ∆Õ
ÿØˇ Á≈ «¬‘ Íæ÷ Úæ‚∂ √È¡Â∆ Ù«‘
´«Ë¡≈‰∂ «Úæ⁄ Ó˜Á»ª ¡Â∂ ‘Ø ÒØ’ª
Á∆ ‘æ’∆ Ò«‘ Á∆ «¬æ’ ¡«‘Ó ÍÃ≈ÍÂ∆
˛Õ
«¬√ ÿØ ˇ ÁΩ  ≈È Úæ ÷ -Úæ ÷ ÚØ ‡
Í≈‡∆¡ª Á∂ ÁÒ≈Ò Ò∆‚ª √Ó∂ ÿØˇ
˘ √≈ÏØ Â ≈˜ ’È Á∆ ’Ø « ÙÙ ’È
Ú≈ˇ∆¡ª ’¬∆ ø◊ª Á∆¡ª Â≈’ª ˘
«È÷∂ÛÈ «Úæ⁄ ¡Â∂ «¬Ò≈’∂ «Úæ⁄ ÷∆¡ª
«¬È’Ò≈Ï∆ Â≈’ª Á∂ ¡æ◊∂ Úæˉ Á≈
≈‘ ÍæË≈ ’È «Úæ⁄ ’≈¯∆ ’≈ÓÔ≈Ï∆
‘≈«√Ò ’∆Â∆ ˛Õ
ÒØ ’ ‹ÁØ ∫ «¬’Óπ æ · ‘Ø ’∂
«¬Ó≈ÈÁ≈, ‹π fi ≈» Â∂ √ÓfiÁ≈
¡◊Ú≈¬∆ ‘∂· ÔØ‹È≈ÏæË „ø◊ È≈ˇ
ÒÛÁ∂ ‘È Âª Úæ ‚ ∂ ÂØ ∫ Úæ ‚ ∂ ÒØ ’
ÁπÙÓ‰ª ˘ Ó»Ë∂ Ó»ø‘ ‚∂◊ √’Á∂ ‘ÈÕ
Ù«‘È≈˜ Á∂ ÏÒ≈Â’≈ Â∂ ’ÂÒ Á∂
ÁØ Ù ∆¡ª ˘ √‹≈ ’Ú≈¿π ‰ Ò¬∆
√ø ÿ Ù ’È Ò¬∆ ª ‹π fi ≈» ¬∂ ∂ ’ ≈
’≈«¬Ó æ÷‰≈ ‘∆ ‘ØÚ∂◊≈ √◊Ø∫ ¡Ωª
√Ó∂ √Óπæ⁄∂ ÒØ’ª ”Â∂ ’≈«¬Ó ◊πø‚≈ ≈‹
ÂØ∫ æ«÷¡≈ ¡Â∂ Óπ’Â∆ Á∆ ÒÛ≈¬∆ ˘
˜≈∆ æ÷‰∆ Ò¬∆ Ú∆ ¬∂’∂ ˘ ‘Ø «ÚÙ≈Ò
¡Â∂ Әϻ ω≈¿π‰≈ ‘ØÚ∂◊≈Õ J
Ó≈⁄ [email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
27
«Ú⁄≈ª Á≈ «Ú’≈√ ¡Â∂ »Û∆Ú≈Á∆ Ë≈È≈Ú≈
◊∞⁄È È±Íπ
‘ Ô∞º◊ ¡≈͉∂ ‘≈‰ Á∂ Ò∂÷’
Â∂ √≈«‘Â’≈ ÍÀ Á ≈ ’Á≈ ‘À Õ
√≈«‘Â’≈ ¿∞‘ «Ú«◊¡≈È∆ ‘∞≥Á≈ ‘À
‹Ø √Ó≈‹ Ò¬∆ ÈÚ∂∫ «Ú⁄≈ ¬∆‹≈Á
’Á≈ ‘ÀÕ «¬√ Â∑ª ¡√∆∫ ’«‘ √’Á∂
‘ª «’ ‘ Ô∞º◊ Á∂ ¡≈͉∂ «Ú⁄≈ ‘∞≥Á∂
‘ÈÕ
’Á∂ √Óª √∆ ‹ÁØ∫ ÓÈ∞º÷ Ú∆ Á»‹∂
‹≈ÈÚª «‹‘≈ ‘∆ «¬º’ ‹≈ÈÚ √∆Õ
ÓÈ∞º÷∆ «Ú’≈√ √Ï≥Ë∆ ’≥Ó ’Á∂ ¡≈
‘∂ «Ú«◊¡≈È∆¡ª Á≈ «Ú⁄≈ ‘À «’
Òº÷ª √≈Ò Í«‘Òª ¡Î∆’≈ Á∆ «·
ÚÀÒ∆ «Úº⁄ Ú‰Ó≈‰√ª ÂØ∫ «Ú’√Â
‘ج∆ ÓÈ∞º÷∆ È√Ò ÁπÈ∆¡ª Á∂ Úº÷Úº÷ «÷º«Â¡ª º’ ÎÀÒ∆ ¡Â∂ ¡≈͉∆
È√Ò Á≈ ¡◊ª‘ Ú≈Ë≈ ’È Òº◊∆Õ
¿∞√ √Ó∂∫ Ú∆ Ï‘∞ √≈∂ ‹≥◊Ò∆ ‹∆Ú
√È ‹Ø ÓÈ∞ º ÷ È≈ÒØ ∫ «’Â∂ Úº Ë
Â≈’ÂÚ √ÈÕ «¬‘ ¿∞‘ √Óª √∆ ‹ÁØ∫
ËÂ∆ ”Â∂ ‹∆Úª Á∆¡ª ’¬∆ È√Òª
ÍÀÁ≈ ‘ج∆¡ª ¡Â∂ ÒßÓ∂ ‹∆Ú √≥ÿÙª
”⁄Ø∫ ’¬∆¡ª Á≈ ÷≈ÂÓ≈ Ú∆ ‘Ø«¬¡≈Õ
‹∆Úª Á∂ «¬√ ’∞ÁÂ∆ √≥ÿÙ ”⁄Ø∫
ÓÈ∞ º ÷ È≈Ó Á≈ ‹∆Ú ‹∂  ± ‘Ø ’∂
«È’«Ò¡≈Õ √∆’ ͺ÷Ø∫ «¬√ Á≈ Ï‘∞Â
√≈∂ ‹≥ ◊ Ò∆ ‹∆Úª È≈Ò ’Ø ¬ ∆
Óπ’≈ÏÒ≈ Ì≈Ú∂∫ È‘∆∫ √∆ Í «ÁÓ≈◊∆
ͺ÷Ø∫ «¬‘ Á»‹∂ ‹∆Úª È≈Ò ’∞fi ÚºË
⁄∂ÂÈ √∆Õ «¬‘Ø «ÁÓ≈◊∆ √»fi È∂ ‘∆
«¬√ ˘ ËÂ∆ Á≈ √Ì ÂØ∫ √z∂Ù· ‹∆Ú
ω≈ «ÁºÂ≈ ¡Â∂ «¬‘ Á»‹∂ ‹≈ÈÚª
Á≈ Ú∆ Ó≈Ò’ ω «◊¡≈Õ ¿∞√ √Ó∂∫
ËÂ∆ ”Â∂ ÓÈ∞º÷ª Á∆ «◊‰Â∆ Ì≈Ú∂∫
Ï‘∞ ÊØÛ∑∆ √∆ Í √»fi-√Ófi È∂ «¬√
˘ ¡≈͉∆ È√Ò Á≈ Â∂ ˜ ∆ È≈Ò
Ú≈Ë≈ ’È «Úº⁄ ÓÁÁ ’∆Â∆Õ ÓÈ∞º÷
Á∆ √Ófi ‘Ø ÚË∆ ª «¬√ È∂ Ï‘∞Â
√≈∂ ‹∆Úª ˘ Í≈Ò± ω≈ «Ò¡≈ ¡Â∂
«¬È∑ª ÂØ∫ ’¬∆ Â∑ª Á∂ ’≥Ó Ú∆ ÒÀ‰
Òº◊ «Í¡≈Õ
ÓÈ∞ º ÷ ’Ø Ò «Ú⁄≈ª, Îπ  «È¡ª
¡Â∂ √πÍ«È¡ª Á∆ ¡ÁÌ∞ºÂ Â≈’ √∆,
«‹√ √Á’≈ ÓÈ∞º÷∆ √«Ì¡Â≈ «Ú’≈√
’Á∆ ’Á∆ ¡º‹ Á∂ ’≥«Í¿±‡ Ô∞º◊
º’ Í‘∞≥⁄∆ ‘ÀÕ Úº÷-Úº÷ √Ó∂∫ ÁΩ≈È
Áπ È ∆¡ª «Úº ⁄ Ï‘∞  √≈∂ «Ú⁄≈’,
«ÚÁÚ≈È ¡Â∂ «¯Ò≈√Î ÍÀ Á ≈ ‘Ø ¬ ∂
«‹È∑ª Á∂ «Ú⁄≈ª È∂ ÁπÈ∆¡ª ˘ ÈÚ∆∫
«ÁÙ≈ «ÁºÂ∆Õ √π’≈Â, ÍÒÀ‡Ø, ¡√±,
’ȫο±Ù∆¡Ù, ◊ΩÂÓ ÏπºË, ◊∞» È≈È’
Á∂ Ú ‹∆, È∆ÂÙ∂ , Ó≈’√, Î≈«¬‚
¡≈«Á Ù÷√∆¡Âª È∂ ¡≈͉∆ «ÈÚ∂’Ò∆
√Ø⁄ È≈Ò ÁπÈ∆¡ª ˘ ÍzÌ≈«Ú ’∆Â≈Õ
»Û∆Ú≈Á∆ Ë≈È≈Úª ˘ ÂØ«Û¡≈ ¡Â∂
ÁπÈ∆¡ª ˘ ÈÚ∂∫ «Ú⁄≈ «ÁºÂ∂Õ
√Ó∂ ∫ Á∂ ‘ ÁΩ  «Úº ⁄ ÓÈ∞ º ÷ Á∂
√Ø ⁄ ‰-«Ú⁄≈È Á≈ „≥ ◊ ÏÁÒÁ≈
¡≈«¬¡≈ ‘ÀÕ «Ú«◊¡≈È’ ÷Ø‹ª ¡Â∂
Â’È∆’∆ «Ú’≈√ È≈Ò «‹ºÊ∂ ÓÈ∞º÷ Á≈
«‘‰-√«‘‰ ¿∞ µ ’≈ ‘∆ ÂÏÁ∆Ò ‘Ø
«◊¡≈, ¿∞µÊ∂ √Á∆¡ª Íπ≈‰∆¡ª «ÓºÊª
Ú∆ ‡∞º‡ ‘∆¡ª ‘ÈÕ √Á∆¡ª ÂØ∫ ÓÈ∞º÷∆
√∆ √Ï≥Ë∆ √≈‚∆ ÒØ’Ë≈≈ ’«‘≥Á∆
¡≈¬∆ ‘À «’ ”Â∂≈ ⁄≥Ó È‘∆∫ «’√∂ ’≥Ó
¡≈¿∞ ‰ ≈ ÍÙ» ¡ ª Á∂ ‘º ‚ «Ú’Á∂ “ “Í
¡º ‹ √«ÊÂ∆ ÏÁÒ ◊¬∆ ‘À Õ ÓÈ∞ º ÷ ∆
¡≥◊ Á»«‹¡ª Á∂ ’≥Ó ¡≈¿∞‰ Òº◊ ͬ∂
‘ÈÕ ÓÈ∞º÷ Á≈ ÷»È, ¡º÷ª, ◊∞Á∂, Î∂ÎÛ∂
¡«Á Á»«‹¡ª Á∂ ’≥Ó ¡≈ √’Á∂ ‘ÈÕ
«¬√ «ÚÙ∂ ”Â∂ ‘Ø Ú∆ ÷Ø‹ Ò◊≈Â≈ ‹≈∆
‘ÀÕ ‘∞‰ º’ ¡√∆∫ ¡≈͉∂ Ë≈«Ó’ ◊zÊ
≥ ª
Ù≈√Âª «Úº⁄ ÍÛ∑Á∂ ¡≈¬∂ ‘ª «’ “Óª
Á∆ ’∞º÷ «¬º’ Â∑ª Á≈ ’∞≥Ì∆ È’ ‘∞≥Á∆
‘À «‹√ «Úº⁄ Íπº·≈ Ò‡«’¡≈ ‹∆Ú ºÏ
¡º◊∂ ¡‹Ø¬∆¡ª ’Á≈ ‘À «’ ÓÀ˘ «¬√
’∞≥Ì∆ È’ ”⁄Ø∫ Ï≈‘ ’º„ ÓÀ∫ Ï≈‘ ¡≈
’∂ Â∂≈ È≈Ó ‹Íª◊≈Õ Í ‹ÈÓ ÒÀ‰
¿∞ Í ≥  ‹∆Ú Áπ È ∆¡ª Á∂ ≥ ◊ ÂÓ≈«Ù¡ª «Úº⁄ ◊ÒÂ≈È ‘Ø ‹ªÁ≈ ‘ÀÕ“
«Ú«◊¡≈È È∂ ¡º‹ √≈˘ Áº«√¡≈ ‘À «’
Óª Á∆ ’∞º÷ «‹√ ”⁄Ø∫ ◊∞», Í∆, ÍÀ◊≥Ï
¡Â∂ Ó‘ªÈ≈«¬’ ‹ÈÓ∂ ¿∞‘ ’∞≥Ì∆ È’
È‘∆∫ ÏÒ«’ Í«ÚºÂ ‘ÀÕ Óª Á∆ ’∞÷
º «Úº⁄
Ϻ⁄≈ Ó≥Á-Ó≥Á Óπ√’≈¿∞∫Á≈ ‘ÀÕ ¡≈͉∂
¡≈Í ˘ Ï∂‘ºÁ √πº«÷¡Â Ó«‘√»√ ’Á≈
‘ÀÕ ¿∞‘Á∂ Áπ¡≈Ò∂ «¬º’ «fiºÒ∆Á≈ ÍÁ≈
‘ÀÕ ¿∞‘Á∂ Ó»‘
≥ «Úº⁄ ◊≥Á-Ó≥Á È‘∆∫ ‹ªÁ≈
ÏÒ«’ ¿∞‘ È≈Û»¬∂ ≈‘∆∫ ¡≈͉∆ ÷π≈’
ÒÀ «‘≈ ‘∞≥Á≈ ‘ÀÕ ‘∞‰ Óª Á∂ ◊Ì «Úº⁄
Ϻ⁄∂ ˘ «Ú⁄«Á¡ª Á∂«÷¡≈ ‹≈ √’Á≈
‘ÀÕ
«¬√ Â∑ª ÓÈ∞º÷∆ √«Ì¡Â≈ Ô∞º◊ª
ÂØ∫ Ò◊≈Â≈ «Ú’≈√ ’Á∆ ¡≈¬∆ ‘ÀÕ
«¬‘ ◊Â∆ ‘∞‰ Í«‘Òª Á∂ Óπ’≈ÏÒ∂ Ï∂‘ºÁ
Â∂˜ ‘Ø ◊¬∆ ‘ÀÕ √Ó≈«‹’ ÚÂ≈«¡≈
«Úº ⁄ Íπ  ≈ÂÈ » Û ∆Ú≈Á∆ Ë≈È≈Úª
‡∞º‡Á∆¡ª ‘ÈÕ ’∞fi ÈÚ∆∫ Â∑ª ¡≥Ë«ÚÙÚ≈√ Ú∆ ‹ÈÓ ÒÀ ‘∂ ‘ÈÕ «Ó√≈Ò
Ú‹Ø∫ ¡º‹ Úº÷-Úº÷ ’≥ÍÈ∆¡ª ’≈Ó≈Â∆
Ô≥Â ÍzØ‚’‡ ω≈ ’∂ ÌØÒ∂-Ì≈Ò∂ ÒØ’ª
˘ Ò∞ º ‡ ‘∆¡ª ‘ÈÕ «Ú«◊¡≈È’
«Ú’≈√ Á∂ È≈Ò ÓÈ∞º÷ Á∂ «Ú⁄≈ª Á≈
«Ú’≈√ ‘؉≈ Ú∆ ÏÛ≈ ˜»∆ ‘À Í
’º‡Û »Û∆Ú≈Á∆ Â≈’ª ÈÚ∂∫ «Ú⁄≈ª
˘ ÏÁ≈Ù ȑ∆∫ ’Á∆¡ªÕ ‹∂ ’ 
«Ú’≈√ Á∂ È≈Ò-È≈Ò ÓÈ∞º÷ Á∆ √Ø⁄«Ú⁄≈ Á≈ «Ú’≈√ È‘∆∫ ‘∞ ≥ Á ≈ ª
«Ú«◊¡≈È’ ÷Ø ‹ ª Ú∆ √Ó≈‹ Ò¬∆
«ÚÈ≈Ù’≈∆ √≈Ï ‘Ø √’Á∆¡ªÕ
ˆÒ √Ø⁄ Ú≈Ò∂ ÓÈ∞º÷ª Á∂ ‘ºÊª «Úº⁄
‹≈‰ È≈Ò «¬È∑ª Á∆ ˆÒ ÚÂØ∫ ‘؉∆
Ù∞» ‘Ø ‹ªÁ∆ ‘ÀÕ ÈÚ∂∫ «Ú⁄≈ª Á≈ ‘
Ô∞º◊ «Úº⁄ «ÚØË ‘∞≥Á≈ ¡≈«¬¡≈ ‘ÀÕ
Áπ È ∆¡ª Á∂ «‹‘Û∂ «÷º « ¡ª «Úº ⁄
»Û∆Ú≈Á∆ Â≈’ª ÚË∂∂ Ù’Â∆Ù≈Ò∆
‘∆¡ª, ¿∞µÊ∂-¿∞µÊ∂ ‹∆ÚÈ Í¤Û «◊¡≈Õ
¿∞ ‘ √Ó≈‹ Ï‘∞  ں ‚ ∂ «Ú⁄≈’,
«ÚÁÚ≈È, Ò∂÷’ ¡Â∂ «Ú«◊¡≈È∆ È‘∆∫
ÍÀÁ≈ ’ √’∆¡ªÕ «¬√ Á∂ ¿∞Ò‡ «‹ºÊ∂«‹ºÊ∂ Íπ≈‰∂ Ú∂«Ò¡ª «Úº⁄ Ú∆ ¡≈͉∂
«Ú⁄≈ Í◊‡ ’È Á∆ ’∞fi ¡≈˜≈Á∆
√∆, ¿∞µÊ∂ ÏÛ∂ ¿∞ÂÓ Á‹∂ Á≈ √≈«‘Â
«⁄¡≈ «◊¡≈Õ «Í¤Ò∂ ’∞fi ¡√∂ ÁΩ≈È
Ô»Í∆È Á∂Ùª «Úº⁄ ‘ج∆¡ª «Ï‹Ò∆,
‡ÀÒ∆ÎØÈ, «√È∂Ó≈, ‡∆.Ú∆. ¡Â∂ ÓØÏ≈¬∆Ò
ÎØÈ ¡≈«Á «Ú«◊¡≈È’ ÷Ø‹ª È∂ ÓÈ∞º÷∆
‹∆ÚÈ Á≈ Ó» ≥ ‘ -Óπ ‘ ªÁ≈ ‘∆ ÏÁÒ
«ÁºÂ≈Õ ÓÈ∞º÷ Á∂ √Ø⁄‰-«Ú⁄≈È ¡Â∂
ËÂ∆ Á∂ «Ú⁄‰ Á≈ „≥◊ ÏÁ«Ò¡≈
‘ÀÕ «¬√ Â∑ª ⁄≈‘∆Á≈ ª «¬‘ ‘À ÓÈ∞º÷∆
«Ú’≈√ Á∂ È≈Ò-È≈Ò ÓÈ∞º÷ Á∆ √Ø⁄«Ú⁄≈ Á≈ Ú∆ «Ú’≈√ ‘؉≈ ⁄≈‘∆Á≈
‘À Í ÓÈ∞ º ÷ ˘ ‘È∂  ∂ «Úº ⁄ º ÷ ‰
Ú≈Ò∆¡ª »Û∆Ú≈Á∆ Â≈’ª √Á∆¡ª ÂØ∫
ÓÈ∞º÷∆ √Ø⁄ ˘ Íπ≈ÂÈ Ë≈È≈Úª Á∂
√≥◊Òª È≈Ò Ï≥È∑ ’∂ º÷‰ Á∆ ’Ø«ÙÙ
’Á∆¡ª ¡≈¬∆¡ª ‘ÈÕ ÁπÈ∆¡ª Ì
«Úº⁄ «‹ºÊ∂-«‹ºÊ∂ ÓÈ∞º÷∆ √Ø⁄ »Û∆Ú≈Á∆
Ë≈È≈Úª ÂØ∫ Óπ’ ȑ∆∫ ‘∞≥Á∆ ª ¿∞µÊ∂
«Ú’≈√ Ú∆ «¬º’ Â∑ª È≈Ò «ÚÈ≈Ù ‘∆
√≈Ï «√º Ë ‘∞ ≥ Á ≈ ‘À ¡Â∂ «¬√ Á≈
Î≈«¬Á≈ ‘Ó∂Ù≈ Óπ·
º ∆ Ì ÒØ’ª ˘ ‘∆ ‘∞Á
≥ ≈
‘À √◊Ø∫ ≈‹ ’Á∆¡ª Â≈’ª ÒØ’ª
Ò¬∆ «Ú’≈√ Á∂ “‘Ú≈¬∆ Ó«‘Ò“ ¿∞√≈
’∂ ¿∞ È ∑ ª Á∆¡ª √Óº « √¡≈Úª ÂØ ∫ Ú∆
’Ó≈¬∆¡ª ’ ‹ªÁ∆¡ª ‘ÈÕ
ËÓ ¡√Ê≈Ȫ ¡Â∂ ‚∂«¡ª ”Â∂
Ò◊≈Â≈ ÚË ‘∆¡ª Ì∆Ûª Áº√Á∆¡ª
‘È «’ √Ó≈‹ Á∆ Ï‘∞«◊‰Â∆ ÏΩ«Ë’
ͺ ÷ Ø ∫ Ò◊≈Â≈ ’≥ ◊ ≈Ò ‘Ø ‘∆ ‘À Õ
⁄≥◊∆¡ª «’Â≈Ϫ, ÓÀ◊˜∆È, ¡÷Ï≈
¡Â∂ ‡À Ò ∆«Ú˜È Á∂ ⁄≥ ◊ ∂ Íz Ø ◊ ≈Ó
Íz √ ≈« ’’∂ √Ó≈‹ Á∆ √Ø ⁄ ˘
ÏÁ«Ò¡≈ ‹≈ √’Á≈ ‘À Õ √≥ ’ ∆È
Á≈«¬«¡ª ˘ ÂØÛ ’∂ Ï‘∞-«◊‰Â∆ ÒØ’ª
Á∆ √Ø⁄ ˘ Ó≈ÈÚÚ≈Á∆ √Ø⁄ ω≈«¬¡≈
‹≈ √’Á≈ ‘À Õ ⁄≥ ◊ ∂ ¡Â∂ ÈÚ∂ ∫ -ÈÚ∂ ∫
«Ú⁄≈ ◊z « ‘‰ ’Á∂ «‘‰ È≈Ò
«˜≥Á◊∆ ÚË∂∂ Ó≈ȉÔØ◊ ‘Ø ‹ªÁ∆ ‘ÀÕ
«¬√ Ò¬∆ √≈˘ √Ì ˘ ⁄≈‘∆Á≈ ‘À «’
¡≈͉∂ «ÁÓ≈◊ª Á∂ Á ÷πºÒ∑∂ º÷ ’∂ ÈÚ∂∫
«Ú⁄≈ª ˘ ÍzÚ∂Ù ‘؉ Á∂¬∆¬∂Õ ÈÚ∂∫
«Ú⁄≈ª Á∆ ØÙÈ∆ «Úº⁄ »Û∆Ú≈Á∆
Ë≈È≈Úª Á∆ Ëπ ≥ Á ¡≈͉∂ ¡≈Í
«Ï÷‰ Òº◊ ÍÀ∫Á∆ ‘ÀÕ ÈÚ∂∫ «Ú⁄≈
√≈‚∆¡ª √Ø⁄ª ˘ «ÚÙ≈ÒÂ≈ Ï÷ÙÁ∂
‘ÈÕ √≈‚∂ «Ú‘≈ ˘ ÂÏÁ∆Ò ’Á∂
‘ÈÕ √≈˘ ‘ ÚÂ≈∂ ˘ Á∂ ÷ ‰,
√Ófi‰ ¡Â∂ Í÷‰ Á∆ «ÁzÙ‡∆ «ÓÒ
‹ªÁ∆ ‘ÀÕ √≈‚∆ √Ø⁄ ËÓª, Ó˜∑Ϫ
¡Â∂ √≥ Í Á≈Úª Á∂ Á≈«¬«¡ª ˘
¿∞Òßÿ ’∂ ÓÈ≈ÚÚ≈Á∆ √Ø⁄ ω ‹ªÁ∆
‘ÀÕ Ó≈ÈÚÚ≈Á∆ ÎÒ√Î≈ ÓÈ∞º÷ ‹≈Â∆
Á∂ ‘ Â∑ ª Á∆¡ª Óπ Ù ’Òª,
√Óº«√¡≈Úª Á≈ ‘ºÒ ‘ÀÕ «¬‘Ø ÎÒ√Î≈
√≈‚∂ √«Ó¡ª Á∆ √Ì ÂØ∫ Úº‚∆ ÒØÛ
Ú∆ ‘ÀÕ
[email protected]@[email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ó≈⁄ [email protected]
28
’zªÂ∆’≈∆ ’Ú∆ Í≈Ù
‚≈. √π«≥Á Ë≥‹Ò
? Í≈Ù ’Ω‰ √∆ ?
- Ï‘∞ √≈∂ ’Ú∆ ’
ë zªÂ∆í È≈Ò
¿∞√ √Ó∂∫ ‹∞ÛÁ∂ È∂ ‹ÁØ∫ ¿∞‘ Í’ΩÛ ¿∞Ó
«Ú⁄ ¡≈¿∞∫Á∂ È∂Õ Í Í≈Ù ¤Ø‡∆ ¿∞Ó
«Ú⁄ ‘∆ ¡≈͉∂ Í«‘Ò∂ ’≈«Ú √≥◊z«‘
È≈Ò ‘∆ ’z ª Â∆’≈∆ ’Ú∆¡ª «Ú⁄
Ù≈«ÓÒ ‘Ø ‹ªÁ≈ ‘À, [email protected] «Ú⁄ ‹ÈÓ
ÒÀ‰ «Íº¤∫Ø ⁄Û∑Á∆ ‹Ú≈È∆ «Ú⁄ ‘∆ ¿∞‘
’
ë ªz Â∆’≈∆í ‘Ø «◊¡≈ √∆Õ Ì≈Ú ¡Ê
‘À «’ ë ’ z ª Â∆í Á ∆ «Ú⁄≈Ë≈≈ Á∆
Ó‘ºÂÂ≈ ˘ ¿∞‘ ◊Ì»‡ ¿∞Ó∂ ‘∆ √Ófi
⁄πº«’¡≈ √∆Õ ¡≈͉∂ ’ÂÒ ‘؉ º’
¿∞‘ ’
ë ªz Â∆í È≈Ò ‹∞«Û¡≈ «‘≈Õ ÏÛ∆
«ÙºÁ È≈Ò Ø‘-«ÚÁØ‘ «Ú⁄ Ù≈«ÓÒ
«‘≈Õ [email protected]Ú∆∫ √Á∆ Á≈ ’ج∆ Ú∆ ‘Ø
Í≥‹≈Ï∆ ’Ú∆ Í≈Ù «‹ºÈ∆ ¤Ø‡∆ ¿∞Ó «Ú⁄
’zªÂ∆’≈∆íÙÏÁ È≈ˇ «¬’-«Ó’ È‘∆∫
‘Ø √«’¡≈Õ √Ø Í≈Ù Óπ º ÷ ÂΩ  í  ∂
’z ª Â∆’≈∆ ’Ú∆ √∆Õ ¿∞ √ «Ú⁄
«Ú⁄≈Ë≈≈ ¡Â∂ ÓΩ«Ò’Â≈ Á≈ √πÓ∂Ò
√∆, ≈‹È∆Â∆ ¡Â∂ ’«ÚÂ≈ Á≈ «ÙºÁÂ
ÌÍ» √πÓÒ
∂ ¿∞√ ¡≥Á Ì«¡≈ ‘Ø«¬¡≈
√∆Õ «¬√ ’’∂ ¿∞‘ Í≥‹≈Ï∆ Á∂ ÈΩ∫ ÓØ„∆
’Ú∆¡ª «Ú⁄Ø∫ «¬º’, ¡Â∂ Ï‘∞ ¤Ø‡∆
¿∞Ó «Ú⁄ ’zªÂ∆’≈∆ «Ú⁄≈Ë≈≈
Ú≈Ò≈, ¡≈’zØÙ Ì∆ ’«ÚÂ≈ «Ò÷‰
Ú≈Ò≈ ’Ú∆ ω «◊¡≈Õ Í≥ ‹ ≈Ï∆
’zªÂ∆’≈∆ ’«ÚÂ≈ Á∂ ÈΩ∫ ÓØ„∆ ’Ú∆ Í≈Ù, Ò≈Ò «√≥ ÿ «ÁÒ, √≥  ≈Ó
¿∞Á≈√∆, ‘Ì‹È ‘ÒÚ≈Ú∆, ◊∞Á∆Í
◊∂Ú≈Ò, ÁÙÈ ÷‡’Û, ¡Ó‹∆Â
⁄≥ÁÈ, Ú«¡≈Ó √≥Ë,» ¡Â∂ √≥ √≥Ë» [email protected]«Ú¡ª Á∂ ¡≥Ì Á∆ √≈‚∆ Ò∂÷’Í∆Û∑∆ Á∂ È≈«¬’ √ÈÕ
Í≈Ù ’zªÂ∆’≈∆ «’¿∞∫ Ï«‰¡≈?
- ‹ÁØ∫ ¡≈͉∂ ¡≈Ò∂-Áπ¡≈Ò∂ Ï≈∂
’ج∆ «ÙºÁ È≈ˇ «¬‘ Ó«‘√»√ ’∂ «’
«‹‘Û∆ «˜≥Á◊∆ ¿∞‘ «‹¿∞∫ ‘∂ È∂, ¿∞‘
«‹¿∞ ∫ ‰ ÔØ ◊ È‘∆∫ ‘À , ≈‹È∆Â’√Ó≈«‹’-¡≈«Ê’ „ª⁄≈ Â∞ ‘ ≈‚∂
√πÍ«È¡ª, ’ÒÍÈ≈ Á∆¡ª ¿∞‚≈‰ª ˘
Ïπ∂ Â∆’∂ È≈Ò ¡≈͉∆ Ó≥«˜Ò Â
í ∂ Íπ‹
º ‰
ÂØ∫ Ø’ «‘≈ ‘À, ¡≈Ó ¡≈ÁÓ∆ ˘ ¿∞√
Á≈ ‘º’ È‘∆∫ «ÓÒÁ≈, «Î ı≈‘Ù ‘∞Á
≥ ∆
‘À «’ ‹ª «¬√ „ª⁄∂ ˘ √Ú∆’≈ ’
Ò˙ ‹ª «¬√ Á∂ «Ú∞ºË √≥ÿÙ ’ØÕ
«‹ºÈ∆ ¤∂Â∆ ¡Â∂ «ÙºÁ È≈Ò ’ج∆
«ÚÁØ ‘ ¡Â∂ √≥ ÿ Ù Á≈ √Â≈
¡Í‰≈¿∞ ∫ Á≈ ‘À , ¿∞ È ∑ ª ¤∂  ∆ ¿∞ ‘
’zªÂ∆’≈∆ ω ‹ªÁ≈ ‘ÀÕ Í≈Ù Ú∆ «¬≥‹
‘∆ ’zªÂ∆’≈∆ ω «◊¡≈Õ
’∆ [email protected]«Ú¡ª Á∂ Á‘≈’∂ Á∂ ‘≈Ò≈Â
¿∞√ Á∆ ’zªÂ∆’≈∆ √Ø⁄ Á≈ ’≈È Ï‰∂?
- È‘∆∫, Í≥‹≈Ï Á∆ [email protected]«Ú¡ª Á∂
Á‘≈’∂ Á∆ Á«‘Ù Í≈Ù Á∂ ‹∆ÚÈ «Ú⁄
ÈÚª ÓØÛ Á∂‰ Ú≈Ò∆ Á»‹∆ Úº‚∆ ÿ‡È≈
√∆ ‹ª Í≈Ù Á∂ ’zªÂ∆’≈∆ ‘؉ Á≈ Á»‹≈
’≈È √∆, Í«‘Ò≈ È‘∆∫ √∆Õ Í≈Ù ¡√Ò
«Ú⁄ ‘’»ÓÂ∆ ¡Â∂ «Î’» Á«‘ÙÂ◊Á∆
ÁØÚª Á≈ «ÚØË∆ √∆Õ ‹∂ ’∂ÚÒ «¬‘ «’‘≈
‹≈Ú∂ «’ ¿∞‘ √‡∂‡ ‡À«∂ ˜Ó ‹ª ‘’»ÓÂ∆
Á«‘ÙÂ◊Á∆ Á≈ «ÚØË∆ √∆, ª «¬‘
¿∞√ Á∆ Ùı√∆¡Â Á≈ ¡Ë»≈ ͺ÷ ‘ÀÕ
«¬‘ ◊º Ò ‹≈‰∂ - ¡‰‹≈‰∂ , «Î’»
(BA Ó≈⁄ [email protected] ˘ [email protected] Àµ‚ ¡ÀµÎ ¡ÀµÓ ∂‚∆˙ ’ÀÒ◊∆ Á∂
√≥⁄≈Ò’ «Ù∆ È≈◊ È≈Ò ‘ج∆ ◊ºÒÏ≈ Â
í ∂ ¡≈Ë≈«Â)
Á«‘ÙÂ◊Áª Á∂ ‘º’ «Ú⁄ Ì∞◊ÂÁ∆ ‘ÀÕ
‹∂ ’∂ Ú Ò «¬‘ ’‘Ø ∫ «’ Í≈Ù «Î’»
Á«‘ÙÂ◊Á∆ Á∂ «Ú∞Ë
º √∆, ª «Î «¬‘
◊º Ò ‘’» Ó Â∆ Á«ÙÂ◊Áª ˘ ͺ · ∂
Í≈¿∞∫Á∆ ‘ÀÕ Í»∂ √º⁄ Á≈ «Í¤Ø’Û «¬‘
‘À «’ Í≈Ù Í«‘Ò∂ ’≈«Ú-√≥◊z«‘ ÒØ‘
’Ê≈íÈ≈Ò ‹ÁØ∫ √≈‚∂ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¿∞∫Á≈
‘À ª [email protected] «Ú⁄ ¿∞√ √Ó∂∫ ¿∞‘ [email protected]
√≈Ò ÂØ∫ ÿº‡ ¿∞Ó Á≈ √∆ Â∂ ‹∂Ò∑ «Ú⁄
√∆Õ ¿∞‚Á∂ Ï≈˜ª Ó◊í(AIGD) ¿∞√ Á≈
Á» ‹ ≈ ’≈«Ú-√≥ ◊ z « ‘ √∆, ¡Â∂ √≈‚∂
√«Ó¡ª «Ú⁄í Â∆‹≈, ‹Ø √Â≥Ï AIGH
«Ú⁄ ¿∞√Á∂ «‹¿∞∫Á∂ ‹∆¡ ¤«Í¡≈ √∆Õ
√Ø Í≈Ù ˘ ’zªÂ∆’≈∆ ’«ÚÂ≈ Á∂ È≈Ò
‹ØÛÈ Ú≈Ò≈ «Î’» Á«‘ÙÂÚ≈Á È‘∆∫
√∆, √◊Ø∫ ‘’»ÓÂ∆ Á«‘ÙÂÚ≈Á √∆Õ «¬√
Ï≈∂ «¬‘ Áº√‰≈ ‹»∆ ‘À «’ ‹ÁØ∫ Í≈Ù
Í≥‹≈Ï∆ ’«ÚÂ≈ Á∂ «ÁzÙ ¿∞µÍ Ș
¡≈¿∞∫Á≈ ‘À ª ¿∞√ √Ó∂∫ È’√ÒÏ≈Û∆
ÒØ’ Ò«‘ ⁄ºÒ ‘∆ √∆, «¬√∂ ’’∂
¿∞√Á∆ ’«ÚÂ≈ «Ú⁄ «¬√∂ ÁΩ Á≈ ‹ÒΩ¡
Ș ¡≈¿∞∫Á≈ ‘ÀÕ ‹ÁØ∫ [email protected]«Ú¡ª Á∂ ¡≥Â
«Ú⁄ Â∂ [email protected]«Ú¡ª Á∂ Ù∞» «Ú⁄ «Î’»
Á«‘ÙÂÚ≈Á Í≥‹≈Ï «Ú⁄ ¡≈¿∞∫Á≈ ‘À,
¡Â∂ ÒØ’ «Î’» Â∂ ‘’»ÓÂ∆ Á«‘ÙÂÚ≈Á
Á∂ ÁØ ÍπÛª «Ú⁄’≈ Í∆√∂ ‹≈‰ Òº◊Á∂
‘È, ¿∞ √ √Ó∂ ∫ Í≈Ù È∂ «Ùº Á  È≈Ò
Ó«‘√»√ ’∆Â≈ «’ «¬√ Â∑ª Á∂ «Î’»
Á«‘ÙÂÚ≈Á Á∂ «ÚØË «Ú⁄ ‚‡ ‹≈‰≈
Ú∆ ‹≈◊Á∆ ˜Ó∆ Ú≈Ò∂ ’Ú∆ Á≈ ‘º’
¡Â∂ ¯˜ ‘∞Á
≥ ≈ ‘À, ¡Â∂ Í≈Ù È∂ ¡≈͉≈
«¬‘ ¯˜ Í»  ∆ ÂÈÁ∂ ‘ ∆ È≈Ò
«ÈÌ≈«¬¡≈Õ
Í≈Ù Á∂ ¡≈ÒØ⁄’ ’«‘≥Á∂ È∂ ¿∞√ ˘
Ï≈¡Á «Ú⁄ ÏØ⁄ «Ò¡≈ «◊¡≈, ‹ª ‹∂Ï
«Ú⁄ Í≈ «Ò¡≈ «◊¡≈!
- «¬º’ «Ë Á≈ Ù‘∆Á Á»‹∆ «Ë
Ò¬∆ ¡ºÂÚ≈Á∆ ‘∞≥Á≈ ‘ÀÕ Ù‘∆Á Ì◊Â
«√≥ÿ, ≈‹◊»», √π÷Á∂Ú «‘≥Á√Â≈È Á∆
‹ÈÂ≈ Ò¬∆ ‘∆Ø È∂, Í √ª‚√ Á∂
Í«Ú≈ ’ØÒØ∫ ¿∞‘Ȫ Ï≈∂ Íπº¤Ø «’ ’∆
¿∞ ‘ Ì◊ «√≥ ÿ ˘ Ù‘∆Á∂ - ¡≈˜Ó
’«‘‰◊∂?
«¬√∂ Â∑ ª Í≈Ù Á∂ «ÚØ Ë ∆
«Ú⁄≈Ë≈≈ Ú≈«Ò¡ª Ò¬∆ Í≈Ù È≈
’Á∆ √∆, È≈ ‘∆ ‘À, Â∂ È≈ ‘∆ ’Á∆
‘ج◊
∂ ≈Õ ¿∞‘Ȫ Á∆¡ª ¡º÷ª «Ú⁄ ª Í≈Ù
«¬≥Ȫ Û’Á≈ √∆ «’ ¿∞‘Ȫ ˘ ¿∞√ Á∂
ı»È Á∆ Ú∆ ÒØÛ Í¬∆Õ √ÍÙ‡ ‘À «’ ’Ω‰
’«‘ «‘≈ Í≈Ù ’∆ √∆, ‹ª ’Ω‰ √∆!
Á»√≈, Í≈Ù ˘ ¡≈͉∆ ‹∂Ï «Ú⁄ Í≈¿∞‰
Ú≈Ò∂ ÓπÁ
º ∂ Á∆ ◊ºÒ ÂØ∫ Í«‘Òª «¬‘ Ú∆
Á∂÷Ø «’ Ì◊ «√≥ÿ ˘ ’ª◊√∆¡ª,
‹È√≥ ÿ ∆¡ª, ¡≈∆¡≈ √Ó≈‹∆¡ª,
¡’≈Ò∆¡ª ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ‘∂’ È∂ ‘∆ ¡≈͉∆
‹∂Ï «Ú⁄ Í≈¿∞‰ Á∆ ’Ø«ÙÙ ’∆Â∆ ‘À,
Í ÒØ’ ‹≈‰Á∂ È∂ «’ AICA «Ú⁄
Ó‘≈ÂÓ≈ ◊ªË∆ ¡Â∂ ’ª◊√∆¡ª È∂ ’∆
̱ « Ó’≈ «ÈÌ≈¬∆ √∆! «’√∂ Ú∆ Úº ‚ ∆
Ùı√∆¡Â ˘ ‹∂Ï «Ú⁄ Í≈¿∞‰ Ú≈Ò∂
ÓΩ’≈Íz√ª Á∆ ’Á∂ ’ج∆ ’Ó∆ È‘∆∫ ‘∞Á
≥ ∆Õ
Í Í≈Ù Ï≈∂ √ÍÙ‡ ‘À «’ ¿∞√Á∂ ÍÀ’
Ø ≈
Í«‘Òª Ú∆ Í≈Ù Á∆ «Ú⁄≈Ë≈≈ Á∂
√ÓÊ’ √È ¡Â∂ ¡º‹ Ú∆ ‘È, ’ºÒ∑
Ú∆ «‘‰◊∂Õ Ó∂∆ ◊ºÒ ’Á∂ ‘Ø∫ ª
√π«≥Á Ë≥‹Ò [email protected] «Ú⁄ Ú∆ Í≈Ù Á≈
ÁØ√ √∆, ¡º‹ Ú∆ ‘ÀÕ Í≈Ù Á∂ «‹¿∞∫Á∂
‹∆ Ú∆ ¿∞√ È≈Ò «ÓÒÁ≈ «‘≈ Â∂ ‘∞‰
Ú∆ ¿∞√Á∆ «Ú⁄≈Ë≈≈ È≈Ò «Í¡≈
’Á≈ ‘ªÕ «Ú⁄≈ª Á∆ «È≥ÂÂ≈ ¡Â∂
Ò◊≈Â≈Â≈ Ò¬∆ Ú¯≈Á≈∆ Á≈ ‘؉≈
˜»∆ ‘ÀÕ
? Â∞‘≈‚∂ Í≈Ù È≈Ò «Èº‹∆ √Ï≥˪ Ï≈∂
Áº√!Ø
- Ó∂∂ ¿∞√ Á∂ È≈Ò «Èº‹∆ ¡Â∂
«Ú⁄≈Ë≈’ √Ï≥Ë √È, È∂ÛÂ≈ √∆, ¡Â∂
‘ÀÕ «Èº‹∆ √Ï≥˪ Ï≈∂ Í≈Ù ‡z√‡ «ÏÒ’∞Ò
º
√ÍÙ‡ ‘ÀÕ Ï‘∞ ÒØ’ È∂ «‹‘Û∂ Í≈Ù Á≈
È≈Ó ÚÂ’∂ Úº‚≈ Ï‰È Á∆ ’Ø«ÙÙ ’
‘∂ È∂, ÓÀ∫ «√¯ «¬≥È≈ ‘∆ ’‘ª◊≈ «’
‹ÁØ ∫ AIHF Â∂ AIHG «Ú⁄ ¿∞ ‘
’ÀÒ∆ÎØÈ∆¡≈ ¡≈«¬¡≈, ÓÀ∫ ÁØ Ú≈ ¿∞√
˘ «ÓÒ‰ «◊¡≈ √∆Õ ’¬∆-’¬∆ «ÁÈ
¡√∆∫ Í«‘Òª Ú∆ «¬’º·∂ «‘≥Á∂ ‘∂ ‘ªÕ
ë ‹ º Ê ∂ Ï ≥ Á ∆í Â∂ ë « √¡≈Ûí «Ú⁄ Ú∆ ÓÀ ∫
¤ÍÁ≈ «‘≈ ‘ªÕ «¬‘ ÁØÚ∂∫ Í⁄∂ Í≈Ù
’º„Á≈ ‹ª ’„Ú≈¿∞∫Á≈ «‘≈ ‘À, [email protected]
ÂØ∫ Ù∞» ‘ج∆ √≈‚∆ È∂ÛÂ≈ ¿∞√Á∂ ¡≥Â
º’ «ÈÌ∆ ‘ÀÕ √Ì ÂØ∫ Ó‘ºÂÚÍ»È ◊ºÒ
√ªfi∆ ’È Ú≈Ò∆ «¬‘ ‘À «’ Ó∂  ∆
«¬’ÒΩÂ∆ Ï∂‡∆ √
ë ÓÂ≈í Á≈ ‹ÈÓ [email protected] Ó¬∆
AIHG ˘ ‘Ø«¬¡≈ √∆, ‹ÁØ∫ ¡◊√Â
AIHG «Ú⁄ ÓÀ∫ Í≈Ù ˘ «ÓÒ‰ «◊¡≈
ª ¿∞√È∂ ¿∞Ҫ̪ «ÁºÂ≈ «’ Ï∂‡∆ ˘ È‘∆∫
«Ò¡≈«¬¡≈Õ Ïº⁄∆ ¤Ø‡∆ √∆ Â∂ ÓÀ∫ ¿∞√ ˘
È≈Ò È‘∆∫ ÒÀ’∂ «◊¡≈ √∆, Í ¡◊√Â
AIHG «Ú⁄ ÓÀ∫ ¿∞√ Ò¬∆ ¡≈͉∆ Ï∂‡∆
Á∆ ÎØ‡Ø ÒÀ «◊¡≈ √∆Õ √Ó∂∫ Á≈ «’º‚≈ Úº‚≈
Ëz‘
Ø ‘À, ÓÀ∫ «’Ú∂∫ Áº√ª! ‹ÁØ∫ BC Ó≈⁄
AIHH ˘ Í≈Ù ˘ ÂÒÚ≥‚∆ √Ò∂Ó «Ú⁄
◊Øˇ∆¡ª Ó≈∆¡ª ◊¬∆¡≈ ª ¿∞√ Ú∂Ò∂
Ó∂∆ «¬’ÒΩÂ∆ Ϻ⁄∆ Á∆ Â√Ú∆ ¿∞√Á∆
‹∂Ï «Ú⁄ √∆Õ ¿∞‘Á∂ ¿∞µÍ Í≈Ù Á∂ √∆
«Ú⁄Ø ∫ Á∆ «È’ˇ∆ ÷≈«Ò√Â≈È∆
Á«‘ÙÂ◊Áª Á∆ «¬º’ ◊ØÒ∆ ¡Â∂ Í≈Ù
Á∂ ı»È Á∂ «ÈÙ≈È Ú∆ Òº◊∂ ‘ج∂ ‘ÈÕ ÓÀ˘
«¬’ Â∑ª È≈Ò «¬‘ Ó«‘√»√ ‘∞Á
≥ ≈ ‘À «’
‘Ó∂Ùª Ò¬∆ «Ú¤ÛÈ ÂØ∫ Í«‘Òª Í≈Ù È∂
√πÈ‘
∂ ≈ «ÁºÂ≈ ‘À, «‹Ú∂∫ ’zªÂ∆’≈∆ ’Ú∆
√≥ ≈Ó ¿∞Á≈√∆ Á∆¡ª √Âª ‘È:
““‹∂ ’  ¡º ‹ È≈ ‘º ’ ª Á∆ ◊º Ò
’∆Â∆, √≈∂ Ϻ«⁄¡ª Á∂ «Ú‘ÈÀ∫ ⁄Ø‘Ò
‹ÒÁ∂Õ
÷∂ª «Ú⁄ «’√≈È Á∂ ÏØ‘Ò ‹ÒÁ∂,
Ó∂∂ ◊∆ ‹ÒÁ∂, Ó∂∂ ÿØÒ ‹ÒÁ∂®U
√πÈ∂‘≈ «¬‘ √∆ «’ «‹¿∞∫Á∂ «‘‰
Ú≈«Ò˙! ‹∂ ¡≈͉∂ ‘º’ª ¿∞µÍ Í«‘≈
È≈ «ÁºÂ≈ ª Á«‘ÙÂ◊Á∆ Â∞‘≈‚∂
Ϻ«⁄¡ª Á≈ «¬‘ ‘≈Ò ’∂◊∆Õ Í≈Ù Á∆
ÌÀ‰ Í≥Ó∆ √≥Ë» «◊ºÒ È∂ Í≈Ù Á∂ ¡≥Â
√Ó∂∫ Á≈ √≈≈ ¡≈÷∆ √Ó≈È ¡≈͉∂
’ØÒ √πº«÷¡Â º«÷¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ‘ÀÕ ‹ÁØ∫
¿∞√È∂ ÓÀ˘ Í«‘Ò∆ Ú≈ «¬‘ Â√Ú∆
«Á÷≈¬∆ ª ¡√∆∫ ÁØÚ∂∫ ÌÀ‰-Ì≈ «‹√
¡Ú√Ê≈ «Ú⁄Ø∫ Òßÿ∂ ‘ØÚª◊∂, Â∞√∆∫ ı∞Á
¿∞√Á≈ ¡≥Á≈˜≈ Ò◊≈ √’Á∂ ‘ØÕ
Í≈Ù Ô≈Á◊≈∆ ’ΩÓªÂ∆ ‡z√‡ Á∂
Ï‰È Ï≈∂, «¬√ Á∆ ¡‹Ø’∆ ωÂ Ï≈∂
’∞fi ‘Ø √ÍÙ‡ ’Ø!
- BC Ó≈⁄ AIHH ˘ ¡≈͉∂
«ÓºÂ ‘≥√ ≈‹ √Ó∂ ‹ÁØ∫ Í≈Ù ’ÂÒ
‘Ø ‹ªÁ≈ ‘À ª √Óπº⁄∂ Í≥‹≈Ï Á∂Ù Á∂
’zªÂ∆’≈∆ ÷∂Ó∂ «Ú⁄ ◊∞º√∂ Â∂ √Ø◊ Á≈
Ó≈‘Ω Ò √∆Õ √≈‚∂ Íz « √º Ë È≈‡’’≈
◊∞ÙÈ «√≥ÿ È∂ ë√ÓÂ≈í Í⁄∂ «Ú⁄
¡ÀÒ≈È ’∆Â≈ «’ «¬º’ ’ΩÓªÂ∆ ‡z√‡
ω≈ ‘∂ ‘ÈÕ ¿∞√ÂØ∫ ÓÀ˘ ÍÂ≈ Òº«◊¡≈
«’ ¿∞√Á∂ ÓÀ∫Ï ◊∞ÙÈ «√≥ÿ, ‹Ó‘»∆
¡«Ë’≈ √Ì≈ Á∂ ÍzË≈È Ó«‘≥Á «√≥ÿ
√≥Ë» «‹‘Û∂ Í«‘Òª ‹
ë ºÊ∂Ï≥Á∆í Í⁄∂ Á∂
√≥Í≈Á’ √È, Í≈Ù Á∂ «ÍÂ≈ √Ø‘‰ «√≥ÿ
√≥ Ë » Ô» . ¡À µ √. ¬∂ . ÂØ ∫ , «¬≥ ◊ ÒÀ ∫ ‚ ÂØ ∫
«¬≥ ‚ ∆¡È Ú’˜ ¡À √ Ø √ ∆¬∂ Ù È Á∂
‹ÈÒ √’ºÂ ¡ÚÂ≈ «√≥ÿ ‹Ω‘Ò,
¡Â∂ Í≥ ‹ Úª Â∂ ¡≈÷∆ ÓÀ ∫ ñ√π « ≥ Á 
Ë≥‹Ò-’ÀÈ∂‚≈ ÂØ∫ ω≈¬∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ «Î
Á√≥Ï AIHH «Ú⁄ √Ï-√≥ÓÂ∆ È≈Ò
’ÈÚ∆È ÓÀ˘ ω≈«¬¡≈ «◊¡≈ Â∂ ¿∞ÁØ∫
ÂØ∫ ÒÀ∫’∂ ‘∞‰ º’ «˜≥Ó∂Ú≈∆ «ÈÌ≈ «‘≈
‘ªÕ Í«‘Ò∂ «Â≥È ÓÀ∫Ïª (◊∞ÙÈ «√≥ÿ,
Ó«‘≥Á «√≥ÿ √≥Ë», √Ø‘‰ «√≥ÿ √≥Ë») Á∂
√Á∆Ú∆ «Ú¤ØÛ≈ Á∂‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á, Ï‘∞Â
√≈∂ ¿∞Â≈Úª «Ú⁄Ø∫ Òßÿ ’∂ ¡º‹’Ò
Í≈Ù Ô≈Á◊≈∆ ’ΩÓªÂ∆ ‡z√‡ Á∂ [email protected]
ÓÀ∫Ï ‘È: Ì≈ ÂØ∫ ‚≈. Í«Ó≥Á «√≥ÿ,
’‘≈‰∆’≈ ¡Â‹∆Â, ’≈Ó∂ ‚
◊∞Ó∆ (Á∂Ù Ì◊ Ô≈Á◊≈ ’Ó∂‡∆
‹ÒßË), ◊∞ÙÈ Ì≈¡ ‹∆ Á∆ Ï∂‡∆
‚≈. ¡∆Â, ¡Â∂ ‹◊∆ ‹Ø√‰ ‘È;
Ô» . ’∂ . ÂØ ∫ √π ÷ Á∂ Ú «√º Ë » («¬≥ ‚ ∆¡È
Ú’˜ ¡À √ Ø √ ∆¬∂ Ù È) ¡Â∂ Ì≈Â
̱ÙÈ; Ô».¡Àµ√.¬∂. ÂØ∫ Í≈Ù Á∆ ÌÀ‰ Í≥Ó∆
√≥Ë» «◊ºÒ ¡Â∂ √π÷«Ú≥Á ’≥ÏØ‹; ’ÀÈ∂‚≈
ÂØ∫ √π«≥Á Ë≥‹ÒÕ ’∞fi ÓÀ∫Ï ‘Ø ÒÀ‰
Á≈ «Ú⁄≈ ‘ÀÕ «¬‘ ‘À Í≈Ù Ô≈Á◊≈∆
’ΩÓªÂ∆ ‡z√‡ Á∆ ÓΩ‹»Á≈ ωÂ!
AIIG «Ú⁄ Â∞√∆∫ «Í≥‚ ÒªÏÛ≈ ¡≈¬∂
√∆Õ ¿∞ Á Ø ∫ Í≈Ù Ï≈∂ Â∞ ‘ ≈‚∆¡ª «’Ú∂ ∫
Á∆¡ª ◊ºÒª ‘∞Á
≥ ∆¡ª √È ?
- Ó«‘≥ Á  «√≥ ÿ √≥ Ë » (‹Ó‘»  ∆
¡«Ë’≈ √Ì≈ Í≥‹≈Ï Á∂ ¿∞√ √Ó∂∫ Á∂
ÍzË≈È √È), Ó≈√‡ √πÁÙÈ ’∞Ó≈
ÒªÏÛ≈ √≈‚∂ ‡z√‡ Á∆ Í≥‹≈Ï ’Ó∂‡∆
Á∂ √’º   √È, ‹∞ Ò ≈¬∆-¡◊√Â
AIIG Á≈ √Óª √∆, ¡√∆∫ √≈∂ «¬º’
«ÁÈ √À Â
í ∂ «È’Ò∂ √∆Õ Â∞√∆∫ Ú∆ √≈‚∂
È≈Ò √∆- ¡√∆∫ ‡z √ ‡ ÚÒØ ∫ ‚≈.
‹◊Â≈ Á≈ √ÈÓ≈È ’È≈ √∆ Â∂
«¬√∂ «√Ò«√Ò∂ «Ú⁄ √Ò≈‘ ’È ÓÀ∫
ÒªÏÛ≈ «◊¡≈ √∆Õ Íπº¤‰≈ ª ÓÀ˘
⁄≈‘∆Á≈ ‘À «’ «Ù∆ ‹∆, Â∞√∆∫ ¿∞√
√Ó∂∫ ’∆ √π«‰¡≈ √∆ Â∂ «’‘Û∆¡ª ◊ºÒª
Â∞‘≈˘ Ô≈Á È∂, Í Â∞‘≈‚∂ ͺ∞¤‰ Â
í ∂
ÓÀ∫ Áº√‰≈ ⁄≈‘ª◊≈ «’ √≈‚∆¡ª ◊ºÒª
Í≈Ù Ï≈∂, ’zªÂ∆ Ï≈∂, Í≈Ù Á∂ «Î’ª
Ï≈∂ , ¡≈Ê’-√≈«‘Â’-√Ó≈‹’≈‹È∆Â’ «Î’ª Ï≈∂ √È, ¡√∆∫ È≈
ª Òº⁄ ◊∆ª Â∂ Ì≥◊Û∂ Í≈ ‘∂ √∆,
È≈ ¡√∆∫ «’√∂ ÒØ’ «ÚØË∆ ‘’»Ó Á≈
◊∞‰◊≈‰ ’ ‘∂ √∆- ¡√∆∫ ª «‹‘Ø
«‹‘∆¡ª ◊ºÒª ¡º‹ ’Á∂ ‘ª, ¿∞‘Ø
«‹‘∆¡ª ¿∞√ √Ó∂∫ ’Á∂ √∆Õ
¿∞√ √Ó∂∫ ‘ج∆ Í≈Ù Á∆ ’«ÚÂ≈ Á∆
⁄⁄≈ Ï≈∂ «Ú√Ê≈ È≈Ò Áº√Ø !
Í≈Ù ¡≈͉∆ ’«ÚÂ≈ ’’∂ ‘∆
Ó‘ºÂÚÍ»È Ï«‰¡≈ ‘ÀÕ Í≈Ù Á∂ √≈«‘Â
«Ú⁄ ¡Ê≈‘ ◊∞√
º ≈ √∆-¡≈’zÙ
Ø √∆Õ ¿∞‘
«’√∂ Ú∆ ÙÏÁ Á∂ Íz⁄ºÒ ¡ʪ ˘
ÏÁÒ’∂ Í∂Ù ’Á≈ ‘Ø«¬¡≈ Í≈·’ ˘
¡«‹‘≈ fi‡’≈ «Á≥Á≈ √∆ «’ Í≈·’ Á≥◊
«‘ ‹ªÁ∂ √ÈÕ ’¬∆ Ú
ë ‚
º ∂ ’Ú∆í ‘À≈È
‘∞Á
≥ ∂ √È «’ ¿∞‘Ȫ ˘ «¬‘ ◊ºÒ «’¿∞∫
È‘∆∫ √πºfi∆! ¡≈Ó «’‘≈ ‹ªÁ≈ ‘À «’
«¬≥ ‚ ∆¡≈ ‹ª Ì≈ Á≈ È≈Ó ≈‹≈
ÁπÙÔ≥ Á∂ ÍπÂ
º  Ì ¿∞µÂ∂ «Í¡≈ √∆¡≈ÍØ ¡≈͉∆ «Ú¡≈«÷¡≈ ‘À- Í Í≈Ù
«¬√ Ï≈∂ ¡≈͉∂ Í«‘Ò∂ ’≈«Ú-√≥◊«z ‘
Á∆ Í«‘Ò∆ ’«ÚÂ≈ Ì
ë ≈Âí «Ú⁄- Í≈Ù
Á∆ ¿∞Ó ¿∞Á∫Ø [email protected] √≈Ò ÂØ∫ Ú∆ ÿº‡ √∆’∞fi ‘Ø ’«‘≥Á≈ ‘À:
Ó≈⁄ [email protected]
Ì≈ÂÓ∂∂ √«Â’≈ Á≈ √Ì ÂØ∫ Ó‘≈È ÙÏÁ
«‹ºÊ∂ «’Â∂ Ú∆ Ú«Â¡≈ ‹≈¬∂
Ï≈’∆ √≈∂ ÙÏÁ ¡Ê-‘∆‰ ‘Ø ‹ªÁ∂
‘ÈÕ
«¬√ ÙÏÁ Á∂ Ì≈Ú,
÷∂ª Á∂ ¿∞‘Ȫ ÍπÂ
º ª ÂØ∫ ‘È
«‹‘Û∂ ¡º‹ Ú∆ ∞÷
º ª Á∂ Íz¤≈«Ú¡ª È≈Ò,
Ú’Â «Ó‰Á∂ ‘ÈÕ
¿∞Ȫ∑ ’ØÒ «„º‚ ÂØ∫ «ÏȪ, ’ج∆ √Óº«√¡≈
È‘∆∫Õ
Â∂ ¿∞‘ Ì∞÷
º Òº◊‰ Â
í ∂
¡≈͉∂ ¡≥◊ Ú∆ ⁄Ï≈ √’Á∂ ‘ÈÕ
«¬√∂ Â∑ ª «¬√ ’«ÚÂ≈ «Ú⁄
¡÷∆ Â
í ∂ ¿∞‘ ’«‘≥Á≈ ‘À:
‹Á Ú∆ ’ج∆ √Óπ⁄
º ∂ Ì≈ Á∆
’
ë Ó
Ω ∆ ¬∂’Â≈í Á∆ ◊ºÒ ’Á≈ ‘À
ª Ó∂≈ «⁄ºÂ ’Á≈ ‘À¿∞√Á∆ ‡ØÍ∆ ‘Ú≈ ⁄
í ¿∞¤≈Ò «Á¡ªÕ
¿∞√˘ Áº√ª
«’ Ì≈ Á∂ ¡Ê
«’√∂ ÁπÙÔ≥ È≈Ò √Ï≥Ë ȑ∆∫
√◊Ø∫ ÷∂ª «Ú⁄ Á≈«¬ ‘ÈÕ
«‹ºÊ∂ ¡≥È ¿∞µ◊Á≈ ‘À
«‹ºÊ∂ √≥Ȫ∑ Òº◊Á∆¡ª ‘È... ...
«¬‘ ‘È ¿∞√Á∂ ÓÈ «Ú⁄ Ì≈Â
Á∂ ¡ÊÕ Í≈Ù Á∆¡ª ¡≈÷∆ «Â≥È
’«ÚÂ≈Úª AIHE-HG «Ú⁄ Íz’≈«ÙÂ
‘ج∆¡ª √ÈÕ ¿∞‘Ȫ «Ú⁄Ø∫ ÁØ ‘ÈÏ
ë Á
∂ ıÒ∆ Ò¬∆ «ÏÈÀ-ͺÂí ¡Â∂ Ë
ë Ó
Á∆’Ù≈ Ò¬∆ «ÏÈÀ - ͺ  í Õ «¬‘Ȫ
’«ÚÂ≈Úª Á≈ Ó‘ºÂÚ «¬‘ ‘À «’ «¬‘Ȫ
«Ú⁄Ø∫ «¬º’ ‘’»Ó Á«‘ÙÂ◊Á∆ Á∂
«Ú∞ º Ë ‘À Â∂ Á» ‹ ∆ È˜Ó «Î’»
Á«‘ÙÂ◊Á∆ Á∂ ¿∞Ò‡ ‘ÀÕ Ï
ë ∂ÁıÒ∆
Ò¬∆ «ÏÈÀ-ͺÂí Á≈ «¬º’ «‘º√≈ ‘À:
ÓÀ∫ ¿∞Ó Ì ¿∞√Á∂ «÷Ò≈¯ √Ø«⁄¡≈
Â∂ «Ò«÷¡≈ («¬Ù≈≈ Íz Ë ≈È Ó≥  ∆
«¬≥Á≈ ◊ªË∆ ÚºÒ ‘À)
‹∂ ¿∞√Á∂ √Ø◊ «Ú⁄ √≈≈ ‘∆ Á∂Ù
Ù≈«ÓÒ ‘À
ª «¬√ Á∂Ù í⁄Ø∫ Ó∂≈ È≈Ó ’º‡
Á∂ÚÕØ
... ... ... ...
ÓÀ∫ √Á≈ ‘∆ ¿∞√ ˘ ’ÂÒ ’∆Â≈ ‘À
‘ Ú≈«’¯ ‹≈‰∂ Á∆ «‘º’ ⁄
í Ø ÒºÌ ’∂,
‹∂ ¿∞√Á∂ ’≈ÂÒª ˘ «¬≥‹ ‘∆ √Û’ª
Â∂ «√º‡‰≈ ‘À ª
ωÁ∆ √˜≈ ÓÀ˘ Ú∆ «ÓÒ∂Õ... ...
¿∞‘ Ò∞’
º Á≈ È‘∆∫ ‘À, «¬√ ’«ÚÂ≈
Á∂ ¡÷∆ Â
í ∂ Í≈Ù «Ò÷Á≈ ‘À:
«¬√Á≈ ‹Ø Ú∆ Ȫ ‘À - ◊∞ ≥ « ‚¡ª Á∆
√ÈÂÒ Á≈
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
29
ÓÀ∫ ¿∞√Á≈ È≈◊«’ ‘؉ Â∂ Êπ’
º Á≈ ‘ªÕ
ÓÀ∫ ¿∞√ Í≈«¬Ò‡ Á∆¡ª
Ó∆√‰∆¡ª ¡º÷ª «Ú⁄ Û’Á≈ Ì≈ ‘ªÕ
‘ª, ÓÀ ∫ Ì≈ ‘ª Û’Á≈ ‘Ø « ¬¡≈
¿∞‘Á∆¡ª ¡º÷ª «Ú⁄,
‹∂ ¿∞√Á≈ ’ج∆ ¡≈͉≈ ı≈ÈÁ≈È∆ Ì≈ ‘À
ª Ó∂≈ È≈Ó ¿∞√ ⁄
í ∫Ø ‘∞‰∂ ’º‡ Á∂ÚÕØ
Í«‘Ò∆ «’Â≈Ï Ò
ë ‘
Ø ’Ê≈í «Ú⁄ Ú∆
Í≈Ù Ì≈ ÙÏÁ Á∆ «Ú¡≈«÷¡≈ ’Á≈
‘À Â∂ Ï
ë Á
∂ ıÒ∆ Ò¬∆ «ÏÈÀ-ͺÂí «Ú⁄ Ú∆
«’º‚≈ Úº‚≈ √πÈ‘
∂ ≈ √≈˘ Á∂ «◊¡≈ ‘À «’
«ë ¬‘ Ì≈ «’√∂ ı≈ÈÁ≈È∆ ◊∞«≥ ‚¡ª Á∆
√ÈÂÒ ȑ∆∫ ‘ÀÕ «¬‘ ª ÒØ’ª Á≈
Ì≈ ‘ÀÕí Á»√∆ È˜Ó Ë
ë Ó Á∆’Ù≈
Ò¬∆ «ÏÈÀ-ͺÂí ‹Ø «Î’» Á«‘ÙÂÚ≈Á
Á∂ «÷Ò≈Î ‘À, ¿∞√ «Ú⁄ «¬’ Ï∂Ï√
º ¡ΩÂ
¡≈͉∂ ËÓ-◊∞» ˘ ¡≈͉≈ ‘Ò¯∆¡≈
«Ï¡≈È «Á≥Á∆ ‘À:
Ó∂≈ «¬’Ø ‘∆ ÍπÂ
º ‘À ËÓ-◊∞»
ÓÁ «Ú⁄≈≈ «√ Â
í ∂ È‘∆∫ «‘≈Õ
Â∂∂ «¬√ Âª∑ ◊‹‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á
ÓÁ ª Á»-Á» º’ «’Â∂ È‘∆∫ Ï⁄∂
‘∞‰ «√¯ Â∆Ú∆¡ª ‘È... ...
Â∂ ¡÷∆ «Ú⁄ Í≈Ù Á∆ «√‹∆ Ï∂Ϻ√
¡Ω ’«‘≥Á∆ ‘À:
ÓÀ∫ Â∂∂ Áº√∂ ‘ج∂ ‘∆ «¬Ù‡ Í»‹ª◊∆
ÓÀ Â∂∂ Í≈√ ’∆Â∂ Ì‹È ‘∆ ◊≈Úª◊∆
ÓÀ∫ ‘Ø √≈∂ ËÓª ˘ «È◊»‰∂ «’‘≈ ’»≥
Ó∂∆ Í «¬’Ø «¬’ ˜∞Ï≈È Ï⁄∆ ‘À ËÓ◊∞» !
Ó∂∂ Ϻ⁄∂ Á∆- Â∂ ÓÁ «Ú⁄≈≈ «√Â∂
È‘∆∫ «‘≈Õ
«¬‘ ¿∞‘Ȫ «ÁȪ Á∂ ‘≈Ò≈ √È,
«’Ú∂∫ Ϻ«⁄¡ª ˘ Әϻ ’∆Â≈ ‹≈ «‘≈
√∆, ¿∞ ‘ Ȫ Á∂ ‘º Ê ª «Ú⁄ ¬∂ ’∂ DG
ÎÛ≈¬∆¡ª ‹≈ ‘∆¡ª √È «’ ¿∞‘Ȫ
˘ ‹≈ ’∂ Ó≈ «Á˙ «‹‘Ȫ ÒØ’ª È≈Ò
Â∞‘≈‚∆ ’ج∆ ÁπÙÓ‰∆ È‘∆∫ ‘ÀÕ √Ø ¿∞‘Ȫ
«ÁȪ «Ú⁄ (Ì≈Ú AIIG) Ú∆ ¡√∆∫ «¬‘
◊º Ò ª ’Á∂ ‘∞ ≥ Á ∂ √∆, ‘∞ ‰ ª «¬‘
Á«‘ÙÂÚ≈Á √≈‚∂ ÿª Â∆’ ¡≈ Íπ‹
º ≈
‘ÀÕ ¿∞√ √Ó∂∫ º’ √πÓ∆ Á≈, «ÚÙÚ≈È≈Ê
«ÂÚ≈Û∆ Á≈ ’ÂÒ ‘Ø ⁄π’
º ≈ √∆, ÁÙÈ
«√≥ÿ ’ÀÈ‚
∂ ∆¡È Á≈ ’ÂÒ ‘Ø ⁄π’
º ≈ √∆,
‹ÀÓÒ Íº‚≈, ‚≈. «Ú≥Á «√≥ÿ Ú∆ ¡Â∂
‘Ø  ¡È∂ ’ ª «√¡≈√∆-√Ó≈‹’√º « Ì¡≈⁄≈’ ’≈’∞ ≥ È , √≈«‘Â’≈,
ͺÂ
º ’≈ «Î’» ‹˘È Á∆ Ì∂∫‡ ⁄Û∑∂ √Ø∂
¡√∆∫ ¿∞√ «ÁÈ Ú∆ «¬‘∆ ◊ºÒª ’ ‘∂
√∆ «’ ‹∂ ¡√∆∫ ‘∞‰ Ú∆ È≈ ¿∞µ·∂ ª
«¬√Á≈ ‘Ù ÌÀÛ≈ ‘∆ ‘ØÚ◊
∂ ≈Õ
Í≈Ù Ï≈∂ «Ò÷∆¡ª ¡≈͉∆¡ª
’«ÚÂ≈Úª Ï≈∂ Áº√,Ø «’√∂ ⁄È≈ √Ó∂ !
- ÓÀ∫ Á¡√Ò «¬º’ ’≈«Ú-√≥◊«z ‘
ëÍ≈Ù Á∆ Ô≈Á «Ú⁄: Á√ ’«ÚÂ≈Úªí
«Ò«÷¡≈ ‘ÀÕ «¬‘ Ó∂∆ ‘ºÊ «Ò÷ «Ú⁄
‘∆ Ó≈⁄ AIHH «Ú⁄ ¤«Í¡≈ √∆Õ «Î
¡√∆∫ Í≈٠ª √»‹ √∆í È≈Ó Á∆ Íπ√Â’
Í≈Ù Ô≈Á◊≈∆ ’ΩÓªÂ∆ ‡z√‡ ÚºÒØ∫
Íz’≈«Ù ’∆Â∆ √∆, ¿∞√ «Ú⁄ Ú∆ Ó∂∆¡ª
’¬∆ ’«ÚÂ≈Úª ‘ÈÕ «¬’ ‘Ø Íπ√Â’
Í≈Ù Á∂ ¡≥◊-√≥◊í¡◊Ò∂ √≈Òª «Ú⁄
√≥Í»È ’È Á∆ ’Ø«ÙÙ ’ «‘≈ ‘ªÕ
Í≈Ù Ï≈∂ Ó∂∆¡ª «¬’ Á‹È ÂØ∫ ¿∞µÍ
ȘӪ ‘ÈÕ Ó∂  ∂ ÈÚ∂ ∫ ’≈«Ú-√≥ ◊ z « ‘
’«ÚÂ≈ Á∆ Ò≈‡í«Ú⁄ Ú∆ ÁØ ’«ÚÂ≈Úª
Í≈Ù Ï≈∂ Ù≈«ÓÒ ‘ÈÕ ¿∞‘Ȫ «Ú⁄Ø∫ «¬’
’«ÚÂ≈ «ë ÓºÂí-‘≈˜ ‘À:
«ÓºÂ
Í≈Ù ¡Â∂ ¿∞Á≈√∆ Á∂ Ȫ ®
Í∂Ù È∂ Í≈Ù Á∆¡ª ’πfi ’«ÚÂ≈Úª
Â∞√∆∫ ‘À≈È È≈ ‘ØÚØ
Â∞√∆∫ ‘À≈È ‘∞≥Á∂ ‘Ø
Â∂ Ó∂∂ ’ØÒØ∫ Ó∂∂ «√Á’ Á≈ √ÏºÏ Íπ¤Á∂ ‘Ø ?
Ó∂≈ ‘∞‰ ’«‘‰ È‘∆∫ ωÁ≈ÌÒ≈ ’ج∆ ’≈√ ˘ Ó≈»ÊÒª Á∂ «Ú⁄ √ÛÁ≈ ‘À
Â∂ ’≈‘ÂØ∫ ÎÛ’∂ Â∂√≈ ÍϪ
”⁄Ø∫ È«‘ ’º„Á≈ ‘À ?
Â∞√∆∫ Ï∂ËÛ’ ‘Ø’∂ ¡≈ÚØ
Â∂ «¬’ Ï∂ÚÎ≈ Ó≈Ù»’ Á∂ Úª◊»
Óπ‘ºÏ Á≈ √≈˘ ¡≥‹≈Ó Á∂ ‹≈ÚØ
Á∂÷Ø-Â∞‘≈‚∂ “«ÁÒ¯∂Ï“ ‘∞√È ˘ «È‘≈Á∂ ‘Ø«¬¡ª
ÓÀ∫ BAF ÿ≥‡∂ ‹≈◊ ’∂ ’º‡∂ ‘È
Â∂ «Ï‹Ò∆ Á∆ Èß◊∆ Â≈ ¿∞µÂ∂ ‘ºÊ º«÷¡≈ ‘À
Â∂ √∆∂ ”⁄ «Ò͇∂ ¡≥◊
’∆«Û¡ª Á∂ ÌΩ‰ ¿∞µÂ∂ √πº‡ ¤º‚∂ ‘È
Ó«‘’ Â∂∆ ’«ÚÂ≈ Á∆ «‹√ «ÁÈ,
¡∆ ËÈ◊∂ «ÓºÂ
ÎπÒ
º ¡Â∂ ’≥‚∂ Á∆ ’
í ·
º ∆,
Í∆Û ‹È◊∂ «ÓºÂ
Â∞‘≈‚∂ «⁄ºÂ ”⁄ ‘ØÚ∂◊≈
‘∞‰ ÓÀ∫ «◊Û«◊Û≈Úª◊≈
¡√∆∫ Ó≥◊Â∂ È‘∆∫√≈˘ ª ¡À∫Ú∂ Ó ‹≈‰ Á≈ ·’ ‘∞≥Á≈ ‘À
¡√∆∫ ¡º÷ª ”⁄ ¡º÷ª Í≈ ’∂ º’Á∂ ‘ª
¡√∆∫ Ó≈Ù»’ Á∂ ÍÀ∆∫ È‘∆∫ «‚◊Á∂
Ï¯≈È∆ ⁄؇∆ Â
í ∂ Â∂,∂
˜ıÓª «Ò÷∆ «¬Ï≈Â
‹Á Á«¡≈ ω ‘∂·ª Í‘∞⁄
≥ ∆,
Ô≈Á ’È◊∂ «ÓºÂ
Â∞√∆∫ ‘À≈È È≈ ‘ØÚØ
Ó∂≈ ª ’«‘‰ È‘∆∫ ωÁ≈,
«’ ¿∞‘ ∞ºÂ ¡≈¿∞‰ Ú≈Ò∆ ‘À
«‹‘Á∂ «Ú⁄ √¯ØÙ∆ Á∂ ∞º÷ª ˘ ÎπºÒ ÍÀ∫Á∂ ‘È
Â∞‘≈‚∆ ⁄÷Û∆ Á∂ ¡Ê Ú∆ «Í≥‹∂ ‹ªÁ∂ ‘È
±≥ ÷∂ª «Úº⁄ Ï∆«‹¡≈ ¡≈͉∂,
ÙÏÁª Á≈ ◊∞ÒÁ√Â≈
¡ʪ Á≈ «Èºÿ Ó≈‰ ÒÀ‰◊∂,
‹ÁØ∫ ·È◊∂ «ÓºÂ
±≥ ’«ÚÂ≈ Á∂ ‘ ¡º÷ ˘,
ÈÁ∆¡ª ÂÈ «√÷≈«¬¡≈
÷»‘ª, ‡Ø«Ì¡ª, „≈Ϫ «Úº⁄ «¬‘,
È‘∆∫ ÷È◊∂ «ÓºÂ
±≥ √«Ó¡ª Á∂ √º⁄ Á≈ √πÓ≈,
’«ÚÂ≈ Á∆ ¡º÷ Í≈«¬¡≈
‘ «¬º’ ‹◊Á∆ ¡º÷ ˘
Â∂∂ È≈Ó ’È◊∂ «ÓºÂ
Â∂∆ ¡Ê∆ Ú≈ˇ∂ «ÁÈ Ú∆,
Â∂≈ «⁄ºÂ ¡Ë»≈
Â∂∂ Úª◊»≥ ¿∞√ «Úº⁄
Â∂∂ ≥◊ ÌÈ◊∂ «ÓºÂ ®
Department of Computing
Science, Thompson Rivers University,
Kamloops, BC, Canada
÷πÒ
æ ∆∑ «⁄æ·∆
ÓÙ±’ª 鱧 ı «Ò÷‰ Ú≈«Ò˙Õ
‹∂ Âπ‘≈‚∆ ’ÒÓ Á∆ ÈØ’ Ϫfi ˛
ª ’≈◊˜ª Á≈ ◊ÌÍ≈ È≈ ’ØÕ
Â≈«¡ª ÚæÒ Âæ’ ’∂ ¥ªÂ∆ «Ò¡≈¿π‰ Á∆
È√∆‘ Á∂‰ Ú≈«Ò˙!
¥ªÂ∆, ‹Á ¡≈¬∆ ª
Âπ‘≈鱧 Ú∆ Â≈∂ «Á÷≈ Á¬∂◊∆Õ
ÏßÁ±’ª Ú≈«Ò˙!
‹ª ª ÏßÁ±’ Á≈ ӱߑ ÁπÙÓ‰ ÚæÒ ’ «Á˙
Â∂ ‹ª ¡≈͉∂ ¡≈Í ÚæÒ
¥ªÂ∆ ’ج∆ Á≈¡Ú ȑ∆∫ ÈπÓ≈«¬Ù È‘∆∫
ÓÀÁ≈È «Ú⁄ Ú◊Á≈ Á«¡≈ È‘∆∫
Ú◊ª Á≈, π⁄∆¡ª Á≈ Á«ßÁ≈È≈ «ÌÛÈ≈ ˛
Ó≈È≈ ˛, ÓÈ≈ ˛
Â∂ ÓΩÂ È±ß ıÂÓ ’È≈ ˛
¡æ‹ Ú≈√ Ù≈‘ Á∆ Ò≈Ù
’ß«‚¡≈Ò∆ ÊØ‘ ω ’∂
√Ó≈‹ Á∂ «Íø‚∂ ”Â∂ ¿πµ◊ ¡≈¬∆ ˛¿π√ 鱧 ’‘Ø «’
«¬‘ Ôπæ◊ Ú≈√ Á≈ Ôπæ◊ È‘∆∫
Ú∆¡ÂÈ≈Ó Á≈ Ôπæ◊ ˛
‘ ÷∂Û∂ «Ú⁄ ‘æ’ª Á∂ √ß◊≈Ó Á≈ Ôπæ◊ ˛Õ
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ó≈⁄ [email protected]
30
«√æ«÷¡≈ Á≈ Ì◊Úª’È
ÈÀ«Â’ ’Áª ’∆Óª Á∂ Ȫ ‘∂·
Ë≈«Ó’ Ó»ÒÚ≈Á Á∆ ÍπÈ√π‹∆Â∆ «Íæ¤∂ ´’∂ ÓÈ√»Ï∂
ÔÙÍ≈Ò
(ÓØÏ≈. IHADE [email protected]@E )
«ÈØÒ Ì≈‹Í≈ Ï‘πÓæ Ú≈Ò∆ ÓØÁ∆
√’≈ Á∆ Ó≈ÈÚ √Ø «Ú’≈√ ÓøÂ∆
(«√æ«÷¡≈ ÓøÂ∆) √Ã∆ÓÂ∆ ¬∆≈È∆ ÚæÒØ∫
«Í¤Ò∂ «Áȃ ’∂∫Á∆ √’»Òª ¡øÁ FÚƒ
ÂØ ∫ HÚƒ Ùà ∂ ‰ ∆ Á∂ [email protected]@@@
«Ú«Á¡≈Ê∆¡ª Ò¬∆ √À Ù È Á∂ ¡æ Ë
«Ú⁄’≈ ‘∆ Â∆‹∆ Ì≈Ù≈ ÚæÒØ∫ ÍÛ∑∆ ‹≈
‘∆ ‹ÓÈ Ì≈Ù≈ Á∆ ʪ ”Â∂ √ø√«¥Â
Ì≈Ù≈ Ò≈◊» ’È Á≈ «¬æ ’ «Ï¡≈È
‹≈∆ ’∆Â≈ «◊¡≈Õ «Î ’∂ ∫ Á∆
«√æ « ÷¡≈ ≈‹ Óø  ∆ √à ∆ ¿π Í ∂ ∫ Á
’πÙÚ≈‘≈ Á≈ «¬√ ÎÀ√Ò∂ ˘ √∆. Ï∆.
¡À√. ¬∆. ¡Ë∆È ⁄Ò ‘∂ [email protected]@@ Á∂
Ò◊Ì◊ ÍÃ≈¬∆Ú∂‡ √’»Òª ¡øÁ ¡◊Ò∂
√À Ù È ÂØ ∫ Ò≈◊» ’È Á≈ «¬æ ’ ‘Ø 
«Ï¡≈È Òæ«◊¡≈Õ «¬È∑ª ÁØ‘ª ¡ÀÒ≈Ȫ/
«Ï¡≈Ȫ È∂ Óπ Ò ’ Ì Á∂ «√æ « ÷¡≈
Ù≈√Â∆¡ª, «ÚÁÚ≈Ȫ Â∂ «√¡≈√∆
‘Ò«’¡ª ¡ø Á  «¬æ ’ Ì≈∆ «ÚÚ≈Á
÷Û∑≈ ’ «ÁæÂ≈Õ
Úæ÷-Úæ÷ ’≈ÍØ∂‡ ÿ≈«‰¡ª Á∆
Í»ø‹∆ Â∂ Ó∆‚∆¬∂ Á∆ ÌÍ» Â≈’ Á∂
√‘≈∂ ¡Â∂ Ì≈‹Í≈ Á∆ «√˪’
«‘Ï √ø √ Ê≈ ¡≈. ¡À √ . ¡À √ . Á∂
ÓØ«„¡ª ”Â∂ √Ú≈ ‘Ø ’∂ ≈‹◊æÁ∆ Â∂
’≈Ï‹ ‘ج∆ ÓΩ‹»Á≈ ÓØÁ∆ √’≈ Á∂
«¬È∑ª «Ï¡≈Ȫ ˘ Ì≈‹Í≈ Á∂ ’≈ÍØ∂‡
Íæ÷∆ «Ú’≈√ Ó≈‚Ò Á∆ ¡Â∂ ¡≈. ¡À√.
¡À√. Á∆ “«√æ«÷¡≈ Á∂ Ì◊Ú∂∫’È” Á∆
ÒøÏ∂ √Ó∂∫ ÂØ∫ ⁄æÒ ‘∆ ¡ÀÒ≈È∆¡≈ È∆Â∆
Á∂ ‹Ûπæ ⁄Ω÷‡∂ ”⁄ æ÷ ’∂ ‘∆ √Ó«fi¡≈
‹≈ √’Á≈ ˛Õ «¬√ È∆Â∆ ˘ Ì≈‹Í≈
ÚæÒØ∫ “Â∂‹ «Ú’≈√ Â∂ √πÙ≈√È” Ú‹Ø∫
¡Â∂ ¡≈. ¡À√. ¡À√. ÚæÒØ∫ «Ó«Ê¡≈/
Í≈·¥Ó ˘ “ÚË∂∂ Ì≈Â∆’È, ÚË∂∂
≈Ù‡∆’È Â∂ ÚË∂∂ ¡«Ë¡≈ÂÓ∆’È”
Á∂ Í∆Í∂÷ (Perspective) ”⁄ æ÷ ’∂
„≈Ò‰ Á∂ ÒÏ≈Á∂ ”⁄ ÒÍ∂ ‡ ’∂ Í∂ Ù
’∆Â≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ √Ã∆ÓÂ∆ ¬∆≈È∆ È∂
Ú∆ «¬√ ˘ ¡≈. ¡À√. ¡À√. Á∂ ‘»Ï‘»
«¬È∑ ª ÙÏÁª ≈‘ƒ Áπ ‘ ≈«¬¡≈ ˛Õ
«ÚÁ∂Ù ÓøÂ∆ √Ã∆ÓÂ∆ √πÙÓ≈ √Ú≈‹
ÚæÒØ∫ Ú∆ ÂæÂ-ÌÛæÊ∂ «‘øÁ» Ë≈«Ó’ ◊ÃøÊ
“◊∆Â≈” ˘ ≈Ù‡∆ ◊à ø Ê ” Á≈ Á‹≈
Á∂‰ Á∆ Ú‹≈ ’È ¡Â∂ ¡≈. ¡À√.
¡À √ . Á∂ Óπ ÷ ∆ Ùà ∆ Ì≈◊Ú Â∂ «¬√
Á∆¡ª √«‘ÔØ◊∆ ‹Ê∂ÏøÁ∆¡ª/Ù÷≈Úª Á∂
‘Ø ’¬∆ ¡≈◊»¡ª ÚæÒØ∫ Ì≈ ˘ “«‘øÁ»
≈Ù‡” Ú‹Ø∫ ÍÃ∆Ì≈Ù ’È Â∂ «¬√
˘ [email protected]Âæ’ √øÍ»È “«‘øÁ» ≈Ù‡”
ω≈¿π‰ Ú◊∂ «ÁæÂ∂ ◊¬∂ «Ï¡≈Ȫ È∂
¡Â∂ ⁄Ò≈¬∆ ‹≈ ‘∆ “ËÓªÂ‰” Â∂
“ÿ Ú≈Í√∆” Óπ « ‘ø Ó È∂ «¬√ Ú≈Á«ÚÚ≈Á ˘ ‘Ø ◊Ó≈ «ÁæÂ≈ ˛Õ
«√æ«÷¡≈ Á∂ Ì◊Ú∂∫’È Á≈ «¬‘
Í∆Í∂÷ ’∆ ˛?
Ó؇∂ ÂΩ ”Â∂ ª «¬√ È∆Â∆ ˘
¡≈. ¡À√. ¡À√. ÚæÒØ∫ «¬¿π∫ Í∂Ù ’∆Â≈
‹ªÁ≈ ˛ «’ «Ú«Á¡≈Ê∆¡ª ˘
ÍÛ∑≈¬∆¡≈ ‹ªÁ∆¡ª «¬«Â‘≈√ Á∆¡ª
Íπ√Â’ª ˘ «¬√ «ÁÙ≈ ”⁄ √Øˉ Á∆
‹»   ˛ «‹√ È≈Ò ¿π ‘ Íπ  ≈ÂÈ
Ì≈ Á∂ “«‘øÁ» √πÈ«‘∆ Ôπæ◊” ˘ ‹≈‰
√’‰ Â∂ ¿π√ ¿πÍ Ó≈‰ ’ √’‰Õ
Íø» «√æ«÷¡≈ Á∂ «¬√ “Ì≈Â∆’È
≈Ù‡∆’È Â∂ ¡«Ë¡≈ÂÓ∆’È” Á≈
«¬‘ Í∆Í∂÷ ¡√Ò ”⁄ ‘À ’∆? «¬√ Á∆
¡≈Ë≈ «√Ò≈ ’∆ ˛? Â∂ «¬√∂ Í∆Í∂÷
Á∂ ¡√Ò ÓÈ√∂-ÓÈ√»Ï∂ ’∆ ‘È? «¬È∑ª
˘ √Ófi‰ Ò¬∆ √≈˘ «Í¤Ò∆ Ì≈‹Í≈
Á∆ ¡◊Ú≈¬∆ Ú≈Ò∆ ¡À È .‚∆.¬∂ . Á∆
Ú≈‹Í≈¬∆ √’≈ ([email protected]@D) Á∂
’≈‹’≈Ò √Ó∂ ∫ «√æ « ÷¡≈ Óø  ∆ Ùà ∆
ÓπÒ∆ ÓÈØ‘ ‹ØÙ∆ ÚæÒØ∫ «¬√∂ «ÁÙ≈ ”⁄
Íπæ‡∂ ◊¬∂ ’ÁÓª Á∆ ÍÀÛ-⁄≈Ò ÎÛÈ∆
‘ØÚ∂◊∆Õ «¬‘ «¬√ Ò¬∆ «’¿π∫«’ ÓΩ‹»Á≈
«√æ«÷¡≈, ÓøÂ∆ ÙÃ∆ÓÂ∆ √«ÓÃÂ∆ ¬∆≈È∆
È∂ Ú∆ «¬√∂ Ì≈Â∆’È, ≈Ù‡∆’È
Â∂ ¡«Ë¡≈ÂÓ∆’È Á∆ ÂøÁ ˘ ¿πµÊØ∫
‘∆ Ϋۡ≈ ˛, «‹æÊ∂ ÙÃ∆ ÓπÒ∆ ÓÈØ‘
‹ØÙ∆ È∂ ¤æ«‚¡≈ √∆Õ ¿π√ √Ó∂∫ ◊æ·‹ØÛ
√’≈ Á∆¡ª Í∂ ⁄ ∆Á◊∆¡ª Â∂
Әϻ∆¡ª ’≈È, ¿π‘ «¬√ È∆Â∆ ˘
Ò≈◊» È‘ƒ √∆ ’Ú≈ √’∂Õ ¿π√ √Ó∂∫
√ø√«¥Â Ô»È∆Ú«√‡∆ Á∆ √Ê≈ÍÈ≈ Â∂
Ô» È ∆Ú«√‡∆¡ª Á∂ Í≈·¥Ó ¡ø Á 
‹Ø«ÂÙ «Ú«Á¡≈ Á≈ «ÚÙ≈ Ò≈◊» ’È
Á∆¡ª ÔØ ‹ È≈Úª «¬√∂ È∆Â∆ Á≈ ‘∆
«‘æ√≈ √ÈÕ
¿π√ √Ó∂∫ ÈÚøÏ AIIH ”⁄ ÙÃ∆
‹ØÙ∆ ÚæÒØ∫ «√æ«÷¡≈ Á∂ √πË≈ √ÏøË∆
√Ó»‘ ≈‹ª Á∂ «√æ«÷¡≈ ÓøÂ∆¡ª Á∆
Ïπ Ò ≈¬∆ ◊¬∆ «¬æ ’ ’≈ÈÎø √ Á∂
¿πÁÿ≈‡È∆ √ÀÙÈ ÁΩ≈È ‘∆ √’≈∆
¬∂‹ø‚∂ Á∂ È≈Ò-È≈Ò «¬æ’ “Ó≈«‘ª Á∂
◊πæÍ” ÚæÒØ∫ «Â¡≈ ’∆Â≈ «◊¡≈ «¬æ’
◊À  √’≈∆ ¬∂ ‹ ø ‚ ≈ Ú∆ Í∂ Ù ’∆Â≈
«◊¡≈ √∆Õ Ì≈Ú∂ ∫ ¿π ‘ ◊À  √’≈∆
¬∂‹ø‚≈ Ï‘π«◊‰Â∆ ≈‹ª Á∂ «√æ«÷¡≈
Óø  ∆¡ª Úæ Ò Ø ∫ «ÚØ Ë ’È ¿π Í ø Â
Ú≈Í√ ÒÀ‰≈ «Í¡≈ √∆ Íø» ¿π√ ¬∂‹ø‚∂
Á∂ Ï≈‘ ¡≈¿π‰ È≈Ò «‹√˘ Ó≈ÈÚ∆
√Ø «Ú’≈√ ÓøÂ≈Ò∂ Á∆ Ê≈͉≈ Â∂
Ó≈ÈÂ≈ «ÓÒ∆ ‘ج∆ √∆Õ ÓπÒ’ Ì Á∂
ÏπæË∆‹∆Ú∆¡ª Â∂ «√æ«÷¡≈ Ù≈√Â∆¡ª
Á∂ ’øÈ ÷Û∑∂ ‘Ø ◊¬∂ √ÈÕ ¿π√ ¬∂‹ø‚∂
Á≈ √≈ Âæ «¬‘ √∆ «’ Ì≈‹Í≈ Í»∂
ÓπÒ’ Á∆ «√æ«÷¡≈ Á≈ “Ì≈Â∆’È,
≈Ù‡∆’È Â∂ ¡«Ë¡≈ÂÓ∆’È”
’È≈ ⁄≈‘πøÁ∆ ‘À ‹Ø «’ Ì≈‹Í≈ Á∆
«√˪’ «‘Ï √ø √ Ê≈ ¡≈. ¡À √ .
¡À√. Á≈ ÒøÏ∂ √Ó∂∫ ÂØ∫ ⁄æÒ «‘≈ Ó»Ò
¬∂‹ø‚≈ ˛Õ «¬√ ¬∂‹ø‚∂ Á∆ √∂Ë ”⁄ ‘∆
“Ó≈‘ª Á∂ ◊πæÍ” ÚæÒØ∫ √’»Ò∆ Í≈·¥Ó
”⁄ Ì≈Â∆ Ú∂Áª, Íπ≈‰≈ ¿πÍ«ÈÙÁª
Â∂ «‘ø Á » Ë≈«Ó’ ◊à ø Ê ª Ó≈«¬‰ Â∂
Ó‘ªÌ≈ ˘ Ù≈«ÓÒ ’È ¡Â∂
√ø√«¥Â Ì≈Ù≈ ˘ Í«‘Ò∆ ÙÃ∂‰∆ ÂØ∫ Ò≈◊»
’È Á≈ √πfi≈¡ «ÁæÂ≈ «◊¡≈ √∆Õ «¬√
ÂØ∫ «ÏÈ∑ª ÒÛ’∆¡ª ˘ ¿πÈ∑ª Á∆ √∆’
ÓÈØ « Ú«◊¡≈È’ Â∂ √Ó≈«‹’ ÒØ Û ª
¡Èπ√≈ (Ì≈Ú ÿ Á∆ √ªÌ √øÌ≈Ò)
ÒÛ«’¡ª È≈ÒØ∫ Úæ÷∂ «√Ò∂Ï√ Úæ‹Ø∫
◊ë‘-«Ú«◊¡≈È Á≈ «ÚÙ≈ Óπæ„ ÂØ∫ ‘∆
ÍÛ∑≈¿π‰ Á∆ ‹Ú∆˜ Ú∆ Í∂Ù ’∆Â∆
◊¬∆ √∆Õ «¬√ ’≈ÈÎø√ Á≈ ¿πÁÿ≈‡È
Ú∆ “√√ÚÂ∆ Úø Á È≈” È≈Ò ’∆Â≈
«◊¡≈ √∆ «‹√ Á≈ Í≥‹≈Ï √Ó∂ ’¬∆
≈‹ª Á∂ «√æ«÷¡≈-ÓøÂ∆¡ª ÚæÒØ∫ «¬√
Á≈ “ËÓ «ÚÙ∂Ù” È≈Ò ‹πÛ∂ ‘؉ ’≈È,
Ú≈’ ¡≈¿» ‡ ’’∂ Ï≈¬∆’≈‡ ’∆Â≈
«◊¡≈ √∆Õ
¿π ∫ fi ¿π √ √Ó∂ ∫ «¬√∂ «ÁÙ≈ ”⁄
Í«‘Òª ‘∆ Ì≈‹Í≈ Á∆ ¡◊Ú≈¬∆
‘∂·Ò∆¡ª ≈‹√Ê≈È Â∂ ¿πÂ ÍÃÁ∂Ù
Á∆¡ª √’≈ª ÚæÒØ∫ √’»Ò∆ Í≈·¥Ó
¡øÁ ¡≈. ¡À√. ¡À√. Á∂ «√˪’≈ª
Á∆Œ¡ª ⁄È≈Úª Â∂ ‹∆ÚÈ∆¡ª Ù≈ÓÒ
’È Á∂ È≈Ò, ’∂ ∫ Á Á∆ «¬«Â‘≈√
«Ò÷‰ √Ïø Ë ∆ ’Ω ∫ √Ò Á≈ Íπ È ◊·È
’’∂ ¿π√ ¡øÁ ¡≈. ¡À√. ¡À√. Â∂
Ì≈‹Í≈ Íæ ÷ ∆ «√˪’≈ª ˘ Ú≈ÛÈ
È≈Ò ¡Â∂ ¡≈. ¡À √ . ¡À √ . Á∆
√Íà √ Â∆ ‘∂ · AIGG ÂØ ∫ √Ê≈«ÍÂ
“«Ú«Á¡≈ Ì≈Â∆ √ø√Ê≈È” ÚæÒØ∫ ⁄Ò≈¬∂
‹≈ ‘∂ ‘˜≈ª “√Ú «‘Â’≈∆” √’»Òª
¡ø Á  (Í≥ ‹ ≈Ï ¡ø Á  Ú∆ [email protected] Á∂
Ò◊Ì◊) Í≈·¥Ó ”⁄ Ï≈Ï∆ Ó√«‹Á
˘ „≈‘π‰ Ú≈Ò∂ ’≈ √∂Ú’ª Á∆ Ó«‘Óª
◊≈¿π ∫ Á∂ Í≈· Ù≈«ÓÒ ’È È≈Ò,
«√æ « ÷¡≈ Á∂ «¬√ “Ì≈Â∆’È,
≈Ù‡∆’È Â∂ ¡«Ë¡≈ÂÓ∆’È” Á≈
Ó»ø‘ Ó‘ªÁ≈ ª √≈¯ ‘∆ «Á√‰ Òæ◊
«◊¡≈ √∆Õ
«¬√ ÂØ∫ «ÏÈ∑ª Ú≈‹Í≈¬∆ √’≈
√Ó∂∫ Ú∆ Â∂ ÓΩ‹»Á≈ ÓØÁ∆ √’≈ √Ó∂∫
Ú∆ ≈‹ ’È Ú≈Ò∆ Í≈‡∆ Ì≈‹Í≈
¡Â∂ «¬√Á∆ «√˪’ «‘Ï √ø√Ê≈
¡≈. ¡À √ . ¡À √ . Á∆¡ª «Ò÷ª Â∂
¡≈◊»¡ª Á∆¡ª Â’∆ª ÂØ∫ Ú∆ √ÍÙ‡
‘πøÁ≈ ˛ «’ «¬‘ Ì≈ ˘ Úæ÷-Úæ÷
ËÓª Ì≈Ù≈Úª ¡Â∂ √æ«Ì¡≈⁄≈’ ÂΩ
Â∂ Úæ÷∆¡ª ’ΩÓ∆¡Âª Á∂ √ø◊·È Á∆
Ï‹≈«¬ «¬’Ø ËÓ («‘øÁ»), «¬’Ø È√Ò
(’ΩÓ) «‘øÁ», «¬æ’Ø ‘∆ «‘øÁ» ≈Ù‡ Ì≈Ù≈
(√ø√«¥Â) ¡Â∂ «¬’Ø ‘∆ √æ«Ì¡≈⁄≈
(«‘øÁ √ø√«¥Â∆ Â∂ Ú≈«¬Âª) Ú≈Ò≈
ÓπÒ’ Â√æÚ ’Á∂ ‘È ¡Â∂ ¿π√∂ ‘∆
ËÓ, ’Ω Ó , È√Ò, Ì≈Ù≈ Â∂
√æ«Ì¡≈⁄≈ Á∆ ÍÃÓπ÷Â≈ ’≈«¬Ó ’È∆
⁄≈‘πøÁ∂ ‘ÈÕ ‘ØȪ ¿πÍ ¿π√ ˘ ·Ø√‰≈
⁄≈‘πøÁ∂ ‘ÈÕ Íπ≈ÂÈ ÓæË Ôπæ◊∆ ‹◊∆»
» Û ∆Ú≈Á∆ Ì≈Â∆ √ø √ «¥Â∆/
√æ « Ì¡≈⁄≈ ¡Â∂ ‹∆ÚÈ ÙÀ Ò ∆
¡ÍÈ≈¿π‰ ˘ ‘∆ ¿π‘ “Ì≈Â∆’È Â∂
≈Ù‡∆’È” Á≈ Ȫ «ÁøÁ∂ ‘È Â∂ «¬√∂
Ë≈È≈ Â∂ √Ófi ˘ «√æ « ÷¡≈ ¡ø Á 
ÈÀ«Â’ ’Áª ’∆Óª Á∂ Ȫ ‘∂· ÿπ√∂Û
’∂ «Ú«Á¡≈Ê∆¡ª-ÈΩ‹Ú≈Ȫ Á∂ ’ØÓÒ
ÓȪ ˘ «¬√ «ÁÙ≈ ”⁄ «Ú⁄Ò ’È≈
⁄≈‘πøÁ∂ ‘ÈÕ
«¬√ ıÂÈ≈’ Ë≈È≈ √Ïø Ë ∆
«¬Ê∂ ¡≈. ¡À √ . Á∂ Á» ‹ ∂ ÓØ „ ∆
«√˪’≈ ÓøÈ∂ ‹ªÁ∂ ÙÃ∆ ◊ØÒÚ≈Ò
([email protected]) Úæ Ò Ø ∫ «Ò÷∆ ◊¬∆
Íπ√Â’ «Úæ⁄ ’‘∂ ◊¬∂ ÙÏÁª Á∆ «¬æ’Ø∫
‘∆ «Ó√≈Ò Á∂ ‰ ∆ „π ’ Úƒ ¿π « ⁄ Â∂
’≈Î∆ ‘ØÚ∂◊∆Õ ÙÃ∆ ◊ØÒÚ≈Ò’ ¡Èπ√≈
““... «‘øÁπ√Â≈È ¡øÁ «‘ ‘∆¡ª ‘Ø
«ÚÁ∂Ù∆ È√Òª Ò¬∆ ‹ª ª Ò≈˜Ó∆ «‘øÁ»
√æ«Ì¡≈⁄≈ Â∂ Ì≈Ù≈ (Ì≈Ú √ø√«¥Â) ˘
¡≈ÍÈ≈¿π ‰ ≈ ‘Ø Ú ∂ ◊ ≈, «‘ø Á » È√Ò Â∂
√æ«Ì¡≈⁄≈ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ‘Ø «’√∂ Ú∆
È√Ò Â∂ √æ « Ì¡≈⁄≈ Á∆ ¿π √  ‹ª
Ó«‘Ó≈ ’È Á≈ «÷¡≈Ò «ÁÓ≈◊ ”⁄Ø
’愉≈ ‘ØÚ∂◊≈ ¡Â∂ ¡≈͉∆ Úæ÷∆ ‘Ø∫Á/
Í«‘⁄≈‰ ˘ ÒªÌ∂ æ÷’∂ ¡≈͉∂ ¡≈Í ˘
«‘øÁ» È√Ò ”⁄ «ÚÒ∆È ’È≈ ‘ØÚ∂◊≈Õ
È‘ƒ ª «Î «¬√ ÓπÒ’ ¡øÁ Í»∆
Â∑ª «‘øÁ» ’ΩÓ Á∂ Ó≈«‘ (¡Ë∆È) ‘Ø
’∂ «‘‰≈ ‘ØÚ∂◊≈Õ ¡Â∂ ¿π‘ Ú∆ Ï◊À
«’√∂ ¿π ⁄ ∂ ⁄ ∂ ‘æ ’ , «¡≈«¬Â ‹ª «’√∂
«ÚÙ∂√ Â‹∆‘∆ «Ò‘≈‹ Á≈ Á≈¡Ú≈ ‹ª
Óø◊ ’∂-«¬æÊØ∫ Âæ’ «’ È≈◊«’Â≈ Á∂
¡«Ë’≈ Á≈ Á≈¡Ú≈ Ú∆ È‘ƒ”” (¡√ƒ
‹ª √≈‚∆ Í∆Ì≈Ù ’ΩÓ∆¡Â)Õ
‹Á «’ ÙÃ∆ ◊ØÒÚ≈Ò’ Á∆ «¬√
Ë≈È≈ ˘ «¬√ ÂØ∫ „∂ √Óª Í«‘Òª,
Ì≈Â∆ ’ΩÓ∆ √ÚÀÓ≈È Á∂ ¡√Ò∆ Ï≈È∆
Á∂ ÂΩ Â∂ ‹≈‰∂ ‹ªÁ∂ Ú∂ÁªÂ∆ «‘øÁ»
Á≈Ù«È’ √Ú≈Ó∆ «ÚÚ∂ ’ ≈Èø Á
([email protected]) ÚæÒØ∫ («‹√Á∆ ÙÃ∆ ÓØÁ∆
È∂ Ú∆ ÒØ ’ √Ì≈ Ò¬∆ ¡≈͉∂ ⁄Ø ‰
ÍÃ⁄≈ ¡øÁ ÷»Ï√» ÚÂØ∫ ’∆Â∆ √∆)
Í»  ∆ Â∑ ª È’≈«¡≈ «◊¡≈ √∆Õ
«ÚÚ∂’≈ÈøÁ ¡Èπ√≈, ““Í»ÚÒ∂ √«Ó¡ª
”⁄ ÙÏÁ «‘øÁ»” ÂØ∫ Ì≈Ú ¿πÈ∑ª ÒØ’ª ÂØ∫
√∆ «‹‘Û∂ «¬øÁπ√ («√øË») Á«¡≈ Á∂ Á»‹∂
(Í»Ï∆) ’ø„∂ ”Â∂ «‘øÁ∂ √ÈÕ ¿π√ √Ó∂∫
”Â∂ ª «¬√ ÙÏÁ Á∆ ’ج∆ √≈«Ê’Â≈
ωÁ∆ √∆ Íø» ‘π‰ «¬√ √Ó∂∫ «¬√Á≈
’ج∆ ¡Ê È‘ƒ «‘ «◊¡≈ ˛Õ ¡æ‹
¡√ƒ «¬√ ÙÏÁ Á≈ Ȫ «‘øÁ» È√Ò ¡Â∂
È≈ ‘∆ «‘øÁ» ËÓ Úæ‹Ø∫ ¿πÒ∂÷ ’ √’Á∂
‘ªÕ «¬‘ «¬√ ’’∂ «’ ‘π ‰ «¬ø Á π √
(«√øË») Á«¡≈ Á∂ Í»Ï∆ ’ø„∂ ”Â∂ Úæ÷Ø∫Úæ÷∂ ËÓª ¡Â∂ Úæ÷Ø Úæ÷∆¡ª ’ØÓª
Á∂ ÒØ’ «¬æ’·∂ «ÓÒ’∂ «‘ ‘∂ ‘ÈÕ””
(√ø’«Ò ⁄È≈ ◊ÃøÊ E-Í≥È≈ BFE)
«ÚÚ∂’≈ÈøÁ È∂ ª ◊ØÒÚ≈Ò’ Á∆
Ë≈È≈ Á∂ ¿πÒ‡ «¬‘ Ú∆ «’‘≈ √∆ «’
““¬∆√≈¬∆¡ª ˘ ÏØ Ë ∆ Ï‰È Á∆ ’Ø ¬ ∆
‹» ȑƒ ˛ ¡Â∂ È≈ ‘∆ Óπ√ÒÓ≈Ȫ
˘ «‘øÁ» Ï‰È Á∆ ˜» ˛Õ √◊Ø∫ ‘∂’
ËÓ ¡≈͉∆ «ÈÚ∂ ’ Ò∆ Í«‘⁄≈È ˘
’≈«¬Ó æ÷«Á¡ª ¡≈͉∂ √πÌ≈¡ ÓπÂ≈Ï’
‘Ø  Ȫ ËÓª Á∂ Ó» Ò -Âæ  ˘ ¡≈͉∂
ËÓ ¡ø Á  ‹˜Ï ’’∂ Â’Û≈
‘ØÚ∂◊≈.... ‹∂ ’ج∆ «ÈØÒ ¡≈͉∂ ‘∆
ËÓ Á∂ ª √πÍÈ∂ Í≈ÒÁ≈ ˛ Í Á»«‹¡ª
Á∂ ËÓ ˘ ÂÏ≈‘ ’È Á∆ ◊æÒ ’Á≈
˛ ª ÓÀ˘ ¿π√ ”Â∂ «ÁÒØ∫ Â√ ¡≈¿π∫Á≈
˛...Õ”” (AA √ÂøÏ AHIC ˘ «Ù’≈◊Ø
«Ú÷∂ “√ø√≈ ËÓ √ø√Á” ¡øÁ ’∆Â∆
Â’∆)
“Ó≈‘ª” Á∆ «Ú⁄≈Ë≈≈ Â∂ ÷π≈÷Ø‹«¬√ ÂØ ∫ «ÏȪ ¿π √ √Ó∂ ∫ ◊À 
Ó≈⁄ [email protected]
√’≈∆ ¬∂ ‹ ø ‚ ≈ Í∂ Ù ’È Ú≈Ò∂
“Ó≈‘ª” Á≈ «Í¤Ø ’ Û Â∂ ¿π È ∑ ª Á∆
«Ú⁄≈ Ë≈≈ ¡Â∂ ÷π  ≈-÷Ø ‹ Ú∆
«√«÷¡≈ Á∂ «¬√ “Ì≈Â∆’È,
≈Ù‡∆’È Â∂ ¡«Ë¡≈ÂÓ∆’È” Á∆
Ë≈È≈ Â∂ Í∆Í∂ ÷ ˘ √Ófi‰ Á≈
¡≈Ë≈ ω √’Á≈ ‘ÀÕ ‹Á ¡√ƒ ¿πÈ∑ª
“Ó≈‘ª” Á∂ ◊πæÍ Á≈ ÷π≈-÷Ø‹ Òæ̉
ÂπÁ∂ ‘ª ª ¿πÈ∑ª «Úæ⁄Ø∫ «¬æ’ ¿πÌÚª
Ȫ ÙÃ∆ «’∆ ‹ØÙ∆ Á≈ ˛ «‹‘Û≈ ¿π√
√Ó∂∫ “ËÓ «‘øÁ»‹ ’ΩÓªÂ∆ ’∂∫Á” Á∂
ÍÃ Ë ≈È √∆ ¡Â∂ «‹√˘ ¿π √ √Ó∂ ∫
Ì≈‹Í≈ Á∆ ’∂∫Á √’≈ È∂ «ÙÓÒ≈
√«Ê “Ì≈Â∆ ¿π⁄∂∆ «√æ«÷¡≈ √ø√Ê≈”
Á∆ “◊Ú«Èø ◊ ’Ω Ù Ò” «Úæ ⁄ Ù≈ÓÒ
’∆Â≈ ‘Ø « ¬¡≈ √∆Õ ¿π √ “Ó≈‘ª Á∂
◊π æ Í ” È≈Ò ‹π « Û¡≈ «¬’ Ȫ ‘Ø 
√≈‘Ó‰∂ ¡≈«¬¡≈ ˛ «‹‘Û≈ ¿π√ √Ó∂∫
ÙÃ∆ ÓπÒ∆ ÓÈØ‘ ‹ØÙ∆ Á∆¡ª «Ú«Á¡’
ÔØ‹È≈Úª «Íæ¤∂ ¡√Ò∆ «ÁÓª◊ Óø«È¡≈
‹ªÁ≈ √∆, ¿π‘ ˛ ÙÃ∆ Á∆È≈ È≈Ê ÏæÂ≈
Á≈ «‹‘Û≈ ¡≈.¡À √ .¡À √ . Á≈
«√˪’ ÍÃ⁄≈’ ˛, √øÿ ÍÃ∆Ú≈ ÚæÒØ∫
√Ê≈«Í “«Ù’Ù≈ Ï⁄≈˙ ¡ø Á Ø Ò È
√«ÓÂ∆” Á≈ ’ÈÚ∆È ˛ ¡Â∂ √øÿ ÚæÒØ∫
‘∆ √ø⁄≈«Ò “«Ú«Á¡≈ Ì≈Â∆ √ø√Ê≈È”
Á∆ ’ΩÓ∆ ’≈‹’≈È∆ Á≈ ÓÀ∫Ï ˛ ¡Â∂
«‹√ Á∆È≈ È≈Ê ÏÂ≈ Á∆¡ª «‘øÁ∆
”⁄ «Ò÷∆¡ª ÈΩ ∫ Íπ √ Â’ª “«Ú«Á¡≈
Ì≈Â∆ √ø √ Ê≈È” Á∂ √’» Ò ª ¡ø Á 
ÍÛ∑≈¬∆¡ª ‹ªÁ∆¡ª ‘È ¡Â∂ «¬È∑ª Á≈
◊π‹≈Â∆ ”⁄ Â‹Óª ’’∂ ÂÂ’≈Ò∆
Óπ æ ÷ Óø Â ∆ ÙÃ ∆ È«ø Á  ÓØ Á ∆ Úæ Ò Ø ∫
√’≈∆ ÍÃ≈«¬Ó∆ Â∂ √À’ø‚∆ √’»Òª
Á∂ Í≈·¥Óª ”⁄ «¬‘ Ò≈˜Ó∆ ’∆Â∆¡ª
‘ج∆¡ª ‘ÈÕ
Á∆È≈ È≈Ê ÏÂ≈ ÚæÒØ∫ «Ò÷∆¡ª
‘Ø ¬ ∆¡ª Íπ √ Â’ª “«√æ « ÷¡≈ Á≈
Ì≈Â∆’È” “⁄Ó’Á≈ Ì≈” “ÍÃ∂‰≈
Á∆Í” ¡≈«Á ¡øÁ «‘øÁ» ËÓ Á∂ ◊Ãøʪ
“Ó≈«¬‰” Â∂ “Ó‘ªÌ≈” ¡ø Á Ò∂
«Ó«Ê‘≈√ ˘ «¬«Â‘≈√ Úæ‹Ø∫ Í∂Ù ’’∂,
¿π√Á∂ ¡≈Ë≈ Â∂ Íπ≈ÂÈ Ì≈ ¡øÁ
“‘˜≈ª √≈Ò Í«‘Òª” (Ì≈Ú «‘ø Á »
Ì≈ ¡øÁ) ‡ÀÒ∆«Ú˜È, Ó؇’≈,
‘Ú≈¬∆ ˜‘≈‹, ¿π Í ◊à « ‘ (≈’‡)
¡≈«Á Á∆¡ª ÷Ø‹ª ¡Â∂ “√‡ÀÓ √À∫Ò”
«ÚË∆ ≈‘ƒ («‹‘Û∆ ¡‹∂ ¡≈Ëπ « È’
«Ú«◊¡≈È ≈‘ƒ Ú∆ Í»∆ Â∑ª «Ú’√Â
È‘ƒ ‘ج∆) [email protected]@ ’ΩÚ ÍπæÂª ˘ ÍÀÁ≈
’Ú≈¿π‰ Á≈ «◊¡≈È ‘؉ Á≈ λ‘Û
Á≈¡Ú≈ ’∆Â≈ «◊¡≈ ˛Õ Í≈«’√Â≈È,
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
31
¡Î◊≈«È√Â≈È, È∂ Í ≈Ò, Ì» ‡ ≈È,
«Âæ Ï Â Ùà ∆ Òø ’ ≈ Ïø ◊ Ò≈ Á∂ Ù Â∂
Ó∆¡ªÓ≈ ÓπÒ’ª ˘ “¡÷ø‚ Ì≈” Á≈
«‘æ√≈ «’‘≈ «◊¡≈ ˛Õ “¡÷ø‚ Ì≈”
˘ «¬æ’ “√⁄≈¬∆” Â∂ “÷ø«‚ Ì≈” ˘
“fi»·” Â∂ ◊À ’πÁÂ∆ Úø‚ Áæ√’∂ «¬√
˘ Óπ Û «¬æ ’ ·≈ ’È Á∆ ◊æ Ò ’‘∆
◊¬∆ ˛Õ Á∆È≈ È≈Ê Ïæ  ≈ «¬È∑ ª
Íπ√Â’ª ¡øÁ ÈÀ«Â’ ’Áª ’∆Óª
Á∂ «Èÿ≈ ˘ Íæ¤Ó∆ √æ«Ì¡≈Â≈ È≈Ò
‹ØÛ ’∂ «¬√ Á∂ «¬Ò≈‹ Ò¬∆ Í≈·¥Ó
¡ø Á  √ø √ «¥Â Ì≈Ù≈ ¡Â∂ «‘ø Á »
Ë≈«Ó’ ◊à ø Ê ª ˘ Ù≈ÓÒ ’È Á≈
√πfi≈¡ «ÁøÁ≈ ‘ÀÕ ¿π‘ «¬‘ Ú∆ Á√Á≈
˛ «’ «’Ú∂∫ “◊¿» √∂Ú≈” ’È È≈Ò
«¬’ Ï∂¡ΩÒ≈Á ‹ØÛ∂ Á∂ Ïæ⁄∂ ÍÀÁ≈ ‘Ø ◊¬∂
¡Â∂ ¡«‹‘≈ «’øÈ≈ ‘∆ ’»Û-’Ï≈Û Â∂
λ‘Û «◊¡≈È Á∆È≈ È≈Ê ÏæÂ≈ Á∆¡ª
«¬È∑ª Íπ√Â’ª ¡øÁ Ì«¡≈ «Í¡≈ ˛
«‹È∑ª Íπ√Â’ª ˘ ¡ÀÈ.√∆.¬∆. ¡≈.‡∆.
AIIF ”⁄ ‘∆ “Ë≈«Ó’ ’æ‡ÛÍ≥Ê∆ Â∂
Âø ◊ Ș∆” ˘ ¿π  Ù≈«‘ ’È
Ú≈Ò∆¡ª Íπ√Â’ª ’ ¸æ’∆ ˛ Â∂ «¬‘Ø
Á∆È≈ È≈Ê ÏæÂ≈ ‘π‰ Ú∆ ÓØÁ∆ √’≈
√Ó∂∫ ÓπÛ √◊Ó ‘Ø«¬¡≈ ‘ÀÕ Ì≈‹Í≈
Á∆ ‘«¡≈‰≈ Á∆ “÷æ‡” √’≈ ÚæÒØ∫
«¬√ ÏæÂ≈ ˘ «√æ«÷¡≈ √Ò≈‘’≈ ω≈
«ÁæÂ≈ ˛Õ «¬√ È∂ ÙÃ∆ÓÂ∆ ¬∆≈È∆ È≈Ò
ÓπÒ≈’≈ ’’∂ ÓπÒ’ Ì ¡øÁ Í≈·
¥Ó Á∆ ¡≈͉∆ ¿π ’  Ë≈È≈ Â∂
«ÁÙ≈ ¡Èπ √ ≈ √Ø Ë ’È Á≈ ÌØ √ ≈
Ú∆ ‘≈√Ò ’ «Ò¡≈ ˛Õ ÏæÂ≈ Á∆
¡◊Ú≈¬∆ ‘∂· ⁄Ò‰ Ú≈Ò∆ “«Ù’Ù≈
Ï⁄≈˙ ¡øÁØÒÈ √«ÓÂ∆” Ì≈ Á∆¡ª
«Âø È Ô» È ∆Ú«√‡∆¡ª, Í≥ ‹ ≈Ï
‡À ’ È∆’Ò Ô» È ∆Ú«√‡∆, ’≈Ò∆Á≈√
√ø √ «¥Â Ô» È ∆Ú«√‡∆ È≈◊Íπ  Â∂
Ú≈‹Í≈¬∆ «‘øÁ∆ Ô»È∆Ú«√‡∆ Ì»Í≈Ò
È≈Ò ¡◊Ò∂ √≈Ò ÎÚ∆ AE ÂØ ∫
“ÚÀ « Á’ ◊«‰Â” «√÷≈¿π ‰ Á≈ «¬’
√‡∆«Î’∂ ‡ ’Ø  √ Ùπ  » ’È Á≈
√«‘ÓÂ∆ √ÓfiΩ  ≈ Ú∆ √‘∆ Ïø Á ’
¸æ ’ ∆ ˛Õ Â≈‹≈ ıÏª Óπ  ≈Ï’
‘«¡≈‰≈ Á∂ «√æ«÷¡≈ ÓøÂ∆ ÍÃØ. ≈Ó
«ÏÒ≈√ Úæ Ò Ø ∫ ’π  » ’ Ù∂   «Ú÷∂ ‹≈∆
’∆Â∂ ◊¬∂ «¬æ ’ ¡À Ò ≈È ¡Èπ √ ≈
‘«¡≈‰≈ ¡øÁ ÍÃ≈«¬Ó∆ ÂØ∫ ÒÀ ’∂
Ô»È∆Ú«√‡∆ Âæ’ “◊∆Â≈ Á∂ ¡«Ë¡≈¬∂
ÍÛ∑ ≈ ¬∂ ‹≈‰◊∂ , «’¿π ∫ «’ ◊∆Â≈ Á∂
«◊¡≈È «ÏÈ∑ ª ‹∆ÚÈ √¯Ò È‘ƒ
ω≈«¬¡≈ ‹≈ √’Á≈Õ”
‘π‰ ¡≈ͪ ¡≈¿π∫Á∂ ‘ª “Ó≈‘ª
Á∂ ◊πæÍ” Á∂ ÓØ„∆ ÙÃ∆ «’∆ ‹ØÙ∆ ÚæÒÕ
«¬‘ ¿π ‘ ∆ «’∆ ‹Ø Ù ∆ ˛ «‹‘Û≈
√≈Ï’≈ ÍÃË≈È ÓøÂ∆ ÙÃ∆ÓÂ∆ «¬øÁ≈
◊ªË∆ Á∂ ’≈‹’≈Ò √Ó∂∫ Ú∆ «√æ«÷¡≈
√Ò≈‘’≈ √∆ ¡Â∂ «‹√ Á∆ ¡◊Ú≈¬∆
‘∂· ¿π√ √Ó∂∫ Ú∆ «¬√∂ Â∑ª Á≈ ‘∆ «¬æ’
“Ú«’ø◊ ◊πæÍ” ω≈«¬¡≈ «◊¡≈ √∆Õ
“«√æ«÷¡≈ √πË≈” √ÏøË∆ ◊«·Â ’∆Â∂
«¬√ “Ú«’ø◊ ◊πæÍ” ÚæÒØ∫ AIHC ”⁄
Í∂Ù ’∆Â∆ ◊¬∆ «ÍØ‡ “’Áª ’∆Óª
Á∆ √∂Ë √ÏøË∆ ¡«Ë¡≈Í’ «√÷Ò≈¬∆
ÍÃØ◊≈Ó” Ì≈ √’≈ ÚæÒØ∫ ¤ÍÚ≈¬∆
◊¬∆ √∆Õ «¬√∂ «ÍØ‡ Á∂ ¡≈Ë≈ Â∂
‘∆ AIHE Á≈ ⁄‡ØÍ«Ë¡≈¬∂ «√«÷¡≈
’«ÓÙÈ √Ê≈«Í ’∆Â≈ «◊¡≈ √∆
«‹√ Á∆ «ÍØ  ‡ Â∂ «√¯≈Ù Â∂ ‘∆
ÍÃ Ë ≈È Óø  ∆ Ùà ∆ ≈‹∆Ú ◊ªË∆ Á∂
’≈‹’≈Ò √Ó∂ ∫ ¿π √ ˘ Ò≈◊» ’∆Â≈
«◊¡≈ √∆Õ AIHF Á∆ “ÈÚ∆ «√«÷¡≈
È∆Â∆ (NEP) ¡≈Ë≈-«ÙÒ≈ ω∆” Â∂
«‹√ È∆Â∆ È∂ «‹Ê∂ «√æ « ÷¡≈ Á∂
“«È‹∆’È Â∂ ÚÍ≈∆’È” Á∆
È’Ù-ÂÏÁ∆Ò∆ (Paradigm Shift)
’È Á≈ Óπ æ „ Ïø « È∑ ¡ ≈ ¿π µ Ê∂ Ì≈Â
Á∆¡ª “Íπ≈ÂÈ ’Áª-’∆Óª ¡Â∂
Â’ÈΩÒØ‹∆ Á≈ √πÓ∂Ò” ’È Á∆ «ÁÙ≈
√∂ Ë Ú∆ √π fi ≈¬∆Õ ÚÀ √ ∂ ª AIDI Á∂
≈Ë≈«¥ÙÈÈ «√«÷¡≈ ’«ÓÙÈ ¡Â∂
AIFD-FF Á∂ ’Ø·≈∆ ’«ÓÙÈ È∂ Ú∆
¡≈͉∆¡ª «ÍØ‡ª ”⁄ Í≈·¥Ó ¡øÁ
Ë≈«Ó’ «√æ « ÷¡≈ Ù≈ÓÒ ’È Á≈
√π fi ≈¡ «Áæ  ≈ √∆ «’¿π ∫ «’ ¿π È ∑ ª
¡Èπ√≈ Ú∆ “√Ó≈‹ ¡øÁ ÷π ‘∆¡ª
ÈÀ«Â’ ’Áª-’∆Óª Á≈ √ø⁄≈ ËÓ
ÂØ∫ «ÏÈ∑ª √øÌÚ È‘ƒ ˛” Íø» «’∆Â
‹ØÙ∆ Á∆ ¡◊Ú≈¬∆ ‘∂·Ò∂ Ú«’ø◊ Á∆
¿π ’  «ÍØ  ‡ ¡ø Á  ª ÈÀ « Â’
’Áª-’∆Óª Â∂ ¡«Ë¡≈«Ӓ
’Áª Á≈ Ú÷∂Ú≈ Ú∆ ’∆Â≈ «◊¡≈
√∆Õ ¡«Ë¡≈«ӒÂ≈ (Spirtuality) ˘
ÈÀ«Â’Â≈ (Morality) È≈ÒØ∫ ¿π⁄∂⁄∆ Â∂
¿πµÂøÓ ¡Ú√Ê≈ «’‘≈ «◊¡≈ √∆ Â∂ ¿π√
¡øÁ «’∆ ‹ØÙ∆ Á∆ ¡«Ë¡≈«ӒÂ≈
«√¯ «’√∂ ËÓ Á∆ «Ú¡≈«÷¡≈ ‹ª
¿πÍÁ∂Ùª Âæ’ ‘∆ √∆«Ó ȑƒ √∆ «‹Ú∂∫
«’ ’Ø·≈∆ ’«ÓÙÈ Á∆ «ÍØ‡ ¡øÁ
“√ÌȪ ËÓª Á≈ √«‘‹ ¡«Ë¡À È ”
’È Á∆ ◊æ Ò ’‘∆ ◊¬∆ √∆ √◊Ø ∫
«’∆ ‹Ø Ù ∆ Á∆ «ÍØ  ‡ ¡ø Á  ª
Ì≈Â∆ √ø « ÚË≈È ¡ø Á  Á‹ ËÓ
«ÈÍæ÷Â≈ (Secularism) ÙÏÁ Á≈ Ú∆
“Ì≈Â∆’È” «¬√ Â∑ª ’∆Â≈ «◊¡≈
√∆ «‹√ Á∂ ¡Ê «¬øÈ∂ «ÚÙ≈Ò Â∂ ÓØ’Ò∂
‘Ø ‹ªÁ∂ ‘È «’ ¿π√ ¡øÁ Ì»Â-ÍÃ∂Â,
«Ú«Á¡≈, ‹Ø « ÂÙ-«Ú«Á¡≈, È’√Ú◊, ¡≈’≈Ù-Í≈Â≈Ò ÒØ’, ‹≈Á»‡»‰∂, fi≈Û-λ’ ¡≈«Á √Ì ’»Û-’Ï≈Û
√Óª √’Á∂ ‘È Â∂ «‹È∑ ª ˘ ¿π √
“Ì≈Â∆’È” Á∂ ¡Ê ¡Èπ √ ≈
Í≈·¥Óª Á≈ «‘æ √ ≈ ω≈«¬¡≈ ‹≈
√’Á≈ ˛Õ «¬√∂ √Ì ’π fi ˘ ‘∆ Ùà ∆
Óπ  Ò∆
ÓÈØ ‘ 
‹Ø Ù ∆
Úæ Ò Ø ∫
Ô» È ∆Ú«√‡∆¡ª Á∂ Í≈·¥Ó ¡ø Á 
Ù≈ÓÒ ’È Á∆ ÔØ‹È≈ ω≈¬∆ ◊¬∆
√∆Õ
ËÓ «ÈÍæ÷Â≈ (Secularism)
Á∂ √ø’ÒÍ Á≈ “Ì≈Â∆’È”
‹Á «¬‘ √π¡≈Ò ÷Û∑≈ ‘πøÁ≈ ˛
«’ Ì≈Â∆ √ø«ÚË≈È ¡øÁ Á‹ ËÓ
«ÈÍæ÷Â≈; ËÓ «ÈÍæ÷ ≈‹ Â∂ ËÓ
«ÈÍæ ÷ ’Áª ’∆Óª Íà  ∆
Ú⁄ÈÏæËÂ≈ Á≈ ’∆Â∂ ◊¬∂ ¿πÒ∂÷ È≈Ò
«√«÷¡≈ ¡øÁ Ë≈«Ó’ Á÷Ò¡øÁ≈‹∆
Íπ≈ÂÈ √ø√«¥Â∆/Ú≈«¬Âª Á≈ √πÓ∂Ò
¡Â∂ «’√∂ «ÁÈ ËÓ «ÚÙ∂Ù Á∆ Íπæ◊Â
«’Ú∂∫ ⁄Ò √’Á∆ ˛ ª «’∆ ‹ØÙ∆
¡≈͉∆ «ÍØ‡ ”⁄ ¡«Ë¡≈Ë«ӒÂ≈
Á∂ ËÓ «ÈÍæ÷Â≈ Á∂ «¬√ √πÓ∂Ò Á∆
Ú≈˜Ï∆¡Â ‹⁄≈¿π ‰ Ò¬∆ ËÓ
«ÈÍæ ÷ Â≈ (Secularism) Á∂
√ÚÍÃ Ú ≈«È √ø ’ ÒÍ ˘ Íæ ¤ Ó∆
√ø’ÒÍ ’«‘øÁ≈ ˛Õ ¿π√ ¡Èπ√≈ ËÓ
«ÈÍæ÷Â≈ Á≈ Ì≈Â∆ √ø’ÒÍ Íæ¤Ó∆
√ø’ÒÍ È≈ÒØ∫ Úæ÷≈ ˛Õ Íæ¤Ó∆ √ø’ÒÍ
‘ «’√Ó Á∂ Ë≈«Ó’ «ÚÙÚ≈√ Â∂
Í≈·-Í» ‹ ≈ ˘ æ Á ’Á≈ ˛ ‹Á«’
Ì≈Â∆ √ø ’ ÒÍ ¡Èπ √ ≈ “ËÓ
«ÈÍæ÷Â≈ Á≈ Ì≈Ú √ÌȪ ËÓª Á≈
√Ó≈ÈÂ≈, √ÌȪ Á≈ Ó≈È √«Â’≈
Â∂ √≈Ó≈È √πæ«÷¡≈ ˛” «¬√∂ “Ì≈Â∆
√ø ’ ÒÍ” Á∆ ¡≈Û ”⁄ ‘∆ ¡√Ò ”⁄
√≈‚∆¡ª √≈∆¡ª ‘≈’Ó Í≈‡∆¡ª ÒøÏ∂
√Ó∂∫ ÂØ∫ ‘∆ «√˪’ Íæ÷Ø∫ «¬√∂ “Ï‘π
ËÓÚ≈Á” Á∂ Ȫ Â∂ Íø» «Ú‘≈’ ÂΩ
Â∂ ≈‹ Â∂ «√«÷¡≈ ˘ ËÓ È≈ÒØ ∫
¡Ò«‘Á≈ æ÷’∂ ⁄Ò‰ Á∆ Ï‹≈«¬ √◊Ø∫
≈‹ Ì≈◊ ⁄Ò≈¿π‰ Ò¬∆ ËÓ Á∆ ÷πæÒ∑∆
ÚÂØ∫ Â∂ ÁıÒ ¡øÁ≈˜∆ ’ ‘∆¡ª ‘È
¡Â∂ ÓΩ ‹ » Á ≈ Íà √ ø ◊ ”⁄ «√«÷¡≈ Á∂
“Ì≈Â∆’È, ≈Ù‡∆’È Â∂
¡«Ë¡≈ÂÓ∆’È Á∂ ÒϪÁ∂ ‘∂· «¬’
ËÓ «ÚÙ∂ Ù Á≈ ÷π æ Ò ≈ Íà ⁄ ≈-Í√≈
’È Á∆ È∆Â∆ ’≈‹Ù∆Ò ˛Õ ‹Á «’
“ËÓ-«ÈÍæ÷ ≈‹ Â∂ ËÓ «ÈÍæ÷
«√«÷¡≈ Á∂ √Ú ÍÃ Ú ≈«È √ø ’ ÒÍ
¡Èπ √ ≈ Ë≈«Ó’ Í» ‹ ≈ Í≈· Â∂
«ÚÙÚ≈Ù «ÈØÒ «È‹∆ «¬æ¤≈ Â∂ «Èæ‹∆
‹∆ÚÈ Â’ ‘∆ «‘‰∂ ⁄≈‘∆Á∂ ‘ÈÕ
≈‹ «√æ«÷¡≈ Â∂ ‹ÈÂ’ ‹∆ÚÈ ¡øÁ
«¬√ Á≈ ’ج∆ ÁıÒ È‘ƒ ⁄≈‘∆Á≈Õ
Í ‹Á ¡√ƒ ÓΩ ‹ » Á ≈ ‘’» Ó Â∆
Í≈‡∆ Ï∆‹∂ Í ∆ Â∂ ¿π √ Á∆ «√˪’
«‘Ï √ø√Ê≈ ¡≈. ¡Àµ√. ¡Àµ√. Á∂
«√æ « ÷¡≈ Á∂ «¬√ “Ì≈Â∆’È,
≈Ù‡∆’È Â∂ ¡«Ë¡≈ÂÓ∆’È” Á∆
È∆Â∆ ¡Ë∆È Í≈·¥Óª ”⁄ Ë≈«Ó’
«√æ«÷¡≈ Ù≈ÓÒ ’È Á∆ ¡≈͉∂ √Ó∂∫
Á∂ «ÚÁÚ≈È ’Ú∆ ≈«ÏøÁ È≈Ê ‡À◊Ø
(‹Ø ÷πÁ Ú∆ Ë≈«Ó’ ¡≈√Ê≈ æ÷Á≈
√∆) Á∂ “ËÓ Â∂ ¡≈Ëπ«È’ «√æ«÷¡≈”
√ÏøË∆ ’‘∂ ◊¬∂ ÙÏÁª Á∆ ’√Úæ‡∆ Â∂
Ú∆ æ÷’∂ Á∂÷Á∂ ‘ª ª «¬√ È∆Â∆ Á∂
Í÷⁄À ¿π‚Á∂ Ș ¡≈¿π∫Á∂ ‘ÈÕ ‡À◊Ø
ÚæÒØ∫ ¡≈͉∂ «¬æ’ Ò∂÷ ¡øÁ ’‘∂ ◊¬∂
‘∂· «Ò÷∂ ÙÏÁª Á∆ ÓΩ‹»Á≈ ÍÃ√ø◊ Â∂
√«ÊÂ∆ ¡øÁ Ú∆ Ï∂‘æÁ ÍÃ√ø«◊’Â≈ Â∂
√≈«Ê’Â≈ ωÁ∆ ‘ÀÕ ‡À◊Ø È∂ «’‘≈
√∆, ““...ÏÁÒ∆¡ª ‘Ø ¬ ∆¡ª √«ÊÂ∆¡ª
¡øÁ ‘π‰ Ë≈«Ó’ √æÂ≈Ë≈∆¡ª ÚæÒØ∫
«÷æ⁄∆¡ª ◊¬∆¡ª Ò’∆ª Â∂ ‘æÁ ÏøÁ∆¡ª
¡ø Á  Ïø Á È‘ƒ ’∆Â≈ ‹≈ √’Á≈
«’¿π ∫ «’ «¬«Â‘≈√ Á√≈¿π ∫ Á≈ ˛ «’
«‹æÊ∂ «’√∂ √Ó∂∫ «¬È∑ª Ë≈«Ó’ Íπ‹≈∆¡ª
È∂ «√æ«÷¡≈ Á∂ ¡ÓÒ ˘ ¿π◊≈√≈ «ÁæÂ≈
√∆ ¿π µ Ê∂ Ï≈¡Á ”⁄ ‹≈ ’∂ ¿π ‘ Ø ‘∆
«√æ«÷¡≈ Á∂ ≈‘ ”⁄ Óæπ÷ ØÛ≈ ω ◊¬∂...
«‹¿π ∫ -«‹¿π ∫ «◊¡≈È Á≈ Í√≈≈ ‘π ø Á ≈
‹ªÁ≈ ˛ «Â¿π ∫ -«Â¿π ∫ ¿π ‘ Íà ø Í ≈◊Â
Ë≈«Ó’ ◊Ãøʪ ≈‘∆ «ÓæÊ∆¡ª ‘æÁÏøÁ∆¡ª
˘ ¿π Ò ø ÿ Á≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ ‹Á «¬‘ È≈
«√¯ «¬«Â‘≈√ Â∂ Ïë‘Óø‚ √ÏøË∆ ‘∆
ÍÃøÍ≈◊ Ë≈«Ó’ «ÚÙÚ≈√ Â∂ Ë≈Ú≈
ÏØ Ò Á≈ ˛, √◊Ø ∫ «¬æ ’ ¡«‹‘∆ √«ÊÂ∆
ÍÀ Á ≈ ’ «Áø Á ≈ ˛ «‹æ Ê ∂ √Á≈⁄≈ Á∂
ÈÚ∂  ∂ ¡Ê Íπ  ≈ÂÈ √ø √ ≈ ¡ø Á Ò∂
’ÊȪ/¿πÍÁ∂Ùª È≈Ò Ú∆ ‡’≈¿π, ”⁄
¡≈ ÷Û∑ Á ∂ ‘ÈÕ ¡«‹‘∆ √«ÊÂ∆ ”⁄
Ë≈«Ó’ «√æ«÷¡≈ ˘ ◊Ò Óøȉ≈ ‘∆
ÍÀ‰≈ ˛ ‹ª «Î ÈÚª «◊¡≈È Ï◊≈ÚÂ
’’∂ √¯Ò ‘Ø ‹ªÁ≈ ˛Õ («‹√ Â∑ª
Â≈≈ «Ú«◊¡≈È∆ ◊ÀÒ∆Ò∆˙ ˘ ¿π√ Á∂
«¬√ ’ÊÈ ÏÁÒ∂ «’ “ËÂ∆ √»  ‹
Áπ ¡ ≈Ò∂ ÿπ ø Ó Á∆ ˛” √‹≈ Á∂ ‰ Ú≈Ò∆
⁄⁄ ˘ [email protected]@ √≈Ò Ï≈¡Á ‹≈ ’∂ ¿π√
˘ ÷πæÒ∑∂ ÂΩ Â∂ √Ú∆’≈ ’È≈ «Í¡≈Ò∂÷’) ÁØ‘ª Á≈ √πÓ∂Ò È‘ƒ ‘Ø √’Á≈
.... Íø» √Óæ«√¡≈ «¬‘ ‘À «’ ‹∂ ËÓ
«¬æ’ Á¯≈ «¬‘ √Ú∆’≈ ’ ÒÀ∫Á≈ ˛
«’ ‹Ø ’πfi ¿π√ È∂ ÍÃ⁄≈«¡≈/«√÷≈«¬¡≈
‘À ¿π√ Á∂ ’πfi Í«‘¨ √øÍ»È È‘ƒ √È
‹ª ◊Ò √È Âª ¿π√ Á∆ (ËÓ Á∆)
√Â≈ ‚Ø Ò Á∆ ‘À «’¿π ∫ «’ ËÓ Á≈
Á≈¡Ú≈ ˛ «’ ‹Ø ’π fi Ú∆ ¿π √ Úæ Ò Ø ∫
Íà ⁄ ≈«¡≈ «◊¡≈ ˛, ¿π ‘ «¬Ò≈‘∆
«◊¡≈È ˛ ¡Â∂ √≈∂ Ë≈«Ó’ ◊à ø Ê ª
¿π Í  ÷π Á ¿π √ ‹≈‰∆-‹≈‰ “æ Ï ” Á∆
ÓØ‘ Òæ◊∆ ‘ج∆ ˛Õ «¬√∂ ¿πÍ ‘∆ ¿π√
Á∆ √Â≈ «‡’∆ ‘ج∆ ˛Õ ¡≈Ëπ«È’ «◊¡≈È
«¬√ √ø√≈ Á∆ ‘’∆’ ¿πÍ «‡«’¡≈
‘Ø«¬¡≈ ˛ ‹Á «’ ËÓ ¡≈͉∂ Íπ≈ÂÈ
◊Ãøʪ Á∂ √‘≈∂ ÷Û∑≈ ˛- «¬√ ‘≈Ò ”⁄
ËÓ Â∂ ¡≈Ëπ«È’ «√æ«÷¡≈ Á≈ √πÓ∂Ò
’È≈ ÁøÌ Â∂ Ó»÷Â≈ ÂØ∫ «√Ú≈¬∂ ‘Ø
’πfi È‘ƒ ‘ØÚ∂◊≈Õ”” (Ë≈«Ó’ «√æ«÷¡≈√ø’«Ò ⁄È≈ ◊ÃøÊ D Í≥È≈ [email protected]@I -Ïø◊≈Ò∆)
¡◊Ò∆¡ª-«Í¤Ò∆¡ª √Ì
‘≈’Ó Í≈‡∆¡ª Â∂ È∆Â∆ ÿ≈«Û¡≈
ÚæÒØ∫ ËÓ «ÈÍæ÷Â≈ Á∂ «¬√ «Ú◊≈Û∂
◊¬∂ √ø’ÒÍ ˘ Ò≈◊» ’È ’≈È ‘∆
«Ú«Á¡≈Ê∆¡ª-ÈΩ‹π¡≈Ȫ Â∂ √Ó≈‹ Á∂
‘Ø  Ȫ «‘æ « √¡ª ¡ø Á  È≈ «√¯
¡ø Ë «ÚÙÚ≈√, Ë≈«Ó’ ‹˘È Â∂
¡Â’Ù∆Ò Â∂ ◊À«Ú«◊¡≈È’ √Ø⁄ Á≈
Í√≈≈ ‘Ø « ¬¡≈ ˛ √◊Ø ∫ ¿π È ∑ ª ¡ø Á 
«Î’» Â∂ ‹≈Â∆Ú≈Á∆ Ș∆¬∂ È∂ Ú∆
‹Û ÎÛ∆ ˛ «‹‘Û≈ ¡’√ ‘∆ «Î’»
‹ª ‹≈Â∆Ú≈Á∆ Áø « ◊¡ª Á∆ Óπ Ò ’
¡øÁ ‘Ø ‘∆ ÌÓ≈ ”⁄ fiÒ’ «‘≈
˛ Í ‘≈’Ó Í≈‡∆¡ª ˘ «¬‘ ÷»Ï
≈√ ÏÀ·Á≈ ‘ÀÕ ¿π‘ «¬√ ˘ ¡≈͉∆
≈‹ ◊æ Á ∆ ‘«Ê¡≈¿π ‰ ‹ª Ï⁄≈¿π ‰
÷≈Â ⁄؉ª ÁΩ≈È ÷»Ï ÚÂÁ∂ ‘ÈÕ
¡◊Ø∫ «Íæ¤Ø∫ Ú∆ ¡≈͉∆¡ª ´‡∂∆¡ª ÒØ’
«ÚØË∆ È∆Â∆¡ª Â∂ ÍÁ≈ Í≈¿π‰ Â∂
¿π È ∑ ª ÚÒØ ∫ ÒØ ’ ª Á≈ «Ë¡≈È Í∑ ∂
«ÂÒ’≈¿π‰ ÷≈Â Ú∆ ÚÂÁ∆¡ª ‘È
Â∂ «¬√∂ ˘ ‘∆ ÓΩ‹»Á≈ ‘≈’Ó Í≈‡∆ ‘π‰
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
«√æ«÷¡≈ Á∂ “Ì≈Â∆’È, ≈Ù‡∆’È
Â∂ ¡«Ë¡≈ÂÓ∆’È” Á∂ Ȫ ‘∂· ‘Ø
Œ¿π◊≈√≈ Á∂‰≈ ⁄≈‘πøÁ∆¡ª ‘ÈÕ ÷πÁ Ú∆
√≈‚∂ «¬‘ ‘≈’Ó («ÚË≈«¬’ª ÂØ∫ ÒÀ ’∂
≈Ù‡ÍÂ∆ Âæ ’ ) Ë≈«Ó’ √Óª«Ú≈˜ª, Ôæ ◊ ª-‘ÚȪ-Ó‘»  ª Â∂
Ó∂«Ò¡ª-√Ó≈◊Óª Á∂ ¿πÁÿ≈‡È ’È
‹ªÁ∂ ‘ÈÕ ‹Ø  Ù∆¡ª ÂØ ∫ ¡≈͉∆¡ª
‹ÈÓ ÍæÂ∆¡ª ωÚ≈¿π∫Á∂ ‘È Â∂ ‘æÊ
Á∆¡ª ∂÷≈Úª ÍÛ∑≈¿π∫Á∂ ‘È («√æ«÷¡≈
ÓøÂ∆ Ù©Ã∆ÓÂ∆ ¬∆≈È∆ Á∆ Â≈‹≈ ÿ‡È≈
Ó∆‚∆¬∂ Á∆ ⁄⁄≈ Á≈ «ÚÙ≈ ω∆ ‘∆
‘ج∆ ˛Õ) ¿πÊ∂ æ÷∂ ◊¬∂ ◊ÀÏ∆ Á∂Ú∆Á∂ګ¡ª ˘ Í»‹Á∂ ‘È, Â∑ª Â∑ª Á∂
Ï≈«Ï¡ª, √ø  ª -√≈˪ ª«’ª,
√Ú≈Ó∆¡ª Á≈ ¡≈Ù∆Ú≈Á ÒÀ∫Á∂ ‘È Â∂
¿πÈ∑ª ˘ ¡≈͉≈ ËøÁ≈ ⁄Ò≈¿π‰ Ò¬∆
Ê≈ÍÛ≈ Ú∆ «Áø Á ∂ ‘È («‹È∑ ª «Úæ ⁄ Ø ∫
«’øÈ∂ ‘∆ ¡≈͉∂ ’π’Óª ’≈È ¡æ‹
’Ò∑ ‹∂Ò∑ Á∆ ‘Ú≈ Ú∆ ÷≈ ‘∂ ‘È)Õ
«¬æÊØ∫ Âæ’ «’ √≈‚∂ ÍπÒ≈Û «Ú«◊¡≈È∆
Ú∆ Òø Ï ∆¡ª «Ú«◊¡≈È’ ÷Ø ‹ ª ÂØ ∫
Ï≈¡Á «Â¡≈ ’∆Â∂ ◊¬∂ ≈’‡ª ˘
ÍπÒ≈Û ”⁄ Á≈◊‰ ÂØ∫ Í«‘Òª ¿πÈ∑ª Á∂
√¯Ò Íπ Ò ≈Û∆-«ÓÙÈ Ò¬∆ Ë≈«Ó’
√Ê≈Ȫ («ÚÙ∂Ù ’’∂ Óø«Áª) ”⁄ ‹≈
’∂ È≈∆¡Ò ÂØÛÈ Á∆ Ë≈«Ó’ √Ó
¡Á≈ ’Á∂ ‘È ¡Â∂ «¬¿π∫ ’’∂ √≈‚∂
«¬‘ ‘≈’Ó Â∂ È∆Â∆ ÿ≈Û∂ ≈‹Ì≈◊
⁄Ò≈¿π‰ Ò¬∆ ËÓ Á∆ ÷πÒ∑∆ ÁıÒ
¡øÁ≈˜∆ ’Á∂ ‘È Â∂ ÷πæÒ∑∆ ÚÂØ∫ Ú∆
’Á∂ ‘ÈÕ
ÈÀ«Â’Â≈ ˘ ËÓ È≈Ò ‹ØÛÈ≈‘≈’Óª Á∆ Әϻ∆ Â∂ ‚»øÿ∆ √≈«‹Ù«¬‘ √π ¡ ≈Ò Ú∆ ‚» ø ÿ ∆ √Ø ⁄ «Ú⁄≈ Á∆ Óø◊ ’Á≈ ˛ «’ ÓΩ‹»Á≈
ÁΩ  ¡ø Á  ÈÀ « Â’Â≈ ˘ ËÓ È≈Ò
‹Ø Û È Â∂ “ÈÀ « Â’ ’Áª ’∆Óª Á∂
√ø ’ ‡ ˘ ‘æ Ò ’È Ò¬∆ Í≈·¥Óª
¡øÁ Ë≈«Ó’ «√æ«÷¡≈ Ù≈ÓÒ ’È
Á∆ √π «’¿π∫ ¿πµ⁄∆ ‘Ø ‘∆ ˛ √≈‚∂
‘≈’Óª Á∆Õ Í «¬√ ˘ √Ófi‰ Ò¬∆
‹»  ∆ ˛ «¬‘ ‹≈ȉ≈ «’ ÈÀ « Â’
’Áª-’∆Óª Á≈ «¬‘ √ø’‡ ’∆ ˛?
«¬√ Á≈ «‹øÓ∂Ú≈ ’Ω‰ ˛? ‹Á ¡√ƒ
¡‹Ø’∂ √Ó≈«‹’-¡≈«Ê’ Â∂ «√¡≈√∆
Ì» «ÁzÙ ¿πÍ Ș Ó≈Á∂ ‘ª ª √≈˘
ÿØ ◊∆Ï∆, Ï∂π˜◊≈∆ «ÙÚÂ÷Ø∆,
«Ìz Ù ‡≈⁄≈,
’π È Ï≈ÍÃ Ú ∆,
Ì≈¬∆ÌÂ∆‹≈Ú≈Á, ˜Ø  ≈-˜Ï∆ Â∂
´æ ‡ Ó≈ ‘æ Á ª Ïø È ∑ ∂ ‡æ Í ¸æ ’ ∂ «Á√Á∂
‘ÈÕ ¡√ƒ Á∂ ÷ Á∂ ‘ª ≈‹◊æ Á ∆ Á∆
‘Ú√ ı≈Â √≈‚∆¡ª ‘’» Ó Â∆
Í≈‡∆¡ª Á∂ «ÚË≈«¬’ Â∂ Ú˜∆ Ú∆
«Ú’≈¿» ω ¸æ ’ ∂ ‘È, Í≈‡∆¡ª
¡≈͉≈ Á∆È-¬∆Ó≈È, «√˪Â, ¡√»Ò
√Ì ’π fi «Â¡≈◊ ⁄æ π ’ ∆¡ª ‘È Â∂
ÓΩ ’ ≈Íà √ Â∆ Á∆ ‚» ø ÿ ∆ ÷æ ‚ ”⁄ «‚æ ◊
¸’∆¡ª ‘È Â∂ «¬√ ¡≈«Ê’
√Ó≈«‹’ Â∂ «√¡≈√∆ √ø ’ ‡ Ò¬∆
(«‹‘Û≈ ¿πÈ∑ª Ò¬∆ «’√∂ ÈÀ«Â’Â≈ Á∂
‹ª ÈÀ«Â’ ’Áª ’∆Óª Á∂ ÿ∂∂ ”⁄
È‘ƒ ¡≈¿π ∫ Á≈) ¡≈Ó √≈Ë≈È ÒØ ’
«‹øÓ∂Ú≈ È‘ƒ ‘È √◊Ø∫ «¬È∑ª ‘≈’Ó
Í≈‡∆¡ª Á∆¡ª ’≈ÍØ∂‡ ÿ≈«‰¡ª
Â∂ ‹◊∆» ËÈ≈„ª Íæ÷∆ È∆Â∆¡ª ‘∆
«‹ø Ó ∂ Ú ≈ ‘È Â∂ «¬È∑ ª ÚÒØ ∫ ÍÀ Á ≈
’∆Â≈ «◊¡≈ «¬‘Ø ¡≈«Ê’-√Ó≈«‹’
Â∂ «√¡≈√∆ √ø ’ ‡ ‘∆ ÈÀ « Â’ ’Áª
’∆Óª Á∂ «Èÿ≈ Á∂ √ø’‡ Á≈ ‹ÈÓ
Á≈Â≈ ˛ Â∂ «¬√ √ø ’ ‡ Ò¬∆ «¬‘Ø
Í≈‡∆¡ª ‘∆ «‹ø Ó ∂ Ú ≈ ‘ÈÕ ¡‹Ø ’ ∂
√≈Ó≈‹∆ «ÚÙÚ∆’È Á∂ ÓΩ‹»Á≈ ÁΩ
Ó≈⁄ [email protected]
32
¡ø Á  «¬È∑ ª ‘≈’Ó Í≈‡∆¡ª Úæ Ò Ø ∫
Ò≈◊» ’∆Â∂ ‹≈ ‘∂ “÷πæÒ∑∆ Óø‚∆-÷πæÒ∑≈
ÚÍ≈” Á∂ √ø√≈ ÏÀ∫’-ÓπÁ≈ ’ØÙ Á∂
ÈÚ¿πÁ≈Ú≈Á∆ ¬∂‹ø‚∂ È∂ «¬√ √ø’‡
˘ ‘Ø ‚»øÿ≈ ’ «ÁæÂ≈ ˛Õ «¬√ ¬∂‹ø‚∂
«‘ ‘Ø  Ȫ ‹ÈÂ’ ÷∂  ª ˘
«Èæ‹∆’È Á∂ ÿ∂∂ ”⁄ «Ò¡≈ ’∂ Óø‚∆
È≈Ò ‹Ø Û È Úª◊ «√æ « ÷¡≈ ˘ Ú∆
«¬√Á∂ ÓÈπ æ ÷ ∆ «ÈÓ≈‰, √Ó≈«‹’
ÌÒ≈¬∆ Â∂ Í¿πÍ’≈ Á∂ Ó»Ò ¿πÁ∂Ùª
È≈ÒØ∫ ÂØÛ ’∂ «¬æ’ ÷∆Á∆-Ú∂⁄∆ ‹≈‰
Ú≈Ò∆ «‹È√ ω≈ ’∂ ’≈ÍØ  ∂ ‡
ÿ≈«‰¡ª Ò¬∆ Óπ È ≈¯∂ Â∂ ´æ ‡ Á≈
«¬æ’ ËøÁ≈ ω≈ «ÁæÂ≈ ˛Õ
Â∂ «‹æ Ê ∂ «¬√ ‘’∆’ ÂØ ∫
¡‰‹≈‰ «’ ÈÀ « Â’ ’Áª ’∆Óª
Á∂ √ø’‡ Ò¬∆ «‹øÓ∂Ú≈ √≈‚∆ «√æ«÷¡≈
Íà ‰ ≈Ò∆ È‘ƒ √◊Ø ∫ √≈‚∆ ‘≈’Ó
Í≈‡∆¡ª Á∆¡ª ¿π ’  È∆Â∆¡ª
«‹øÓ∂Ú≈ ‘È, √≈‚∂ «Ú«Á¡’ Ó≈‘
Â∂ Ïπ æ Ë ∆‹∆Ú∆ √≈‚∆¡ª «√æ « ÷¡≈
Íà ‰ ≈Ò∆/Í≈·¥Óª ¡ø Á  Ë≈«Ó’
«√æ«÷¡≈ Ù≈ÓÒ ’’∂ «¬√ √ø’‡ ˘
‡≈Ò‰ Á≈ «¬æ’ ÌÓ Í≈Ò ‘∂ ‘ÈÕ
¿πæÊ∂ ’≈ÍØ∂‡ ÿ≈«‰¡ª Â∂ ‹◊∆»
ËÈ≈„ª Á∂ «‘æ  ª Á∆ ≈÷∆ ’È
Ú≈Ò∆¡ª ÓΩ ‹ » Á ≈ ‘≈’Ó Í≈‡∆¡ª
ÈÀ«Â’Â≈ Â∂ ÈÀ«Â’ ’Áª ’∆Óª Á∂
«¬√ √ø’‡ ˘ ËÓ È≈Ò ‹ØÛ ’∂ √Ø⁄∆
√Ófi∆ √≈«‹Ù «‘ «¬√∂ ‘’∆’ ÂØ∫
¡≈Ó ´‡∂ ‹≈ ‘∂ ÒØ’ª Á≈ «Ë¡≈È
Í∑ ∂ ‘‡≈ ’∂ ¿π È ∑ ª ˘ ◊π ø Ó ≈‘ ’
‘∆¡ª ‘ÈÕ Á» ‹ ∂ Í≈√∂ «√æ « ÷¡≈
ÍÉ≈Ò∆ ¡øÁ Ë≈«Ó’ «√æ«÷¡≈ Ù≈ÓÒ
’È Á∂ Ȫ Â∂ Íπ  ≈ÂÈ Óæ Ë Ôπ ◊ ∆
‹≈◊∆»-»Û∆Ú≈Á∆ √ø√’≈-Ú≈«¬Âª
Â∂ ¡øË«ÚÙÚ≈√ ˘ ÓπÛ √π‹∆ ’’∂
«Ú«Á¡≈Ê∆¡ª-ÈΩ ‹ π ¡ ≈Ȫ
˘
«Ú«◊¡≈È’,
Â’Ù∆Ò
Â∂
¡≈ÒØ⁄È≈«Ӓ «ÁzÙ‡∆’؉ «Ú’√Â
’È ÂØ∫ «ÚÚ∂ ’È «¬æ’ ‘Ø ‚»øÿ∆
√≈«‹√ ⁄ ‘∆¡ª ‘È Âª ‹Ø ¿π ‘
«¬È∑ª Á∆ ´æ‡ «Íæ¤∂ ’øÓ ’Á∆ «¬√
‘’∆’ ˘ √Ófi‰ Â∂ «¬√ ˘ ÏÁÒ‰
Á∆ √ÓÊ≈ ◊π ¡ ≈ ÏÀ · ‰ Â∂ «¬√
’≈‹ Ò¬∆ «√æ«÷¡≈ Á∂ ‘«Ê¡≈ ÂØ∫
ÚË∂∂ ’≈◊ ‘«Ê¡≈ ‘Ø ’¬∆ È‘ƒ
‘Ø √’Á≈ «‹√˘ ‘ ÁΩ ¡øÁ ‘≈’Ó
Í≈‡∆¡ª ¡≈͉∂ ¿πÁ∂Ùª Â∂ «‘æª Á∆
Í»Â∆ Ò¬∆ ÚÂÁ∆¡ª ¡≈¬∆¡ª ‘ÈÕ
«¬√ ÂØ ∫ «ÏÈ∑ ª «¬È∑ ª ‘≈’Ó ‹Ó≈ª
Á∆ ‘∆ √ÍÃ√Â∆ ‘∂· ⁄Ò≈¬∂ ‹≈ ‘∂
‡ÀÒ∆«Ú˜È, «√È∂Ó≈ Â∂ «¬ÒÀ’‡z≈«È’
Ó∆‚∆¬∂ ≈‘∆ ÍØ « √¡≈ ‹≈ «‘≈
“Íπ  ≈ÂÈ ‹≈◊∆» √æ « Ì¡≈⁄≈” ¡Â∂
Èø◊∂‹ ÌÍ» “÷≈˙-Í∆˙, ‘ø„≈˙Œ” Á∂
÷ÍÂ’≈∆ √æ«Ì¡≈⁄≈ Á≈ √πÓ∂Ò Ú∆
«¬√∂ ‚»øÿ∆ √≈«˜Ù Á≈ ‘∆ «‘æ√≈ ‘ÀÕ
Ì≈‹Í≈ Á∆ ¡◊Ú≈¬∆ ‘∂ · Ò∆
Ú≈‹Í≈¬∆ √’≈ √Ó∂∫ Ï≈ÁÒ √’≈
Á∂ Í≥‹≈Ï Á∂ ¿π⁄∂∆ «√æ«÷¡≈ Á∂ ÓøÂ∆
ÙÃ∆ ÓÈ‹∆ «√øÿ ’Ò’æÂ≈ ‹Á ““’ΩÓ∆
Â∂ ÈÀ«Â’ ’Áª-’∆Óª Á∂ «Èÿ≈
Á≈ Óπæ÷ ’≈È «√æ«÷¡≈ Á∂ ËÓ È≈ÒØ∫
‡π‡‰”” ”⁄ Á∂÷Á∂ ‘È, √’»Ò∆ «√æ«÷¡≈
Óø  ∆ ‹Ê∂ Á ≈ ÂØ Â ≈ «√ø ÿ «¬√
«◊≈Ú‡ ˘ Óπ ø ‚ ∂ - ’π Û ∆¡ª Á∆ HÚƒ
ÙÃ∂‰∆ ÂØ∫ Ï≈¡Á √«‘ «√æ«÷¡≈ Ú≈Ò∂
√ªfi∂ √’»Ò ÏøÁ ’’∂ Á» ’È Á≈
√π fi ≈¡ «Áø Á ∂ ‘È ¡Â∂ ‹Ê∂ Á ≈
◊π⁄È «√øÿ ‡Ω‘Û≈ ‘≈’Óª Á∂ ¿π’Â
ÁøÌ Â∂ ‘’∆’ ˘ Èø◊≈ ’È Ú≈Ò∂
¿π æ ÿ ∂ Ó‘» Ó È≈‡’’≈ Ì≈¡ ‹∆
◊π  ÙÈ «√ø ÿ Á∂ È≈‡’ª ¿π Í 
«√æ « ÷¡≈ √ø √ Ê≈Úª ¡ø Á  Í≈Ïø Á ∆
Ò≈¿π‰ Á∆ ËÓ’∆ «ÁøÁ∂ ‘È Âª ¿π‘
Ú∆ ¿π √ √Ó∂ ∫ «¬√∂ ’π ‡ Ò È∆Â∆ Á∆
ÍÀ  Ú∆ ’ ‘∂ √ÈÕ ÓΩ ‹ » Á ≈ ÓØ Á ∆
√’≈ Á∂ ◊ë‘ ÓøÂ∆ ÙÃ∆ ≈‹ È≈Ê
Á∆ ‹Á «Í¤Ò∂ «Áȃ √ØÈ∆Í «Ú÷∂
“«‘ø Á » «√æ « ÷¡≈, ËÓ≈Ê √ø √ Ê≈” Á∂
«¬æ’ ÍÃØ◊≈Ó ”⁄ «¬‘ Â’∆ ’Á∂
‘È «’ ““«‘øÁ» Ó«‘˜ «¬æ’ ËÓ È‘ƒ
‘À - «¬‘ ª «¬æ ’ ‹∆ÚÈ ÙÀ Ò ∆ ˛È’√Ò≈¬∆‡ ÍÛ∑∂ «Ò÷∂ ‘È Í ¿πÈ∑ª
È∂ ’Áª ’∆Óª Á∆ ÿ≈‡ ’≈È ‘∆
‘«Ê¡≈ ¸æ’∂ ‘ج∂ ‘È-ÈΩ‹π¡≈Ȫ ˘
’Áª-’∆Óª Á∆ «√æ«÷¡≈ Á∂‰ Á∆
ÒØÛ ˛...Õ” ª ¿π‘ Ú∆ «¬√∂ Ë≈È≈
Â∂ √æ⁄ Á∆ Â‹Ó≈È∆ ’ ‘∂ ‘ÈÕ
√Á∆Ú∆ Â∂ ¡Ó»   √Á≈⁄≈ÈÀ«Â’Â≈ Á≈ ’ج∆ √»Í È‘ƒ ˛ÓÈπæ÷∆ √«Ì¡Â≈ Â∂ √æ«Ì¡≈⁄≈
Á≈ «¬«Â‘≈√ «¬‘ Á√≈¿π∫Á≈ ˛ «’
√Á≈⁄≈-ÈÀ«Â’Â≈ ¡Â∂ ‘æ’ª-Î˜ª
Á∂ √ø’ÒÍ Úæ÷Ø Úæ÷∂ √«Ó¡ª Á∆¡ª
Úæ÷Ø∫ Úæ÷∆¡ª ¡≈«Ê’ √Ó≈«‹’ Â∂
≈‹√∆ ‘≈Òª Á∆ Â˜Ó≈È∆ ‘∆
’Á∂ ‘ÈÕ «¬È∑ª ‘≈Òª Á∂ ÏÁÒ‰
È≈Ò «¬‘ Ú∆ ÏÁÒÁ∂ ‘∂ ‘ÈÕ √Á∆Úƒ
Â∂ ¡Ó» √Á≈⁄≈ ÈÀ«Â’Â≈ Á≈ ’ج∆
√» Í È‘ƒ∫ ˛Õ Íπ  ≈ÂÈ ’Ï∆Ò≈ Â∂
√Ó≈«‹’ √æ « Ì¡≈⁄≈ Á∆ ¡≈͉∆
ÈÀ « Â’Â≈ Â∂ √Á≈⁄≈ ‹≈◊∆»
√Ó≈«‹’-√æ«Ì¡≈⁄≈ Á∆ ¡≈͉∆ √∆
Íø» ‹Ø √Á≈⁄≈ ¡Â∂ ÈÀ«Â’Â≈ «’√∂
√Ó∂ ∫ √Ó≈‹ Â∂ √æ « Ì¡Â≈ Á∂ «Ú’≈√
”⁄ √‘≈¬∆ ‘Ø « ¬¡≈ √∆ ¿π ‘ Ø ‘∆
ÏÁÒ∆¡≈ ‘ج∆¡ª ¡≈«Ê’-√Ó≈«‹’
Â∂ ≈‹√∆ ‘≈Òª ¡ø Á  √Ó≈‹ Â∂
√æ«Ì¡Â≈ Á∂ «Ú’≈√ ”⁄ ØÛ≈ ωÁ≈
«‘≈ ˛Õ ¿π√˘ ÏÁÒ‰ Á∆ ¡Â∂ ÈÚª
√Á≈⁄≈-ÈÀ « Â’Â≈ ÍÀ Á ≈ ’È Á∆
ÒØÛ √Á≈ ‘∆ ωÁ∆ ‘∆ ˛ Õ
«‹√ Â∑ª Ô»Í ¡øÁ
√Ó≈¬∂Á≈∆ Á∂ ¡≈◊ÓÈ √Ó∂∫ ÏÁÒ∂
‘Ø ¬ ∂ ¡≈«Ê’-√Ó≈«‹’ Â∂ ≈‹√∆
√øÁÌ Á∆ ÒØÛ ¡Èπ√≈ «Ú«◊¡≈È’
Â∂ √È¡Â∆ «¬È’Ò≈Ï ÂØ ∫ Í«‘Òª
«¬æ ’ √Ó≈«‹’-√æ « Ì¡≈⁄≈’ ¿π Ì ≈
¡≈«¬¡≈ «‹‘Û≈ Íπ È  ‹≈◊‰ Á∂
ÂΩ  Â∂ ‹≈«‰¡≈ ‹ªÁ≈ ‘À Õ «¬√ È∂
Íπ≈ÂÈ ‹≈◊∆» Ë≈«Ó’ »Û∆Ú≈Á∆
’Áª-’∆Óª ˘
„≈‘ ’∂
‹Ó‘»  ∆¡Â, Ó≈ÈÚÂ≈, √Ó≈ÈÂ≈,
ËÓ «ÈÍæ÷Â≈ Â∂ ’ΩÓ∆¡Â Â∂
¡≈Ë≈« ÈÚ∆¡ª ’Áª-’∆Óª
Á≈ Í» ¿π√≈«¡≈Õ ¿π√ √Ó∂∫ «‹‘Û∂
ÒØ ’ √Ó≈‹ ≈‹È∆Â∆ Â∂ «√æ « ÷¡≈
¡øÁ «¬È∑ª ’Áª ’∆Óª Ò¬∆ ÒÛ∂
¿π È ∑ ª È∂ È≈Ò ‘∆ ÈÚƒ Â∂ ¿π ⁄ ∂  ∆
ÈÀ « Â’Â≈ Â∂ √Á≈⁄≈ Ú≈Ò∂ » √ Ø Â∂
ÚØ Ò ‡À ¡  Ú◊∂ Í≈Â Ú∆ ÍÀ Á ≈
’∆Â∂ Õ √≈‚∂ Óπ Ò ’ Ì≈ ¡ø Á  Ú∆
¡≈‹≈Á∆ Á∆ Ò«‘ ÁΩ  ≈È “Ì≈Â∆
ÍπÈ ‹≈◊‰” Á∆ Ó‘≈È √÷Ù∆¡Â,
√ø √ «¥Â Ì≈Ù≈ Â∂ ◊à ø Ê ª Á∂ Úæ ‚ ∂
«ÚÁÚ≈È ¬∆ÙÚ ⁄ø Á  «Ú«Á¡≈
√≈◊ ([email protected]) È∂ Ú∆ «‘ø Á »
Ú∂ÁªÂ ÁÙÈ ˘ «¬æ’ ÌÓ≈¿»
ÁÙÈ Áæ√ ’∂ Í≈·¥Ó ¡øÁ
¡≈√«Â’ Á≈Ù«È’ Ï’Ò∂ Á∆
Íπ√Â’ “«‘’∆’≈” (Enquiry) Á∆
‹◊∑≈ ÓÈπæ÷∆ ¡≈‹≈Á∆ Á∂ fiø‚≈ ÏÁ≈
‹∂ . ¡À √ .«Óæ Ò Á∆ Íπ √ Â’ “Â’”
( Logic) ˘ Ù≈ÓÒ ’È Á∆
Ú’≈Ò ’∆Â∆ ¡Â∂ «Ú«Á¡≈Ê∆¡ª
˘ ÌΩ « Â’ «Ú«◊¡≈È, √≈«¬‰’
«Ú«◊¡≈È, Ì»◊ØÒ, «¬«Â‘≈√,
◊«‰Â,
‹πÓÀ‡∆,
’πÁÂ∆
«Ú«◊¡≈È, ÈÀ«Â’ ÁÙÈ Â∂
≈‹È∆«Â’ ¡≈«ŒÊ’ «Ú«Ù¡≈ Á≈
«◊¡≈È Á∂‰ Â∂ ‹Ø «ÁæÂ≈Õ ¿πÈ∑ª È∂
÷π Á Ú∆ «’√∂ «’√Ó Á∆ Ë≈«Ó’
ø ◊  Â∂ Òæ ◊ ÒÍ∂ ‡ ÂØ ∫ «ÈÒ∂ Í
«Ú«◊¡≈È’ Â∂ ËÓ «ÈÍæ÷ «√æ«÷¡≈
Á≈ √ø ⁄ ≈ ’È Ú≈Ò∂ ¡È∂ ’ ª ‘∆
¡≈ÁÙ √’» Ò ª Á∆ √Ê≈ÍÈ≈ Ú∆
’∆Â∆Õ Ù‘∆Á∂ ¡≈‹Ó Ì◊ «√ø ÿ
Ú◊≈ «¬È’Ò≈Ï∆ ’ΩÓ∆ È≈«¬’
«‹‘Û≈ «’√∂ Ú∆ Ë≈«Ó’ ¡’∆Á∂ ”⁄
«ÚÙÚ≈Ù È‘ƒ √∆ ÷Á≈ ¡Â∂ «‹√È∂
Ϊ√∆ Òæ◊‰ ÂØ∫ Í«‘Òª «¬‘ ¡ÀÒ≈È
’∆Â≈ √∆ «’ “ÓÀ∫ È≈√«Â’ ‘ª” ¡Â∂
«¬√ Á∆ «Ú¡≈«÷¡≈ Ò¬∆ «¬æ’
Íπ √ Â’ “ÓÀ ∫ È≈√«Â’ «’¿π ∫ ‘ª?”
«Ò÷∆ √∆ ’∆ ¿π ⁄ ∂  ∆ √Á≈⁄≈ Â∂
ÈÀ«Â’Â≈ Á∆ «‹¿»Á∆ ‹≈◊Á∆
«Ó√≈Ò È‘ƒ √∆Õ «¬√ ÂØ∫ «ÏȪ ’∆
»√, ⁄∆È, Ú∆¡ÂÈ≈Ó ¡≈«Á ÓπÒ’ª
Á∂ ÒØ’ «¬È’Ò≈Ϫ ¡øÁ
’«Ó¿» « È√‡ Í≈‡∆¡ª («‹È∑ ª ˘
È≈√«Â’ √Ó«fi¡≈ ‹ªÁ≈ ‘À ) Á∆
¡◊Ú≈¬∆ ‘∂· ¡≈͉∂ ÓπÒ’/’ΩÓ Á∆
¡‹≈Á∆ ÷≈Â ¡Ê≈‘ ’π  Ï≈È∆¡ª
’È Ú≈Ò∂ ¡Â∂ ¡‹∂ Ú∆ ¡≈͉∆
’Ω Ó ∆ Óπ ’ Â∆ Ò¬∆ ‹» fi ‘∂ ‘Ø  Ȫ
ÓπÒ’ª Á∂ ¡«‹‘∂ ÒØ’ª ˘ ÈÀ«Â’Â≈
ÂØ∫ √æ÷‰∂ «’‘≈ ‹≈ √’Á≈ ˛ «‹È∑ª
È∂ ¡≈͉∂ ¡≈ÁÙ Á∆ Í»  Â∆ Ò¬∆
ËÓ ÂØ ∫ Íà ∂ à  ‰≈ È‘ƒ √∆ Ò¬∆ √◊Ø ∫
ËÓ ÂØ∫ ¡Ò«‘Á≈ ‘Ø ’∂ ÒÛ∂ √È ‹ª
ÒÛ ‘∂ ‘ÈÕ
Â∂ ¡‹Ø’∆¡ª ÏÁÒ∆¡ª ‘ج∆¡≈
‘≈Òª ¡ø Á , √ø ’ ‡ ‘∂ · ¡≈¬∆
√Ó≈¬∂ Á ≈∆ Ú∆ «‹‘Û∆ «’√∂ √Ó∂ ∫
¡≈͉∂ «Ú’≈√ ÷≈Â ‹≈◊∆»,
Ë≈«Ó’ » Û ∆Ú≈Á∆ ’Áª ’∆Óª
«ÚπæË ËÓ «ÈæÍæ÷Â≈ Â∂
«Ú«◊¡≈«È’ √Ø ⁄ , ÷≈Â ÒÛ∆ √∆
÷π Á ¡≈͉∂ √ø ’ ‡ ˘ ‡≈Ò‰ Ò¬∆
¡Â∂ ¡≈͉∂ „«‘ø Á ∂ «’ø ◊ ≈«¡ª ˘
Ï⁄≈¿π‰ ÷≈Â ÒØ’ª ¡øÁ
«Ú«◊¡≈«È’
Â∂
Â’Ù∆Ò
«Ú⁄≈Ë≈≈ Á∂ ÎÀ Ò ‰ ÂØ ∫ Âz « ‘ ‘∆
‘ÀÕ «¬ø◊ÒÀ∫‚, Îª√, ¡Ó∆’≈ Ú◊∂
«Ú’√ √Ó≈¬∂ Á ≈ Óπ Ò ’ª ¡ø Á 
«‹È∑ª ÓπÒ’ª Á≈ ËÓ «ÈæÍ÷Â≈ Á∆
Ò«‘ Á≈ «¬’ ¡Ó∆ «Ú√≈ ˛,
«Èæ ‹ ∆ Â∂ ≈‹’∆ √ø √ Ê≈Úª ÚÒØ ∫
Ë≈«Ó’
ÍπÈ √π‹∆Â∆ ˘
¿πÌ≈«¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ ‚≈«ÚÈ Á∂
«Ú«◊¡≈È’ «Ú’≈√Ú≈Á Á∂ «√˪Â
˘ æÁ ’È Â∂ æÏ∆ ‘π’Ó Á∂ «√˪Â
˘ ÍÃ⁄≈È Á∆¡ª Ò«‘ª ˘ ¿π◊≈√≈
«Áæ Â ≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ «’¿π ∫ «’ ÓΩ ‹ » Á ≈
ÏÁÒ∆¡ª ‘Ø ¬ ∆¡ª ‘≈Òª ¡ø Á 
‹Ó‘»  ∆¡Â Ó≈ÈÚÂ≈, √Ó≈ÈÂ≈ Â∂
ËÓ «ÈÍæ ÷ Â≈ Ú◊∆¡ª ’Áª’∆Óª ¿πÈ∑ª Á∂ ¿πÁ∂Ùª Â∂
ÓÈ√»«Ï¡ª Á∆ Í»Â∆ Á∂ ≈‘ ”⁄ ØÛ≈
ω ‘∆¡ª ‘È «¬√∂ Ò¬∆ √◊Ø∫ «¬È∑ª
˘ ¤ª«◊¡≈-Â≈«Ù¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ
¯≈Ù∆Ú≈Á Úæ Ò ‹ªÁ≈ ≈‘
¿π ’  √≈∆ «Ú⁄≈ ⁄⁄≈ Á∂
Íà √ ø ◊ ”⁄ AIFD-FF Á∂ ’Ø · ≈∆
«√æ«÷¡≈ ’«ÓÙÈ ÚÒØ∫ ¡≈͉∆ «ÍØ‡
«Úæ⁄ ’‘∂ «¬È∑ª ÙÏÁª ˘
““«Ú«◊¡≈È Â∂ Â’ÈØ Ò Ø ‹ ∆ ≈‘∆
‘≈√Ò ’∆Â∂ «◊¡≈È Â∂ ’Ò≈’πÙÒÂ≈ ˘ √Á≈⁄≈ Á∆ Ë≈È≈ È≈Ò
‹πÛ∆¡ª ’Áª-’∆Óª Â∂ ËÓ È≈Ò
Ó∂Ò‰≈ ‹»∆ ˛..Õ”” ¡≈͉∂ √Ó∂∫ Á∂
Ó‘≈È Á≈Ù«È’ «ÚÁÚ≈È Ï‡ø‚
√Ò ÚÒØ∫ «Ò÷∂ ◊¬∂ ¡≈͉∂ «¬’ Ò∂÷
«Úæ ⁄ ’‘∆¡ª ◊æ Ò ª Á∂ √ø Á Ì ”⁄
æ÷’∂ Á∂÷‰≈ ⁄≈‘∆Á≈ ˛ «‹√
ÓπÂ≈Ï’
¡«‹‘∂
ÔÂÈ
““«Ú«Á¡≈Ê∆¡ª ˘ √Ø⁄‰ Á∆ ¡≈ÁÂ
ÂØ ∫ «ÚÚ∂ ’È”” Á≈ √≈ËÈ ‘ÈÕ
«’¿π∫«’ √Ò ¡Èπ√≈ “√Ó≈Œ¬∂Á≈,
ÎΩ‹∆ ‹πø‚Ò∆¡ª Â∂ Ë≈«Ó’ ¿πÍÁ∂Ù’,
«√æ«÷¡≈ ¡øÁ «¬æ’ Á»‹∂ Á∂ √«‘ÔØ◊∆
‘È «’¿π∫«’ «¬‘ √≈∂ ‘∆ ¡≈͉∆ √Â≈
ı≈Â
Ì≈Ú’πÂ≈
¿πÍ
Â∂
¡≈ÒØ ⁄ È≈«Ӓ √Ø ⁄ ‰∆ Á∆ ¡‰‘Ø ∫ Á
¿π Í  ‘∆ «ÈÌ ’Á∂ ‘ÈÕ”””(ÓÀ ∫
¬∆√≈¬∆ «’¿π∫ È‘ƒ ‘ª-Í≥È≈ EF)
«¬√ ÂØ ∫ «ÏȪ Í≈·¥Ó ¡ø Á 
Ë≈«Ó’ «√æ « ÷¡≈ Ù≈ÓÒ ’∂ «ÏÈ∑ ª
Ú∆ «¬√ ”⁄ Ì≈Ù≈, √≈«‘Â, √Ó≈‹
«Ú«◊¡≈È «¬«Â‘≈√, «ÎÒ≈√Î∆,
’πÁÂ∆ «Ú«◊¡≈È Ú◊∂ Ïπ«È¡≈Á∆
«Ú«Ù¡ª ˘ ‘ΩÒ∆ ‘ØÒ∆ ’æ„’∂ («‹‘Û∂
«ÚÙ∂ «◊¡≈È Â∂ ¡≈‹≈Á≈È≈ «⁄øÂÈ
Á≈ √Ø Ó ≈ ‘È) ¿π È ∑ ª Á∆ ‹◊∑ ≈
Í∂ Ù ≈Ú≈È≈ ÔØ ◊ Â≈ ÚË≈¿π ‰ Ú≈Ò∂
√Ó≈«‹’ ÂΩ Â∂ ¿πÍÔØ◊∆ «Ú«Ù¡≈ ˘
Ù≈ÓÒ ’È≈ Ú∆ «¬√∂ √≈«‹Ù Á≈ «‘æ√≈
˛Õ ’ª◊√∆ ÍÃË≈È ÓøÂ∆ ÙÃ∆ ≈‹∆Ú
◊ªË∆ Á∂ ’≈‹ ’≈Ò √Ó∂∫ AIHF Á∆
ÈÚƒ «√æ«÷¡≈ È∆Â∆ √Ó∂∫ Ì≈ Á≈
«’æ  ≈’’È ”Â∂ ÓΩ ‹ » Á ≈ Ì≈‹Í≈ Á∆
ÓØ Á ∆ √’≈ √Ó∂ ∫ “Ì≈ Á≈ ‘π È 
(Skilling of India) Á≈ È≈‘≈ Ú∆
‘≈’Óª ÚæÒØ∫ Ì≈ ¡øÁ ÓΩ‹»Á ’ØÛª
ÒØ ’ ª Á∆ Ï∂  π ‹ ◊≈∆ ˘ ÓΩ ‹ » Á ≈
¡≈«Ê’-√Ó≈«‹’ „ª⁄∂ È≈ÒØ∫µ ÂØÛ ’∂
’∂ Ú Ò «√æ « ÷¡≈ Íà ‰ ≈Ò∆ ¡ø Á  «¬√
«’√Ó Á∆ «√÷Ò≈¬∆ Á∆ ÿ≈‡ È≈Ò
‹ØÛ ’∂ Í∂Ù ’È≈ Ú∆ «¬È∑ª ´‡∂∆¡ª
‘≈’Ó ‹Ó≈ª Á∆ ‘∆ «‘ÂÍ»Â∆ ’Á≈
‘ÀÕ ÏπæË∆Ó≈È Â∂ «⁄øÂÈÙ∆Ò ÓÈπæ÷ Á∂
«ÈÓ≈‰ Á∆ ‹◊∑ª ‘≈’Ó ‹Ó≈ª Á∂
«‘æª Â∂ ¿πÁ∂Ùª Á∂ ‘æ’ª ”⁄ Ìπ◊‰
Ú≈Ò∂ «¬æ’ ÓÙ∆È∆ ÓÈπæ÷ ÍÀÁ≈ ’È
Á∆ Ì»«Ó’≈ Ú∆ «ÈÌ≈¿π∫Á∂ ‘È ¡«‹‘∂
«√÷Ò≈¬∆ ’Ø√Õ
Â∂ Á» ‹ ∂ Í≈√∂ «√æ « ÷¡≈ Á∂
Ì≈Â∆’È, ≈Ù‡∆’È Â∂
¡«Ë¡≈ÂÓ∆’È Á∂ Ȫ ‘∂· ≈Ù‡∆
«Ú√∂ Á∆ ¡≈Û ”⁄ ’ΩÓ∆ Ù≈ÚÈÚ≈Á
(‘ø ’ ≈Ú≈Á) Á≈ Í√≈ ¡Â∂ ÈÀ « Â’
’Áª-’∆Óª Á∆ ¡≈Û ”⁄ Íπ≈ÂÈ
Ë≈«Ó’ »Û∆Ú≈Á Ú≈«¬Âª Á≈ ÍπÈ
√π‹∆Â∆’È «¬‘ «¬’Ø «√æ’∂ Á∂ ‘∆
ÁØ Í≈√∂ ‘È «¬æ’Ø∫ ‘∆ ¿πÁ∂Ù Í»Â∆ Á≈
√≈ËÈ ‘ÈÕ Î≈Ù∆Ú≈Á Ú∆ «¬√∂ ≈‘ƒ
¡≈¿π∫Á≈ ˛Õ
Ì≈Ú∂ «√æ«÷¡≈ Á∂ Ó»Ò
“’«Ò¡≈‰’≈∆ Â∂ Í ¿π Í ’≈∆
¿πÁ∂٠ª ÓΩ‹»Á≈ ¡≈«Ê’-√Ó≈«‹’
„ª⁄∂ Á∂ ÒØ ’ ’«Ò¡≈‰’≈∆ ωÈ
È≈Ò ‘∆ ‘Ø √’‰◊∂ Íø» ÓΩ‹»Á≈ ÁΩ
¡ø Á  «√æ « ÷¡≈ Á∂ «Èæ ‹ ∆’È Â∂
ÚÍ≈∆’È «ÚπæË √øÿÙ∆Ò «‘øÁ∂
‘ج∂ «¬√ ˘ È≈ «√Î ¿π’ ӻÒÚ≈Á∆
‘ÓÒ∂ ÂØ ∫ Ï⁄≈¿π ‰ ≈ ‘∆ Ï∂‘æÁ ‹»∆
˛ √◊Ø∫ «¬√ ˘ ‹Ó‘»∆ ËÓ «ÈÍæ÷
Â∂ «Ú«◊¡≈È’ Ò∆‘ª Â∂ Í≈¿π‰ Ò¬∆
Ú∆ ˜ØÁ≈ ¿πÍ≈Ò∂ ’È Á∆ Ï∂‘æÁ
ÒØÛ ˛Õ
Ó≈⁄ [email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
33
«ÁºÒ∆ ‘∞‰ Á» È‘∆∫
Ó≈√‡ ÓÒ’∆ «√ßÿ ÏÓ∑∆
«ÁºÒ∆ ‹Í≈È Á∆ ≈‹Ë≈È∆ ‡Ø’∆˙
ÂØ∫ Ï≈¡Á ÁπÈ∆¡ª Á≈ Á»‹≈ Úº‚≈ Ù«‘
‘ÀÕ «¬√ Á∆ ¡Ï≈Á∆ ‹ÈÚ∆ [email protected] «Úº⁄
„≈¬∆ ’ØÛ Á∂ Ò◊Ì◊ ‘ÀÕ «¬√ Á≈
¡≥Á≈˜È ’Ï≈ [email protected]@ Ú◊ «’ÒØÓ∆‡
‘ÀÕ «¬√ Á∆ ¡ºË∆ ÂØ∫ ÚºË ¡Ï≈Á∆ EE%
fi∞æ◊∆¡ª, fiΩ∫ÍÛ∆¡ª ¡Â∂ ¡‰«Ú’«√Â
Ï√Â∆¡ª «Úº⁄ «‘≥Á∆ ‘ÀÕ «¬‘Ȫ Ï√Â∆¡ª
«Úº⁄ √‘»Òª È≈˙ Á∆ ’ج∆ «ÈÙ≈È∆
È‘∆∫ ‘ÀÕ Á∂Ù Á∂ ÓºÊ∂ Â∂ «¬‘ «¬º’ Úº‚≈
’Òß’ ‘ÀÕ
«ÁºÒ∆ Ù«‘ ¡√Ò «Úº⁄ E Úº‚∆¡ª
’ÍØ∂ÙȪ Á≈ √Ó»‘ ‘ÀÕ «¬√ ˘ ’ΩÓ∆
≈‹Ë≈È∆ ÷∂Â ¡≈«÷¡≈ ‹ªÁ≈ ‘ÀÕ «¬√
«Úº ⁄ A. ¿∞  ∆ «Áº Ò ∆ «Ó¿∞ ∫ «√ÍÒ
’≈ÍØÙ
∂ ÈÕ B. Áº÷‰∆ «ÁºÒ∆ «Ó¿∞∫«√ÍÒ
’≈ÍØÙ
∂ ÈÕ C. Í»Ï∆ «ÁºÒ∆ «Ó¿∞∫«√ÍÒ
’≈ÍØ∂ÙÈÕ D.ÈÚ∆∫ «ÁÒ∆ «Ó¿∞∫√ÍÒ
’≈ÍØÙ
∂ ÈÕ E.«ÁÒ∆ ¤≈¿∞‰∆ ÏØ‚ Ù≈ÓÒ
‘ÈÕ «¬‘ ÁπÈ∆¡ª Á∆ √Ì ÂØ∫ Úº‚∆
√Ê≈È’ √’≈ ‘ÀÕ «¬√ «Úº⁄ AA «˜Ò∑,∂
BG «‘√∆Òª, EI ’√Ï∂ ¡Â∂ [email protected]@ «Í≥‚
Ù≈ÓÒ ‘ÈÕ Í»∆ «ÁºÒ∆ G Íπ«Ò√ ‹ØÈ≈
¡Â∂ IE Ê≈«‰¡ª «Úº⁄ Ú≥‚∆ ‘ÀÕ «ÁºÒ∆
«Úº⁄ DC ¡º◊ Ïfi≈¿∞ √‡∂ÙÈ ‘ÈÕ ’∂∫Á∆
≈‹Ë≈È∆ ÷∂Â ‘؉ ’’∂ «ÁºÒ∆ ˘ È≈
ª Í»∂ √»Ï∂ Á≈ Á‹≈ ‘≈√Ò ‘À ¡Â∂ È≈
‘∆ «ÁºÒ∆ Á≈ «ÚÙ≈Ò Íπ«Ò√Â≥Â «ÁºÒ∆
√’≈ Á∂ ¡Ë∆È ‘ÀÕ
[email protected] Á∆¡ª ¤∂Ú∆¡ª «ÁºÒ∆ «ÚË≈È
√Ì≈ ⁄؉≈ - «¬º’ √πÈ≈Ó∆:- @G ÎÚ∆
[email protected] Á≈ «ÁÈ Ì≈ Á∂ «¬«Â‘≈√ «Úº⁄
«¬º ’ Ó∆Ò Íº Ê  Úª◊ Ô≈Á ’∆Â≈
‹≈Ú∂◊≈Õ «¬√ «ÁÈ «ÁºÒ∆ Ú≈√∆¡ª È∂
Ú؇ Á∆ Â≈’ Á∂ ÏÒ Ï»Â∂ «¬‘ «√ºË ’
«ÁºÂ≈ «’ Ì≈ «Úº⁄ √Ê≈Í Í≈‡∆¡ª
Á∂ ’≥Ó „≥◊ Â∂ ≈‹È∆Â∆ ˘ ºÁ ’’∂
«¬º’ ÏÁÒÚª Ó≈‚Ò; «‹√ ˘ «⁄≥Â’ª
È∂ √Ó≈«‹’, ≈‹È∆Â’ «Ú’≈√ Ò«‘
Á≈ Ȫ «ÁºÂ≈ ‘À, √Ê≈Í ’∆Â≈ ‹≈
√’Á≈ ‘ÀÕ [email protected] ÎÚ∆ ˘ ‹ÁØ∫ ⁄؉ ÈÂ∆‹∂
√≈‘Ó‰∂ ¡≈¬∂ ª ÒØ’ª ˘ Òº«◊¡≈ «’
«¬‘ ª «¬º’ √πÈ≈Ó∆ ‘ÀÕ «‹√ È∂ Ì≈Â∆
‹ÈÂ≈ Í≈‡∆, ’ª◊√, Ï∆. ¡À√. Í∆.
¡Â∂ ÷ºÏ∆¡ª «Ëª ˘ ’º÷∫Ø ‘Ø«Ò¡ª ’’∂
¡≈Ó ¡≈ÁÓ∆ Á∂ ÍÀª «Úº⁄ ͇’≈ ’∂ ØÒ
«Áº  ≈Õ Úº ‚ ∆¡ª-Úº ‚ ∆¡ª ÂØ Í ª «◊
◊¬∆¡ªÕ √Ê≈Í Í≈‡∆¡ª Á∂ Ê≥Ó «‘ºÒ
◊¬∂Õ ’ª◊√ ª È«‘» ◊ªË∆ Íz∆Ú≈
¡Â∂ ¿∞√ Á∂ «ÁºÒ∆ ’Óª‚ ¡‹∂ Ó≈’È
√Ó∂ «¬«Â‘≈«√’ ≈‹È∆Â’ ‘≈Ù∆¬∂ Â∂
√π‡
º «ÁºÂ∆ ◊¬∆Õ «¬√ ÂØ∫ ¿∞‘ ÓπÛ’∂ Ù«¬Á
‘∆ ¿∞µÌ √’∂Õ Ì≈‹Í≈ Á∂ ‹∂± ºÊ, «‹√
Á≈ ◊≈‚∆Ú≈È ¡≈.¡À√.¡À√. Á≈ Ê≈«Í¡ª
¡≈◊» ÓØÁ∆ ¡Â∂ ¿∞√Á≈ ‹Ø‡∆Á≈ ¡«ÓÂ
Ù≈‘ √∆; ˘ Ú∆ Ï∂’ª Òº◊ ◊¬∆¡ªÕ
‘ª «¬‘ √º⁄ ‘À «’ «ÁºÒ∆ Á∆ ¤∂Ú∆∫
«ÚË≈È √Ì≈ Ò¬∆ ‘Ø ¬ ∆¡ª ⁄Ø ‰ ª Á∂
ÈÂ∆‹∂ ‹Í≈È Á∆ [email protected] «Úº⁄ ¡≈¬∆
√πÈ≈Ó∆ ÂØ∫ ÿº‡ È‘∆∫Õ «¬‘ «¬º’ Úº‚≈
±¯≈È √∆Õ ¡Â∂ «¬√ ±¯≈È Á∆¡ª
«ÈÙ≈È∆¡ª Í«‘Òª ÂØ∫ ‘∆ Íz◊‡ ‘Ø ‘∆¡ª
√ÈÕ [email protected] Á∆¡≈ Í≈Ò∆ÓÀ∫‡ ⁄؉ª «Úº⁄
Ì≈‹Í≈ «√Î CA% Ú؇≈ ÒÀ ’∂ √ºÂ≈ Â∂
Í‘∞⁄
≥ ∆ √∆ÕÍ «¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á ’¬∆ √»«Ï¡ª
«Úº⁄ ‘ج∆¡ª ⁄؉ª/¿∞Í ⁄؉ª «Úº⁄ «¬√
Á∆ ’≈◊∞‹≈∆ «ÈÙ≈È∂ ÂØ ‘∂·ª ‘∆ ‘∆
‘ÀÕ ‹≥Ó» ’ÙÓ∆ Á∆ ‘∆ ¿∞Á≈‘È ÒÀ Ò˙Õ
ÓØÁ∆ È∂ «ÓÙÈ DD Á∂ È≈‘∂ ‘∂· Óπ«‘Ó
⁄Ò≈¬∆ √∆Õ «’ Ì≈‹Í≈ ¡≈͉∂ ÏÒ Â∂
√ºÂ≈ Íz≈Í ’∂◊∆Õ Í «ÓÙÈ DD «√Î
BE √∆‡ª ‘∆ ‘≈ÙÒ ’’∂ ·∞√
º ‘Ø «◊¡≈Õ
«¬‘ BE √∆‡ª Ú∆ ’∂ÚÒ ‹≥Ó» ÷∂Â «Ú⁄Ø
‘∆ «ÓÒ∆¡ªÕ Ï≈’∆ ÁØ ÷∂Âª ’ÙÓ∆ Ú≈Á∆
¡Â∂ ÒÁ≈÷ «Úº⁄ Ì≈‹Í≈ ¡≈͉≈ ÷≈Â≈
Ú∆ È≈ ÷ØÒ∑ √’∆Õ
«ÁºÒ∆ «ÚÙÚ Íz«√Ë Ô»È∆Ú√‡∆,
‹Ú≈‘ Ò≈Ò È«‘» Ô»È∆Ú√‡∆ ‘ÀÕ
[email protected] Á∂ ¡≥ «Úº⁄ «¬Ê∂ «Ú«Á¡≈Ê∆
⁄Ø ‰ ª ‘Ø ¬ ∆¡ª «‹√ «Úº ⁄ Ì≈‹Í≈ Á∂
«Ú«Á¡≈Ê∆ «Ú≥◊ - ¡«÷Ò Ì≈Â∆Ô
Íz∆ÙÁ ˘ ÙÓÈ≈’ ‘≈ ‘ج∆Õ «¬√ Á∂
¡‘∞Á∂Á≈∆¡≈ Á∂ Í≥‹∂ ¿∞Ó∆ÁÚ≈ ÍË≈È, ¿∞Í ÍzË≈È, √’ºÂ, √«‘√’ºÂ ¡Â∂ ÷‹≈È⁄∆ ‘≈ ◊¬∂Õ «¬ÊØ Âº’
«’ ¿∞√ Á≈ ‹ÈÒ ’≈¿±∫√Ò Ú≈√Â∂ Ú∆
’ج∆ ¿∞Ó∆ÁÚ≈ «‹ºÂ È≈ √«’¡≈Õ «¬√∂
Â∑ª «‘Ó≈⁄Ò Ô»È∆Ú«√‡∆ «ÙÓÒ≈ ¡Â∂
«ÙÓÒ≈ «Ó¿∞∫«√ÍÒ ’≈ÍØÙ
∂ È ⁄؉ª «Úº⁄
Ú∆ «¬√ Á∂ ¿∞Ó∆ÁÚ≈ ¡À√.¡ÀÎ.¡≈¬∆.
¡Â∂ ÷ºÏ∂ ÓØ⁄∂ ÂØ∫ Ïπ∆ Â∑ª ‘≈ ◊¬∂Õ
«ÁºÒ∆ Á∆¡ª ‘؉ Ú≈Ò∆¡ª ⁄؉ª ÂØ∫
Í«‘Ò≈ Á√≥Ï [email protected] «Úº⁄ «‘ÁØ√Â≈È
Ì Á∆ Ó‹Á» ‹Ó≈ È∂ ÷ºÏ∂ ͺ÷∆
√ß◊·Èª Á∆ ¡◊Ú≈¬∆ «Úº⁄ ‹Ø Á∂Ù
«Ú¡≈Í∆ ‘ÛÂ≈Ò ’∆Â∆ ¿∞ √ «Úº ⁄
Ì≈‹Í≈ ͺ÷∆ Ó‹Á» √≥ÿ ˘ Ó‹Ï»È
Ù≈ÓÒ ‘؉≈ «Í¡≈ √∆Õ Ì≈‹Í≈ ÚºÒ∫Ø ÏÀ«’≥◊
√À’‡, Ï∆Ó≈ ¡Â∂ ÍÏ«Ò’ √À’‡ ˘
’Ø ‚ ∆¡ª Á∂ Ì≈¡ Á∂ Ù ∆ -«ÚÁ∂ Ù ∆
√Ó≈¬∂Á≈ª ˘ Ú∂⁄‰≈/ ÷ØÒ‰≈ Á∂ «ÚØË
«Úº ⁄ ¿∞ Í Ø ’  ‘ÛÂ≈Ò ÏÛ≈ √ÎÒ
Ó‹Á» ÓπÒ≈‹Ó ¡À’ÙÈ √∆Õ √Ø ¡√∆∫ ¡≈÷
√’Á∂ ‘ª «’ «‘≥Á Ó‘ª √≈◊ Á∂ ¡ÙªÂ
Í≈‰∆¡ª «Úº⁄ ¿∞µ· «‘≈ Â∞Î≈È ¡≈Ó
¡≈ÁÓ∆ Í≈‡∆ Á∂ ¡≈◊»¡ª È∂ ÌªÍ «Ò¡≈
√∆Õ «¬√ Á≈ ‡≈’≈ ’È Ú≈√Â∂
Ì≈‹Í≈ È∂ «‹‘Û∆¡ª Ú∆ ⁄≈Òª ⁄ºÒ∆¡ª
¿∞√ ˘ «¬’ ÂØ∫ Ï≈¡Á «¬º’ Íπ·∆¡ª ‘∆
ÍÀÁ∆¡ª ‘∆¡ªÕ «’È Ï∂Á∆ Á≈ ª ¿∞‘
‘≈Ò ‘Ø«¬¡≈ «‹Ú∂∫ Í≥‹≈Ï∆ ’‘≈Ú ‘À,
““¡≈Í Âª ‚∞Ï
º ∂ ‹˜Ó≈È Ú∆ ‚ØÏU∂ Ù≈‹∆¡≈
«¬ÒÓ∆ Ú∆ ’ج∆ ⁄ÓÂ’≈ È≈ ’ √’∆Õ
Ì≈‹Í≈ ÚºÒ∫Ø Á»Ù‰ Ï≈‹∆, ‘≥’≈ Íz◊‡≈¡
¡Â∂ fi»· Ó«‘≥Ó È∂ ÒØ’≈ ˘ ¡≈͉∂ ¡≈Í
¡≈Ó ¡≈ÁÓ∆ Í≈‡∆ ¿∞Ó∆ÁÚ≈ª Á∂ ͺ÷
«Úº⁄ ‚º‡ «’ ÷Ò؉ Ò¬∆ ¿∞ÂÙ≈«‘ ’
«ÁºÂ≈Õ
«ÁºÒ∆ «‘≥Á√
Ø Â≈È Á≈ «ÁÒ:- «ÁºÒ∆
«‘≥Á√
Ø Â≈È Á≈ «ÁÒ ‘ÀÕ «¬ÊØ∫ Á∆ „≈¬∆
’ØÛ Ú√Ø∫ «Úº⁄ ‘ √»Ï,∂ ‘ «¬Ò≈’∂ Á∂
ÒØ’ Ú√Á∂ ‘ÈÕ «ÁºÒ∆ Ï‘∞- È√Ò∆, Ï‘∞
√«Ì¡≈⁄≈’ ¡Â∂ Ï‘∞-Ì≈Ù∆ Ù«‘ ‘ÀÕ
«‘≥Á∆, Í≥‹≈Ï∆, ¡Â∂ ¿∞Á» Óπ÷
º ÏØÒ∆¡ª
‘ÈÕ ¡≥◊∂‹∆ Óπº÷ ÚÍ≈’ Ì≈Ù≈ ‘ÀÕ
ÁπÈ∆¡ª Á∂ Úº‚∆ «◊‰Â∆ Á∂Ùª È≈ÒØ∫ ÷≈√
’ Ô»Í Á∂ Á∂Ùª È≈ÒØ «ÁºÒ∆ Á∆ Ú√Ø∫
«‹¡≈Á≈ ‘ÀÕ ÏÒ«’ «ÁºÒ∆ Ú؇ √≥«÷¡≈
‘∆ «‹¡≈Á≈ Á∂Ùª Á∆¡ª ¡Ï≈Á∆¡ª È≈ÒØ∫
«‹¡≈Á≈ ‘ÀÕ «ÁºÒ∆ «Úº⁄ «¬º’ ’ØÛ, ÂÀ∫Â∆
Òº÷ ÈΩ ‘˜≈ ¡·ºÂ Ú؇ ‘È- ‹≈È∆
AC «ÓÒ∆¡È, [email protected] ‘˜≈, ¡·ºÂÕ «¬√
«Úº⁄ ÓÁ - GC Òº÷ ¿∞ÈÈ
º Ú∂∫ ‘˜≈,
@HIÕ ¡Ω ¿∞È≈‘· Òº÷, ¿∞È∆ ‘˜≈
«¬º’ √Ø∫ √Â≈¬∆, ¡Â∂ ¡º· √Ω Ï≈‘‡ Â∆‹≈
«Òß◊ Ú؇ ‘ÈÕ ’È∂‚≈ Á∆ ¡ºË∆ ¡Ï≈Á∆
Á∂ Ï≈Ï ª «ÁºÒ∆ Á∆ Ú؇ √≥«÷¡≈ ‘ÀÕ
«¬√ Ú؇ √Ó»‘ È∂ G ÎÚ∆ ˘
«ÁÒ ÷Ø‘Ò ’∂ Ú؇ª Í≈¬∆¡ªÕ Ú؇ Î∆√Á∆
[email protected] ‘∆Õ ÚØ ‡ ª È∂ ‹≈ Í≈Â,
«¬Ò≈’≈Ú≈Á, ËÓ, È√Ò, Ì≈Ù≈¬∆
Ú÷∂Ú∂ ÂØ∫ ¿∞Í ¿∞· ’∂, «ÏȪ «’√∂
Ò≈Ò⁄-ÍÀ√≈, Á≈» ¡≈«Á- º‹ «’ Ú؇
Í≈¬∆ ¡Â∂ ◊∞¡≈„∆¡ª Á∆ Ú∆ ÍÚ≈¬∆Õ
ÈÚ∆∫ «ÁºÒ∆, «ÁºÒ∆ ¤≈¿∞‰∆, ⁄≈‰’∆Ô
Í»  ∆, Ú√≥  «Ú‘≈ ¡≈«Á ¡Ó∆
«¬Ò≈«’¡ª ÂØ∫ ÒÀ «’ ◊∆Ï Ï√Â∆¡ª,
fi∞◊∆¡ª, fiΩÍÛ∆¡ª «‹È∑ª «Úº⁄ «ÁºÒ∆ Á∆
¡ºË ÂØ∫ «˜¡≈Á≈ ¡Ï≈Á∆ ◊∞‹ Ï√
’È Ò¬∆ Ó‹Ï» ‘À; √Ì Êª ¡º‹ Ú؇
Í≈¿‰∆ ‘À Á≈ È≈¡≈ ¿∞µÌ «‘≈ √∆Õ
¿∞ÿ∂ √≥◊∆Â’≈ «ÚÙ≈Ò ‚‚Ò≈È∆ ÚºÒ∫Ø
«ÚÙ∂Ù ÂΩ ”Â∂ «Â¡≈ ’∆Â≈ ◊∆Â- ““Í≥‹
√≈Ò ’∂‹∆Ú≈Ò-Í≥‹ √≈Ò ’∂‹∆Ú≈ÒU
-◊∆Ï Ï√Â∆¡ª ¡Â∂ fi∞◊∆¡ª, fiΩ∫ÍÛ∆¡ª
Á∆ «¯‹≈ «Úº⁄ ◊»‹
≥ «‘≈ √∆Õ √≥◊∆ √∆,
◊∆ √∆ ¡Â∂ «ÁºÒ∆ Á∆ ¡«Â ◊∆Ï, Ò∞‡∆,
«ÈÓ≈‰∆, «ÈÂ≈È∆ ‹ÈÂ≈ Ú≈√Â∂ «¬‘∆
◊∆ «¬º’ ÒÒ’≈ √∆Õ ÏØÒ∂ √Ø «È‘≈Ò¡Ò≈ ‘» ¡’Ï Á≈ ÏπÒßÁ È≈¡≈ Ú∆
√∆Õ «¬√∂ ÒÒ’≈ Á∂ «Í¤∂ «ÁºÒ∆ Ú≈√∆
Úº‚∆ «◊‰Â∆ «Úº⁄ ⁄؉ ϻʪ º’ Í‘∞⁄
≥ Õ∂
«ÁºÒ∆ «Úº⁄ Ú؇ Ì∞◊ÂÈ ÂØ∫ Ï¡≈Á Á∂
«¬º’ √Ú∂ «‹‘Û≈ «‘≥Á√
Ø Â≈È Á∆ «¬º’
ÓÙ‘» √≥√Ê≈, ““ÒØ’È∆Â∆- √∆. ¡À√. ‚∆.
¡À√.U È∂ ’∆Â≈-¡È∞√≈ [email protected]@ Ì∞◊Â∆¡ª
Á«Ò Ú؇ª «Úº⁄Ø FG, ÈØ‹Ú≈È AH-BB
¿∞Ó ◊∞‡
º «Úº⁄Ø FH ¡Â∂ Óπ√«ÒÓ «Úº⁄Ø
GG Ú؇ª ¡≈Ó ¡≈ÁÓ∆ Í≈‡∆ ˘ ͬ∆¡ªÕ
«‹‘Ȫ ‘≈Òª «Úº⁄ «ÁºÒ∆ Á∂ ÒØ’ª
È∂ «¬‘ ’«ÙÓª ’∆Â≈ ¿∞‘ Ú∆ «Ë¡≈È
Á∆ Ó≥◊ ’Á∆¡ª ‘ÈÕ ÓØÁ∆ √’≈ Á≈
Í»≈ Ó≥Â∆ Ó≥‚Ò, ¡ÀÓ.Í∆., ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂.,
√»«Ï¡ª Á∂ Óπ÷
º Ó≥Â∆ «ÁºÒ∆ «Úº⁄ ‚∂≈
Ò≈¬∆ ÏÀ·∂ √ÈÕ Í≥‹≈Ï Á∆ Í»∆ √’≈,
Óπ÷
º Ó≥Â∆, ¿∞Í -Óπ÷
º Ó≥Â∆, √≈≈ Ó≥Â∆
Ó≥‚Ò, √≈∂ ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂. ¡Â∂ «¬ÊØ∫ º’
«’ ‘Ò’≈ «¬≥⁄≈‹ Ú∆ «ÁºÒ∆ Á∂ Ú؇ª
Á∂ «√ª Â∂ ÏÀ·∂ √ÈÕ ÙzÓ
Ø ‰∆ ◊∞Á
» ¡
π ≈≈
ÍzÏ≥Ë’ ’Ó∂‡∆ Ú∆ ⁄؉ª «Úº⁄ √◊Ó
√∆Õ ¡’≈Ò∆ ÁÒ È∂ ¡≈͉∂ «ÁºÒ∆ Á∂
«√Í≈‘√Ò≈ ˘ «‹Â≈¿∞‰ Ú≈√Â∂ ¡º‚∆
⁄؇∆ Á≈ ˜Ø Ò≈«¬¡≈Õ ÷Ïª ª «¬Ê∫Ø
º’ Ú∆ «ÓÒ ‘∆¡≈ √È «’ «¬º’ Ú؇
Á≈ Ó»Ò Á√ ‘˜≈ º’ Â≈«¡≈ ‹≈ «‘≈
‘ÀÕÍ «¬√ Ú≈ «ÁºÒ∆ Ú؇ª «Úº⁄ ◊∞√
º ∂
Á≈ ◊∞Ï≈ √∆Õ ¡º‹ ¿∞‘ ¡≈͉∆ ‘Ø ‘∆
Ò∞‡ ⁄Ø∫ÿ Á≈ «‘√≈Ï Ó≥◊ «‘≈ √∆Õ ¡º‹
«’Ù∂ Ú≈Ò≈, ¡≈‡Ø «’Ù∂ Ú≈Ò≈ ¡Â∂
‡À’√∆ ⁄≈Ò’ ¡≈Ó ¡≈ÁÓ∆ Á∂ √∂Ú≈Á≈
Ú‹Ø∫ «Ú⁄ «‘≈ √∆Õ
¡Â∂ «ÁºÒ∆ «Úº⁄ Ú؇ª Á∂ «¬√
Â∞Î≈È È∂ «ÁºÒ∆ «Úº⁄ ’∆ ’∆Â≈? - «¬√
Ú≈∂ «¬º’ ÓÙ‘» ͺÂ’≈ - ≈‹Á∆Í
√‚∂√≈¬∆ È∂ «Ò«÷¡≈ ‘À - ““π[email protected] «ÁºÒ∆
⁄؉ª «Úº⁄ ¡«Ú≥Á ’∂‹∆Ú≈Ò È∂ «ÚØË∆
«Ëª ˘ ‘∆ È∂√ÂØÈ≈Ï»Á È‘∆∫ ’∆Â≈Õ
¿∞√È∂ Í»∂ Ì≈Â∆ Ó∆‚∆¬∂ ˘ Ú∆ ÷»ß‹∂ Ò≈
«ÁºÂ≈Õ ’∂‹∆Ú≈ √≈‚∆ «È◊≈‘ ÂØ∫ Í∂Í∂ ÙØ√Ò Ó∆‚∆¬∂ Á∆ ÚÂØ∫ ’Á≈ «‘≈Õ
√Ì ÂØ∫ ¡«‘Ó ◊ºÒ «¬‘ «’ ’∂‹∆Ú≈Ò
È∂ ¿∞‘Ȫ ÒØ’ª º’ √≈¬∆ ’∆Â∆, «‹‘Û∂
⁄Ø ‰ ª Ú≈√Â∂ ¡«‘Ó √ÈÕ ÷π Ù ≈ÓÁ∆
¡À‚∆‡, ’≈Úª ΩÒ∆ Í≈¿∞‰ Ú≈Ò∂ ¡À∫’
¡Â∂ √Ó≈¬∂Á≈∆ Ó∆‚∆¬∂ Á∂ Ó≈Ò’ √Ì
Û∂ ÓÀÁ≈È ‘≈ ◊¬∂UÕ
[email protected] «Úº⁄∫Ø FG √∆‡ª Á∆ «‹ºÂ «¬º’
∆’≈‚ ‘ÀÕ ¡≈Ó ¡≈ÁÓ∆ Í≈‡∆ È∂
Í«‘Òª Ú≈Ò∆ Ú؇ ÍzÂ∆√ BI.E% «Úº⁄
BD.H% Á≈ Ú≈Ë≈ ’’∂ ’∞Ò
º ED.C% Ú؇
Íz≈Í ’∆Â∆ ‘ÀÕ Ì≈‹Í≈ ˘ A% ¡Â∂
’ª◊√ ˘ AE% Á≈ ÿ≈‡≈ Á‹ ‘Ø«¬¡≈
‘ÀÕ¡≈Ó ¡≈ÁÓ∆ Í≈‡∆ Á∂ FG «Úº⁄∫Ø BG
«⁄‘∂ ÈÚ∂∫ ‘ÈÕ Ï∆.‹∂.Í∆ «√Î C √∆‡ª
B Í»Ï∆ «ÁºÒ∆ «Úº⁄∫Ø ¡Â∂ A ¿∞µÂ∆ «ÁºÒ∆
«Úº⁄Ø∫ ‘∆ «‹ºÂ √’∆ ‘ÀÕ Ï∆.‹∂.Í∆ Á≈
«Ú‹∂∫Á ◊∞ÍÂ≈ Ø«‘È∆ ÂØ∫ «√Î ECFG
¡Â∂ ‹◊Á∆√ ÍzË≈È Óπ√ÂÎ≈Ï≈Á ÂØ∫
[email protected] ¡Â∂ ˙Ó Íz’≈Ù √Ó≈ «ÚÙÚ≈Ù
È◊ ÂØ∫ [email protected] Ú؇ª Á∂ Î’ È≈Ò
«‹ºÂ∂ ‘ÈÕ «¬√ Á∂ Óπ’≈ÏÒ∂ ¡≈Í Á∂ EE
¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂ [email protected]% ÂØ∫ ÚºË Ú؇ª È≈Ò «‹ºÂ∂
‘ÈÕ ¡≈Í Á∂ «Á¿∞Ò∆ ÂØ∫ ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂
Íz’≈Ù ‹Ú≈Ò È∂ GA% Á∆ √≈ÈÁ≈
«‹ºÂ Íz≈Í ’∆Â∆Õ ¡≈Í Á≈ ÿº‡ ÂØ∫ ÿº‡
Ú؇ Íz≈Í ’È Ú≈Ò≈ ÓÀ∫Ï ’ÀÒ≈Ù
◊«‘ÒØ ‡ È‹Î◊Û∑ ÂØ ∫ CE% ÚØ ‡ ÒÀ
«◊¡≈Õ ¡≈Í Á∂ Ó«‘≥ Á  Ô≈ÁÚ È∂
«Ú’≈ÙÍπ ‘Ò’∂ ÂØ∫ GGFFE Ú؇ Íz≈ÍÂ
’’∂ «’≈‚ ω≈«¬¡≈Õ
Í«‘Ò∆ Ú≈ Òß◊Û∑≈ Ï‘∞Ó ‘؉
’≈È ¡≈Í Á∂ Óπ÷
º Ó≥Â∆ ’∂‹∆Ú≈Ò ˘
DI «ÁȪ Ï≈¡Á ‘∆ ¡√Â∆Î≈ Á∂‰≈
«Í¡≈ √∆Õ Í ¿∞‘ ¡≈͉∆ Í»∆ Í≈‡∆
√Ó∂ «ÁºÒ∆ «Úº⁄ √◊Ó «‘≈Õ √≈∂
‘Ò«’¡ª «Úº⁄ Í≈‡∆ Á∂ ÓÀ∫Ï «Ú‘Û≈/
È∞’Û Ó∆«‡≥◊ª ’Á∂ ‘∂Õ ÒØ’ª Á∆¡ª
Â≥◊∆¡ª, Â∞Ù∆¡ª ÂØ∫ ‹≈‰» ‘∞≥Á∂ ‘∂Õ
¡«ÈÔÓ Ï√Â∆¡ª «Úº⁄ Í∆‰ ÔØ◊
Í≈‰∆ È‘∆∫, «Ï‹Ò∆ È‘∆∫, ‹∂ ‘À ª ⁄Ø∆
Á∆ ‘ÀÕ ◊Ò∆¡ª È≈Ò∆¡ª Á≈ È≈ÓØ «ÈÙ≈È
È‘∆∫Õ √ÛªÁ Ó≈Á≈ ⁄Ω«◊Á≈ ‘ÀÕ ‡∆È
Á∆¡≈ ¤º  ≈ Ú≈Ò∆¡ª ÷Ø Ò ∑ ∆¡≈ ‘ÈÕ
Ï√≈ª Á≈ ÓΩ√Ó È’ Ì«¡≈ ‘∞Á
≥ ≈ ‘ÀÕ
¤ºÂª ⁄ØÁ∆¡ª ‘ÈÕ «√‘ Â∂ «√º«÷¡≈ Á∆
’ج∆ √‘»Ò ȑ∆∫Õ Í÷≈«È¡ª «Úº⁄Ø Í≈‰∆
Ú◊Á≈ ‘ÀÕ «¬‘ ‘À «ÁºÒ∆ Á∆ ¡√Ò∆
Â√Ú∆ ¡Â∂ «¬√ «Úº⁄ «ÁºÒ∆ Á∆ «¬º’
’ØÛ [email protected] Òº÷ Ú√Ø∫ È’ Ì∆ «˜≥Á◊∆
‹∆ ‘∆ ‘ÀÕ ¡ºË ÂØ∫ ÚºË Ú√Ø∫Õ «¬‘ È∂ÛÒ∂
√»«Ï¡ª ÂØ∫ ¡≈¬∂ ◊∆Ï ÒØ’ª ‘ÈÕ ◊∆Ϫ
Ï≈∂ Â∞√∆∫ ¡≈Ó √π«‰¡≈ ‘ØÚ◊
∂ ≈Õ Ì≈Â
«Úº⁄ ‘∆ È‘∆∫ ͺ¤Ó∆ √Ó≈¬∂Á≈∆ ÓπÒ’ª,
¡Ó∆’≈, ’È∂‚≈ «Úº⁄ Ú∆Õ ““◊∆Ï Âª
◊∆Ï ‘È «’ «¬‘ ¡≈Ò√∆ ‘È- «¬‘
ÈÙ¬∆ ‘È- «¬’ ’≥ ≥ Ó ’È≈ È‘∆∫
⁄≈‘∞Á
≥ U
∂ Õ √Ó≈«‹’ Ï∂«¬È√≈Î∆ Á∆ «¬‘
«¬≥Â≈‘ ‘ÀÕ ÌÒ≈ ’ج∆ Áº√∂ «ÁºÒ∆ «Úº⁄
«¬º’ Ó≈Û’» Ï≥Á≈, ‘º‚∆¡ª Á∆ Óπ·
º «’Ù∂
Ú≈Ò≈ «‹‘Ûª Ó؇∆¡ª Ì≈∆¡ª √Ú≈∆¡ª
„Ø∫‘Á≈ ‘ÀÕ ¿∞‘ ¡≈Ò√∆ «’Ú∂∫ ‘Ø«¬¡≈?
¡≈‡Ø Ú≈Ò≈, ‡À’√∆ Ú≈Ò≈ «‹‘Û≈ «ÁÈ≈ «Ó‘È ’Á≈ ‘À-Íπ«Ò√ Á∆ Ó≈
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
Ú∆ ÷ªÁ≈ ‘À ¡Â∂ Ó‘∆È≈ Ú∆ Â≈Á≈ ‘ÀÕ
¿∞‘ «È’≈Ó≈ «’Ú∂∫ ‘Ø«¬¡≈?
«¬‘Ȫ Ï√Â∆¡ª «Úº⁄ √≈∆ ¡≈Ó
¡≈ÁÓ∆ Í≈‡∆ «ÁÈ ≈ «Ó‘È ’Á∆
‘∆ ¡Â∂ ‹ÁØ∫ «ÁºÒ∆ ⁄؉ª Á≈ ‹ÈÚ∆
[email protected] «Úº⁄ ¡ÀÒ≈È ‘Ø«¬¡≈ ª ÒØ’ª ˘
¡≈Í Á≈ ¬∂‹‚
≥ ≈ ⁄≥◊∆ Â∑ª √Ófi ¡≈ ⁄π’≈
√∆Õ «Ìz√‡≈⁄≈, √π«º ÷¡≈, ÷≈√’ ¡ΩÂ
√π  º « ÷¡≈, Ú≈Â≈Ú‰, Ï∂  π ‹ ◊≈∆,
«¬È√≈È∆¡Â Á∆ Ï∂’Á∆ ¡≈Í ÚºÒØ∫
¿∞Ì≈∂ Óπº÷ ÓπºÁ∂ √ÈÕ¡≈Í Á∂ Ú’
ÒØ’ª Ú≈√Â∂ ÓπΠ’≈˘È∆ √‘≈«¬Â≈,
«√º÷ ËÓ Á∆ Òß◊ ÍzÊ≈ Úª◊ ÒØ’ª
Á∆ ÌØ‹È √∂Ú≈ ’Á∂ √ÈÕ ¿∞‘ √’»Ò
È≈ ‹≈‰ Ú≈Ò∂ Ϻ«⁄¡ª Ú≈√Â∂ ÓπÎÂ
«√º«÷¡≈ Ú∆ ÍzÁ≈È ’Á∂ √ÈÕ «¬‘Ȫ
Á∆ √∂Ú≈ Ì≈ÚÈ≈ «Úº⁄Ø∫ Ï√Â∆ Ú≈√∆¡ª
˘ ¡≈͉∆ Ï≥ Á ÷Ò≈√∆ «Á√‰ Òº ◊
ͬ∆Õ «¬√∂ ’’∂ ¿∞ ‘ Ȫ È∂ Ì≈‹Í≈
¡Â∂ ‘ØȪ ÚºÒØ∫ ÍÀ√∂ Á≈ Ò≈Ò⁄ ¡Â∂
Á≈» «√º ’ ∂ ˘ ·∞ ’ ≈ ’∂ ¡≈Í«‰¡ª
È≈Ò È≈Â≈ ‹ØÛ «Ò¡≈Õ
‘Ó≈«¬Â Á∂ ¡ÀÒ≈È :- ‘Ú≈ Á∂ π÷
˘ ̪ÍÁ∂ ‘ج∂ √Ì ÂØ∫ Í«‘Òª ÷ºÏ∆¡ª
Í≈‡∆¡ª È∂ ÏÛ∆ Á∂  Ï¡≈Á «¬º ’
ÚË∆¡≈ ‹ÈÂ’ ÎÀ √ Ò≈ ÒÀ ∫ Á∂ ‘Ø ¬ ∂
¡≈͉∆¡ª AE √∆‡ª ˘ ¤º‚ «’ Ï≈’∆
EE √∆‡ª ÂØ ∫ ¡≈Í Á∆ ‘Ó≈«¬Â Á≈
¡ÀÒ≈È ’ «ÁºÂ≈Õ Ú∂√À ÷ºÏ∆¡ª «Ëª
ÚºÒØ∫ ÒÛ∆¡≈ AE √∆‡ª Â∂ Ú∆ ÚºËÚºË IDI ¡Â∂ ÿº‡ ÂØ∫ ÿº‡ DI Ú؇ª
È≈Ò ‘∆ √Ï ’È≈ «Í¡≈Õ «¬√ ÂØ∫
Ï≈¡Á Â≈ ¡≈Í ˘ «‹Ú∂ ∫ Ï≈‘∆
‘Ó≈«¬Â Á≈ ‘Û∑ ¡≈ «◊¡≈Õ ÓÓÂ≈
ÏÀÈ‹∆ È∂ Ï≥◊≈Ò ÂØ∫ ¡Â∂ ‹∂.‚∆.Ô».
È∂ «Ï‘≈ ÂØ∫ ¡ÀÒ≈È ’ «ÁºÂ∂ ‘Ø Ú∆
’¬∆ ËÓ «Èͺ÷ ÒØ’Â≥Â∆ Â≈’ª
È∂ ¡≈͉∆ ‘Ó≈«¬Â ¡≈Í ˘ Á∂ «ÁºÂ∆Õ
«ÁºÒ∆ Á∆ ‘ج∆ [email protected] Á∆ ⁄؉ «’¿∞∫«’
«√Î Ì≈ Á∆ ‘∆ È‘∆∫ √◊Ø∫ ÁπÈ∆¡≈
«¬’ Úº‚∆ ≈‹È∆Â∆’ ÿ‡È≈ √≈ÏÂ
‘ج∆ ‘ÀÕ «¬√ ’’∂ «¬√ È∂ Í»∂ Ó∆‚∆¬∂
Á≈ «Ë¡≈È «÷«⁄¡≈ ‘ÀÕÌ≈ Á≈ «Íz≥‡/
«¬ÒÀ ’ ‡≈«È’ ¡Â∂ ÙØ √ Ò Ó∆‚∆¡≈
«¬√ ÿ‡È≈ È≈Ò ‹≈◊ ¿∞«·¡≈Õ ’ج∆
⁄ÀÈÒ, ¡÷Ï≈ ¡≈«Á È‘∆∫ Ï«⁄¡≈
«‹√ È∂ √≥ Í ≈Á’∆/ÚÙÒ∂ Ù ‰ È≈
«Ò«÷¡≈/È√ ’∆Â≈ ‘ØÚ∂Õ «È¿±˜ BD,
¡ÀÈ.‚∆. ‡∆Ú∆ Á≈ ≈Ú∆Ù ’∞Ó≈ ‡∆Ú∆
¿∞Í ¡Â∂ ’∞ÒÁ∆Í È¬∆¡, ≈«‹≥Á
√≥⁄, «¬≥Á ÓÒ‘ØÂ≈, ‘∆ ‹À«¬≥Á
«√≥ ÿ , «¬≈ ͪ‚∂ , ◊∞  Ï⁄È Ì∞ º Ò 
«‘≥ÁØ√Â≈È Á∂ ¡Â∂ √‘ºÁ Í≈Ø∫ ¿∞ÓÀ
‹»ÚÀÁ ¡≈«Á È∂ «ÁºÒ∆ Á∆ «¬√ ÿ‡È≈
Ï≈∂ ÷»Ï «Ò«÷¡≈ ‘ÀÕ Ó∂∂ √≈‘Ó‰∂ [email protected]@AE Á≈ ¡≥◊z∂˜ ∆ «‡z«Ï¿±È ‘ÀÕ
«‹√ «Úº⁄ Í≈·’ª Á∂ ÷ºÂ «ÓÒ∂Õ ’≈ÒÓ
«Úº⁄ AB «⁄º·∆¡ª «ÁºÒ∆ ⁄؉ª Á∆¡ª
‘∆ ‘ÈÕ √‘ºÁ Í≈Ø∫ ¿±ÓÀ ‹»ÚÀÁ Í≥‹≈Ï
Ô» È ∆Ú√‡∆ Ò‘Ω  «Úº ⁄ ≈‹È∆Â∆
Ù≈ÙÂ Á≈ ÍzØÎÀ√ ‘ÀÕ ¿∞√ È∂ Íz«√æ Ë
¡≥◊z∂‹∆ ¡÷Ï≈ ““‚≈ÈU «Úº⁄ «Ò«÷¡≈
‘À , “ “ Í«‘Òª DI «ÁȪ Ï≈¡Á
¡√Â∆Î≈ Á∂‰≈ ÒØ’ª ˘ ¡≈ÂÓÿ≈Â∆
Òº◊Á≈ √∆-¡√Â∆Î≈ Ú∆ «√Î «¬º’
’≈˘È-«ÙÚÂ÷Ø∆ «÷Ò≈Î-‘Ó≈«¬Â
È≈ «ÓÒ‰ Á∂ ÓπÁ∂ Â∂ -Í ’∞fi √Ó∂∫
«Úº⁄ ‘∆ ¡≈Ó ¡≈ÁÓ∆ Í≈‡∆ Á∂ Ú’
ÒØ’ª È≈Ò ¡«‹‘∂ ‹∞Û∂ «’ ÁπÈ∆¡ª ˘
«‘Ò≈ «ÁºÂ≈Õ ¡≈Í Ú’ ÒØ’ª Á∆
«Ï‹Ò∆ Á∂ Òº ’ ÂΩ Û «ÏÒª «÷Ò≈Î
’≈˘È∆ √‘≈«¬Â≈ ’Á∂ √ÈÕ Íπ«Ò√
Á∆¡ª ÒØ’ª ¿∞Í ÚË∆’∆¡ª «÷Ò≈Î
Ó≈⁄ [email protected]
34
‚º ‡ Á∂ √ÈÕ Í≈‰∆ Ó≈Î∆¬∂ ¡Â∂
Ó‘∆È≈/‘ÎÂ≈ ¿∞ ◊ ≈¬∆¡ª «Úπ º Ë
ÒÛÁ∂ √ÈÕ √Ì ÂØ∫ Úº‚∆ ◊ºÒ «’ DI
«ÁȪ Ï≈¡Á «Áæ Â∂ ¡√Â∆Î∂ Ï≈∂ √Óπº⁄∂
Ú’ª È∂ ÒØ ’ ’⁄‘∆¡ª «Úº ⁄
Óπ¡≈Î∆ Ó≥◊∆ «¬√∂ ’’∂ √Óπº⁄∂ Ï√Â∆
Ú؇ª È∂ ¿∞‘Ȫ ˘ Óπ¡≈Î ’ «ÁºÂ≈
¡Â∂ «‹ºÂ≈ «ÁºÂ≈UÕ
«¬º ’ «ÁÈ ÓÀ ∫ «¬º ’ ⁄À È Ò Á∂ ÷
«‘≈ √∆ «¬’ ¡À∫’ È∂ «¬º’ ◊∆Ï
Ó‹Á» ˘ Ø’ «’ Íπ¤ «Ò¡≈ Ì≈¬∆
«¬√ Ï≈ ÚØ ‡ Í≈˙◊∂ ª «’√ ˘
Í≈˙◊∂ Õ ¿∞ √ Á≈ ¿∞ µ Â ⁄Ω ’ ≈ Á∂ ‰
Ú≈Ò≈ √∆Õ ’∂ ‹ ∆Ú≈Ò ˘ Í≈Úª◊∂ Õ
¡À∫’ È∂ «Î ‘À≈È ‘Ø «’ Íπ«¤¡≈
Ì≈¬∆ ¿∞‘ Â≈ Í«‘Òª ¡√Â∆Î≈ Á∂ «’
̺‹ «◊¡≈ √∆Õ Ó‹Á» È∂ «‘º’ ·Ø’
’∂ «Î ¡≈«÷¡≈ ̺«‹¡≈ È‘∆∫ Ì‹≈«¬¡≈
«◊¡≈ √∆Õ «ÙÚ «÷Ò≈Î È≈ Ì≈‹Í≈
È∂, È≈ ’ª◊√ È∂ ¿∞√ Á∆ ‘Ó≈«¬Â
’∆Â∆Õ «¬√∂ ’’∂ ¿∞√ ˘ ¡√Â∆Î≈
Á∂‰≈ «Í¡≈Õ «¬‘ √∆ «ÁºÒ∆ Á∂ «¬º’
◊∆Ï Ú؇ Á∆ Ï∂Ï≈’∆ ¡Â∂ ÁÒ∂∆Õ
«‹√ È∂ ¡≈͉∆ Ú؇ Í√≥Á Ú؇ª ÂØ∫ [email protected]
’∞ «ÁÈ Í«‘Ò≈ ‹≈‘ ’ «ÁºÂ∆ √∆Õ
⁄؉ª Á∂ ’∞fi √Ï’:- «ÁºÒ∆ Á∆¡≈
⁄؉ª Á∂ ¡ÓÒ «Úº⁄Ø∫ Ó∆‚∆¬∂ Á∂ ÒØ’ª
È∂ ’∞fi ÈÂ∆‹∂ ̪͉ Á≈ ÔÂÈ ’∆Â≈
‘ÀÕ «‹‘Ȫ ˘ ¡√∆∫ ‘∂· «Ò÷∂ ¡È∞√≈
¡ª’ √’Á∂ ‘ª:«¬‘Ȫ ⁄؉ª «Úº⁄ «’√∂ «ÚÁ∂Ù∆
Â≈’ Á≈ «’Ë∂ Ú∆ ‘ºÊ Ș È‘∆∫
¡≈«¬¡≈Õ
Ì≈ Á≈ √≥«ÚË≈È Á∂Ù ˘ Ï‘∞
ËÓ, Ï‘∞ È√Ò ¡Â∂ Ï‘∞ ÌÙ≈¬∆
Ó≥ÈÁ≈ ‘ÀÕ √≥«ÚË≈È Á≈ «¬‘ Ó»Ò ‘ÀÕ
Ì≈‹Í≈ È∂ «‹‘Û∆ ¤∂ Û -¤≈Û «¬√
«√˪ È≈Ò ’È Á∆ ’Ø«ÙÙ ’∆Â∆
¿∞‘ «ÁºÒ∆ Ú≈√∆¡≈ È∂ ºÁ ’ «ÁºÂ∆Õ
Ì≈ «¬º’ √≥ÿ ≈‹ ‘ÀÕ ’∂∫Á
‘ÀÕ Ó‹Ï»Â ‘ÀÕ Í ≈‹ Ú∆ ‘È ¿∞‘
Ú∆ Ӌϻ ‘؉ ª ‘∆ ’∂∫Á Ó‹Ï»Â
‘Ø √’Á≈ ‘À Õ ≈‹ Íz Ê ≈ ≈‹È∆Â’
Í≈‡∆¡ª ¿∞Í «ÈÌ ‘ÀÕ √≥«ÚË≈È
Á∆ Ó» Ò Ë≈‰≈ ‘À «’ ≈‹È∆Â∆’
Í≈‡∆¡≈ Ú∆ √≥ÿÚ≈Á Á∆¡ª Ë≈È∆
‘Ø‰Õ «‹Ú∂∫ ÓØÁ∆ È∂ «¬’≈«Ë’≈Ú≈Á
Úº Ò Â∂ ˜ ∆ È≈Ò ÓØ Û ≈ ’º « ‡¡≈ ¿∞ ‘
«ÁºÒ∆ Á∂ Ú؇ª È∂ ºÁ ’ «ÁºÂ≈Õ
¡≈Ó ÒØ’ ≈‹È∆Â∆’ Í≈‡∆¡ª
Á∆¡ª ’∞ ⁄ ≈Òª ¡Â∂ ÿ‡∆¡≈ ‘º Ê
’º « „¡ª ˘ ͤ≈‰ ÒÀ ∫ Á∂ ‘ÈÕ «¬√∂
’’∂ ‹ÁØ «ÁÒ∆ Á∂ Ù≈‘∆ «¬Ó≈Ó È∂
¡≈Í Í≈‡∆ ˘ «ÏÈ∑≈ Ó≥◊∆ ‘Ó≈«¬Â
Á≈ ¡ÀÒ≈È ’∆Â≈ ª ¡≈Í ˘ Òº«◊¡≈
«’ «Î’» √º‹≈ √À’‡ ¿∞√ Á∂ ËÓ
«Èͺ ÷ ¡’√ ˘ ◊≥ Ë Ò≈ ’È Á∆
’∞⁄≈Ò ⁄ºÒ «‘≈ ‘ÀÕ «¬√∂ ’’∂ ¡≈Í
È∂ Â∞≥ ¿∞√ ˘ ºÁ ’’∂ ¡≈͉∆
ËÓ «Èͺ÷ √Ø⁄ Á≈ √ϻ «ÁºÂ≈ ‘ÀÕ
Á» ‹ ∆ «Ó√≈Ò ‘À «’ Ì≈‹Í≈ È∂
¡≈Í Â∂ ÁØ√ Ò≈«¬¡≈ «’ «¬√ È∂ ÁØ
’ØÛ ⁄؉ Î≥‚ ’≈Ò∂ Ë≥È Ú≈«Ò¡ª ÂØ∫
«Ò¡≈ ‘ÀÕ Í ¡≈Í ÚºÒØ∫ Í«‘Òª ‘∆
⁄≥Á∂ Á∂ √≈∂ Ú∂Ú∂ ÈÀ‡ Â∂ Í≈¬∂ ‘؉
’’∂ «¬‘ ⁄≈Ò Ú∆ Íπ·∆ ͬ∆Õ √◊∫Ø
ÓØÁ∆ √’≈ ˘ ⁄؉ª ÂØ∫ Ï≈¡Á Á∂Ù
Á∆ √Ú ¿∞ µ ⁄ ¡Á≈Ò «Úº ⁄
‘ÒÎÈ≈Ó≈ Á≈«¬ ’È≈ «Í¡≈ ’∂ ⁄≥Á∂
Á∂ Ó≈ÓÒ∂ «Úº⁄ ¡≈Í È∂ ’∞fi Ú∆ ◊ÒÂ
È‘∆∫ ’∆Â≈Õ
¿∞Íؒ ºʪ Á∆ Ø√È∆ «Úº⁄
¡√∆∫ ¡≈÷ √’Á∂ ‘ª «’ Ì≈ Á∆
‹ÈÂ≈ ÒØ ’ Â≥  «’ ≈‹È∆Â∆’
«ÚÚ√Ê≈ √Ï≥Ë∆ ÎÀ√Ò∂ ’È «Úº⁄ ÍzΩÛ
‘Ø ⁄π º ’ ∆ ‘À ‘∞ ‰ «¬‘ ‹≈ Í≈ Á∂
Ú÷∂Û∂, Ë≈Ó’ ÚÀ ¡Â∂ «¬Ò≈’≈Ú≈Á
«Úº ⁄ «ÚÙÚ≈Ù È‘∆∫ ’ √’Á∆Õ
«‹‘Û∆ Ú∆ Í≈‡∆ ÎØ ’ ∂ È≈‘∂ ¡Â∂
Ì∞Ò≈«Ú¡ª È≈Ò ‹ÈÂ≈ ˘ Îπ√ÒΩ‰ Á≈
ÔÂÈ ’Á∆ ‘À ¿∞√ ˘ ‘≈ È√∆Ï ‘∞≥Á∆
‘ÀÕ Á∂Ù Ú≈√∆¡≈ È∂ ¡‹∂ º’ AIDG
Á∆ Ú≥‚ Á≈ √≥Â≈Í Ì∞Ò≈«¬¡≈ È‘∆∫Õ
¿∞Â∆ Ì≈ Á∂ ÒØ’ ª «¬√ Ú≥‚ ÂØ∫
Â∆‹∆¡ª Í∆‘Û∆¡ª º’ ¡√¡≥Á≈˜
‘ÈÕ «¬√ ’’∂ ’ج∆ ¡«‹‘∆ Í≈‡∆
«‹‘Û∆ √≥«ÚË≈È Á∆ Ó»Ò Ì≈ÚÈ≈ È≈
«÷ÒÚ≈Û ’È≈ ⁄≈‘∞≥Á∆ ‘À ¿∞‘ ÒØ’ª
˘ √Ú∆’≈ È‘∆∫Õ ¬∂’≈«Ë’≈Ú≈Á ¡Â∂
‘≥’≈∆ Ú¬∆¡≈ Ú∆ ÒØ’ª ˘ È‘∆∫ ÌΩ∫Á≈Õ
[email protected] Á∆ «ÁºÒ∆ ⁄؉ ÂØ∫ Í«‘Òª Ú∆
ÒØ’≈ È∂ AIGG «Úº⁄ «¬≥Á≈ ◊ªË∆ ÚºÒØ∫
’∆Â∆ √≥«ÚË≈È’ ¡Á»Ò∆ Á≈ ’≈≈
‹Ú≈Ï «ÁºÂ≈ √∆Õ
¡≥ « Â’≈: - «Î Ú∆ ÏÛ≈ Úº ‚ ≈
√Ú≈Ò ÒØ’ª Á∂ ÓȪ «Úº⁄ ‘ÀÕ ’∆ ¡≈Í
ÒØ’ª Á∆¡ª ¿∞Ó∆Áª Â∂ Í»≈ ¿∞Â∂◊∆?
’∆ «¬‘ Ú∆ Í«‘«Ò¡ª Úª◊» ⁄ÒÁ∂
≈‹Â≥Â Á∂ Íπ‹∂ ω ‹≈‰◊∂? «¬‘Ȫ
√Ú≈Ò≈ Á∂ ‹Ú≈Ï Âª Ì«Úº÷ Á∂ ◊Ì
«Úº⁄ ‘∆ ‘ÈÕ Í «¬º’ ◊ºÒ ‹» ‘À
«’ «¬‘ ≈‹Â≥Â «‹√ ˘ ‘≈ È‘∆∫
√’Á≈ ¿∞ √ ˘ ¡≈͉∂ Ú◊≈
ω≈¿∞‰≈ Ù∞» ’ «Á≥Á≈ ‘ÀÕ ÏºÒ∂-ϺÒ∂
‘∞≥Á∆ ‘ÀÕ ’ҺϪ ’Ó∂‡∆¡ª Á∆ ÓÀ∫Ï√∆Í
«Áº  ∆ ‹ªÁ∆ ‘À Õ «¬‘ ÚÂ≈≈
Í»≥‹∆Ú≈Á∆ ≈‹Â≥Â Á≈ ‘∞≥Á≈ ‘ÀÕ
«¬‘Ȫ ⁄؉ª Á∂ ÈÂ∆«‹¡ª Á≈ «¬º’
‘Ø ÏÛ≈ ‘∆ ¡«‘Ó Íº÷ ‘À «‹√ ÚºÒ
¡≈Ó Ó∆‚∆¬∂ È∂ «Ë¡≈È È‘∆∫ «ÁºÂ≈
«’ «¬√ Âª∑ Á∂ ≈‹Â≥   «Úº ⁄
¡ÀÈ.‹∆.˙. ‹ª √º«Ì¡≈⁄≈’ √Ó≈«‹’
‹ºÊ∂Ï≥Á∆¡ª (¡À√.√∆.˙.)Õ ≈‹È∆Â∆’
Í≈‡∆¡ª Á≈ ÏÁÒ È‘∆∫ ω
√’Á∆¡ªÕ ’∂ ‹ ∆Ú≈Ò, ÓÈ∆Ù
«Ù√ØÁ∆¡≈, ‹Ø«◊≥Á Ô≈ÁÚ ¡Â∂ «’È
Ï∂Á∆, Ó∂Á≈ Í≈‡∂’ ¡≈«Á ¡≥È≈ ‘˜≈∂
Á∆ ““«¬≥‚∆¡≈ ¡◊∂È√‡ ’∞ÍÙÈU Á∂
¡≈◊» √ÈÕ ’∂ ‹ ∆Ú≈Ò, ÓÈ∆Ù
«Ù√Ø Á ∆¡≈ ¡Â∂ ‹Ø « ◊≥ Á  Ô≈ÁÚ
¡≈◊» ¡ ≈ È∂ ¡≥ È ≈ ‘˜≈∂ È≈Ò ’≥ ≥ Ó
’«Á¡≈ ÂºÊ ’º„ «Ò¡≈ «’ «¬√ Â≥Â
«Úº⁄ ≈‹È∆Â∆’ Í≈‡∆ ÂØ∫ «ÏÈ∑ª ’∞fi
√Ú≈«¡≈ È‘∆∫ ‹≈ √’Á≈ ¡Â∂ ¿∞‘Ȫ
È∂ ÎÀ√Ò≈ ’∆Â≈Õ ¡≈Í Í≈‡∆ ω≈¬∆Õ
Í≈·’≈ ˘ Ô≈Á ‘Ø Ú ∂ ◊ ≈ «’ ¡≥ È ≈
‘˜≈∂, «’È Ï∂Á∆, Ó∂Á≈ Í≈‡∂’ È∂
¿∞ÁØ∫ «¬‘Ȫ Á≈ Í»≈ «ÚØË ’∆Â≈ √∆Õ
¿∞ ‘ ∆ «’È Ï∂ Á ∆ Ì≈‹Í≈ «Úº ⁄ ‹≈
ÚÛ∆Õ ‘’∆’ ‘À «’ ◊À  √’≈∆
√≥√Ê≈Úª ‹≈ √º«Ì¡≈⁄≈’ √Ó≈«‹’
√≥ √ Ê≈Úª «‹È∆¡ª Ó‹∆ Â’Û∆¡ª
‘؉ ¿∞‘ ≈‹È∆Â∆’ Í≈‡∆ Á≈ ÏÁÒ
È‘∆∫Õ «¬‘ Ú∆ «¬º’ √Ï’ ‘À «‹‘Û≈
÷º Ï ∂ ’∞  ≈‘∂ Ú≈Ò∂ Ë«Û¡≈ ˘ ˜» 
√Ø⁄‰≈ ⁄≈‘∆Á≈ ‘ÀÕ ’∞fi √Óª Í«‘Ò≈
Ô»Í «Úº⁄ ◊∆√ Í«‘Ò≈ ÓπÒ’ ω
«◊¡≈ «‹√ «Úº⁄ ⁄؉ª ≈‘∆ ’ØÓ«ÈÙ‡
Í≈‡∆ ‹∂± ‘∆Õ Ù≈Ò≈ «ÁºÒ∆ Á∆ ¡≈Ó
¡≈ÁÓ∆ Í≈‡∆ Ú∆ ◊∆√ Á∆ «Ó√≈Ò
’≈«¬Ó ’∂Õ
- ¡≈Ó∆È
’≈Ó∂‚ ◊∞Á∂Ú Ò≈Ò∆ Á∆ ¡⁄≈È’ ÓΩ ¡Â∂ √≈‚∂ ⁄∂¡∂ ª ”⁄ √≈‚≈ √≈Ê∆
«Í¡≈∂ √≈Ê∆ ◊∞Á∂Ú Ò≈Ò∆ Á∂
È∂ÛÒ∂ √≈Ê∆¡ª ˘ «¬‘ Í»∆ Â∑ª Ô≈Á
‘À «’ ’Á∂ ◊∞Á∂Ú Ò≈Ò∆ Á∆ ‹∆ÚÈ
√≈ʉ, ÌÀ‰ ¡Ó‹∆ ’Ω Á∆ Ú∆,
’ج∆ AH-AI √≈Ò Í«‘Òª, Ò≈Ò∆ Á∆
ÓΩ ڪ◊, «ÁÒ Á∂ ÁΩ∂ ÍÀ‰ ’≈È
¡⁄≈È’ ÓΩ ‘Ø ◊¬∆ √∆Õ Ò≈Ò∆ ‹∆
˘ ‹≈Â∆ ÂΩ ”Â∂ ‹≈‰Á∂∂ √≈Ê∆¡ª ˘
«¬‘ Ú∆ ⁄≥◊∆ Â∑ª ÍÂ≈ ‘À «’ «’Ú∂∫
◊∞  Á∂ Ú Ò≈Ò∆ È∂ , ¡≈͉∆ ‹∆ÚÈ
√≈ʉ Á∆¡ª ˜∞ ≥ Ó ∂ Ú ≈∆ Ú∆
«ÈÌ≈¿∞∫«Á¡ª ‘Ø«¬¡ª ¡≈͉∂ ÍπÂ
√≥Á∆Í ˘ ‡Ø≥‡Ø Ô»È∆Ú«√‡∆ ÂØ∫ ¡Â∂
Ï∂‡∆ ÓÈÁ∆Í ˘ Ú≈‡Ò» Ô»È∆Ú«√‡∆
ÂØ∫ «Ú«Á¡’ «‚◊∆¡ª ’Ú≈¬∆¡ªÕ
Ò≈Ò∆ Á∂ Í«Ú≈ «Ú⁄ ¿∞√ Á∆ «¬’
˘‘ ¡Â∂ «¬’ ÍØÂ∆ Ú∆ ‘ÀÕ ◊∞Á∂Ú
Ò≈Ò∆ Á∂ «Â≥È Ì≈ ¡Â∂ «¬’ ÌÀ‰
‹∆ ‘È ¡Â∂ Úº‚∂ Ì≈ ‘؉ Á∂ È≈Â∂
¿∞ √ È∂ √Ì ˘ ’È∂ ‚ ≈ Ó≥ ◊ Ú≈¿π ‰
«Ú⁄ ¡≈͉≈ ÔØ◊Á≈È Í≈«¬¡≈Õ ¿∞√
Á≈ «¬’ ⁄≈⁄≈ Ú∆ ’∂È∂‚≈ «Ú⁄ ‘ÀÕ
◊∞  Á∂ Ú Ò≈Ò∆ «¬’ Ï‘∞  ‘∆
√÷ «Ó‘ÈÂ∆ ÓȺ∞÷ √∆Õ ¿∞√ È∂ «‹Ê∂
¡≈͉∆ ÍzÚ≈’ ˜∞≥Ó∂Ú≈∆ Ï≈÷»Ï∆
È≈Ò «ÈÌ≈¬∆, ¿∞Ê∂ ¿∞√ È∂ ¡≈͉∂
√Ó≈‹∆ Î˜ ˘ Ú∆ «ÈÌ≈¿∞‰ «Ú⁄
’ج∆ ’√ Ï≈’∆ È≈ «‘‰ «ÁºÂ∆Õ
Í≥ ‹ ≈Ï Á∂ √ÂÚ∂ ∫ Á‘≈’∂ Á∆
È’√ÒÏ≈Û∆ Ò«‘ Á∂ ¿∞√ Á∂ √≈Ê∆
Áæ √ Á∂ ‘È, «’ Ò≈Ò∆ ¡≈͉∆ Ì
‹Ú≈È∆ Ú∂Ò∂, ¡≈͉∂ «˜Ò∑∂ Á∆ ’Ó∂‡∆
Á≈ ÓÀ∫Ï √∆Õ È’√ÒÏ≈Û∆ Ò«‘ Á≈
«¬‘ ¿∞ ‘ √Óª √∆ ‹ÁØ ∫ √’≈ ˘
¡≈͉≈ Ò∞‡ ÷√π‡ ’È Ú≈Ò≈ Â÷Â
«‘ÒÁ≈ Ș ¡≈ «‘≈ √∆ ¡Â∂
√’≈ Ï«‘ÎÒ ‘Ø ’∂ Ò≈Ò∆ ¡Â∂ ¿∞√
Ú◊∂ È∂ ’ √»  Ó∂ √≈Ê∆¡ª ¿∞ Í 
Ï∂«’’ ÂÙºÁÁ ’Á∆ √∆Õ Ò≈Ò∆
È∂ ¡≈͉∆ ‹Ú≈È∆ Ú∂ Ò ∂ ‘∆ «¬√
ÁπÈ∆¡ª Á∂ ‹Ó≈Â∆ √Ó≈‹ Á∆ √Ófi
Á∆ ÍÛ∑≈¬∆ ’ Ò¬∆ √∆ ¡Â∂ ¿∞√ Á∆
«¬‘ ‹Ó≈Â∆ √Ófi È∂ ¿∞√ ˘ √Á≈ ‘∆
«Ó‘ÈÂ∆ ‹Ó≈ È≈Ò ‹ØÛ∆ º«÷¡≈Õ
Í≥ ‹ ≈Ï Á∆ Íπ « Ò√ Á≈ Ò≈Ò∆ ¿∞ Í 
’∆Â≈ ÂÙº Á Á ¿∞ √ ˘ ¿∞ √ Á∂ ⁄π ‰ ∂
‘ج∂ ÒØ’ «‘ºÂ± ≈‘ ÂØ∫ ’Á∆ Ú∆ Í≈√∂
È≈ «Ò‹≈ √«’¡≈Õ «¬‘Ø ’≈‰ √È
«’ ’È∂ ‚ ≈ «Ú⁄ Ò≈Ò∆ Á∂ √Ó≈‹∆
‹Ó≈Â∆ ’≈‹ Á∂ ’¬∆ »Í ¡Â∂ ≥◊
√ÈÕ
ÏÀ∫͇È, ‡Ø≥‡Ø, ’ÀÈ∂‚≈ Á≈ «¬’
«¬Ò≈’≈ ‘À «‹Ê∂ √≈Ê∆ ◊∞Á∂Ú Ò≈Ò∆
«‘≥Á≈ √∆Õ Á√ Ï≈ª √≈Ò Í«‘Òª
«¬’ √Óª √∆, ‹ÁØ ∫ ÏÀ ∫ ͇È Á∆
Ì∞Â∆ Íπ«Ò√ «¬Ê∂ «‘≥Á∂ «¬Ó∆◊À∫‡
ÒØ’ª ˘ «’√∂ Ó≈Ó»Ò∆ ◊ÒÂ∆ ’È ”Â∂
¤Ò∆¡ª Úª◊ ’∞‡ «Á¡≈ ’Á∆ √∆Õ
ÒØ’ª «Ú⁄ Íπ«Ò√ Á≈ Ï‘∞ √«‘Ó √∆Õ
’¬∆ ÈΩ‹Ú≈È Íπ«Ò√ Á∂ ÂÙºÁÁ Á≈
«Ù’≈ ‘Ø ◊¬∂ √ÈÕ ÒØ’ Ï‘∞ Â≥◊
√ÈÕ ÏÀ∫Í‡È Á∂ ÒØ’ª È∂ ¡≈Í√ «Ú⁄
«¬√ Íπ«Ò√ Ó≈ Á∆ ◊Ò ÂØ∆Õ ÒØ’ª
È∂ Íπ«Ò√ «Úæ∞Ë «¬’ ’Ó∂‡∆ ω≈¬∆Õ
Ò≈Ò∆ «¬√ ’Ó∂‡∆ Á≈ ÓÀ∫Ï √∆Õ Ò≈Ò∆
¡Â∂ «¬√ ’Ó∂‡∆ Á∂ ÓÀ∫Ïª È∂ Íπ«Ò√
«Úæ∞Ë Íπ«Ò√ Á∂ ·≈‰∂ Ó»‘∂ Óπ˜≈‘≈
’È Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’∆Â≈Õ
√’≈∆
‡≈¿∞‡ «¬√ Óπ˜≈‘∂ ˘ Ø’‰ Ò¬∆ ͺϪ
Ì≈ ‘ج∂ ͬ∂ √∆Õ «¬ÊØ∫ Á∂ ÒØ’ ‹≈‰Á∂
‘È «’ ¿∞È∑ª È∂ ·≈‰∂ Ó»‘∂ Óπ˜≈‘≈
’’∂, «¬ÊØ∫ Á∆ Íπ«Ò√ ˘ ÒØ’ª Á∆
÷≈Û’» Â≈’ Á≈ √πÈ∂‘≈ Í‘∞≥⁄≈ «ÁºÂ≈
√∆Õ Ï‘∞ ÿ‡ ÒØ’ª ˘ ‘∆ «¬‘ ÍÂ≈
‘À «’ «‹√ Ï∂ÁØÙ∂ Í≥‹≈Ï∆ Á∆ Íπ«Ò√
Á∆ ’∞‡Ó≈ ’’∂, ÒØ’ª È∂ ¡º’ ’∂,
Íπ«Ò√ Á∂ ·≈‰∂ Ó»‘∂ Óπ˜≈‘≈ ’∆Â≈
√∆, ¿∞√ Á≈ ’Ø‡ ’∂√, Ò≈Ò∆ È∂ ¿∞√
Ï∂ÁØÙ∂ Í≥‹≈Ï∆ È≈Ò «ÓÒ ’∂ ¡÷∆
º’ Ò«Û¡≈Õ ¡≥ «Ú⁄ Íπ«Ò√ ˘
√ÓfiΩÂ≈ ’’∂ ¿∞√ Ï∂ÁØÙ∂ Í≥‹≈Ï∆ ˘
’≈Î∆ Úº‚∆ ’Ó ¡Á≈ ’È∆ ͬ∆
√∆Õ √ÓfiΩÂ∂ Á∆¡ª √÷ Í≈Ï≥Á∆¡≈
’’∂ «¬‘ ÷Ï Ì≈¬∆⁄≈∂ È≈Ò ¿∞√
Ú∂Ò∂ ‹º◊ ˜≈«‘ È‘∆∫ ’∆Â∆ ◊¬∆
√∆Õ ¡º‹ Ú∆ √≈‚∂ ’¬∆ ÒØ’ ¿∞√
Íπ«Ò√ «Úæ∞Ë ’∆Â∂ Óπ˜≈‘∂ Á≈ Ó≈‰
’Á∂ ‘ÈÕ
‡Ø≥‡Ø «¬Ò≈’∂ Á∂ ’¬∆ ÒØ’, «‹È∑ª
”HD Á∂ ‘«Ó≥Á √≈«‘Ï ¿∞Í ‘ج∂
‘ÓÒ∂ ÂØ∫ Ï≈¡Á, ’∂È∂‚≈ «Ú⁄ ≈‹√∆
ÙÈ Ò¬∆ ‘À , ¿∞ ‘ Áæ √ Á∂ ‘È «’
◊∞Á∂Ú Ò≈Ò∆ È∂ Ë≈«Ó’ ¡Á≈«¡ª
¡Â∂ √À’±Ò «÷¡≈Òª Á∂ ÒØ’ª È≈Ò
«ÓÒ ’∂ ’¬∆¡ª ˘ ‹∂ Ò ª «Ú⁄Ø ∫
˜Ó≈Ȫ ÌÚ≈ ’∂ Ï≈‘ «Ò¡ªÁ≈Õ
«¬‘Ȫ ÙÈ≈Ê∆¡ª «Ú⁄Ø∫ ’¬∆¡ª ˘
¡≈͉∂ ÿ º÷ ’∂ √≥Ì≈«Ò¡≈Õ «¬È∑ª
ÙÈ≈Ê∆¡ª Á∂ ¡≈Í ÙÈ≈Ê∆
Î≈Ó Ì∂, ¡≈Í «¬Ó∆◊∂ÙÈ ÁÎÂª
«Ú⁄ ‹≈ ’∂ ’¬∆ «¬Ó∆◊∂ÙÈ ¡Î√ª
˘ «ÓÒÁ≈ «‘≈Õ «¬‘ ÙÈ≈Ê∆¡ª
¡Â∂ «¬Ó∆◊∂ÙÈ ¡Î√ª «Ú⁄’≈
Í≥‹≈Ï∆ ÂØ∫ ¡≥◊∂‹∆ ¡Â∂ ¡≥◊∂˜∆ ÂØ∫
Í≥‹≈Ï∆ «Ú⁄ Â‹Óª ’Á≈Õ ’¬∆¡ª
Á∆¡ª Î∆√ª ¡≈Í ÌÁ≈Õ ◊∞  Á∂ Ú
Ò≈Ò∆ ˘ ¡√∆∫ ¡’√ «¬‘ Á√Á∂
√π«‰¡≈ ‘À «’ ÒØ’ Ï‘∞ «¬Ó≈ÈÁ≈
‘ÈÕ ¿∞‘ ’«‘≥Á≈ √∆ «’ ÒØ’ ’Á∂
«’√∂ Á≈ Ï’≈«¬¡≈ È‘∆∫ º÷Á∂Õ «¬√
√Ó∂∫ Ò≈Ò∆ Ù≈Ó ˘ ’≥Ó Â∂ ‹ªÁ≈ √∆,
«√Î ÒØ Û Óπ  ≈Ï’ √Ω ∫ Á≈ √∆ ¡Â∂
Ï≈’∆ √≈≈ «ÁÈ √’≈∆ ÁÎÂª
«Ú⁄ ≈‹√∆ ÙÈ≈Ê∆¡ª ˘ È≈Ò
ÒÀ ’∂ ¿∞È∑ª Á∂ ’≥Ó ’Á≈ ’≈™Á≈
«‘≥Á≈ √∆Õ Ò≈Ò∆ ’Á∆ ’Á∆ ¿∞√
√Ó∂∫ Ï≈∂ «¬√ Â∑ª ’«‘≥Á≈ ‘∞≥Á≈ √∆
«’ ““¿∞√ ˘ ¿∞È∑∆∫ «ÁÈ∆∫ ’≥Ó ’Á∂
˘ Ê’∂Úª ‘∞≥Á≈ ‘∆ È‘∆∫ √∆Õ””
¡≈Á≈≈ ““√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜””
’≈Ó∂‚ ◊∞Á∂Ú Ò≈Ò∆ Á∂ Í«Ú≈
¡Â∂ √≈Ê∆¡ª È≈Ò, «¬√ Áπ÷ Á∆
ÿÛ∆ «Ú⁄ Ù∆’ ‘∞≥Á≈ ‘ÀÕ
Ó≈⁄ [email protected]
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
35
Í≈Ù Á∆¡ª ’πfi ‘Ø ’«ÚÂ≈Úª
«⁄Û∆¡ª Á≈ ⁄ßÏ≈
«⁄Û∆¡ª Á≈ ⁄ßÏ≈ ¿π‚ ’∂ «’Â∂ È‘∆∫ ‹≈Ú∂◊≈
¡ÀÊ∂ ‘∆ «’Â∂ ¿π∂ Í∂ Ïß«È¡ª ÂØ∫ ÿ≈‘ ÷ØÂ∂◊≈,
πæ÷∆¡ª «Óæ√∆¡ª ؇∆¡ª „Ø«¬¡≈ ’∂◊≈
Â∂ ÓÀÒ∆¡ª ¸ßÈ∆¡ª «Ì™ ’∂
ÒØ¡ª È≈Ò Ò±√∂ «⁄‘«¡ª Â∂ Î∂∂◊≈Õ
«⁄Û∆¡ª Á≈ ⁄ßÏ≈ ¿πµ‚ ’∂ «’Â∂ È‘∆∫ ‹≈Ú∂◊≈
¡ÀÊ∂ ‘∆ «’Â∂ ¿π∂ Í∂ ´’ ’∂
’ÒÓ ’æ«Ò¡ª Ø«¬¡≈ ’∂◊≈
√≈Í∂ ‹ØÏȪ Á∂ Ó√∆¬∂ ◊≈«¬¡≈ ’∂◊≈Õ
«⁄Û∆¡ª Á∂ ⁄ßÏ∂ 鱧 ÌØ≈ Ú∆ ıÏ È≈ ‘ØÚ∂◊∆
¡⁄≈È’ «’«Â™ ÒØ‘∂ Á∆¡ª ¸ßfiª Á≈ ‹≈Ò
¿π√ ‹Ø◊∂ ¡≈√Ó≈È ¿πÂ∂ «Ú¤ ‹≈Ú∂◊≈
¡Â∂ ¶Ó∆ ¿π‚≈∆ Á≈ ¿π‘Á≈ √π¯È≈
¿π‘Á∂ ‘ÈØ«‡¡ª ÈÀ‰ª ÂØ∫ ÌÀ¡ ÷≈Ú∂◊≈Õ
√Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’
«’ Á∆ ´æ‡ √Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ È‘∆∫ ‘πßÁ∆
Íπ«Ò√ Á∆ ’πæ‡ √Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ È‘∆∫ ‘πßÁ∆
◊æÁ≈∆-ÒØÌ Á∆ Óπæ· ÂØ∫ ıÂÈ≈’ È‘∆∫ ‘πßÁ∆
ÏÀ·∂ √πæ«Â¡ª ÎÛ∂ ‹≈‰≈-Ïπ≈ ª ˛
‚± «‹‘∆ ¸æÍ «Ú⁄ ÓÛ∑∂ ‹≈‰≈-Ïπ≈ ª ˛
√Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ È‘∆∫ ‘πßÁ≈
’͇ Á∂ ÙØ «Ú⁄
√‘∆ ‘πß«Á¡ª Ú∆ ÁÏ ‹≈‰≈, Ïπ≈ ª ˛
«’√∂ ‹π◊鱧 Á∆ ÒØ¡ «Ú⁄ ÍÛ∑È Òæ◊ ‹≈‰≈-Ïπ≈ ª ˛
√Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ È‘∆∫ ‘πßÁ≈Õ
√Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ ‘πßÁ≈ ˛
ÓπÁ≈ ÙªÂ∆ È≈Ò Ì ‹≈‰≈,
È≈ ‘؉≈ ÂÛÍ Á≈, √Ì √«‘‰ ’ ‹≈‰≈
ÿª ÂØ∫ «È’Ò‰≈ ’ßÓ Â∂
Â∂ ’ßÓ ÂØ∫ ÿ ‹≈‰≈,
√Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ ‘πßÁ≈ ˛
√≈‚∂ √πÍ«È¡ª Á≈ Ó ‹≈‰≈Õ
√Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ ¿π‘ ÿÛ∆ ‘πßÁ∆ ˛
Âπ‘≈‚∂ ◊πæ‡ ”Â∂ ⁄ÒÁ∆ ‘ج∆ Ú∆ ‹Ø
Âπ‘≈‚∆ Ș Á∂ Ò¬∆ ÷Û∑∆ ‘πßÁ∆ ˛Õ
√Ì ÂØ∫ ÷ÂÈ≈’ ¿π‘ ¡æ÷ ‘πßÁ∆ ˛
‹Ø √Ì Á∂÷Á∆ ‘ج∆ Ú∆ Èß„∆ Ôæı ‘πßÁ∆ ˛
«‹√ Á∆ Ș ÁπÈ∆¡≈ 鱧 Óπ‘æÏ È≈Ò ¸ßÓ‰≈ ÌπæÒ ‹ªÁ∆ ˛
‹Ø ⁄∆˜ª ”⁄Ø∫ ¿π·Á∆ ¡ßÈ∑∂͉ Á∆ Ì≈¯ ¿πÂ∂ ‚πÒ∑ ‹ªÁ∆ ˛
‹Ø «Èæ «Á√Á∂ Á∆ √≈Ë≈‰Â≈ 鱧 Í∆∫Á∆ ‘ج∆
«¬’ ÓßÂ’‘∆‰ Áπ‘≈¡ Á∂ ◊Ë∆-◊∂Û «Ú⁄ ‘∆ πÒ ‹ªÁ∆ ˛Õ
√Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ ¿π‘ ⁄ßÈ ‘πßÁ≈ ‘À
‹Ø ‘ ’ÂÒ ’ª‚ Á∂ Ï≈¡Á
√πßÈ ‘ج∂ «Ú‘«Û¡ª «Ú⁄ ⁄Û∑Á≈ ˛
Í Âπ‘≈‚∆¡ª ¡æ÷ª 鱧 «Ó⁄ª Úª◊ È‘∆∫ ÒÛÁ≈ ˛Õ
√Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ ¿π‘ ◊∆ ‘πßÁ≈ ˛
Âπ‘≈‚∂ ’ßȪ Âæ’ Í‘πß⁄‰ Ò¬∆
«‹‘Û≈ ’∆È≈ ¿π¶ÿÁ≈ ˛
‚∂ ‘ج∂ ÒØ’ª Á∂ Ï≈ Ó±‘∂‹Ø ÚÀÒ∆ Á∆ ÷øÿ ÷øÿÁ≈ ˛Õ
√Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ ¿π‘ ≈ ‘πßÁ∆ ˛
‹Ø ÍÀ∫Á∆ ˛ ‹∆¿±∫Á∆ ±‘ «Á¡ª ¡≈’≈Ùª ”Â∂
«‹‘Á∂ «Ú⁄ «√¯ ¿πµÒ± ÏØÒÁ∂ «◊æÁÛ ‘Úª’Á∂
«⁄Ó‡ ‹ªÁ∂ √Á∆Ú∆ È∂∑ ÏßÁ ϱ«‘¡ª ¸◊≈·ª ”Â∂
√Ì ÂØ∫ ÷ÂÈ≈’ ¿π‘ «ÁÙ≈ ‘πßÁ∆ ˛
«‹‘Á∂ «Ú⁄ ¡≈ÂÓ≈ Á≈ √±‹ ‚πæÏ ‹≈Ú∂
Â∂ ¿π√ Á∆ Ó∆ ‘ج∆ ËπæÍ Á∆ ’ج∆ «¤ÒÂ
Âπ‘≈‚∂ «‹√Ó Á∂ ͱÏ ”⁄ ÷πÌ ‹≈Ú∂Õ
«’ Á∆ ´æ‡ √Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ È‘∆∫ ‘πßÁ∆
Íπ«Ò√ Á∆ ’πæ‡ √Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ È‘∆∫ ‘πßÁ∆
◊æÁ≈∆-ÒØÌ Á∆ Óπæ· √Ì ÂØ∫ ıÂÈ≈’ È‘∆∫ ‘πßÁ∆Õ
«⁄Û∆¡ª Á≈ ⁄ßÏ≈ Óπ¯Â ‘∆ Íz∂Ù≈È ‘πßÁ≈ ˛
Ï≈ÏÒ Âª ‚ØÒ∂ 鱧 ÂØ ’∂
¿πµ÷Û∂ ϱ‘∂ 鱧 «¬æ‡ª ÒÚ≈¬∂◊≈
Â∂ ◊πæ‚∆¡ª Í≈Û ’∂
Í√∆È∂ È≈Ò ◊Ò∂ ‘ج∂ ’πÛÂ∂ ¿πÂ∂ ‡≈’∆ √ßÚ≈¬∂◊≈
‹ÁØ∫ ¿π‘ ¡≈Í ‘∆ ◊ÒØ«‡¡ª «‹™ ’æ«Â¡≈ ‹≈Ú∂◊≈
«⁄Û∆¡ª Á∂ ⁄ßÏ∂ 鱧 ÓØ‘ ⁄÷∂ Á≈ ¿πµ’≈ È‘∆∫ √Â≈¬∂◊≈Õ
«⁄Û∆¡ª Á≈ ⁄ßÏ≈ ¿πµ‚ ’∂
«’√∂ Ú∆ Á∂Ù È‘∆∫ ‹≈¬∂◊≈
√≈∆ ¿πÓ ’ß‚ ⁄∑∆¡ª Á∆ ‘ß‚≈¬∂◊≈
Â∂ «⁄æ‡∂ ⁄≈Á∂ ”Â∂ Òæ«◊¡≈
¿π‘Á∆ Ó≈‘Ú≈∆ Á≈ ÷±È ¿π√ Á≈ ӱߑ «⁄Û≈¬∂◊≈Õ
Ï∂ÁıÒ∆ Ò¬∆ «ÏÈÀ-ÍæÂ
ÓÀ∫ ¿πÓ Ì ¿π√ Á∂ «÷Ò≈¯ √Ø«⁄¡≈ Â∂ «Ò«÷¡≈
‹∂ ¿π√ Á∂ √Ø◊ «Ú⁄ √≈≈ ‘∆ Á∂Ù Ù≈ÓÒ ˛
ª «¬√ Á∂Ù ”⁄Ø∫ Ó∂≈ È≈Ó ’æ‡ Á∂ÚØ
ÓÀ∫ ı±Ï ‹≈‰Á≈ ‘ª È∆Ò∂ √≈◊ª Âæ’ ¯ÀÒ∂ ‘ج∂
«¬√ ÷∂ª, ÷≈Ȫ, Ìæ«·¡ª Á∂ Ì≈Â È±ß¿π‘ ·∆’ «¬√∂ Á∆ √≈Ë≈‰ «‹‘∆ ’ج∆ Èπæ’ √∆
«‹Ê∂ Í«‘Ò∆ Ú≈
‹Á «Á‘≈Û∆Á≈ Â∂ ¿πÒ∆ ⁄Í∂Û Ó⁄’ØÛ∆ ◊¬∆
«’√∂ Á∂ ÷πÁ∂ Ï∂È≈Ó ‘æʪ «Ú⁄
·∆’ ¿π‘ Ú’Â √∆
‹Á «¬√ ’ÂÒ Á∆ √≈«˜Ù ⁄∆ ◊¬∆
’ج∆ Ú∆ Íπ«Ò√ È‘∆∫ ÒæÌ √’± «¬√ √≈«˜Ù Á∆ ʪ
«’™«’ «‡¿±Ïª ’∂ÚÒ ≈‹Ë≈È∆ «Ú⁄ ‹◊Á∆¡ª‘È
Â∂ ÷∂ª, ÷≈Ȫ, Ìæ«·¡ª Á≈ Ì≈ ϑπ ‘È∂≈ ˛Õ
Â∂ ·∆’ ¬∂√∂ √Á ‘È∂∂ «Ú⁄ √π √ßÌ≈Ò‰ Â∂
‹∆‰ Á∂ È≈Ò-È≈Ò
‹Á Í«‘Ò∆ Ú≈ «¬√ ‹∆ÚÈ Ï≈∂ √Ø⁄‰≈ Ùπ± ’∆Â≈
ÓÀ∫ ÷πÁ 鱧 «¬√ ’ÂÒ Á∆ √≈«˜Ù «Ú⁄ Ù∆’ Í≈«¬¡≈,
‹ÁØ∫ Ú∆ Ú∆ÌæÂ√∆ ÙØ Á≈ ÈæÍ ’∂ ÷π≈
ÓÀ∫ Òæ̉≈ ⁄≈«‘¡≈ ‡’Á∂ ‘ج∂ «‡æ‚∂ ȱß
Ù≈ÓÒ Âæ«’¡≈ ˛, ¡≈͉∆ ͱ∆ ÁπÈ∆¡≈ ȱß
ÓÀ∫ √Á≈ ‘∆ ¿π√ 鱧 ’ÂÒ ’∆Â≈ ˛
‘ Ú≈«’¯ ‹‰∂ Á∆ «‘æ’ ”⁄Ø∫ ÒæÌ ’∂
‹∂ ¿π√ Á∂ ’≈ÂÒª 鱧 «¬ß‹ ‘∆ √Û’ª ”Â∂ «√æfi‰≈ ˛
ª ωÁ∆ √˜≈ ÓÀ鱧 Ú∆ «ÓÒ∂Õ
ÓÀ∫ È‘∆∫ ⁄≈‘πßÁ≈ «’ «√¯ «¬√ «ÏÈ≈¡ ”Â∂ Ï⁄Á≈ ‘ª
«’ Ó∂≈ ÍÂ≈ È‘∆∫ ˛ Ì‹È Ò≈Ò «ÏÙÈج∆ ȱ߫¬√ Á≈ ‹Ø Ú∆ Ȫ ˛-◊πß«‚¡ª Á∆ √ÒÂÈ Á≈
ÓÀ∫ «¬√ Á≈ È≈◊«’ ‘؉ ”Â∂ ˚æ’Á≈ ‘ªÕ
ÓÀ∫ ¿π√ Í≈«¬Ò‡ Á∆¡ª
Ó∆√‰∆¡ª ¡æ÷ª «Ú⁄ Û’Á≈ Ì≈ ‘ª
‘ª, ÓÀ∫ Ì≈ ‘ª Û’Á≈ ‘Ø«¬¡≈ ¿π‘Á∆¡ª ¡æ÷ª «Ú⁄
‹∂ ¿π√ Á≈ ¡≈͉≈ ’ج∆ ı≈ÈÁ≈È∆ Ì≈ ˛
ª Ó∂≈ È≈Ó ¿π√ ”⁄Ø∫ ‘π‰∂ ’æ‡ Á∂ÚØÕ
Â∆√≈ Ó‘ª ÔπË
æ
’⁄«‘∆¡ª Á∂ Ï≈‘ ÷Û∑∂
Ïπæ„∂ «’√≈È Á∆¡ª ¡æ÷ª ”⁄ ÓØÂ∆¡≈ ¿πÂ ¡≈¬∂◊≈
Ù≈Ó Âæ’ ‘Ø ‹≈¬∂◊∆ ËΩÒ∆
π˜◊≈ Á¯Â Á∂ «Ú‘Û∂ ”⁄ ¡ßÏ ‘∆ ’æ’∆ Ò±¬∆
Ï‘π ¤∂Â∆ ÌπæÒ ‹≈¬∂◊≈ Íπ≈‰∂ „≈Ï∂ Á≈ ÈÚª ÈΩ’
¡≈͉∆ Óª Á∂ √Á≈ ¬∆ Ëπæ ÓÀÒ∂ «‘‰ Ú≈Ò∂
Í؉∂ Á∆ «Óæ·∆ Ó«‘’
„±ß‚Á≈ ‘∂◊≈ ’ß„∂ √Û’ Á∂¿π‘ «ÈßÓØfi±‰≈ ‹ØÂÙ∆
¡≈͉∂ ‘∆ ‘æÊ ÂØ∫ «Óæ‡∆ ‘ج∆ Ì≈◊ Á∆ ∂÷≈
Â∂ ÍÀÈÙÈ ÒÀ‰ ¡≈¬∂ ’≈ ÊæÒ∂ ’π⁄Ò∂ ◊¬∂
Íπ≈‰∂ ÎΩ‹∆ Á∆ ‡πæ‡∆ ‘ج∆ √≈¬∆’Ò
Â∆√≈ Ó‘ª ÔπæË ÒÛÈ Á∆ √Ø⁄∂◊≈
Â∆√≈ Ó‘ª ÔπæË
‹Ø È‘∆∫ Ò«Û¡≈ ‹≈¬∂◊≈ ‘π‰
‹ÓÈ∆ Â∂ Ì≈Û∂ Á∆¡ª ÎΩ‹ª «Ú⁄≈Ò∂
Â∆√≈ Ó‘ª ÔπæË «‘æ’ª ”⁄ ÷π ‘∆
‹∆‰ Á∆ Ï≈ÁÙ≈‘ ÒÛ∂◊∆
Â∆√≈ Ó‘ª ÔπæË ◊Ø‘∂ È≈Ò «ÒæÍ∂
’Ø«·¡ª Á∆ √≈Á◊∆ ÒÛ±
Â∆√≈ Ó‘ª ÔπæË fiæ◊∂ ÂØ∫ ËπæÍ È≈ √’‰ Ú≈Ò∂
Ïؘ∂ Á∂ «¤æ‡∂ ÒÛÈ◊∂
Â∆√≈ Ó‘ª ÔπæË
ӱ Á∂ ÎßÌ∂ ”⁄ «Ò͇∆ Úæ„∆ ◊¬∆ ™◊Ò ÒÛ∂◊∆ω∂ √ßÚ∂ ˜πÒÓ Á∂ «⁄‘∂ ¿πÂ∂ «ÒÙ’Á∆
Ș≈’ Á∂ «÷Ò≈¯,
ËÂ∆ 鱧 ’ÀÁ ’È≈, ⁄≈‘πßÁ∂ ⁄≈Ï∆ Á∂ ¤æÒ∂ «÷Ò≈¯
Â∆√≈ Ó‘ª ÔπæË
’Á∂Ú∆ È≈ ÷πæÒ∑‰ Ú≈Ò∆ Óπæ· Á∂ «÷Ò≈¯ Ò«Û¡≈ ‹≈¬∂◊≈
Â∆√≈ Ó‘ª ÔπæË
’±Ò∆¡ª Ù≈Óª Á∂ «Íø‚∂ ”Â∂ ∆∫◊‰ Ú≈Ò∂
Ìπæ⁄ ‹‘∂ ’ß‚∂È∂ Á∂ «÷Ò≈¯ Ò«Û¡≈ ‹≈¬∂◊≈
Â∆√≈ Ó‘ª ÔπæË ¿π√ √«‘Ó Á∂ «÷Ò≈¯ Ò«Û¡≈ ‹≈¬∂◊≈
«‹Á∑≈ ¡’√ Ó∂∆ ÁßÁ∆¡ª ’æ„Á∆ Ë∆ Á∆¡ª ¡æ÷ª ”⁄ ˛
Â∆√≈ Ó‘ª ÔπæË
«’√∂ ÷√Â≈ ‹‘∂ ÷∆√∂ ”⁄ Ó⁄’ØÛ∂ ◊¬∂
«Èæ’∂ ‹‘∂ √ß√≈ Ò¬∆ ‹≈¬∂◊≈ Ò«Û¡≈
¡ʪ Á≈ ¡ÍÓ≈È
Âπ√ª È∂ ‹≈‰ Ïπfi ’∂ ¡ʪ Á≈ ¡ÍÓ≈È ’∆Â≈ ˛
¡≈Ú≈ª ÙÏÁª Á≈ «¬Ò˜≈Ó
‘π‰ «’√ 鱧 Á∂ÚØ◊∂?
ÓÀ鱧 «¬‘ πæ÷ Íπæ¤Á∂‘È
«’ ¿π√ √±‹ 鱧 ’∆ ’‘∆¬∂
«‹‘Û≈ «’ ◊Ó È≈ ‘ØÚ∂
«‹∑Á≈ ß◊ Ò≈Ò È≈ ‘ØÚ∂Õ
ÓÀ∫ πæ÷ª ÚæÒ Âæ’Á≈ ‘ª
‘Ú≈ Á∂ ß◊ «◊‰Á≈ ‘ª
Â∂ πæ Á≈ È≈Í ’Á≈ ‘ª
Â∂ ÓÀÊØ∫ Î∂ √±‹ 鱧 Ï∂ÁØÙ≈ ¡≈÷ È‘∆∫ ‘πßÁ≈Õ
ÓÀ∫ √±‹ Ú≈√Â∂
◊π√Â≈ı ÙÏÁª 鱧 √π¡ßÏ ”⁄ «Ï·≈™Á≈ ‘ª,
Âπ√∆∫ √ÓfiØ◊∂
ÓÀ∫ ⁄؇∆ ”Â∂ ÷Û∑ ’∂ ÷æ‚ Á∂ «Ú⁄ ¤≈Ò Ó≈∆ ˛
¡√Ò «Ú⁄ ‘Ø ˛
ÓÀ∫ ª ÷悪 Á∂ ¡Ê ÏÁÒ∂ ‘È
‘Ú≈ 鱧 Í∆∫ÿ Óß«È¡≈ ˛
Â∂ ÍÏÂ È±ß ÍÛπæÒ Á≈ ±Í «ÁæÂ≈ ˛
ÓÀ∫ Âπ√ª Ò¬∆ ÷πÁ’Ù∆ Á∂ ¡Ê ÏÁÒ∂ ‘È
Ó∂∂ √≈Ê∆
Âπ√ª Ò¬∆ «˜ßÁ◊∆ Á∂ ¡Ê ÏÁÒ‰◊∂
Âπ√ª ‹∂ ÓÈ Òæ«◊¡ª
«˜ßÁ◊∆ 鱧 ‹≈‰ Ú∆ Ò∆Â≈
Âπ‘≈‚∆ ’Ω‰ ÓßÈ∂◊≈?
Âπ‘≈鱧 ’Ω‰ Ï÷Ù∂◊≈
«‹È∑ª È∂ ‹≈‰ Ïπfi ’∂
¡ʪ Á≈ ¡ÍÓ≈È ’∆Â≈ ˛Õ
√Ø’≈ª Á∆ ¡≈Ú≈˜
√æ⁄
Âπ√ª Á∂ Óßȉ ‹ª È≈ Óßȉ «Ú⁄,
√æ⁄ 鱧 ’ج∆ ¯’ È‘∆∫ ÍÀ∫Á≈Õ
«¬È∑ª Áπ÷Á∂ ¡ß◊ª Â∂√æ⁄ È∂ «¬’ ‹±È ÌØ◊∆ ˛Õ
Â∂ ‘ √æ⁄ ‹±È ÌØ◊‰ Ï≈¡Á,
Ôπæ◊ «Ú⁄ ÏÁÒ ‹ªÁ≈ ˛,
Â∂ «¬‘ Ôπæ◊ ‘π‰ ÷∂ª Â∂ «ÓæÒª «Ú⁄ ‘∆ È‘∆∫,
ÎΩ‹ª Á∆¡ª ’Â≈ª «Ú⁄ «Ú⁄ «‘≈ ˛Õ
’æÒ∑ ‹Á «¬‘ Ôπæ◊,
Ò≈Ò «’Ò∑∂ ¿πÍ «√櫇¡ª Á≈ Â≈‹ Í«‘È∆,
√Ó∂∫ Á∆ √Ò≈Ó∆ Ò¬∂◊≈,
ª Âπ√ª 鱧 √æ⁄ Á∂ ¡√Ò ¡Ê √Ófi ¡≈Ú‰◊∂Õ
‘π‰ √≈‚∆ ¿πÍÁ∆ ˜≈ ȱß,
«¬√ Ôπæ◊ Á∆ «¯Â ª Ì≈Ú∂∫ ¡≈÷ √’Á∂ ‘Ø;
«¬‘ ’«‘ ¤æ‚‰≈,
«’ fiπæ◊∆¡ª ”⁄ Í√«¡≈ √æ⁄,
’ج∆ ÙÀ¡ È‘∆∫!
’∂‚≈ ’π √æ⁄ ˛?
Âπ√ª Á∂ Óßȉ ‹ª È≈ Óßȉ «Ú⁄,
√æ⁄ 鱧 ’ج∆ ¯’ È‘∆∫ ÍÀ∫Á≈Õ
ÁØ Â∂ ÁØ «ÂßÈ
ÓÀ∫ «√æË ’ √’Á≈ ‘ª«’ ÁØ Â∂ ÁØ «ÂßÈ ‘πßÁ∂ ‘È
ÚÂÓ≈È «Ó«Ê‘≈√ ‘πßÁ≈ ˛
ÓÈπæ÷∆ Ù’Ò ⁄Ó⁄∂ Ú◊∆ ‘πßÁ∆ ˛Õ
Âπ√∆∫ ‹≈‰Á∂ ‘Ø’⁄«‘∆¡ª, Ïæ√ ¡æ«‚¡ª Â∂Í≈’ª «Ú⁄
√Ω √Ω Á∂ È؇ ÂπÁ∂ «ÎÁ∂ ‘È
‚≈«¬∆¡ª «Ò÷Á∂, Â√Ú∆ª ÒÀ∫Á∂
Â∂ «ÍØ‡ª ÌÁ∂ ‘È,
’≈ȱßÈ-æ«÷¡≈ ’∂∫Á «Ú⁄
ÍπæÂ È±ß Óª ”Â∂ ⁄Û∑≈«¬¡≈ ‹≈Á≈ ˛Õ
÷∂ª «Ú⁄ “‚≈’±” «Á‘≈Û∆¡ª ”Â∂ ’ßÓ ’Á∂ ‘ÈÕ
Óß◊ª ÓßÈ∆¡ª ‹≈‰ Á≈ ¡ÀÒ≈È,
ÏßϪ È≈Ò ’∆Â≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ
¡≈͉∂ ÒØ’ª Á∂ «Í¡≈ Á≈ ¡Ê
“ÁπÙÓ‰ Á∂Ù” Á∆ ¬∂‹ß‡∆ ‘πßÁ≈ ˛
¡Â∂
ÚæË ÂØ∫ ÚæË ◊æÁ≈∆ Á≈ ˆÓ≈
Úæ‚∂ ÂØ∫ Úæ‚∂ πÂÏ≈ ‘Ø √’Á≈ ˛
ªÁØ Â∂ ÁØ «ÂßÈ Ú∆ ‘Ø √’Á∂ ‘ÈÕ
ÚÂÓ≈È «Ó«Ê‘≈√ ‘Ø √’Á≈ ˛
ÓÈπæ÷∆ Ù’Ò Ú∆ ⁄Ó⁄∂ Ú◊∆ ‘Ø √’Á∆ ˛Õ
«¬ß‹ ‘∆ √‘∆
¡√∆∫ Ïæ’∂ ÏπÒ≈™Á∂ ¿πÈ∑ª 鱧 ⁄ß◊∂ È‘∆∫
Òæ◊Á∂
⁄Ø «¬ß‹ ‘∆ √‘∆
¿π‘ ª Ï√ Ùπ◊Ò ÎÓ≈™Á∂ ‘∂
ÚÀ‰ √π‰Á∂ ¡≈¬∂
Á≈Á «ÁßÁ∂ ‘∂...
«˜ßÁ◊∆ ‹∂ ’«ÚÂ≈ ‹∂‘∆ ‘πßÁ∆
¡√∆∫ ÷≈ÓØÙ ‘∆ «‘ßÁ∂
√π¯È∂ ‹∂ ÍæÊ Á∂ ‘πßÁ∂
◊∆«‡¡ª √ß◊ ‘∆ Í⁄ ¤æ‚Á∂
Í≈‰∆ È≈Ò ‹∂ «„æ‚ Ì √’Á≈
ª Í∆ ’∂ √Ω∫ «‘ßÁ∂
⁄ªÁÈ∆ ‹∂ ˙Û∆ ‹≈ √’Á∆
«√¿±∫ ’∂ Í≈ ÒÀ∫Á∂....
¬∂Ê∂ Í ’πfi È‘∆∫ «Á√Á≈
¡ÓÈ Á∆¡ª ÿπæ◊∆¡ª Ú◊≈
◊∆ª Á∂ Á÷ ȑ∆∫ ÒæÌÁ∂
«‹È∑ª √ß◊ Í∆∫ÿ Í≈ Ò¬∆¬∂....
¡√∆∫ ª ÷Ø‘‰∆ ˛
¡≈͉∆ ⁄Ø∆ ‘ج∆ ≈ª Á∆ È∆∫Á
¡√∆∫ ‡Ø‘‰≈ ˛ ˜Ø
÷±È «ÒæÏÛ∂ ‘æʪ Á≈
¿πÈ∑ª 鱧 ÌÒ∂ Òæ◊‰ Ò¬∆
¡√∆∫ ‘π‰ ÚÀ‰ È‘∆∫ Í≈¿π‰∂....
Ó≈⁄ [email protected]
36
Ù˪‹Ò∆
«¬È’≈
«¬√ Ú≈ Í≈Í ‹∆ ‹ßfl ÏÛ∆ Á±Ø∫ ¡≈¬∆ ˛
Í ¡√ª Ï∂ß◊ ÓØÛ Á∂‰∆ ˛
Ó≈√’Ø ‹ª Ú«Ùß◊‡È Á∆ ÓØ‘ Ú∆ È‘∆∫ Âæ’‰∆
‹Ø∆ Á≈ Á≈È ’∆
¡√ª ¡æ‚∆¡ª ‘ج∆¡ª ÂÒ∆¡ª ”Â∂ Ú∆ ˚æ’ Á∂‰≈ ˛
ÂÒ÷∆¡ª È∂ √≈鱧 Ï∂«Ò‘≈˜ ’ «ÁæÂ≈ ˛
¡‰÷ È∂ √≈È±ß Ú«‘Ù∆ ω≈ «ÁæÂ≈ ˛...
√≈‚∆ ÂÒÚ≈ 鱧 Ï≈Ï≈ ‹∆
(Ì≈Ú∂∫ ¡√ª ’Ω‚∂ ≈÷Ù ÂØ∫ ÷Ø‘∆ √∆)
‹Á Á≈ Â∂≈ √ÍÙ ‘Ø«¬¡≈˛
Ù«‘ Ù«‘ «Ú⁄ √æ⁄≈ √ΩÁ≈ ’Á∆ ˛
‹∂Ò∑‹∂Ò∑ «Ú⁄ ⁄æ’∆ «¬√ ÂØ∫ ‚ ’∂ ¡≈ÍØ «ÎÁ∆ ˛
Ï≈Ï≈ Â±ß Âª ‹≈‰∆ ‹≈‰ ¬∂∫
¡√∆∫ ÂÀÊØ∫ ’Á∂ È≈Ï È‘∆∫
¡√∆∫ Ì≈◊Ø Á∂ ÌØ◊ 鱧 ·π’≈ «ÁæÂ≈ ˛
¡√∆∫ ÂÒÚß‚∆ Á≈ ÓØ‘ ¤æ‚ ’∂
fiπæ◊∆¡ª, ¤æÍª Â∂ ‹ß◊Òª «Ú⁄ «È’Ò ¡≈¬∂ ‘ª
«√¯ «¬’ ¡È‘؉∆ ’È Òæ◊∂ ‘ª
«¬‘ √拉≈, ̱Ó∆¡ª Á∆ ÎΩ‹
‘æʪ «Ú⁄ ¡ÀÂ’∆∫ ÓÙ∆È◊ßȪ ÒÀ’∂ «È’Ò ¡≈¬∆ ˛
‘π‰ ÒÀ’⁄ Á≈ ¡ß«Óz ’≈◊ È‘∆∫ ‘؉≈
Â∂ ÂÀÊØ∫ ’Á∂ È≈Ï È‘∆∫ 屧 ‹≈‰∆ ‹≈‰ ¬∂∫....
¡√∆∫ ÒØ‘∂ Á∂ Í≈‰∆ Á∆ Ï÷≈ ’È Òæ◊∂ ‘ª
Â∂ ÂÀÊØ∫ ’Á∂È≈Ï È‘∆∫ 屧 ‹≈‰∆ ‹≈‰ ¬∂∫...
Ó∂∂ ÂØ∫ ¡≈√ È≈ ’«˙ «’ ÓÀ∫ ÷∂ª Á≈ Íπæ ‘Ø ’∂
Âπ‘≈‚∂ ⁄◊Ò∂ ‘ج∂ √Ú≈Áª Á∆ ◊æÒ ’ª◊≈
«‹È∑ª Á∂ ‘Û∑ ”⁄ πÛ∑ ‹ªÁ∆ ˛
√≈‚∂ Ïæ«⁄¡ª Á∆ ÂØÂÒ∆ ’«ÚÂ≈
Â∂ √≈‚∆¡ª Ë∆¡ª Á≈ ’ß‹’ «‹‘≈ ‘≈√≈
ÓÀ∫ ª ‹Á Ú∆ ’∆Â∆-÷≈Á Á∂ ÿ≈‡∂
«’√∂ ◊∆ÏÛ∆ Á∆ «‘æ’ Úª◊±ß «Í⁄’ ◊¬∂ ◊ß«È¡ª Á∆ ◊æÒ ‘∆ ’ª◊≈
ÓÀ∫ ÁÒ≈È Á∂ ÷±ß‹∂ ”⁄ ͬ∆ √Ω‰∆ Á∆ Î√Ò
Â∂ ÁÒ≈È Á∂ ϱ‘∂ ”Â∂ ÷Û∑∂ «√¡≈Ò Á∆ ‘∆ ◊æÒ ’ª◊≈
Ó∂∂ ÂØ∫ ¡≈√ È≈ ’«˙ «’ ÓÀ∫ √Á∆ Á∆ πæ «÷Û‰ Ú≈Ò∂
ÎπæÒª Á∆¡ª «’√Óª Á∂ Ȫ ”Â∂
«Íø‚ Á∆¡ª ’πÛ∆¡ª Á∂ Ȫ ’πȪ Ëª◊≈
ÓÀ∫ ÏÀ∫’ Á∂ √À’‡∆ Á∆¡ª ÷⁄∆¡ª Óπ椪
√Íø⁄ Á∆ Ê≈‰∂ Âæ’ ¶Ó∆ ͱ¤ Á∆
Â∂ ¿π√ ͱ∂ «⁄Û∆¡≈ ÿ Á∆
‹Ø ÓÀ∫ ¡≈͉∆ «‘æ’ ¿πÂ∂ Í≈Ò æ«÷¡≈ ˛
‹ª ¿π√ ¡‹≈«¬Ï ÿ Á∆
‹Ø ÓÀ∫ ¡≈͉∆ «‘æ’ ¡ßÁ √ªÌ æ«÷¡≈ ˛
‹ª¬∂Áª Á∆ ‘∆ ’ج∆ ’Û ÏÛ∆ ◊æÒ ’ª◊≈
Ó∂∂ Ò¬∆ «ÁÒ Âª Ïæ√ «¬’ Í≈È Á∂ ÍæÂ∂ Ú◊≈ ÒØÊÛ≈ ˛
Ó∂∂ Ò¬∆ ‘π√È ’ج∆ Óæ’∆ Á∆ Ò±‰ Ìπæ’∆ ‘ج∆ ؇∆ «‹‘∆ Òæ˜Â ˛
Ó∂∂ Ò¬∆ «˜ßÁ◊∆ ÿ Á∆ Ù≈Ï Úª◊
´’ ´’ Í∆‰ Á∆ ’ج∆ ÙÀ¡ ˛
Ó∂∂ ÂØ∫ ¡≈√ È≈ ’«˙ «’ ÓÀ∫ ÷◊ØÙ Úª◊
Ø‘∆¡ª Á∆ ’±Ò∆ Ó«‘’ 鱧 ÍØÒ∂ ‹‘∂ √πßÿ≈
ÓÀ∫ ‘ ’≈√∂ 鱧 ‹ØÂ≈ Òæ◊∂ ‘ج∂ ÏÒÁª Á∂ Úª◊
÷πÒ∆ ¿πÂ∂ «√æË≈ ‘Ø ’∂ ‡æ’«¡≈ ‘ª
Ó∂∆ ÏπÒÏπÒ
√Óª ÏÛ≈ ’πæÂ≈ ˛ Ó∂∆ ÏπÒÏπÒ
Ï≈◊ª ”⁄Ø∫ Ï≈‘ ¡≈
¡Â∂ √Û’ª ”Â∂ ̇’Á∆¡ª ±‘ª ÚæÒ Ú∂÷ ’∂
ÌΩ∫’‰≈ ‹ª ؉≈ Ùπ± ’
‘π‰ Â∂∂ ◊∆Â È±ß √π‰ ’∂
’ج∆ Ú∆ Ï∆Ó≈ ≈˜∆ È‘∆∫ ‘ج∂◊≈
¡≈÷ ¬∂‘∆˙ √∆ È≈ ◊∆Â
‹Ø πæ÷ Á∆¡ª ‡≈‘‰∆¡ª ”Â∂ Â∂Ò Úª◊ ‹ßÓ «◊¡≈
Â∂ √±‹ Á∆ Ó≈Ó±Ò∆ «‹‘∆ «⁄æÍ ÂØ∫ fi¿π∫ ’∂
Ì≈¯ ω ’∂ ¿πµ‚ «◊¡≈
√Óª ÏÛ≈ ’πæÂ≈ ˛ Ó∂∆ ÏπÒÏπÒ«¬‘È∂ ÿÛ∆ Á∆¡ª √±¬∆¡ª 鱧 Úæ ÷≈Ë≈ ˛
Á∆Ú≈ª 鱧 ⁄æ’ Ó≈∂ ‘È ¡Â∂ ◊Ó«Ò¡ª Â∂ Ó±«Â¡≈ ˛
«¬‘ ÷Ú∂ ‘Ø ’∆ ’Á≈, ‹Ø √’≈ Á∂ ÏßÁ∂ ¬∂√ È±ß Í‡≈ Í≈
’∂
Ïß◊«Ò¡ª Á∂ Î≈‡’ª ”Â∂ È≈ ÏßÈ∑Á∂
Ó∂∆ ÏπÒÏπÒ ¡≈͉∂ ’ßÓ ‘π‰ ’πfi ‘Ø Â∑ª Á∂ ‘È
‘π‰ ¡≈ͪ ‹∆‰ Ú◊∆ ‘ ÙÂ È±ß ‘≈ ¸æ’∂ ‘ª
ÓÀ∫ ‘π‰ ÏßÁ∂ Á∆ Ï‹≈«¬ ÿØÛ≈ ωÈ≈ ⁄≈‘πßÁ≈ ‘ª
«¬È∑ª «¬È√≈È∆ ‘悪 Â∂ ª ’≈·∆ Ï‘π ¸ÌÁ∆ ˛
Ó∂∆ Ï≈ª Â∂ ’«Û¡≈Ò≈ Í∆Û ’Á≈ ˛
Ó∂∆ «¬È√≈È∆ ÍÀ ˆ˜Ò Á∂ «Íø◊Ò Ú◊∆ ‡≈Í È‘∆∫ ’Á∂
√Ó≈ ÏÛ≈ ’πæÂ≈ ˛ Ó∂∆ ÏπÒÏπÒ
‘ ÏØÒ Â∂ ÓÁ≈ ‘∆∫
‹ÁØ∫ ÓÀÈ ‹È«Ó¡≈
ª «‹¿π‰ Á∆ √‘πß ÷≈ ’∂ ‹ß«Ó¡≈
Â∂ ‘ Ú≈ ‹ÁØ∫ ÓÀ∫ «ÂÒ’ ’∂ «‚æ«◊¡≈,
Ó∂∆ Óª Ò≈‘Ȫ Í≈™Á∆ ‘∆
’Ø ¬ ∆ √≈«‘Ϫ Ó∂  ∂ ’≈«¬Á∂ Â∂ ˆ ÒÂ
ÍÛ∑Á∆ ‘∆,
¡æ÷ª Â∂ ‚ØÒ∑ ’∂ «√¡≈‘∆
ÂıÂ∆ «Ó‡≈™Á∆ ‘∆Õ
‘ ‹ÙÈ ”Â∂
‘≈ Ó∂∆ ’≈ÓÔ≈Ï∆ Á∂
¿π√ È±ß Í«‘È≈¬∂ ◊¬∂
Ó∂∆ ◊Ò∆ Á∂ ÓØÛ Âæ’
¡≈ ’∂ ¿π‘ ÓπÛ ‹ªÁ∆ ‘∆Õ
Ó∂∆ Óª Á≈ Ú⁄È ˛
‘ ÏØÒ Â∂ ÓÁ≈ ‘∆∫,
Â∂∂ ˜ıÓ∆ «‹√Ó È±ß
Ïæ’∆ Ï⁄≈™Á∆ ‘∂◊∆,
‹Á Ú∆ Ó∂∂ «√ ”Â∂
’ج∆ ÂÒÚ≈ «ÒÙ’∆ ˛,
ÓÀ∫ ’∂ÚÒ Óπ√’≈«¬¡≈ ‘ª
Â∂ ÓÀ鱧 È∆∫Á ¡≈ ‹ªÁ∆ ‘∆ ˛
‹Á Ó∂∆ Ïæ’∆ ȱß,
Ó∂∆ Ò≈Ù Á∂ ‡π’Û∂
¿π·≈ √’‰ Á∆ √Øfi∆ ¡≈ ◊¬∆,
˙ÁØ∫ ÓÀ∫ «Ó˜≈ È‘∆∫ ‘ª◊≈Õ
ÓÀ∫ ‹æ‡ª Á∂ √≈Ë ‘ØÚ‰ ÂØ∫ ¿π∑ª Á≈ √¯ ‘ª
ÓÀ∫ Ïπæ„∂ ÓØ⁄∆ Á∆ ◊πßÓ∆ ‘ج∆ ¡æ÷ªÁ∆ ÒØ¡ ‘ª
ÓÀ∫ ‡πß‚∂ ‘ΩÒÁ≈ Á∂ √æ‹∂ ‘æÊ Á∆ Ô≈Á ‘ª ’∂ÚÒ
ÓÀ∫ «Íø‚∂ Ú’Â Á∂, ⁄æÍ≈ √Á∆ Á≈ Á≈ˆ ‘ª ’∂ÚÒ
Â∂ Ó∂∆ ’Ò͉≈, ¿π√ ´‘≈ Á∂ ʪ ʪ ÂØ∫ Ò±√∂ Ó≈√ Ú◊∆ ˛
‹Ø Ï∂«‘Ó∆ ¡√Ó≈È Â∂ «÷«fi¡