Thema 7 Ecologie en Milieu
Mag de wolf terugkeren in Nederland
Basisstof 1 Organismen
• Leerdoelen
• 7.1.1 Je kunt beschrijven wat een ecosysteem is en wat de kenmerken
ervan zijn.
• 7.1.2 Je kunt biotische en abiotische factoren binnen een ecosysteem
benoemen.
• 7.1.3 Je kunt de invloed van de belangrijkste abiotische factoren op
organismen beschrijven
Ecologie
• Wetenschap waarbij de
wisselwerking tussen organismen
en hun omgeving wordt
bestudeerd.
• Levensgemeenschap: alle
populaties in een bepaald gebied
samen
• Habitat: leefgebied van een
organisme
Ecologie
• Wat waren ook alweer Abiotische factoren en Biotische factoren
Ecologie
• Biotische factoren
• Invloeden afkomstig van de levende natuur
• Abiotische factoren
• Invloeden afkomstig van de levenloze natuur
Biotische factoren
• Invloeden afkomstig van de levende natuur
• Op elkaar: soortgenoten, predatoren, prooidieren, ziekteverwekkers
• Op levenloze natuur: systeem engeneering
Abiotische factoren
• Invloeden afkomstig van de levenloze natuur
• Voor landorganismen o.a. klimaat (temperatuur, licht, wind en
neerslag)
• Voor waterorganismen o.a. temperatuur, zuurstofgehalte,
zoutgehalte, licht en stroming
Licht
• Zonplanten
• Hoge lichtintensiteit
• Schaduwplanten
Overige factoren
• Lucht
• Samenstelling (o.a. zuurstofgehalte)
• Wind --> windbloemen en zaden planten
• Water
• Landplanten of waterplanten
• Bodemgesteldheid
• Humus
Tolerantie
• Tolerantie - het vermogen van organismen om schommelingen in een
abiotische factor te verdragen
• Verspreidingsgebied (areaal) - het gebied waar een soort voorkomt
• Tolerantiegrens - uiterste waarde waarbij individuen van de soort
kunnen overleven, abiotische factoren kunnen beperkende factoren
zijn
Biobits ecologie
• http://www.schooltv.nl/video/bio-bits-bovenbouw-ecologie-klimaatinvloed-abiotische-factoren/#q=ecologie
Huiswerk
Basisstof 2 Populaties
• Leerdoelen
• 7.2.1 Je kunt binnen een ecosysteem vormen van concurrentie en van
coöperatie onderscheiden.
• 7.2.2 Je kunt de dynamiek en het evenwicht in een ecosysteem
beschrijven.
Populatie
• Een verzameling individuen van één soort in een bepaald gebied
• Relaties kunnen gericht zijn op
• competitie (concurrentie)
• coöperatie (samenwerking)
Territorium
• Territorium wordt afgebakend
• soortgenoten worden uit het gebied geweerd
• Doel: veilig stellen van voeding en het grootbrengen van jongen
• Competitie tussen de sterkste mannetjes
• leider van de kudde mag met alle vrouwtjes paren
• meer nageslacht
• Bijv. Leeuwen, nijlpaarden etc.
Relaties binnen populatie
• Tussen individuen van een populatie
• competitie
• Best "aangepaste" individuen hebben grootste overlevingskans
• Coöperatie:
• bij balts en bij paring tussen individuen van dezelfde soort
• Verschillende vogels en zoogdieren leven langdurig in paren
• Doel: samenwerking verdediging en zoeken naar voedsel
In groepen leven --> bescherming tegen
predatoren
• https://www.youtube.com/watch?v=Dl3DaF22Das - Spreeuwen
• Ganzen
• Dolfijnen - jagen zelfs samen
• Zowel jan van gent als dolfijnen jagen op vis
• https://www.youtube.com/watch?v=-PaxdJoOEIU
Competitie tussen
populaties
• Facilitatie - sterke competitie om
beschikbare voedsel wordt tegen gegaan
doordat soorten zich specialiseren (bv
heckrunderen en ganzen)
• Veldmuizen
• Torenvalken (overdag)
• Steenuilen (schemering)
• Ransuil ('s nachts)
Symbiose
• Langdurig samenleven van individuen van verschillende
soorten
• Krokodilwachter en krokodil
• Ossenpikker en os
• Bij en bloem
Symbiose
• Mutualisme - Wanneer individuen van beide soorten voordeel
hebben (+/+)
• Commensalisme - wanneer individuen van de ene soort voordeel
hebben en de andere soort noch voordeel noch nadeel (+/0)
• Parasitisme - wanneer individuen van de ene soort voordeel heeft en
de andere soort nadeel (+/-)
Parasitisme
Korstmos?
Populatiedichtheid
• Grootte van populatie --> populatiedichteid
• Aantal individuen / m2 (land)
• Aantal individuen / m3 (water)
• Bepalen populatiedichtheid: Kwadrantmethod
• 1m2 afzetten en soorten daarbinnen tellen
• http://slideplayer.nl/slide/2185511/
•
Verandering in populatiedichtheid
• Wordt bepaald door
• Geboortecijfer
• Sterfte cijfer
• Immigratie (exoten)
• Emigratie
• Elk soort heeft eigen kenmerkende cijfers
• Populatiedichtheid is zelden constant
• Bijvoorbeeld bij kikkers (geboortegolf in lente)
Populatiedichtheid
• De grootte van een populatie
• Het gemiddelde aantal individuen per oppervlakte eenheid (land) of
volume-eenheid (water)
Populatiegroei
• Gunstige omstandigheden, bijvoorbeeld geen
predatie bij konijnen in Australië
• Exponentiële groei populatie --> J vormige groeicurve
• Na verloop van tijd:
• Omstandigheden minder gunstig, hulpbronnen beperkt
• Invloed factoren die populatiegroei beperken nemen toe
Draagkracht
• Draagkracht
• Maximale populatiegrootte die in ecosysteem over langere tijd kan worden
gehandhaafd
• Eerst exponentiële groei
• Daarna draagkracht overschreden
• Teruglopen populatiedichtheid
• Bereiken biologisch evenwicht
Biologisch evenwicht
• Evenwicht op niveau draagkracht
• Als alle factoren optimaal zijn
• Anders populatiedichtheid onder draagkracht
Basisstof 3 Ecosystemen
Leerdoelen:
• 7.3.1 Je kunt de voedselrelaties binnen een ecosysteem beschrijven
• 7.3.2 Je kunt de energiestroom door een ecosysteem beschrijven
Ecosysteem
• Nis/Niche: de rol die een bepaalde populatie speelt in het geheel van
relaties in een ecosysteem
• Voedselrelaties:
• Vraat - eten van planten
• Predatie - eten van dieren
• Voedselketen: reeks populaties die met elkaar verbonden zijn, waarbij elke
populatie de voedselbron is voor de volgende populatie
• NB de pijl laat zien de richting waarin de voedsel zich verplaatst, dus van opgegeten
organisme naar de eter.
• Toppredator - diersoort dat aan het eind van een voedselketen staat
Voedselketen
Hoe wordt dit genoemd?
Voedselweb/voedselnet
Energiestroom
• Trofisch niveau: elke schakel in een voedselketen
• Autotroof: organisme zorgt zelf voor voedsel en leeft niet van andere organismen
• Producenten (Planten en cyanobacteriën)
• Zijn in staat tot fotosynthese (anorganische stoffen → glucose)
• Heterotroof: niet in staat om anorgansiche stoffen om te zetten in organische stoffen
• Consumenten (2e schakel of hoger; planteneter of vleeseter)
• Afvaleter - consumenten die leven van dode resten
• Reducenten
• Bacteriën en Schimmels
• Breken overgebleven dode resten af tot anorganische stoffen → Mineralisatie
Stoffen kringloop
Assimilatie en Dissimilatie
Overdracht stoffen en energie
Ecologische piramide
Piramiden van Aantallen
Energiestroom
Practicum voorbereiding
• Hoe doe je ook alweer onderzoek:
• De natuurwetenschappelijke methode (biologiepagina.nl)
Secchi buis
Temperatuur, pH en Nitraat
Deurne aan zee, feit of
fabel?
Juni 2016
Eindhoven aan zee, feit of
fabel?
Juni 2021
Basisstof 4 Veranderende ecosystemen
• Leerdoelen
• 7.4.1 Je kunt aan de hand van kenmerkende soorten enkele
ecosystemen beschrijven
• 7.4.2 Je kunt veranderingen in een ecosysteem beschrijven
• 7.4.3 Je kunt in een model gegeven informatie over ecosystemen
gebruiken, bewerken en analyseren
Ecosystemen
Successie
• Het proces waarbij de
soortensamenstelling in een gebied
verandert en het ecosysteem
geleidelijk overgaat in een ander
ecosysteem
Pionierecosysteem
• Ecosysteem dat als eerste
ontstaat in een onbegroeid
terrein
Climaxecosysteem
Laatste stadium van successie
Primaire successie
• Successie op een kale ondergrond
• Stadia: verwering en vermenging met aangevoerd bodemmateriaal pionierecosysteem - bodemvorming - successie tot climaxecosysteem
Secundaire successie
Ecosystemen
Secundaire successie
• Successie als er al een humusbevattende bodem aanwezig is
• Humus: een mengsel van organische en anorganische stoffen en
reducenten
Primaire successie
Filmpje
• http://www.schooltv.nl/video/bio-bits-bovenbouw-ecologiekwetsbare-natuur-successie-en-dynamiek-inecosystemen/#q=successie
5 Kringlopen
• 7.5.1 Je kunt de koolstofkringloop beschrijven
• 7.5.2 Je kunt de stikstofkringloop beschrijven
Koolstofkringloop
• Biologie met Joost
• https://www.youtube.com/watch?v=WFCp9YyDgwY
• Juf Aminozuur
• https://www.youtube.com/watch?v=phaOT-MjNIo
Intro kringlopen
• (46) Waarom stikstof Nederland in z'n greep heeft - YouTube
Nijntje eet een appel (Binas 93G)
• https://www.youtube.com/watch?v=Vgyn6S4wG8c
Basisstof 6 Duurzaamheid en
Natuurbescherming
• Leerdoelen:
• 7.6.1 Je kunt de voornaamste oorzaken en gevolgen van
milieuproblemen toelichten
• 7.6.2 Je kunt uitleggen duurzame ontwikkeling is
• 7.6.3 Je kunt maatregelen voor natuurbescherming toelichten
Koraal verbleking
• 2024
• Koraal verbleekt over hele
wereld door opwarmende
oceanen | Buitenland | NU.nl
• 2025
• https://www.nu.nl/klimaat/6355
703/planeet-is-volgenswetenschappers-ziek-maar-nietterminaal.html
Plastic soup
• https://nos.nl/artikel/2234833griend-in-thailand-dood-door80-stukken-plastic-in-maag.html
• https://www.animalstoday.nl/ge
strande-potvis-29-kilo-plastic/
•
Boyan Slat
• https://www.theoceancleanup.
com/technology/
• https://www.hetkontakt.nl/regi
o/alblasserwaard/algemeen/15
3154/plastic-guerrillaorganiseert-plogging-run
Stikstof
• Wat is Stikstof
• https://www.youtube.com/watch?v=RmH9JSwO9vc
• Wat is het effect
• https://www.youtube.com/watch?v=onfg7cVrU4o
Luchtvervuiling/natuurvervuiling
• Fijnstofcrisis
• https://www.youtube.com/watch?v=IZKEgssFU7c
• Stikstofcrisis
• https://www.youtube.com/watch?v=3Z49O0yqPx8
• https://www.youtube.com/watch?v=VT9vlfZHYrM
• https://www.youtube.com/watch?v=UcDM80wf7-Q
7. Voedselproductie
• 7.7.1 Je kunt beschrijven hoe in de landbouw wordt toegewerkt naar
een optimale voedselproductie
• 7.7.2 Je kunt de oorzaken en gevolgen van eutrofiëring van water en
mogelijke oplossingen daarvoor beschrijven.
Bestrijding van ziekten
en plagen
• Monocultuur: groot
landbouwareaal bevat één soort
gewas
• Agroforestry: ookwel
boslandbouw genoemd, biedt
volgens WU mogelijkheden voor
een biodiverser, weerbaarder en
klimaatvriendelijker landbouw
Bestrijding van ziekten en plagen
• Chemische bestrijding: Pesticiden
• Persistente pesticiden: vergaan niet of zeer langzaam volgens natuurlijke weg
• Insecticiden: bestrijden insecten
• Herbiciden: bestrijden planten (onkruid)
• https://www.rivm.nl/bestrijdingsmiddelen
Bestrijding van ziekten en plagen
• Accumulatie: gifconcentratie neemt per schakel in de voedselketen
toe (buxus → buxusrups → koolmees)
Natuurlijke
bestrijdingsmiddelen
• Natuurlijke vijand gebruik
Bemesting
• Uitspoeling: mineralen zakken met regenwater weg naar diepere
lagen
• Bemesting: boeren voegen mineralen aan de bovenste bodemlagen
toe
• Kunstmest: bestaat vooral uit stikstofhoudende mineralen (nitraat) en fosfaat
• Stalmest: urine (amoniak) en uitwerpselen
Eutrofiëring
• https://biologiepagina.nl/Flashfiles/Ispring/eutrofiering.htm
• Voedselrijker maken van bodem en oppervlaktewater
• Bijv door overbemesting (voor stikstofzouten en fosfaat) met
mest/kunstmest. Lozen van wasmiddelen.
• Gevolg waterbloei
Klassieke veredeling
Veredeling: erfelijke eigenschappen van planten aanpassen
Genetische veredeling
8. Energie
• Je kent oorzaken en gevolgen van de klimaatveranderingen en
mogelijke oplossingen daarvoor
Broeikaseffect
• https://biologiepagina.nl/Flashfiles/Ispring/broeikaseffect.htm
• https://npokennis.nl/longread/7887/hoe-gevaarlijk-zijnbroeikasgassen
Broeikaseffect
• 49,5 graden in Lytton, Canada: 'De lucht is als vuur' | NOS
• Media - Alaska - Ontdooiende permafrost (dekennisvannu.nl)