Maria Chrzanowska 131049
Wpływ stresu na
procesy poznawcze
➢
Stres – proces obejmujący percepcję zagrożenia – aktywizację układów
nerwowych i hormonalnych – reakcje behawioralne
➢
Pamięć
-
Krótkotrwała – robocza; utrzymanie i manipulacja informacji na bieżąco.
-
Długotrwała deklaratywna - epizodyczna (wydarzenia) i semantyczna (wiedza).
-
Długotrwała niedeklaratywna - umiejętności i nawyki.
➢
Uwaga i koncentracja — zdolności selekcji informacji, utrzymania orientacji
poznawczej oraz hamowania dystraktorów; funkcje te są często ujęte jako część
funkcji wykonawczych realizowanych przez korę przedczołową.
1. Oś HPA i kortyzol
HPA - podwzgórze–przysadka–nadnercza
▪
Podwzgórze uwalnia CRH (hormon kortykoliberynę)
▪
przysadka — ACTH
▪
nadnercza — kortyzol (główny hormon stresu)
Kortyzol zwiększa poziom glukozy we krwi, dostarczając energii mięśniom i
mózgowi, ale jednocześnie moduluje aktywność struktur poznawczych:
▪
W umiarkowanym stresie — pomaga skupić się i zapamiętać kluczowe informacje
▪
W nadmiernym stresie — poziom kortyzolu rośnie zbyt wysoko, co zaburza komunikację w
hipokampie i korze przedczołowej.
2. Katecholaminy – adrenalina i
noradrenalina
3. Hipokamp - pamięć i orientacja
Kiedy stres staje się przewlekły— wysoki poziom kortyzolu może prowadzić do
stopniowego osłabienia funkcji hipokampa.
Badania obrazowe pokazują, że długotrwały stres zmniejsza objętość hipokampa
i pogarsza zdolność uczenia się nowych informacji.
4. Ciało migdałowate – emocje i
pamięć emocjonalna
W stresie staje się nadaktywne, co wzmacnia zapamiętywanie emocjonalnych
detali, ale osłabia zapamiętywanie neutralnych informacji.
5. Kora przedczołowa – kontrola
poznawcza i „racjonalne ja”
Pod wpływem silnego stresu kora traci stabilność: neurony przestają
synchronizować się w sposób potrzebny do utrzymania skupienia, co skutkuje
trudnością w przypomnieniu sobie faktów czy formułowaniu płynnych
wypowiedzi.
Przewlekły stres a trwałe zmiany w
mózgu
Zmniejszona objętość hipokampa
Pogorszona elastycznosć poznawcza
Przywracanie równowagi:
Trening relaksacyjny
Medytacja
Sen
Badanie Holzel i wsp. 2011 !!
Przykłady zastosowań
➢
Edukacja i egzaminy:
•
Stres przed lub podczas odtwarzania zwykle osłabia wydajność przytaczania i rozpoznawania epizodów.
•
Stres bezpośrednio po nauce (w czasie konsolidacji) może wzmocnić trwałość pamięci — efekt
szczególnie silny dla treści emocjonalnych.
➢ Miejsce pracy:
• Pamięć deklaratywna i funkcje kory (pamięć robocza, hamowanie, elastyczność poznawcza) zwykle
zaburzają się przy ostrym, wysokim stresie.
• Pamięć proceduralna ulega mniejszym zaburzeniom, a w niektórych przypadkach krótkotrwały stres może
nawet poprawić wykonanie prostych zadań.
➢ Kontekst kliniczny:
• Przewlekły stres (dni–lata) łączy się z trwałymi zmianami strukturalnymi, które obniżają zdolności
pamięciowe i uwagowe w dłuższej perspektywie. Terapia powinna uwzględniać zarówno objawy
emocjonalne, jak i rehabilitację poznawczą.
Bibliografia
Yerkes, R. M., & Dodson, J. D. (1908). The relation of strength of stimulus to rapidity of habit-formation. Journal of Comparative
Neurology and Psychology, 18(5), 459–482. https://doi.org/10.1002/cne.920180503
Lupien, S. J., Maheu, F., Tu, M., Fiocco, A., & Schramek, T. E. (2007). The effects of stress and stress hormones on human cognition:
Implications for the field of brain and cognition. Brain and Cognition, 65(3), 209–237. https://doi.org/10.1016/j.bandc.2007.02.007
Shields, G. S., Sazma, M. A., & Yonelinas, A. P. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis.
Psychological Bulletin, 142(6), 621–642. https://doi.org/10.1037/bul0000051
Shields, G. S., Sazma, M. A., & Yonelinas, A. P. (2017). The effects of acute stress on episodic memory: A meta-analysis and
integrative review. Psychological Bulletin, 143(6), 636–675. https://doi.org/10.1037/bul0000100
Arnsten, A. F. T. (2009). Stress signalling pathways that impair prefrontal cortex structure and function. Nature Reviews
Neuroscience, 10(6), 410–422. https://doi.org/10.1038/nrn2648