Underdølen des 2013

advertisement
BLADET F
OR BYGDA
MED NES
TEN 80
INNBYGG
JARAR
nderdølen
for underdøler og venene deira – heime og ute
20. årgang * desember 2013 * kr 70,–
Geitostfestivalen
Fjord, fjell og fest i fire dagar
*Brann i Gudvangatunnelen
*Andi i strondi
*Brimostkoking i Italia
*Tung sesong i kyrkja
HELSING
LEIAR
Gode lesar av Underdølen!
Me har gjennom åra opplevd ras og flaum og orkan i
bygda vår. Alt dette var naturkrefter som herja med
oss. Slikt kan me til ein viss grad innrette oss mot, men
må elles berre tole.
Brannen i Gudvangatunnelen i august var dramatikk av
ein annan type: Menneskeleg svikt var årsaka. Dødsangst, store materielle tap og enorm svikt i omsetting
for mange bedrifter var resultatet. I tillegg ga det oss ei
kjensle av å vere sett tilbake til ei anna tid, ei tid mange
ser tilbake på med glede, men ikkje vil ha att. Det går
greitt i ein og to og tre dagar å vere innesperra, men
slett ikkje i ein månad. Me Undredøler er glade i bygda
vår, men me vil ut og ha impulsar.
Me har og lyst til at folk skal komme hit og sjå kor fint
me har det. Det gjer oss godt å samle vener og ukjende
til fest og moro anna kvart år. Fjord- og Geitostfestivalen kravde stor innsats av mange, men den ga oss
erfaringar, fellesskap, spenning og glede. Det vart til og
med overskot på Grendalaget og Ungdomslaget.
Desse laga er limet i bygda vår. Begge laga står på for at
det skal vere godt å bu her. Bli med på julegateopning,
juletrefest, marknad, årsfest og alt som skjer her i bygda!
Kjøp Underdølen og gje til ein ven! Spør om naboen vil
komme på kaffi! Gjer det du kan for at alle skal få ei -
Åremålsdagar – første del av 2014
25 år 30 år
65 år
70 år
75 år
85 år
90 år
David Underdal
Beate Flåm
Olav Finden
Olaf Nedberge Skjerdal
Jørgen Stenersen
Peder Olai Torgersen
Erik Sørheim
15.06.89
03.07.84
07.06.49
08.06.44
16.04.39
27.07.29
24.04.24
Vigsel
Marianne Persson og Bjørn Skaret gifta seg 22. juni.
Bidragsytarar i dette nummeret (utanom redaksjon):
Tekst:
Kirsten Østmoe
May Britt Eraker
Anna Elise Borlaug
Andreas Aspevold
Sigrun U Borlaug
Kåre Hovland
Kari Tauring
Sigurd Nedberge
Monica Finden
Arvid Stegen
Leif Inge Underdal
Bilde:
May Britt Stegen
Bokbåten EPOS
Pascale Baudonnel
Linn Janette U. Skarsbø
Kåre Hovland
Voss Fallskjermklubb
Josu Sanches
Bernat Alarcon
Rune Aasen
Ragna Finden
Andreas Aspevold
Trond T. Skjerdal
Kari Tauring
Underdølen er ikkje noko nyheitsblad. Difor tillet me oss å trykke eit innlegg som sto i Sogn Avis 5. august 2013. Det var
mange som sette umåteleg stor pris på desse orda, og me deler dei gjerne med alle dei som ikkje les lokalavisa vår:
M
åtte bare sette meg ned og skrive til Sogn Avis, for
nå har jeg lest avisen fra perm til perm, både mandag
29. juli og tirsdag 30. juli for å lese om Fjord og Geitostfestivalen i Undredal. Mandag var det ingen ting å lese, tirsdag
var det to bra sider ang festivalen som
var helt topp å mimre over. I min iver
bladde jeg fort over til neste side .. for
det måtte da være mer? ...INGENTING MER!
var bare så fantastisk, der alle kjente sto og heiet i denne
vesle bygda.
Dette jeg nevner nå er bare hovedpunkter, det
foregikk mange, mange ting ved siden av dette.
Jeg og min venninne Inger var så heldige
å få bo i Tørrisstova midt i sentrum av festivalen. På grunn av at vi bodde så nærme
innpå satt vi i vinduet og observerte alle
som sto på og jobbet fra morgen til kveld
i tre dager for å få alt til å klaffe under festivalen. Vi kan jo bare tenke oss arbeidet
FØR og ETTER som også måtte gjøres. Her
var også bryggedans hver kveld, med stort
frammøte der det ble tent lyslykter som
vaiet opp i det fri mellom fjellene. Jeg har
aldri sett maken!
Jeg var selv på festivalen og opplevde det programmet og arbeidet som
var gjort fra de lokale i forbindelse
med festivalen, som varte i tre dager
til endes. Men svært lite av dette som
foregikk var nevnt. Da undrer jeg: Har
ikke Sogn Avis journalister ute på slike arransjement i lokalavisen? For det
Det er helt fantastisk å få til, når en
kom ingen ting om at Nordstoga hadtenker
på at dette er en liten bygd på ca.
de en fantastisk konsert i bygda der.
70
innbyggere.
Jeg må beundre alle i UnDet var nevnt konserten på Nedbergo, Kirsten Østmoe i fjellheimen i Østerrike
dredal
som
klarer
dette. Spesielt var alle
men konserten på brygga nådde enda
ungdommene
engasjert
i festivalen i år.
flere. Ingen ting var nevnt ang SkjerInger
og
jeg
har
på
nært
hold
sett
hvordan
alle sto på og
dalsbrødrene som hadde CD-slepp. Det var jo helt utrolig
jobbet
og
var
bare
blide
og
hyggelige,
selv
om
de
måtte være
bra, pluss at disse gutta er lokale og det måtte være helt
slitne.
spesielt å stå i Undredal og se hjem igjen til Skjerdal med
denne flotte konserten og framføre minne cd-en. Ikke var
Jeg er stolt av å kjenne Undredals befolkning og liker
det skrevet om fallskjermhopping på lørdag, som var helt å si jeg er halvt Underdøl! Med dette sender jeg hilsen til
spektakulært innimellom fjellene. Det ble utloddet tandem- Undredal og sier tusen takk for en fantastisk festival!
hopp som ble vunnet av en lokal og framført på søndag, som
Hilsen Kirsten Østmoe, Oslo
- god jul og eit godt nytt år!
Fjord- og Geitostfestivalen i Undredal
Redaksjon
Hanna Hj. Borlaug, tlf 576 31 742, [email protected]
Anna K. Marstein, tlf 907 18 655, [email protected]
Anna K. Marstein er bladet sin faste fotograf
Ansvarleg utgjevar: Undredal Bygdeutvikling AS, 5746 Undredal
Eigar: Undredal Grendalag
Kontonr: 3745 10 24826
Utforming: Oransje webdesign, Stange
Trykt hjå: Erik Tanche Nilssen AS, Skien på 130 g Profi silk
Opplag: 300
Frist
Frist for stoff til sommarnummeret er 1. mai og til julenummeret 1. november. Me tek imot tekst, bilde og tips
fortløpande.
Send stoff – send bilete!
2 | Underdølen - juni 2012
Info om betaling
Underdølen har no tatt i bruk eit fakturaprogram som er rimeleg og
ryddig. Me håpar at det skal spare både lesarane og oss i redaksjonen
for forviklingar. Når de til våren igjen får ein faktura i posten, så hugs på
at den ikkje vil bli godteken i bank. De må fylle ut ein ordentleg bankgiro
med dei same opplysningane viss de betaler i bank.
Me ønskjer oss mange fleire e-postadressar, slik at me sparer tid og peng
på å sende ut faktura til abonnentane våre. Send e-postadressa di til
Hanna eller AK. De ser våre adresser under ”Redaksjon” på denne sida.
Red.
desember 2013 - Underdølen | 3
BYGDANYTT
Turpostkassa på Øysteinteigen
Stortingsval
For nokre år sidan starta Anne Line Nesse Johnsen eit lite turprosjekt for
elevane på Flåm skule.
Ho ville prøve å motivere
elevane til å gå meir tur på
fritida. I samarbeid med
dåverande 1. og 2. klasse
sette ho opp ei turpostkasse på Brekkefossen i
Flåm. Sidan Flåm skule
har elevar frå fleire grender vart prosjektet etter
kvart utvida med postTo gode venner skriv namna sine i turboka
kasse både i Gudvangen og
Undredal. Dei ivrigaste turgåarane er på slutten av skuleåret
med i ei trekning om 3 gåvekort på Borlaug sport, sponsa
av Aurland hamnevesen. Dette er eit flott tiltak som heilt
sikkert har motivert mange til å ta seg ein eller fleire trimturar for å få namnet sitt i turboka. Sjølv om DU ikkje får
vere med i trekninga om gåvekorta er det veldig hyggeleg
om du skriv deg inn i turboka når du passerer postkassa på
Øysteinteigen. God tur!
Tekst og foto: May Britt Eraker
Bokbåten EPOS berga nok ein gong!
Fylkeskommunen har hatt kulturtilbodet under lupa –
og sett ein bokbåt som har stabile til aukande besøkstal, med
2.260 besøkjande og 14.828 utlån i fjor. Bokbåten besøkjer
40 stader, fordelt på 16–17 kommunar i fylket, i følge avisa
Firda. Enden på visa vart at EPOS får segle vidare.
Den 24. oktober la EPOS til kai i Undredal. Tilstrøyminga
var ikkje så stor som for 10-15 år sidan, men dei luringane
som kom om bord fekk med seg både bøker og eit fabelaktig
einkvinnes-teater om bokbåten sine 50 år på sjøen. Jubileet
vart feira med kake og blomeregn. Følg Bokbåten på Facebook: Bokbåten Epos!
AKM
4 | Underdølen - desember 2013
Pillepillen
Det var julimorgon på Langhuso og pøsande regn. Erna
mjølka som vanleg. Så la ho merke til ei hona som gjekk att
og fram attmed vedlaet til Bente. Av og til stoppa ho og såg
opp på Erna. Så heldt ho fram med å gå att. Best som det var
dukka det ein killing opp or vedlaet. Erna henta pillen og
hona følgde etter. Erna trudde det var mora, men det viste
seg etter kvart at det var ei anna geit.
I Undredal valkrins var det 44 personar som røysta ved
stortingsvalet. Tolv av dei nytta høvet til å røysta på førehand.
I det eine klasserommet i skulen var vallokalet, og i det andre
var det valkafe. Eit tiltak frå Grendalaget som bygdafolket
sette stor pris på!
Tonje Stegen vestlandsmeister i feltskyting
Vestlandsstemnet i feltog baneskyting vart i år arrangert av skyttarlaga Tønjum
og Knipenborg helga 6. - 7.
juli. Tonje var påmeld både
på baneskyting og feltskyting
i klasse rekrutt. Baneskytinga føregjekk på Loi skytebane på Årdalstangen, medan
feltskytinga var i Vassbygdi.
Omlag 350 skyttarar deltok
på årets Vestlandsstemne, så
det var eit stort arrangement.
I rekruttklassen deltok det
nesten 40 unge og lovande
skyttarar.
No var det om gjera at reven ikkje tok vetlepillen! Erna og
Sigbjørn rydda kraftforet ut av bua og reidde opp til pillen.
Der budde han ei vekes tid. Mora var innom fleire gonger
for dagen, så pillen fekk suga og kjenna seg trygg. Det går
bra med pillen, han er god og rund som ei rudlepølsa, seier
Linn Janette. Ho legg til at dei tidlegare har døypt pillar som
er under pillar for «Pille-pille», eller «P-pille». Denne har
ikkje fått namn enno, lesarane kan godt koma med forslag.
Lever til redaksjonen eller til Linn Janette på Facebook!
Pille nummer to kom like overraskande på. Han vart
oppdaga på Melhus av Linn-Janette då ho mjøla geitene for
Erna og Sigbjørn, som var på ferie i Skotland. Sjølv om mora
var berre pillen sjølv, var ho og ei skikkeleg hønemor, men
dette var nok ikkje nok for å halda røven vekke. Bukka-pillen
forsvant før Erna og Sigbjørn kom heim.
Men: Er det snakk om jomfrufødslar? Erna trur ikkje på
slikt. Ho reknar med at i alle fall den første pillen er eit re-
sultat av at pillebukkane frå 2012 braut seg inn til nyepillane
ein dag i februar. Det kan bli barn av slikt.
Vaksenopplæring: Ein pille eller pillefant er ein killing. Her
i bygda blir dei vanlegvis fødde i januar-februar. Ei hona er
ei geit som har kjea ein gong, slik ei kvige er ei ku som har
kalva ein gong. Med det same me er i gang kan me nemna at
ei tannfedla er ei to år gamal geit. Ho har altså kjea to gonger.
Året etter vert ho rekna som ei vaksi geit.
Tekst: AKM, foto: Linn Janette U. Skarsbø
Fort hjort!
På den innleiande baneskytinga fekk Tonje 243
poeng, eit resultat ho ikkje Gratulerer Tonje, som vestlandsmeisvar heilt nøgd med. Det vis- ter i feltskyting 2013!
te seg etter kvart at ho skaut
godt nok til at ho kom i finalen og her kom ho på ein 12.
plass med 339 poeng. På den innleiande skytinga i felt slo
Tonje til med fullt hus (30/17), og var dermed sikra plass
i finalen. No var det berre å førebu seg til finaleskyting på
Mjøen skytebane i Øvre Årdal.
Finaledagen var det ei litt nervøs Tonje som sjekka gevær
og utstyr før ho sette kursen mot Øvre Årdal saman med
heiagjengen sin. Tonje var den beste i klassen på innleiande
skyting, og dermed låg ho på skive 1 i finalen. Under finaleskytinga får me ikkje sjå resultata før etter skytinga, og då
startar dei på den dårlegaste og tek ein og ein. Er ikkje godt å
seie kven som var mest nervøse, men spanande var det i alle
fall. Var mange som skaut godt, men det var ingen som skaut
så godt som vår Tonje. Ho skaut fullt hus, og enda på 42/7.
Tekst og foto May Britt Eraker
Enkelte gonger går ein i dagevis i ulendt terreng og ser
ikkje snurten av dyr. Andre gonger kjem dei rett i fanget
på ein. Slik var det ein dag i oktober: Sigbjørn, Nils, Rune,
Jan og Knut sto i vegkanten heimom bruna på Langhuso
og gjorde seg klare til å begynne å jage heimover. Då kom
det plutseleg farande ein ellevetaggar over rekkverket på
Hjødlasida av Djupsåna. Han var truleg blitt skremt av det
andre jaktlaget som var på hi sida. Bukken for over vegen
og begynte å trekke oppover skråningen. Sigbjørn hadde
geværet klart og reagerte momentant. På null komma niks
låg hjorten i bakken og det var berre å dra han ned til vegen.
Sidan dei andre i laget, Vidar, Tore, Ottar og Jens Arve,
sat på post lenger heime, måtte Sigbjørn og kameratane følge
plan A og jage heimover. Det vart ei gjeldkodla til på Nils.
Så denne dagen vart det to dyr på dei som jagde og ingen
på dei som sat på post.
AKM, foto: Rune Aasen
Nye lag i bygda
Etter ein lengre prosess er Underdal Grunneigarlag avvikla, og Undredal Sameiga etablert. Det nye styret konstituerte seg 17. november. Leiar er Nils Hjellum, skrivar Peder
Olai Vindedal og kasserar Magne Underdal. Årsmøtet blir
2. februar 2014 (sjå aktivitetskalendar).
Det gamle Underdal Beitelag BA er avvikla, og det nye
Undredal Beitelag vart skipa 4. september 2013. Styret er
samansett slik: Magne Underdal leiar, Nils Hjellum kasserar
og styremedlem.
desember 2013 - Underdølen | 5
BYGDANYTT
KULTUR
Hovdungavegen
Andi i strondi
Den 2. oktober hadde Stig Arne Borlaug med seg ei
gruppe på fem personar på den gamle stølsvegen opp til
Hovdungo. Det var Arlen Synnøve Bidne frå Kulturavdelinga hjå fylkeskommunen, Gry Mørk frå Verdsarvparken, Kristoffer Ullern-Hansen frå Statens Naturoppsyn
og Anbjørg Nornes som er verneområdeforvaltar for
Nærøyfjorden verneområde. Turen var komen i stand
etter initiativ frå Undredal Grunneigarlag, no Undredal
Sameige, som ønskte at stien vart sett i stand slik at han
blir ei turoppleving å marknadsføre for både bygda og
næringslivet.
D
Gry og Anbjørg skal lage ei oppsummering frå synfaringa. Så vil dei kalle inn til eit møte i desember eller
januar, slik at ein får drøfta kva bruk stien skal leggjast
til rette for. Denne prosessen skal munne ut i ein plan for
kva tiltak som skal gjerast. Kva bruk ein ser føre seg av
turstien, vil legge føringar for kva tiltak som vert aktuelt
å få utført. Gry seier til Underdølen at det truleg vil bli
snakk om punktvis oppgradering. Det kan til dømes
vere snakk om å lage ein enkel sitjeplass og rydde litt Bra utsikt frå Galden!
på det vakre utsiktspunktet Enne. Likeins er det fint å
sitje ned på Kristenhaugen. Ein må vurdere skiltinga
- Undredal har mange flotte turattraksjonar, seier Gry
frå start og til topps. I Galden er det snakk om å sikre stien Mørk, men dei kan vere vanskelege å finne for folk som kjem
med ein kjetting eller vaier. Oppe på selbøen er gjengroinga i utanfrå. Enkel skilting og litt tilrettelegging kan vere alt som
full gang. Her må ein vurdere om ein skal rydde eit område, skal til for at bygda kan framstå som eit utgangspunkt for
så folk tykkjer det er fint å sitje ned og nyte matpakken og både enkle og krevjande turopplevingar.
den fine utsikten.
å Per Øystein køyrde heim frå jobb i Hardanger ein
dag i juni, kom han over ei stokkand som låg i vegen.
Ho var sannsynlegvis påkøyrd, for ho hadde problem med
å gå skikkelig, ho berre datt framover. Per Øystein tok med
seg andi og køyrde ho heim og plasserte ho i inngjerdinga
rundt dokkehuset vårt.Ho var heile tida veldig skeptisk til
oss, men ho åt når ho blei boden mat, så lenge maten låg
oppbløytt i vatn. Me prøvde å gjere det me kunne for at ho
skulle ha det bra, men skadane ho var blitt påført var det
ikkje mykje me kunne gjere med.
Etter kvart laga eg og Torbjørn ein liten badedam til ho
ved å grave eit hol i bakken leggja presenning over og fylla
opp med vatn. Det verka som andi treivst med det. I vatnet
kunne ho bevega seg normalt. Det var litt ueinigheit om
AKM
No er ungdomshuset måla!
I juli var alt klart for ein jobb som har vore planlagt lenge:
Ungdomsxhuset skulle målast! Norvald og John vaska halve
huset. Så måtte vi venta ein dag før vi kunne måla. Dei som
var med: Arvid, Norvald, Gunhild, John, Håkon og Margrethe. Det tok heile helga å måla halve huset.
Helga etterpå leigde me stillas frå Terje Terum. Terje sette
det opp, og deretter skrapte John og Henning veggen. Så
starta målinga. Det var John og Henning som byrja, Arvid
kom litt seinare. Laurdag og sundag var Henning, John,
Sjøbutaket tjørebreidd
I år vart endeleg Sjøbutaket tjørebreidd. Det var Atle og Andreas
som fekk det gjort.
6 | Underdølen - desember 2013
Norvald, Arvid, Håkon og Margrethe med. Det tok heile
denne helga og. Me har fått mange gode tilbakemeldingar.
Ungdomslaget har takka alle som var med og jobba.
Laurdag 16. november hadde me vaskedugnad i ungdomshuset. Gunhild, Andreas, Henning og eg vaska, og
Inger Oline stilte trufast opp med heimebaka bollar og kaffi.
Arvid Stegen, leiar UUL
Farsdagslotteri
Undredal Ungdomslag hadde lynlotteri før farsdagen. Det vart
4000 i kassa og berre blide fjes å sjå.
tilstanden til andi hadde betra seg litt eller ikkje. Eg uroa
meg ein del over ho og syns ho verka deprimert. Difor lufta
eg tanken på å ta ho med til dyrlegen slik at dyrlegen kunne
avgjere om det var noko håp for ho, men det var ikkje noko
populært hjå gutane. Dyrlegen var for dyr, og Per Øystein var
bestemt på at tilstanden
til andi hadde betra seg.
Det skulle visa seg at han
hadde rett, for ein morgon vart ho sett idet ho
flaug ned mot fjorden. Eg
fekk litt blanda kjensler
då eg fekk høyre det. Eg
skal innrømma at eg følte
meg litt ”sviken” av at ho
stakk så brått, og eg var
litt bekymra over korleis
ho kom til å greie seg åleine i naturen. Ho var framleis skadd,
og det er vanskeleg nok som det er, sjølv for ein frisk fugl,
å halde seg i live. Eg blei beroliga då eg fekk vita at andi
hadde landa i fjorden ved sidan av huset til Jofrid, som sa
ho ville sjå til ho.
Seinare har ho halde seg mykje på bui-sida av gamlebrygjga. Her har eg og fleire med meg, blant anna Henning og
John i Nigarden, forsynt ho med mat. Eg har slik håpa at ho
ser seg tent med å bli verande. I august-september
kunne ho faktisk ikkje fly av garde, for då gjorde ho
som stokkender gjer på den tida: skiftar drakt, altså
kvittar seg med alle dei gamle fjørene for å få nye.
Under denne prosessen kan ho ikkje fly. Seinare har
ho forsett å halde seg ved gamlebrygga. Eg tenkte
det skulle bli spanande å sjå kva som skjedde når dei
andre stokkendene kom tilbake frå hekkeområdet
sitt. I september såg eg nokre av dei på stranda der
dei hadde slått seg saman med andi vår. Dei var
alle litt forskjellige i fjørdrakta, etter kva alder dei
hadde. I tillegg til at anda vår er av dei mørkaste av
hoendene, er ho meir tillitsfull. Det ser ein når ein
matar ho, då ho er den som torer å kome nærmast,
noko som er ein fordel fordi ho får fatt i mest mat.
Det spørs kor lenge ho blir her. Sannsynlegvis tar
ho følgje med dei andre når dei vel å fara. Ho finn
seg sikkert ein partnar og blir med til hekkeområdet for å gje sitt bidrag til bestanden. Det hadde
vore moro om ho, når ho eventuelt vender tilbake til
Undredal, framleis kan peikast ut ved at ho viser meir tillit
til menneske enn dei andre endene. Vel, det vil berre tida
vise. I mellomtida må de berre halde fram med å mata ho,
de som ynskjer det, så kanskje skjønar ho at det er ein fordel
med oss underdøler. Det er jo slik det fungerer i naturen.
Sigrun Underdal Borlaug, foto: Pascale B.
Fann ein feil!
I sommarnummeret trykte me
eit bilde av fem flotte fruer frå pensjonistlaget på tur til Østerbø. Ein
vaken lesar har gjort oss merksame
på at ei av damene ikkje var omtala
i biletteksten. Ho som står i midten på bildet var Anna Stundal, gift
med Lars Stundal. Ho var mor til
Per Olai Stundal, som har arbeidd
hjå Sinjarheimskaradn i mange år, og syster til Karolina i
Smihola, som var mor til Edvin Flåm.
red
desember 2013 - Underdølen | 7
Trailerbrannen i Gudvangatunnelen
M
åndag 5. august vil mange huske som ein marerittets dag. Då skjedde det som me har frykta, men håpa
ikkje skulle skje her. I Aurland kommune er det totalt 17 vegtunnelar, og av dei har me dei to lengste i
verda. På E16 framme på Langhuso har trafikken berre auka på med åra. Ikkje minst har me sett korleis
tungtrafikken har auka i omfang. Mest av alt fryktar me møte med trailerar, anten i dei mange tunnelane eller
langs vegane.
I feriemånaden august kom hendinga alle frykta. Brannvesenet fekk melding kl 12.02, først om ei trafikkulykke, men
så om at det var brann i eit vogntog i Gudvangatunnelen.
av tunnelen, men dei såg ikkje kor dei gjekk hen på grunn
av røyken. I tillegg forsvann etter kvart lyset, og høgspentkabelen hang nesten ned i vegbana. Brannmannskapa visste
ikkje om den var straumførande.
Tunneltaket vart etter kvart
frykteleg varmt av brannen, og
det begynte å ramle stein ned i
vegbana. Det var også sambandsproblem i tunnelen. Mobiltelefonar og walkie-talkie måtte nyttast
som kommunikasjonsmiddel.
Etter kvart vart viftekapasiteten
betydeleg redusert, fordi fleire
brannskap vart opna. Brannventilasjonen er kanskje noko
av det viktigaste verktyet ein
har i ein tunnelbrann, både for å
betre sikta, blåse ut og tynne ut
branngassane.
Det var ikkje berre folk som
vart redda ut av tunnelen. Mannskapa fann også tre hundar og
ein kanin. Om lag 75 personar
vart frakta ut av tunnelen. 33
personar hadde røykskade, og
vart frakta til sjukehus. Alle kom
seg ut av tunnelen i live. Traileren og fleire bilar var utbrende.
Takka vere ein enorm innsats frå
alle brannmannskapa, ambulanFrå 30. august vart Gudvangatunnelen opna for kolonnekøyring også for mindre bilar
se og luftambulanse, ein eigen
buss, Hovudredningssentralen,
Brannmannskapa får melding om at vogntoget står 3,5 km Raudekrossen, hjelpekorpsa og Sivilforsvaret, så enda denne
inn frå Langhusosida, men får seinare oppgitt at brannstaden tragiske ulykka lukkeleg. Innsatsen til redningsmannskapa
er 2,8 km inn.
kunne ikkje ha vore betre, og den var grunnen til at det ikkje
gjekk med liv denne gongen.
Full utrykking
Brannvesenet i Aurland fekk assistanse frå Bergen, Voss
og Lærdal brannvesen, medan Årdal brannvesen vart bede
om å halde seg i beredskap. Inne i tunnelen var det kaos.
Fleire køyretøy hadde kollidert med kvarandre og med
fjellveggen. Traileren sto i full fyr, så sikta i tunnelen var
særs dårleg. Viftene bles røyken mot Gudvangen, slik at
brannmannskapa skulle få komme inn og gjere arbeidet sitt.
Brannmannskapa starta sløkking, medan røykdukkarane tok
seg innover i tunnelen for å få ut personar som var fanga
inne i køyretøya sine.
Etter ei stund fekk dei òg melding om at det sto ein turistbuss med om lag 30 passasjerar inne i tunnelen. Røykdukkarane nytta bergingsbilen inne i tunnelen og klarte totalt
å få 25 personar inn i den. Det viste seg at fleire personar
hadde gått fleire kilometer mot Gudvangasida. Dei ville ut
8 | Underdølen - desember 2013
Stengt tunnel - store problem
Det var med det same uvisst kor lenge tunnelen kom til å
bli stengd. Publikum fekk opplyst at det var eit omfattande
oppryddingsarbeid som måtte gjerast. Det var mykje som
tydde på at sjølve tunnelen var skadd. Evaluering av ulykka
vart halde på rådhuset i Aurland knapt ei veke seinare, med
involverte partar og eit stort pressekorps. Sambandsproblema vart eit kjernespørsmål, og er det enno. Tunnelen fekk
ekstraløyving til utbetring av dei store skadane. Då arbeidet
vart sett i gong rett etter ulykka, så var det nok ingen som
trudde at det ville gå ein heil månad før tunnelen vart opna
att. Ferien var ikkje over enno, og mange reisande er avhengig av denne vegen.
No begynte alle å sjå kor tungvint det er når denne viktige
tunnelen vart stengt. Det var mange som plutseleg mintest
korleis det var i tida før Gudvangatunnelen vart bygd. Kva
med alle som skulle på jobb i Aurland eller mot Voss? Aurland kommune var snøgt ute med båttransport mellom Flåm
og Gudvangen. Det gjekk lenge før det vart sett opp ferje
som også kunne frakte bilar. Men det vart sett opp ei båtrute
som berre tok passasjerar, og den hadde ikkje båtstopp i
Undredal. Frå dei starta opp alternativ transport, så var det
heile tida tenkt Flåm og Gudvangen. Dei andre stadane vart
ikkje nemnde. Reiselivet og næringslivet i Gudvangen og
Flåm begynte etter kvart å merke stenginga av tunnelen, og
det gav dei uttrykk for i sterke ordelag.
Etter mykje klage frå næringsaktørar i Flåm og Gudvangen, så vart det opna for kolonnekøyring fredag 30. august,
og torsdag 5. september vart tunnelen opna for fri ferdsel.
Før opninga hadde naudetatane ei øving for å sjå om sambandet fungerte skikkeleg.
Konsekvensar for næringlivet
Kva med næringslivet i Undredal som har turisme som
leveveg, og fleire av dei andre verksemdene som har mykje
av si beste utkomme på denne tida av året? Dette vil Underdølen prøve å finne ut av.
Skiltinga i Flåm dei første dagane etter at tunnelen vart
stengt kunne tolkast som at vegen til Undredal og var stengt,
og desto meir trengsel vart det i Flåm. Etter hard argumen-
tasjon med Statens Vegvesen snudde dei og sette opp skilt i
Flåm om at vegen til Undredal var open.
Me veit at eine omvisaren i kyrkja ikkje kom seg på arbeid i Undredal. Kari Mørkve Jordalen måtte vere heime i
Jordalen i denne perioden. Då måtte dei andre omvisarane
trå til i hennar vakter. Sidan den berømte rundturen “Norway in a Nutshell” ikkje kunne gjennomførast, vart det sett
opp bussar frå turistskipa i Flåm til kyrkja i Undredal som
eit alternativ. Dette førte til at kyrkja i Undredal fekk auka
besøkstal denne månaden.
Undredal Stølsysteri måtte avlyse Bondens Marked 24.
august, for dei kom seg ikkje til Bergen. Elles betydde ikkje
stenginga av tunnelen så mykje for deira omsetnad, sidan
dei leverer osten til butikken i Undredal, og ikkje sel ost
direkte frå ysteriet.
På kafeen stupte besøkstala, og overnattingsbedrifta i bygda gjekk glipp av nokre overnattingar på grunn av tunnelstenginga. Men kor mykje stenginga betydde for omsetninga,
hadde Leif Inge Underdal ikkje noko tal på. Underdalsbui
merka også stenginga av tunnelen. Det var betrakteleg mindre turistar som kom innom butikken. Når då også båtane
berre gjekk forbi, så var det heilt klart ein nedgang i besøkjande. Resultatet i kroner vil ein ikkje sjå før rekneskapen
vert gjort opp.
Hanna Hj. Borlaug
Om å bu utanfor allfarveg
U
ndredal fekk vegsamband austover i
1988 og vestover i 1991. Sidan då har me
følt oss temmeleg sentralt plassert i verda. Men
i den månaden Gudvangatunnelen var stengt
fekk me kjenne på korleis det er å bu i ein avkrok att. Eg skulle på eit møte i Bergen kl 11.30
ein onsdag i slutten av august. Då håpet om at
tunnelen skulle bli opna slokna, begynte eg å
undersøke reisemåtane:
1. Eg kunne bile Lærdal-Sogndal-Vik-VossBergen. Det ville bli nesten 300 km og ta meg
over 4 timar kvar veg. Turen ville ha vart lenger,
for eg måtte han lagt inn kvilestopp under vegs.
Eg ville vere avhengig av ferja Hella-Vangsnes,
og det var usikkert om eg ville komme med den
pga tunnelstenginga. Konklusjon: Ikkje aktuelt!
2. Eg kunne ta fly frå Sogndal/Haukåsen i sjutida om morgonen. Men då måtte eg reise heimefrå før kl 05.00, og eg ville ikkje vere heime
før i ellevetida. Turen ville innebere tre timars
bilkøyring og buss til og frå Bergen sentrum.
Då eg endeleg hadde bestemt meg for å velje denne løysinga,
var billettane borte.
var inne halvannan time etter at møtet mitt skulle begynne.
Det kunne eg berre gløyme.
3. Eg kunne ta Bergensekspressen. Men den gjekk frå Flåm
berre om ettermiddagen, så viss eg skulle ta den om morgonen måtte eg først til Sogndal. Då måtte eg reise like tidleg
som om eg skulle ta fly, og eg måtte reist heim att før møtet
var slutt. Dessutan ville eg komme for seint til møtet. Ikkje
aktuelt!
Enden på visa vart at eg tok toget frå Flåm kl 19.45 dagen
før møtet og overnatta på pensjonat i Bergen. Så tok eg toget
heim att om ettermiddagen og var i Flåm kl 19:30. Summa
summarum tok det meg litt meir enn eit døgn å komme meg
på eit tre timars møte i Bergen i august 2013. Slik er det å
bu utanfor allfarveg!
4. Tog var løysinga, Flåmsbana var jo berre eitt kvarter
unna! Men det viste seg at første tog frå Flåm over Myrdal
AKM
desember 2013 - Underdølen | 9
Stigaløa opna!
Gratishaugen
Kva gjer ein når ein har grådig
lyst på Vampkonsert, men ikkje har
billett? Jo, ein stikk opp på Gratishaugen! Nettopp dette gjorde Josu,
Atle, Maria, Jarle, Andreas (bildet)
og Anna Elise, Per Øystein og Bernat.
Det var berre det at det var litt arbeid
å komme dit: Først opp til Hovdungo
og så vidare oppover til Stigavarden
1045 moh. Derfrå ned att til ein fin
"balkong" like over nedste Stigen. Her
slo ungdomane leir og koste seg med
særdeles lokal mat som hjortasteik,
undredalsost og geitepølsa som dei
grilla over bålet til musikk av Vamp
og Eivor Paalsdottir. Etter ein lang
frukost med pannekaker og anna
godt neste dag rusla dei via Stigen
ned til sjøs, der dei møtte Dee. Han
tykte det var bra gjort av ungdomane
å gå så langt og så høgt for å vere med
på moroa.
AKM
Nesten oppe på Hovdungo! Me ser Undredalsdalføret frå Melhus og nesten
fram til Langhusa. Foto: Bernat Alarcon
Stigaløa vart feira med mat og musikk på høgt nivå 10. august
Lærdøler på Stigen
Laurdag 12.august hadde fire lærdøler ei spektakulær
natur- og musikkoppleving på Stigen, takka vere ein kreativ
og aktiv ordførar som ynskte reisefølgje. Då ein i reisefylgjet
i tillegg stilte eige ”pensjonat” i Undredal til rådvelde for
følgjet, godt egna til både vorspiel, nachspiel og overnatting,
låg alt til rette for den fullkomne kvelden og natta. Men sjølv
for lærdøler, vande til skårae, berghyller og galdar, var vegen
opp både smal og utfordrande, med stupbratta rett
ned i fjorden. Då lendet flata litt ut, møtte det oss
nyrestaurerte bygningar med velstelte bøar på Nedre
Stigen. På bøane stod våre medreisande samla til fest
og moro. Ein liten skarp lesk når vi kom opp gjorde
godt for strupen, men vissa om at turen ned att ville
bli like bratt, sette sine grenser.
Dette var ei musikk- og naturoppleving vi aldri vil gløyme. Takk til arrangørar, familien Cunningham og alle friviljuge som stilte opp for å gje oss denne store kvelden, for å
arrangere utekonsert på Stigen var eit dristig, men absolutt
vellukka prosjekt.
Jan Geir, Magne, Kåre og Lasse
Midt i tunet var det oppførd ei scene med Aurlandsfjorden som kulisse. Ein naturleg bakke var som
skapt for tribune, og kl.19.00 var alle samla til den
store musikk- og natuopplevinga. Vamp sine vakre,
men og tidvise heftige tonar fylte fjordlandskapet og
det la seg ei trollsk stemning over Stigen, med huldra
frå Færøyane og Liten Fugl som klimaks. Vassbøtta
for å kjøle ned publikum var det ikkje behov for, ein
lett regnskur gjorde nytten.
Vel ned att i Undredal vart me vel mottekne av
Leif Inge Underdal og fekk samla oss med godt øl
og god underdalsost.
10 | Underdølen - desember 2013
Vampkruet var begeistra
Vrooom-brrrr-roarrrr! Der landa helikopteret for siste gong i Borlaugshagen. Ein liten flokk
kvinner og menn jobbar, pratar og klemmer kvarandre i høgt tempo. Alle har det travelt, men ein
av dei set av fem minutt til Underdølen. Det er
Asle Dahl frå kruet til Vamp. Han står på eit jorde
i Undredal, men har tydelegvis ikkje enno landa etter gårsdagens oppleving på Stigen. Korleis
gjekk det i går, spør me. - Eg har ikkje ord, svarer
han og tørkar ei tåre i augnakroken. Me møtte Dee
og Hege og Dag Lindebjerg og Øystein Staveland
og Eivor Paalsdottir på ein konsert i april. Dee og
Hege prøvde å forklare korleis det var på Stigen,
men slikt kan ikkje beskrivast, det må opplevast!
Turen opp, utsikta, roen, alt saman var spektakulært. Og han der karen er verdas snillaste fyr,
seier han, og set to tomlar opp mot Dee, som har
teke plass i helikopteret for å komme seg tilbake
til gjestene sine på Stigen.
No er det berre å komme seg vidare. Neste helg
er det speling i Tromsø. Men denne helga på Stigen vil sitte i minnet lenge.
AKM
Tre av dei fire lærdølene, Jan Geir Solheim, Magne Grøttebø og Lasse Sælthun, med Aurlands-ordførar Noralv Distad til venstre. Den fjerde lærdølen
er fotograf Kåre Hovland.
desember 2013 - Underdølen | 11
KYRKJA
KULTUR
FJORD- OG GEITOSTFESTIVALEN 2013
Fjord- og Geitostfestivalen 2013
tanke på framtidige festivalar. Både under og etter festivalen
fekk me mange godord og fine tilbakemeldingar både frå
kjende og ukjende.
Anna Elise Borlaug er for lengst i gang
Ffå hoestivalsjef
med studiar på Høgskulen i Telemark. Men me klarer å
til å spole tilbake til Fjord- og Geitostfestivalen 2013
Det var so god stemning heile tida. Folk var glade og
deltakinga var stor på det meste av det me hadde å by på.
På sundagen var det ei god og roleg stemning. Då fekk alle
som hadde hatt mykje å gjera tidlegare under festivalen tid
til å nyta det som skjedde. Det tykte eg var so fint å sjå.
og stille opp på eit epost-intervju.
Kva tid begynte planlegginga av årets festival?
Eg trur me starta so
smått å planleggja
festivalen rundt påsketider i år. Det var
fyrste gong me hadde
moglegheit til å samlast, sidan folk elles
var spreidd rundt omkring både innan- og
utanlands.
re og rusta til å skipa til ein festival.
Kva var det som gjorde
at de torde satsa?
I år hadde me ikkje
noko lønna stilling,
slik som i 2011, men
desto tydelegare var
tendensen til at «ungdommane» tok ansvar. Mange av den eldre garde bidrog også
mykje. At me var ei
slik blanding av folk
med ulik alder, erfaring, omgangskrets,
kompetanse osv gjorde oss nok og trygga-
Ein som har vore med på mang ein Geitostfestival er Leif
Inge. Han var ein av primus motorane og ein uvurderleg ressurs for festivalen. Han stillte lokale til disposisjon og bidrog
med mange nyttige kontaktar. Fjord- og Geitostfestivalen
hadde ikkje hatt eit so innhaldsrikt program om det ikkje
hadde vore for Leif Inge. Visit Undredal, Undredal Ungdomslag og Undredal Grendalaget var arrangørar. Me fekk
dermed ei ansvarsfordeling slik at ikkje alle arrangementa
var basert på frivillig innsats. Dette var noko av grunnen til
at me såg at det var forsvarleg å utvida festivalen til fire dagar.
Beate Flåm skal og ha ein del av æra for at me kunne satsa
på eit nytt konsept i år. Når Sogns har spelt i Undredal har
ho arrangert ulike aktivitetar og turar for fanklubben deira
frå Dokka. Det har vist seg å vere veldig populært, og i år
var det 60-70 stk som tok turen. Å vite at det kom so mange
gjorde det lettare for oss å utvida og prøva ut nye aktivitetar.
I tillegg var Beate sitt opplegg i same ånd som me ynskte, og
det vart naturleg å slå saman arrangementa.
Festivalen fekk dessutan ein god del sponsorpeng av vår
hovudsponsor Fjord1. Det bidrog i stor grad til at me kunne
satsa på eit innhaldsrikt festivalprogram. Me fekk og god
hjelp av Nærøyfjorden Verdsarvpark til å marknadsføra oss.
Kven var med i festivalnemnda?
Den harde kjerne var trekløveret Maria Underdal (aktivitetar), Brita Underdal (mat) og eg. I tillegg hadde me Leif
Inge Underdal (program), Andreas Aspevold (økonomi og
12 | Underdølen - desember 2013
altmoglegmann) og Margrethe Aksnes (sponsorbabe), eit
uslåeleg team! Andreas er ein kjernekar som stiller opp på
alt og som er veldig god å ha med på laget. Margrethe ynskte sjølv å vera med å planlegga, noko me sette veldig pris
på. Utan hennar hjelp hadde me nok aldri fått so bra med
sponsormidlar.
Eg trur at fornyingar er viktige for å få med nye fjes og
femne om eit breiare publikum. Spesielt såg me det på høgdegardskonserten på Nedbergo. Folk som har hatt ein draum
om å koma seg dit fekk no moglegheit til å oppleva det. So
ein stor takk til familiane på Nedberge som la forholda til
rette for konserten og som var eit godt vertskap både for publikum og musikarar. Eg har berre høyrt godord om denne
turen, so det er noko eg håpar me kan gjenta på neste festival.
Det gleda meg og veldig å sjå kor mykje folk stod på for
å få festivalen i hamn. Me har verkeleg mange fine og flinke
folk i bygdi vår. Eg kan ikkje nemne alle, men eg vil spesielt
trekka fram to som i aller høgaste grad var med på å drive
prosessen framover. Utan Maria og Brita, trur eg nok ikkje
at det hadde gått so veldig bra. Dei la ned ein betydeleg arbeidsinnsats og ordna opp i mange problem som oppstod
undervegs.
Var det noko som skuffa deg?
Eigentleg ikkje. Det einaste må vera at parkeringsmoglegheitene i bygdi er dårlege. Me har enno ikkje noko god løysing
på problemet.
Største oppleving?
Heile festivalen var for meg ei stor oppleving og det meste
gjekk over all forventning. Skal eg trekkja fram noko må det
vera fallskjermhoppinga, det gav meg gåsehud. Stemninga
når Kåre Wergeland hoppa tandem var og heilt spesiell.
Lyst på ny festival?
Ja heilt klart! Ein får eit skikkeleg kick når det vert vellukka
og responsen er so god. Det er og moro å finna på noko nytt,
utbetra aktivitetar og prøva å forbetra ting som ikkje fungerte so bra. Årets festival var nok på grensa til kva me kan
takla kapasitetsmessig. Målet no er ikkje å laga større festival,
men å få større oppslutnad rundt fjordlandskapsdelen. Noko
av det viktigaste vil vera å letta arbeidet til dei frivillige endå
meir. Sjølv om eg tykkjer det er kjekt å arrangera festival,
må eg sei at det skal bli godt med eit pauseår.
Kva gir det deg å lage festival i Undredal?
Det gir meg ei gleda å sjå at:
• me får visa fram kor mykje flott Undredal har å by på
• me får eit godt samhald og greier å laga noko veldig bra
i lag
• folk har det moro
• folk set pris på jobben me legg ned og gir oss so masse
skryt og gode tilbakemeldingar
• folk får prøva seg på nye oppgåver
Til slutt vil eg seia tusen takk til absolutt alle frivillige som
hjelpte til under årets festival. Me er heilt avhengige av hjelp
frå dykk for å kunne arrangera noko slikt. Eg håpar de sit
att med gode minne og kanskje vil vera med å bidra også i
2015. Eg er stolt av å vera underdøl!
AKM
Kom festivalen godt i gang?
Alle ansvarlege var flinke til å få arbeidsoppgåvene gjort i
tide. Dermed unngjekk me for det meste stressande situasjonar både før og under festivalen. For fyste gong hadde
me program frå torsdag av. Dagen var roleg, men kveldsarrangementet på bryggja var godt besøkt og gjekk over all
forventning. Det vart ein fin og koseleg kveld på bryggja med
kortreist pizza, quiz og dei lokale talenta Vilde og Torgeir
Skjerdal. Lyktesleppet avrunda kvelden og var ein fin start
på festivalen.
Korleis hadde du det mens det sto på? Sliten? Engsteleg? Glad?
Eg trur eg var so fylt av adrenalin under heile festivalen at
eg ikkje merka at eg var sliten. Det var so mykje positivt
som skjedde heile tida, og ei stor gleda kvar gong eit arrangement vart vellukka. Når folk gjer som dei skal so vert det
lite kaving og stress. Fleire gonger kjende eg meg stolt over
kva me fekk til.
Var folk flinke til å stille opp?
Mange er positive, men det er ikkje alltid så lett å finna tilstrekkeleg med arbeidskraft. Det er og vanskeleg å berekne
kor mange ein treng. Festivalen vart større enn forventa når
det gjeld besøkande, noko som gjorde at det vart manko på
frivillige på nokre område. Heldigvis bidrog nokre sjølv om
sei ikkje var skrivne opp. I tillegg var den «harde kjerna»
med heile tida og trødde til der det trengtes. At dei frivillige
skal trivast og ha det kjekt er noko me har lagt vekt på under
planlegginga, og det føler eg me lukkast med.
Kva gledde deg mest?
I seinare tid har det sjeldan vore lys i so mange hus i bygdi
som det var denne helga. Det fantes omtrent ikkje ein ledig
sengeplass. At so mange utflytte underdøler og slektningar
kjem heim for å vere med på festivalen både som gjestar og
frivillige, vitnar om at dette er noko som engasjerar. Eg vil
seia at denne «støtta» betyr mykje for oss arrangørar med
2
3
1
6
41
5
1. Lykteslepp over fjorden torsdag kveld
2. Dokkafolk laga sin eigen utekafe ved Lussestova
3. Utsyn frå Nedbergo
4. Konsert med Vinje-tekstar i tunet på Nedbergo
5. Per Lie selde eige svarvearbeid
6. Geir Aage Sogn er ein hyggeleg spelemann med
og utan trekkspel, og Beate Flåm er fabelaktig til
å arrangere turar og rebusløp.
desember 2013 - Underdølen | 13
BYGDANYTT
FJORDOG GEITOSTFESTIVALEN 2013
Frå himlen høgt
Kåre Wergeland har sett Undredal frå lufta, og det beste av alt: Han landa med begge beina på jordet til Gunhild og
Stig Arne!
Han var ikkje til stades då fallskjemhopparane fyllte luftrommet over Undredal laurdagen, så det fekk han ikkje med seg.
Men då han kom ned på almenningen utpå dagen såg han at det gjekk an å kjøpe seg lodd til tandemhopp på sundagen. Me
let Kåre sjølv få fortelje:
De var ein draum eg hadde gått
med lenge, å få hoppe i fallskjerm, så
eg kjøpte for 200 kr. Eg var ikkje der
då dei trekte vinnaren. Då sat eg oppe
hjå svigermor og drakk kaffi. Plutseleg
kom Sondre som eg er onkel til opp og
ville ha meg med ned att i full fart. Han
sa ikkje kva det galt, med eg hadde ein
viss peiling.
2
1
Vart du redd når du fekk vete at du faktisk skulle få hoppe i fallskjerm?
Der og då vart eg skjelven i beina. Eg
gjekk på bryggedansen om kvelden,
men eg tok det veldig rolig. Det var
mange som kom og ville prate med
meg. Ein del av dei kunne tenkt seg å
hoppe og så var dert ein del som absolutt ikkje kunne tenkt seg det. Reidun,
kona mi, hadde hoppa viss ho hadde
vunne, men svigermor forsto ikkje
heilt kva eg hadde tenkt å gjere "oppi
der".
3
4
5
6
No må du fortelje om hoppet. Rakk du
å opp leve noko mens du var i lufta?
Tjue sekund i fritt fall. Fjell, fjord og eit fantastisk utsyn! Foto: Voss fallskjermklubb
Det var heilt fantastisk! Først var me
20 sekund i fritt fall. Det føltest som
veldig lang tid. Alt var berre ein stor nytelse: Fjell, fjord og Var du redd?
eit fantastisk utsyn! Etter at fallskjermen hadde løyst seg Direkte redd var eg eigentleg ikkje, men eg var veldig, velut snakka engelskmannen og eg litt saman. Han sa at det dig spent. Me landa på den stripa Stig Arne Borlaug hadde
var den finaste utsikten han hadde opplevd nokon gong. køyrt over med slåmaskina si. Same kvelden fekk eg bilde
Desse hopparane har hundrevis av hopp bak seg, men dei frå hoppet på e-post.
er vande med å hoppe over flyplassar og slikt. Her var det
AKM
berre fjell og fjord.
9
7
8
10
Sjå opp for fallskjerm!
Lukkeleg nede på bakken med dei nye kameratane frå Voss
fallskjermklubb
12
14 | Underdølen - desember 2013
11
1. Dugnad!
2. Kent Ove Øy, Nils Christian Bjørgo (instruktør), Natan og Naomi Baudonnel
3. Upasteuriserte ostar frå heile landet – nam nam!
4. ”Set spedlen på geiti!” var ein av mange barneaktivitetar
5. Langhuslin er barnas favoritt
6. Fransk folkemusikk
7. Jarle Obrestad (etterkomar av Storevetleper) og Dag Bjørkedal spelte Bruremarsj frå Undredal så ikkje eit auga var tørt. Heile helga bidrog dei med
buskspel av høg klasse
8. Dette er ikkje ein sengegavl, det er eit skilt!
9. CD-slepp med Skjerdal’s. Foto: Trond T. Skjerdal
10. Lisanne og Andreas er vidare i finalen
11. No trekkjer me aorar!
12. Brimosthøvlingskonkurranse – dette var Fast Food!
desember 2013 - Underdølen | 15
FJORD- OG GEITOSTFESTIVALEN 2013
KULTUR
Frivilligfest
Besøk frå junaiten
På årets nest siste dag vil vi lage fest for alle dei frivillige
som var med og bidra til Fjord- og Geitostfestivalen i år. Det
har heile tida vore planen å lage ein frivilligfest, men tida
strekte ikkje til i sommar. Difor tenkte vi å ta des samband
med årsfesten. Me vil ta fram minne frå festivalen, god mat,
musikk og dans, åresal og kanskje ei overrasking. Festen blir
gratis for dei frivillige, men me oppmodar dykk om å ta med
ein innpakka gevinst til åresalet. For alle andre blir det ein
overkommeleg inngangspris.
Kari Tauring kjem hit i juli neste år. Her fortel ho om seg
sjølv og kva som bind ho til denne flekken på jorda:
Gudvangen Viking Market, July 15 - 19, 2014:
Festivalnemnda
What does Ylva say? Det veit vi ikkje, men ho fekk god kontakt
med geita.
Takk til utstillarane!
Det var dobbelt så mange utstillarar på festivalen i år som
for to år sidan. Publikum hadde nykje fint å sjå på, smake
og kjøpe med seg. Kathrine V. Fjellheim sin bod “Kathrines
Kleskap” vart kåra til Festivalens beste bod. Gratulerer!
Jorunn Else Nondal
Leiren Laks
leirenlaks.no
Jorunn Else Nondal
Helland Gardsprodukt
Smykke
Almgard.com
Kjell Arne Stegen
Skjerdal Stølsysteri
Skjerdal.com
Fretheimhotel.no Smaksprøvar frå kjøkenet
Sveipte øskjer, fat mm
Njøsagarden Kvaole
Kvaole.com
Geiteskinn, kasjmirgarn
Ljono
Ljono.no
Stauder
Otternes
Otternes.no
Plantefarging, spikjekjøt
Bestemors vevstove
Vovne åkle og løparar
Pascale Baudonnel
Upast. norske ostar
Vossabia
Vossabia.no
Ingela Johansson
Helge Gudheim
Undredal Stølsysteri SA
Matogkultur.no
16 | Underdølen - desember 2013
Boka Ysting i Valdres
Nye og brukte kle
Undredalsost.no
Marit Gunnarskog
Nærøyfjorden Verdsarvpark
Honning, helsekost
Måleri, smykke mm
Kathrines Kleskap
Ein del av dei frivillige, ved avslutninga av festivalen på sundag.
Kvit og brun geitost
Brun geitost, mølsa
Per Li
“Kathrines Kleskap” vart kåra til “Festivalens Beste bod”
Økologisk is og honning
Steinprodukt, demo
Elvebakken ysteri
Fretheim Hotel/Tveite gard
Røykelaks mm
Kvit og brun geitost
Brukt servise, glas mm
Naroyfjorden.no
Info om parken
Kari Tauring came to Gudvangen for the first time while
filming Season One of Alt for Norge (TVNorge) in May
2009, hoping to win a chance to meet the relatives she knew
were just around the corner in Undredal. In episode four
the contestants had to prove who was the best Viking. As
anyone who watches reality television knows, it’s not all
that real. Kari was the
only American who
could sing from the
Eddas in Old Norse
and read runes but
those tasks were not
part of the competition. She lost at being
the best Viking but
will prove herself by
singing at Gudvangen
Viking Market this
coming July. Loosing
the competition was a
real blow for Kari. “It
was sad to be so close
to my home-farm
and not be able to go
there,” she said.
The “home farm”
in Kari’s mind will
always be Nedberge.
Kari er dotter til Grace, som er dotter til
There are three farms
Myrtle, som er dotter til Thea Marie, som
on top of the mouner dotter til Oline, som er dotter til Turid.
tain across the fjord
from Underdal and Kari stems from both Nedberge and
Kappadal. One great-great grandmother was Oline, daughter
of Turid and Lars Hjellum Nedberge. Oline and her husband
Anders Gudvangen took their little daughter Thea Marie
(baptized in the Bakka Kyrkje) and came to America in 1886.
Her other great-great grandmother, Marta Kappadal, came
in 1866 and was the mother of Thea’s husband Theodore
Nykreim. Kari’s recording “Nykken and Bear” (2013) honors
this lineage through poems (some written while filming Alt
for Norge) and songs. Thea and Theodore’s daughters Myrtle
and Stella came back to Underdal many times and kept the
relationships through letters, photos, and visits. Myrtle’s
daughters Deloris, Karen, and Kari’s mother Grace Tauring
also came to visit Underdal and even hosted cousin Ivar
Bjarne in Minnesota.
Kari’s sisters Lori and Heidi and cousin Terri came with
Grace in 1980 for a visit full of geitost and laughter. Grace,
her brothers and sisters and cousins (through Stella) came
with a Brekke Tour of the Nedberge farms in 2002. They
hiked up to the mountain farms and took a helicopter back
down. “I still stare at the photo of Ragna Nedberge Finden in
the door of the farm house, wishing I was there,” Kari says.
She longed for her “home farm” for many years and it was
very hard for her to miss coming to Underdal in 2009. “So
many elders who knew my grandmother passed away not
long after this. I felt a deep, urgent need to come back here
with my own mother who had met everyone before,” Kari
reflects. In September 2011, Kari finally had the chance to
come with her mother, Grace. She was able to sing and dance
with Underdal and Skjerdal relatives and attended a service
at the Stavkirke. Having rømmegrøt and coffee after church
with her grandma Myrtle’s second cousin Kjersten, the last
remaining elder of that line, was very special. But 2011 was
a summer of heavy rains and the path up the mountain was
too dangerous (and no Arne Brekke helicopter on this trip!)
so Kari has still not set foot on her “home farm.”
Underdal Fjord and Folk Festival, July 25 - 26, 2014:
The weekend after the Gudvangen Viking Market, Kari
will join Leif Inge Underdal, the Skjerdals, and other relatives for singing and dancing at the Underdal Fjord and Folk
Festival. Another Arne Brekke Heritage Tour will arrive in
the valley on the same weekend with more members of the
American side of the Nedberge and Kappadal farms. There
will be a great reunion and a memorial for those families that
left for America. Fundraising for a plaque or other monument is still on-going and there is great interest in it. As Kari
says, “I look at the tiny speck on the side of Nedbergo and
think of it as my own dear farm, but there must be hundreds
of American relatives who do the same.”
This will be a special summer, celebrating 200 years of
Norwegian independence and a homecoming for a family
line that was broken 150 years ago through immigration.
Kari will not miss visiting the mountain farm this time and
she will have much to sing about in July!
Kari rauk ut av “Alt for Norge” i 2009. Til sommaren kjem ho
att for å besøke slekt i Undredal og oppsøke gardane Nedberge
og Kappadal, som forfedrane hennar kom frå.
desember 2013 - Underdølen | 17
BYGDANYTT
KULTUR
Korndyrking på Nedbergo 1940-1945
Dette stykket har me fått av Knut Nedberge. Det er far hans, Sigurd Nedberge, som har skrive det. Sigurd var ein særs historieinteressert kar, og han var flink til å fortelje. Sigurd levde frå 1927 til 1999.
D
å krigen braut ut 9. april 1940, vart me i hu og hast
flytt frå Underdal til Nedberge. Dette var ein del tidlegare enn vanleg, men på grunn av at det ikkje hadde vore
ufred i landet på over 100 år (1807), vart folk skremde og
oppskaka. Me hadde levd i fred, og etter den tid ganske bra
i små, men gode kår. Me visste ikkje om andre levevilkår.
Me hadde ein høgdagard på andre sida av Aurlandsfjorden som heitte Nedberge. Den ligg 536 meter over fjorden.
Me fødde i dei dagar 1-2 kyr, 40-50 geiter og nokre sauer på
i mai. Så kom det melding at alle båtar skulle senkast under
vatn, så ikkje dei kunne nyttast av fienden. Dette var ikkje bra for oss, då heile familien min var flytt til Nedberge.
Farbrorkona mi, Bergljot, gjekk i den niande månaden og
venta sin nedkomst, så me måtte ha båt for hånden. Etter
avtale med vaktskøyta fekk me ha båt liggjande for å kunne
henta jordmora i Underdal. Alt inventar som årar, tiljer og
tofter måtte fjernast. Desse måtte berast 100 meter opp til
elva, dvs. overgangen til Nedberge. Heldigvis gjekk det bra.
I 1941 skulle me taka opp ein åker
for å så korn til eige bruk. Me hadde fremst på garden ein fin teig som
me kalla ”Nibbeaokern”. Åkeren var
på ca. 3,5-4 mål. Namnet ”Nibbeaokern” kjem av eit juv på ein plass der
det ikkje er så fint. Steile fjellsider og
bratte hellingar. Dette er overgangen
til Kappadalen (to nedlagde gardar
lengre fram i dalen). Overgangen vert
kalla ”Nibbao”, og er ikkje framkommeleg for kyr eller hest, men geit og
sau går der. Me hadde i dei dagar ikkje
hest på garden, så det måtte me leiga
på nabogarden Skjerdal. ”Gamleblakken”, ein trufast slitar på garden til
Trygve (svogeren).
Plog fekk me låna hjå Harald
Skjerdal (8 toms vollplog). Magne,
bror til Trygve, kom og pløgde, horva og gjorde åkeren klar til såing. Me
sådde bygg den våren. Då me ikkje
Nedbergo sommaren 1944. Frå venstre: Eikanger, Einar Hansen, Marta f.1892, Lars f. 1891, hadde reiskapar til slikt bruk, måtte
Sylfest f. 1918, Sigurd f. 1927, Peder Kroken frå Luster, Olav f. 1889, Bjarne Monsen, Unni f. me bruka grev til å pikka kornet nedi
1904. Konserten med Aasmund Nordstoga og Åsmund Reistad under Fjord- og Geitostfestivalen med. Det var å gå og grava små forer
vart halden i tunet bak desse personane. Foto: Ragna Finden
langsetter åkeren. Dette var eit seint
og tungt arbeid, då særleg for ryggen.
garden. Me budde i Underdal om vinteren, og frakta høyet
Kornet spirte og vaks fint. Om hausten når kornet gulna
ned på løypestreng. Løypestrengen har ei lengd på 1000
meter. Høyet vart så frakta over fjorden i båt (robåt), då eller vart mogna, var det klart for skjering. Eg hugsar me
det ikkje var snakk om motorar i dei dagar. At me budde i leigde ei kone i Underdal, Sofie Buene som var vand til slikt
Underdal om vinteren kom seg av at ungane gjekk på skule, arbeid frå tidlegare. Ho var frå garden Selseng i Sogndal,
men gift i Underdal. Ho skar kornet med stuttorv og batt det
og derfor måtte bu der.
i buntar (nek). Bestefar min, Birger Nedberge, sette kornet
Som nemnt reiste me tidlegare til Nedberge våren 1940. på staur. Det var eit arbeid han kunne frå tidlegare dagar.
Eg var 12 år, og var den yngste av ein barneflokk på seks. Det Dette var eit arbeid som var nytt for oss, men så fekk me
var tre gutar og tre jenter. Den eldste systera mi, Signe, var læra og seinare utførde sjølve.
gift på nabogarden Skjerdal. Signe vart gift i 1937 med TrygSeinare fekk me oss eigen hest og tilhøyrande reiskap, så
ve Skjerdal. Den nest eldste i barneflokken, Birger, døydde
same hausten. Me vart såleis att berre fire sysken denne nå var me sjølvhjelpne. Me avla både bygg og kveite, til og
med litt havre. Det var alltid god kvalitet på kornet, då det på
våren. Alderen var 12 år, 17 år, 20 år og 23 år.
Nedberge er solrikt, og derfor svært gode vekstmulegheiter.
Eg hugsar at far var borte og henta bror min Olaf som då Når kornet vart tørt, var det å bera det på ryggen heim på
var 23 år. Han var innkalla og skulle i krigen. Ja, det var tunge låven og leggja det på kornlemmen. Treskinga gjekk føre
dagar. Han møtte på Bømoen, Voss, og vart send vidare til seg på gamalt vis. Det var far, Lars Nedberge, som utførde
Valdres der han deltok i kamphandlingane til kapitulasjon det arbeidet.
18 | Underdølen - desember 2013
Kornet blei så teke banda av og lagt i ein sirkel på låven
med aksa inn mot midten. Dette kalla dei eldre ”loi”. Så var
det å bruka berjatusten; det er ei stong på ca. 2 meter med ein
kolve på ca. 80-100 cm, som var festa i enden på handtaket
med ei frittløpande lêrreim som sveva fritt rundt handtaket.
Denne kalla dei ”Svodl”. Det var mest ein liten kunst å bruka,
men med litt øving gjekk det bra.
Når kornet var banka og hadde losna frå aksa, var det å
ta halmen vekk, så ikkje for mykje av kornet fylgde med.
Sidan var det å drøfta kornet. Til dette arbeidet hadde me
heller ikkje maskinar til å gjera. Det var å bruka den eldre
metoden med ”drøftetrauet”, eit trau som var utforma på
best muleg måte med handtak på begge sider. Så var det å
rista trauet så agnorene vart skilde frå kornet. Når kornet var
fritt for agnor, var det å kasta det på langs etter låvegolvet.
Det kornet som gjekk lengst, var tyngst og best. Dette var
som dei kalla å skilja lettakornet frå det beste. Agnorene
vart heller ikkje kasta. Dette vart brukt til agnorsørpa som
med vatn og simpelt mjøl vart gjeve til kyr, griser og andre
storfe. Halmen vart òg nytta. Me hadde på garden ein kniv
med handtak som vart festa i andre enden med ein ball, ei
rema med fire bein. Der kutta me halmen i passelege lengder.
Dette vart gjort av hakkemaskina me hadde. Denne maskina
har eit lokalt namn ”Belsmaskina”, då det etter sigande var
ein mann frå ”Bedl” i Aurland som skulle ha konstruert den.
Å skilja kornet frå halmen kalla dei å berja.
Redaksjonen i Underdølen vil gjere lesarane merksame på
skrivemåten av gards- og stadnamn etter Lov om stadnamn
av 1990, som er endra fleire gonger, sist med verknad frå 1.
januar i 2008. Me ser at gardsnamna som er brukt i forteljinga her, heiter i dag Undredal, Nedbergo og Bell etter den
offisielle skrivemåten. Stadnamnet blir ofte skrive på ein litt
annan måte enn gardsnamnet. Døme på dette er stadnamnet
Undredal, og gards- og etternamnet Underdal.
Høyberging frå Stokko
Teigane utetter fjorden kan berre nåast til fots eller med båt. Difor er båt einaste alternativet når høyet skal i hus. Her
kjem Olaf Skjerdal og John Underdal med ein farm høy frå teigen til Erna og Sigbjørn på Stokko. Undredal må vere ein
av få plassar der bøndene enno bergar høy på denne måten.
desember 2013 - Underdølen | 19
KYRKJA
Brimostkoking i Italia
Sjølve kyrkja er no ferdig restaurert
- og me har fått nytt alarmanlegg. Totalt har Riksantikvaren hittil brukt rundt 5 millionar på kyrkja vår, for at ho
skal vere fin og kunne stå i mange år framover. Det som no
står att for Riksantikvaren er stakittgjerdet, dekke til der
alle kablane er i hagen, legge dekke på vegen forbi kyrkja
og grusing rundt kyrkja. Det er litt usikkert kor tid det vert
teke, men eg håpar at det ikkje dreg for langt utpå nyåret.
No er det tid for bygdafolket å gjere ein liten innsats.
Me kjem difor til å invitere til dugnad til våren. Eksakt
dato vil de få når det nærmar seg, men me ser for oss at det
vert i mars/april. Det vert naturleg nok avhengig av vêr og
Klipp frå gjesteboka:
føreJ Det me tenkjer skal gjerast er ein del arbeid i hagen
på begge sider av kyrkja og rundvask i sakristiet. Dette for
å gjere det kjekt for alle som bur her og kjem på besøk her.
Her treng me både menn og damer. Håpar at mange stiller
opp til dugnaden og viser at de set pris på den flotte kyrkja
me har. Etter dugnaden vert det kaffi på ”kyrkjebakken”.
Håpar óg at fleire vil ta turen på dei gudstenestene som
er sett opp i kyrkja utover. Ein fugl kviskra meg i øyra at
det er plass til fleire i kyrkja på gudstenesteneJ
Helsing Monica Finden, kyrkjeverje
Hausttakkefesten
F
or inspirasjon og nye erfaringer så la jeg etter ystesesongens slutt i oktober ut på en ni dagers reise rundt i
Europa. Turen skulle gi meg et innblikk i hvordan andre
produserer ost, men også gi meg anledning til å dele min
kunnskap om brunost med andre.
Vel fremme i Milano hadde jeg reservert en leiebil som
skulle bli min nye trofaste følgesvenn disse dagene. Jeg la ut
på min første etappe nede i Europa, en kjøretur som skulle
ta meg gjennom et fantastisk landskap på skrå sørvest over
gjennom Italia, ned til Middelhavet og videre over grensen
til Frankrike og mot målet mitt i Valle de Aspe. Her tilbragte
jeg mine første dager hos en hyggelig familie som laget ost
av geitemelk midt oppi dalen.
Neste etappe gikk tilbake til Italia og til en liten by som
heter Acqui Terme i Piemonte. Her skulle jeg være to dager
i lag med en pensjonert italiensk osteteknolog som hadde
et inderlig ønske om å lære seg hemmeligheten bak brunostkoking.
Neste morgen møttes vi og dro til et lite ysteri i nabobyen.
Her fant vi fram ei god gammeldags koppergryte og så satte
vi ut på en seks timer lang overarm-trening. Vi satt på kne
• Bedankt voor deze super goede en enthousiaste rondleiding. De kerk is erg
mooi .
• What a beautiful church! And what a
nice guide . She told us a lot. Thank-you
• Wir danken für die interessante Fürung.
• Un petit bijou à conserver! Merci pour
la visite
• So glad we stopped to see this remarcable
church . Caught the end of a restoration ,
so made it interesting in a different way.
• Tusen takk for ei interessant guiding! For
ei flott lita kirke – ta godt vare på 'a!
• Salmo 83:18 "Para que la geute sepa que
tu, anyo nombre es JEHOVA. Tu solo eres
el Altissimo sobre toda la tierra"
På åresalet på hausttakkefesten kom det inn kr 2104. Same
dagen var det bøsseaksjon til inntekt for TV-aksjonen og
demenssaken. Magne Underdal og Leif Inge Underdal var
bøsseberarar. Det kom inn kr 5674.
Både Ivar Bjarne Underdal, leiar i Undredal Bygdeutvikling, og Anne K. Flåm, leiar i Undredal Grendelag, seier
det har vore mykje arbeid å opparbeide tilbodet att og takle
alle utfordringane som har meldt seg under vegs. Men dei
rosar guidane for den store innsatsen dei har gjort i sommar.
Som det går fram av sitata frå gjesteboka, har gjestene vore
overstrøymande positive, både over møtet med den vetle,
vakre kyrkja vår og over den gode informasjonen dei har
fått av guidane.
Ein laber sesong tok seg opp mot slutten, faktisk som eit
resultat av at Gudvangatunnelen var stengt. Sluttresultatet
ser ut til å gå i null, men då er ikkje alle dugnadstimane frå
Ivar og Anne K tekne med.
AKM
20 | Underdølen - desember 2013
Neste dag satte jeg nesen mot Italias naboland Østerrike.
Målet var våre venner i Klagenfurt-regionen som tidligere i
sommer avla Undredal en visitt. Her skulle jeg se på produksjonen av geitost etter de gamle prinsipper og etter fjellets
oppskrift. Også her ble mottakelsen fantastisk, og jeg nøt
dagene i ysteriet. Jeg fikk prøve meg både på ferske oster
og lagrede oster. Litt tømmerhogging ble det også tid til. På
kvelden var det sendt ut invitasjon til ysterier i nærområdet
om ostetreff, og vi ble samlet nesten 15 stykker. Alle hadde
med sine oster og her smakte vi, fortalte historien til osten og
bedriften og vi hadde gode diskusjoner om alt fra problemer
til utfordringen med å være småskala-produsent i dagens
samfunn. Det ble mange gode samtaler og livlig snakk rundt
bordet før kvelden måtte ta en ende, da vi alle måtte tidlig
opp igjen for å ta fatt på en ny produksjonsdag.
Ettermiddagen etter feiret vi finværet med på å ta oss
en fjelltur på den lille toppen på 2316 moh, som lå i dalen.
Herfra hadde vi perfekt utsikt over dalen og sågar helt til
grensa mot Italia og Slovakia.
Ein tung sesong
Det har vore tungt å få hjula i gang etter den lange stenginga av Undredal kyrkje. Kyrkja var stengt for omvising
frå september 2011 til mai 2013, men presenningen vart
ikkje teken av før i juni i år, og framleis er hagen eit villniss
og gjerdet berre mellombels montert. Målerikonservatorar
var i sving ei vekes tid i juni, og då var det stillas og utstyr
plassert i kyrkja, slik at det var vanskeleg å drive fullgod
omvisarteneste.
det ikke var så galt siden vi var tre stykker, men dessverre
folkens: menyen var var pr. person, så du må gange den med
tre for å få totalen. Jeg var så mett at jeg trudde ikke jeg kom
til å spise på mange dager, men takket være min eminente
forbrenning så var jeg sulten igjen til frokost.
Andreas lærte italienarane kunsten å koke brimost
over koppergryta som sto på gassblusset og kokte, og her
rørte vi alle tre på skift mens brunosten sakte, men sikkert
kokte seg tykkere, og til sist kunne vi ause opp tre brunoster
som etter alle kunstens regler ble knadd og formet til små
firkanter og behørig smakt på. Mine elever fulgte lærevillig
med og noterte så blekket skvatt og tok bilder under prosessen for senere bruk. Det ble en fantastisk dag som endte med
restaurantbesøk for å sette krona på verket. Vi ble servert en
tradisjonell italiensk middagsmeny. Nå skal det sies at jeg
og stormåsen har mye til felles: vi har begge en overnaturlig
evne til å pakke i oss mat, men selv jeg kom til kort. For etter
nesten 3 timer så hadde servitørene båret ut til oss:
Tre forretter, tre hovedretter, ett ostefat med ulike oster,
tre desserter og kake med kaffe til slutt, bare for å være
sikker på at vi var helt mette. Og nu tenker dere sikkert at
Ryktet om min visitt hadde spredt seg videre i Østerrike
og derved kom spørsmålet om jeg kunne finne tid til å besøke ett venneysteri av mine verter. De hadde hørt at det var
en nordmann på tur og da de elsket Norge så var sjansen for
god til å la gå fra seg; jeg aksepterte selvsagt og dro på min
ferd ned til dem. Dette var en ny opplevelse for meg, da de
produserte sine oster av sauemelk, men dog en fantastisk
ny lærdom. Milde, fine oster som smakte fortreffelig. Vi
snakket og smakte og sjekket nettsiden til undredalsosten,
slik at de fikk se den fine videoen om Undredal. Skal ikke
forbause meg om at de dukker opp på en undredalstur i
nærmeste fremtid.
På flyet tilbake tenkte jeg på reisen jeg hadde lagt bak
meg. Mange nye inntrykk, viktige erfaringer, og ikke minst
alle de hyggelige menneskene som hadde åpnet sine hjem
for meg. Jeg kan ikke få takket dem nok for at de orket å
investere både tid og energi på å gi meg en opplevelse som
jeg vil ha lenge i mitt hjerte og sinn.
Tekst & foto: Andreas Aspevold, ystar på Undredal Stølsysteri
desember 2013 - Underdølen | 21
ANNONSAR
KARI TAURING
Sommarjobb 2014
Undredal Guideservice søkjer etter medarbeidarar
for sesongen 2014.
Sommaren 2014 vil guidetilbodet i kyrkja bli utvida
med ei «bygdevandring». Bygdevandringa vil starte
ved Gjestestova til faste tider og ende opp med ei
omvising i kyrkja.
Traditional songs and original poems
from Minnesota, Norway & Sweden
about water sprites and shape shifting bears.
Kari Tauring uses runes, rhythm and breath to tell the stories of the
Northlands. She is völvakona (Old Norse), the staff-carrying woman who
maintains cultural knowledge, values, and spiritual practice. Author of two
books on the runes and an iPhone app, Kari’s even been a contestant on
the Norwegian reality TV show Alt For Norge.
About this recording, she says, “This is a collage of poems, songs, and
stories about the Nykken (a water spirit) and the Bear (in all its forms) that
help me tell some of the story of my Norwegian American heritage. I have
finally recorded Villeman og Magnild (a longdans) as an American folkrock gallop and Runarvisa (heard as a medieval ballad on my Rune App)
as a courtly lovesong in English. We have styled our Heiemo og Nykken
after Kirsten Bråten Berg’s aching version but with eerie e-bow dulcimer
and creepy vocal effects. Another song comes from Sweden, a polska,
reinterpreted. The Bear section has a waltz, a longdans, a German
children’s game and a ritual dance.”
Joining Kari on this project are:
• Drew Miller on bass, dulcimer and baritone ukulele; founder of
legendary Celtic rock band Boiled In Lead and Omnium Records.
He initially suggested funding the project via Kickstarter.
• Scott Nieman (Felonious Bosch) at dubNemo Studios is a brilliant
producer, musician and composer, having worked on Kari’s two previous
Nordic recordings (the Volva Songs EP [Omnium, 2008] and
Live At The Capri [2009]).
• David Stenshoel (Boiled In Lead) on fiddle has family roots, like Kari,
in Norway’s Sognefjord. He enjoys playing many different styles, from
“hot club” swing to Persian classical music.
• Aneesa Erinn Adams (cover painting) is a Minneapolis artist,
teacher and Staver in the House for the new millennium.
karitauring.com
Artist –
Kari Tauring
Title –
• “...champion of Nordic-roots music and any tradition that connects
people with nature in a spiritual way.” – Minneapolis StarTribune
• “Kari and Drew...rhythmically pound staffs on the ground in cross
rhythms while Kari vocalizes in words not English... Kari’s shamanic
Norse vocals, echo, distort, and engulf.” – Stereo Subversion
• “...(her) voice is a supple, evocative instrument with an
admirable range of expression...” – Green Man Review
• “Tauring’s soaring and agile vocals (are) the centerpiece of
her music’s sound.” – Stoner Rock Blog
Medarbeidarane vil inngå i turnus som guidar og
informasjonsmedarbeidarar slik behovet er.
I søknaden er det fint at du gir opp i kva periode du
kan arbeide og kor stor stilling du ynskjer.
Dersom du er motivert for å ta på deg leiaransvar
så er det fint at du seier frå om det også.
Nykken and Bear is already a success: Over $6000 has been pledged to
fund recording and manufacturing, and Kickstarter made this project one
of their Staff Picks: “...projects we like, and think you will too. They’re
creative, inspiring, and fun.”
Send søknad helst innan 31 januar til:
Undredal Bygdeutvikling,
5746 Undredal
E-post: [email protected]
Vil du annonsere i Underdølen?
Her er prisane:
Heil side
Halv side
Tredjedels side Kvart side
omniumrecords.com
Nykken and Bear
OMM 2109 – SRLP $11.98 – UPC 7 38146-2109-2 1
Available from iTunes, Amazon, CDBaby and other retailers
Media contact: Drew Miller 612.481.2320
Email [email protected] – Postbox 7367, Minneapolis MN 55407 USA
22 | Underdølen - desember 2013
Inforommet i Gjestestova vil tena som ein bemanna
informasjon/resepsjon der det mellom anna vil
vera mogleg å kjøpe billettar til bygdevandringa.
Inforommet vil også innehalde informasjon og
utstilling om bygda og verdsarven.
kr 1000
kr 500
kr 350
kr 250
Bygdafolk annonserer gratis,
men må levere trykklar annonse eller dekke kostnadene med
utforming. Bladet sin formgjevar,
Oransje webdesign, kan ta slike
oppdrag.
Leige Ungdomshuset?
Då tek du kontakt med Arvid
Stegen på tlf 997 39 223. Han
kan gje deg opplysningar om
prisar og anna.
Lesarinnlegg
7
38146 21092
1
Skulehuset som møteplass
Siste året har det vist seg at Undredal er ein høveleg stad
for å ha møte som omfattar deltakarar frå dei fire verdsarvkommunane Vik, Voss, Lærdal og Aurland. Både Nærøyfjorden Verdsarvpark, Verneområdeforvaltninga, kommunen
og andre har lagt møta sine til skulen i Undredal. Anne K
Flåm og Inger Oline Øy, eit team som har fått namnet Mat
og Prat, stiller som regel opp med servering. Ein ny rolle for
Undredal og ein viktig funksjon for å forsvare grendalaget
sin leigeavtale på skulebygningen.
Med helsing, Leif Inge Underdal
desember 2013 - Underdølen | 23
Returadresse:
Undredal Grendalag
5746 Undredal
Aktivitetskalendar jula 2013 og første halvår 2014
08. desember 16:00
Almenningen
Julegateopning
15. desember 16:00
Ungdomshuset
Juleverkstad. Arr UUL
25. desember 15:00
Kyrkja
Høgtidsgudsteneste
26. desember 16:00
Ungdomshuset
Juletrefest. Gang rundt juletreet, matøkt, leikar for små og store. Kvar familie
tek med seg eit fat med mat. Servering av kakao.Vaksne kr 50,-. Arr. UUL
28. desember 19:00
Ungdomshuset
Marknadsfest med åresal, pilkast, trekking av lodd-bøker, kiosk, dans og prat
med gamle kjende. Arr UUL
30. desember 19:00
Ungdomshuset
Årsfest UUL. Bilde, film og mimring frå Fjord- og Geitostfestivalen. Frivillige
særskilt velkomne
19. januar
Kyrkja
Gudsteneste
2. februar
Skulen
Årsmøte Undredal Sameiga
09. februar
Ungdomshuset
Årsmøte UUL
11:00
25. februar
11:00
Kyrkja
Gudsteneste
16. mars
13:00
Kyrkja
Gudsteneste
17.mars
19:00
Skulen
Årsmøte Undredal Grendalag
11. mai
16:00
Kyrkja
Gudsteneste
17. mai
Heile dagen
Heile bygda
17.mai-feiring med salutt, folketog, festmiddag, leikar og kaffi. Nemnda: Andreas
Aspevold og David Underdal
25.-26.
Bryggja
Undredal Fjord- og folkhelg
27. juli
Parken
Avduking av minneplakett over utvandra underdøler
NB: Ta alle tidspunkt med ei klype salt.
Slitne og glade festivitørar på evaluering etter Fjord- og Geitostfestivalen. Bak: Leif Inge, Olaf, Inger Oline, Beate, Dårdi, Geir Åge.
Framme: Anna Elise, Brita, Atle, Maria, Kenneth, Tormod
24 | Underdølen - desember 2013
Download
Related flashcards

Hip hop

17 cards

Musical subcultures

20 cards

African-American music

20 cards

Punk rock genres

27 cards

Create Flashcards