Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong nghiên cứu khoa học HCM City Univ. of Technology - VNU 2-1 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH NỘI DUNG 3.1. Thành thật tri thức 3.2. Cẩn thận 3.3. Tự do tri thức 3.4. Cởi mở và công khai 3.5. Ghi nhận công trạng thích hợp 3.6. Trách nhiệm trước công chúng HCM City Univ. of Technology - VNU 2-2 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH “Đạo đức nghiên cứu là kim chỉ nam, bảo đảm mọi hoạt động khoa học đều hướng đến sự thật và lợi ích cộng đồng” HCM City Univ. of Technology - VNU 2-3 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH ❖ Tầm quan trọng cốt lõi của đạo đức trong NCKH Nền tảng Trung thực Bảo vệ Người tham gia Khung pháp lý Việt Nam đảm tính trung thực, minh Giúp bảo vệ quyền lợi, Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã bạch và trách nhiệm giải sức khỏe, sự riêng tư ban hành các quy định trình trong mọi khía cạnh và sự an toàn tối đa chặt chẽ về Hội đồng của nghiên cứu khoa học. của người tình nguyện Đạo đức nghiên cứu (ví tham gia nghiên cứu. dụ: Thông tư Đạo đức là nền tảng bảo 43/2024/TT-BYT) để chuẩn hóa quy trình. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-4 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH ❖ Tầm quan trọng cốt lõi của đạo đức trong NCKH HCM City Univ. of Technology - VNU 2-5 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH ❖ Tầm quan trọng cốt lõi của đạo đức trong NCKH HCM City Univ. of Technology - VNU 2-6 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.1. Thành thật tri thức (Intellectual Honesty) Trung thực Dữ liệu Nghiên cứu viên phải tuyệt đối trung thực trong thu thập, phân tích, xử lý và báo cáo dữ liệu khoa học. Tránh Vi phạm Đạo đức Nghiêm cấm mọi hành vi gian lận (Falsification), bịa đặt (Fabrication), đạo văn (Plagiarism), hoặc làm sai lệch kết quả nghiên cứu (Misrepresentation). Các vi phạm đạo đức nghiên cứu, như đạo văn hay sai lệch dữ liệu, đã được ghi nhận và phân tích chi tiết tại các trường đại học Việt trong nhiều nghiên cứu trước đây HCM City Univ. of Technology - VNU 2-7 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.1. Thành thật tri thức (Intellectual Honesty) HCM City Univ. of Technology - VNU 2-8 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.1. Thành thật tri thức (Intellectual Honesty) ❖ Thành thật tri thức: Vai trò đảm bảo uy tín khoa học Giá trị Khoa học Đảm bảo kết quả nghiên cứu phản ánh sự thật khách quan, từ đó có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao. Thách thức Hiện tại Áp lực công bố quốc tế và sự cạnh tranh học thuật có thể là động lực thúc đẩy nhưng cũng dễ dẫn đến các sai phạm nghiêm trọng. Giải pháp Hệ thống Cần xây dựng văn hóa nghiên cứu minh bạch, đi kèm hệ thống giám sát độc lập và cơ chế xử lý vi phạm nghiêm minh, kịp thời. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-9 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.2: Cẩn thận (Carefulness) trong Nghiên cứu Tỉ mỉ và Chính xác Nghiên cứu viên phải thực hiện mọi bước nghiên cứu một cách tỉ mỉ, chính xác, cẩn trọng để giảm thiểu sai sót và thiên lệch. Tuân thủ Nghiêm ngặt Đảm bảo tất cả các quy trình nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành và các nguyên tắc đạo đức đã được phê duyệt. Quy trình Phê duyệt Cần nắm rõ quy trình phê duyệt và giám sát nghiên cứu, chẳng hạn như quy trình của Hội đồng Đạo đức y sinh Việt Nam (theo Thông tư 43/2024/TT-BYT). HCM City Univ. of Technology - VNU 2-10 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.2: Cẩn thận (Carefulness) trong Nghiên cứu HCM City Univ. of Technology - VNU 2-11 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.2: Cẩn thận (Carefulness) trong Nghiên cứu HCM City Univ. of Technology - VNU 2-12 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.2: Cẩn thận (Carefulness) trong Nghiên cứu ❖ Các Biện pháp Cẩn thận trong Thực hành Nghiên cứu Rà soát Thiết kế Giám sát Thực hiện Ưu tiên An toàn Kiểm tra kỹ lưỡng tính Thiết lập cơ chế giám sát hợp lý của thiết kế nghiên Luôn đặt việc bảo vệ chặt chẽ quá trình thực cứu và độ tin cậy của quyền lợi, sức khỏe và sự hiện để nhanh chóng phát phương pháp thu thập dữ an toàn của tất cả người hiện, ghi nhận và xử lý kịp liệu (ví dụ: công cụ đo tham gia nghiên cứu lên thời các sai sót hoặc sự cố lường, cỡ mẫu). ưu tiên hàng đầu trong bất lợi. suốt quá trình. Yếu tố cẩn thận còn bao gồm việc lưu trữ hồ sơ, dữ liệu một cách khoa học, bảo mật và khả năng truy vết khi cần thiết. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-13 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH Đạo đức là nền tảng cho nghiên cứu khoa học bền vững Tiêu chuẩn Cốt lõi Thành thật tri thức và Cẩn thận là hai tiêu chuẩn không thể thiếu, bảo đảm chất lượng, độ tin cậy và uy tín dài hạn của nghiên cứu. Trách nhiệm Cá nhân Cần không ngừng nâng cao nhận thức và trách nhiệm đạo đức của từng của từng nhà khoa học, biến đạo đức thành thói quen thực hành. hành. Hệ thống Hỗ trợ Sự hiện diện của Hội đồng Đạo đức và các quy định pháp luật là công là công cụ thiết yếu để bảo vệ, thúc đẩy và duy trì hoạt động nghiên nghiên cứu có đạo đức. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-14 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.3: Tự do tri thức trong nghiên cứu khoa học Khái niệm cốt lõi Là quyền của nhà nghiên cứu được tự do khám phá, đặt câu hỏi, theo đuổi những giả thuyết mới và phát triển ý tưởng khoa học mà không bị kiểm duyệt hay áp lực phi khoa học từ bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào. Vai trò quan trọng Tiêu chuẩn này đảm bảo sự sáng tạo, đổi mới và tiến bộ không ngừng trong khoa học. Nó giúp nhà nghiên cứu vượt qua các rào cản tư tưởng để tìm kiếm chân lý, đồng thời tôn trọng các giới hạn đạo đức và pháp luật. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-15 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.3: Tự do tri thức trong nghiên cứu khoa học ❖ Tự do tri thức: Cân bằng giữa tự do và trách nhiệm Tự do đi đôi với giới hạn Tự do không đồng nghĩa với tự do vô giới hạn. Mọi nghiên cứu phải tuân thủ nghiêm ngặt Trách nhiệm đạo đức đức tối thượng các chuẩn mực đạo đức, pháp luật, và cam Phải tránh các hành vi vi kết bảo vệ quyền lợi, an toàn của người tham phạm liêm chính khoa học gia nghiên cứu (khách thể). học như ngụy tạo dữ liệu, Cơ chế giám sát đạo văn, hoặc vi phạm quyền quyền riêng tư nghiêm trọng, Các Hội đồng Đạo đức Nghiên cứu (IRB/REC), ví trọng, như đã được đề cập (IRB/REC), ví dụ tại ĐH KHXH&NV ĐHQG -HCM, trong các nghiên cứu gần đây HCM, đóng vai trò giám sát, đánh giá tính nhân đây (ví dụ: Armont et al., nhân văn của đề tài trước khi được triển khai. 2021). khai. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-16 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.3: Tự do tri thức trong nghiên cứu khoa học ❖ Tự do tri thức: Cân bằng giữa tự do và trách nhiệm HCM City Univ. of Technology - VNU 2-17 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.3: Tự do tri thức trong nghiên cứu khoa học ❖ Tự do tri thức: Cân bằng giữa tự do và trách nhiệm HCM City Univ. of Technology - VNU 2-18 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.3: Tự do tri thức trong nghiên cứu khoa học ❖ Tự do tri thức: Cân bằng giữa tự do và trách nhiệm HCM City Univ. of Technology - VNU 2-19 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.4. Cởi mở và công khai trong NCKH 2 1 3 Nguyên tắc “Mở tối đa” Phạm vi minh bạch Lợi ích khoa học Thực hành nguyên tắc Bao gồm việc công bố bạch, khả năng tái lập "mở càng nhiều càng tốt, dữ liệu thô, phương (reproducibility) và kiểm đóng khi cần thiết" (as pháp luận chi tiết, mã chứng nghiên cứu, góp open as possible, as closed as necessary) đối nguồn (nếu có) và kết phần xây dựng sự tin cậy quả nghiên cứu một và nâng cao uy tín khoa với mọi khía cạnh nghiên cách minh bạch, dễ học. cứu. tiếp cận. HCM City Univ. of Technology - VNU Tăng cường tính minh 2-20 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.4. Cởi mở và công khai trong NCKH HCM City Univ. of Technology - VNU 2-21 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.4. Cởi mở và công khai trong NCKH HCM City Univ. of Technology - VNU 2-22 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.4. Cởi mở và công khai trong NCKH ❖ Cởi mở và công khai: Thách thức và cơ hội Thách thức bảo mật Yêu cầu bảo mật dữ liệu nhạy cảm, quyền riêng tư người tham gia (đặc biệt trong nghiên cứu y sinh và xã hội), và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của nhà nghiên cứu/tổ chức. Cơ hội toàn cầu Thúc đẩy hợp tác quốc tế, tăng tốc độ phát triển khoa học bằng cách cho phép các nhà khoa học khác xây dựng dựa trên kết quả đã có, và nâng cao trách nhiệm xã hội. Các tổ chức tài trợ lớn, như Ủy ban châu Âu, đã đặt yêu cầu bắt buộc về việc tuân thủ các tiêu chuẩn khoa học mở ( Open Science) như một điều kiện nhận tài trợ. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-23 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.4. Cởi mở và công khai trong NCKH HCM City Univ. of Technology - VNU 2-24 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.4. Cởi mở và công khai trong NCKH ❖ Chuẩn mực Đạo đức Quốc tế Liên quan Các tiêu chuẩn về tự do tri thức và cởi mở đã được quốc tế hóa qua nhiều văn bản quan trọng: 1964: Tuyên bố Helsinki 1 Đặt nền móng cho các nguyên tắc đạo đức trong NC y sinh học liên quan đến con người, nhấn 2 1978: Báo cáo Belmont Xác định ba nguyên tắc đạo đức cơ mạnh sự tự nguyện và minh bạch thông tin. bản: Tôn trọng Con người, Lợi ích, và Quy định Việt Nam 3 Hội đồng Đạo đức nghiên cứu Việt Nam áp dụng các chuẩn mực này để bảo vệ khách thể và đảm bảo tính liêm chính khoa học trong nước. Công bằng, củng cố quyền tự do NC có trách nhiệm. 2024: Hướng dẫn Na Uy 4 Ủy ban Đạo đức Na Uy tiếp tục cập nhật hướng dẫn về Khoa học Mở và trách nhiệm đạo đức, thích ứng với bối cảnh công nghệ mới và AI. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-25 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH Mối Quan Hệ Tương Hỗ giữa các Tiêu Chuẩn Intellectual Freedom Ethical Responsibility Openness & Transparency Transparency Ba yếu tố này tạo thành một chu trình khép kín, nơi tự do được kiểm soát bởi trách nhiệm, và mọi kết quả phải được công khai để xác thực, đảm bảo tính liêm chính. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-26 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.5. Ghi nhận công trạng thích hợp ❖ Ghi nhận công trạng thích hợp: Tại sao lại quan trọng? Ghi nhận đúng vai trò Tránh tranh chấp, gian Tôn vinh đóng góp của từng cá nhân lận học thuật như thực sự thúc đẩy trong nghiên cứu "đạo văn" hay "đánh tinh thần sáng tạo giúp duy trì sự công cắp ý tưởng". và hợp tác trong bằng và minh bạch cộng đồng khoa học. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-27 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.5. Ghi nhận công trạng thích hợp ❖ Tiêu chuẩn quốc tế về ghi nhận công trạng Theo hướng dẫn của National Academy of Sciences (Mỹ), mọi người đóng góp đáng kể đều phải được ghi nhận rõ ràng. Tránh ghi danh "tác giả danh nghĩa" hoặc bỏ sót người đóng góp quan trọng. Ví dụ: Trường hợp tranh cãi tác giả trong các bài báo khoa học đa quốc gia. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-28 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.5. Ghi nhận công trạng thích hợp ❖ Tiêu chuẩn quốc tế về ghi nhận công trạng HCM City Univ. of Technology - VNU 2-29 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.5. Ghi nhận công trạng thích hợp ❖ Các hình thức ghi nhận công trạng Tác giả chính, đồng tác giả, người hỗ trợ kỹ thuật, người tư vấn chuyên môn. Ghi nhận trong phần lời cảm ơn (Acknowledgements) Quy định rõ ràng trong hợp đồng nghiên cứu và quy chế của tổ chức. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-30 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.6. Trách nhiệm trước công chúng Nghiên cứu khoa học không chỉ phục vụ giới chuyên môn mà còn phải có trách nhiệm với xã hội. Công bố kết quả minh bạch, dễ hiểu, tránh gây hiểu lầm hoặc lợi dụng thông tin sai lệch. Đảm bảo an toàn, đạo đức trong nghiên cứu có ảnh hưởng đến cộng đồng. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-31 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.6. Trách nhiệm trước công chúng ❖ Vai trò của nhà khoa học trong truyền thông và giáo dục công chúng Chủ động giải thích, Tham gia vào các diễn Ví dụ: Các nhà trao đổi về kết quả đàn khoa học, truyền khoa học tham gia nghiên cứu với công thông đại chúng để tư vấn chính sách chúng. nâng cao nhận thức y tế công cộng xã hội. trong đại dịch COVID-19. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-32 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH 3.6. Trách nhiệm trước công chúng ❖ Thách thức và giải pháp trong trách nhiệm trước công chúng Thách thức: Thông tin sai lệch, áp lực truyền thông, bảo mật dữ liệu. Giải pháp: Đào tạo kỹ năng truyền thông khoa học, minh bạch dữ liệu, hợp tác với các tổ chức truyền thông uy tín. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-33 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH Kết luận: Nền tảng Đạo đức của Khoa học Hiện đại Tự do tri thức Cởi mở và công khai Xây dựng Liêm chính Thúc đẩy sáng tạo và Nâng cao tính minh bạch, Nhà nghiên cứu cần cam kết đổi mới đột phá, nhưng khả năng tái lập và sự tin thực hành cả hai chuẩn mực phải đi đôi với trách cậy. Tăng cường tác động này để góp phần xây dựng nhiệm bảo vệ quyền lợi xã hội của nghiên cứu. một nền khoa học liêm con người và cộng chính, bền vững và vì lợi đồng. ích nhân loại. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-34 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH Các bước tiếp theo để củng cố đạo đức nghiên cứu Đào tạo chuyên sâu Tăng cường đào tạo chuyên sâu về đạo đức nghiên cứu, quản lý dữ liệu, và khoa học mở cho sinh viên, nghiên cứu sinh và nhà khoa học trẻ. Hoàn thiện chính sách Xây dựng chính sách hỗ trợ và giám sát việc thực hiện tự do tri thức và cởi mở một cách hiệu quả trong các tổ chức nghiên cứu và giáo dục. Thúc đẩy hợp tác Khuyến khích hợp tác quốc tế, sử dụng các nền tảng mở để chia sẻ tri thức và dữ liệu, phục vụ lợi ích chung toàn cầu. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-35 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH BÀI TẬP HCM City Univ. of Technology - VNU 2-36 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH Phần 1. Câu hỏi lý thuyết (viết ngắn, mỗi câu 5–7 dòng) 1. Giải thích ý nghĩa của “Thành thật tri thức” trong nghiên cứu khoa học. Vì sao đây là nền tảng của đạo đức học thuật? 2. Trình bày mối quan hệ giữa “Cẩn thận” và “Tự do tri thức”. Hai tiêu chuẩn này có thể mâu thuẫn với nhau không? Hãy cho ví dụ minh họa. 3. Theo anh/chị, “Cởi mở và công khai” có giới hạn không? Trong những trường hợp nào việc giữ bí mật là hợp lý? 4. Vì sao “Ghi nhận công trạng thích hợp” là tiêu chí quan trọng trong hợp tác nghiên cứu? Hãy nêu các hình thức vi phạm phổ biến tiêu chí này. 5. Phân tích vai trò của “Trách nhiệm trước công chúng” trong bối cảnh các nghiên cứu có thể ảnh hưởng đến chính sách xã hội hoặc môi trường. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-37 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH Phần 2. Tình huống thảo luận viết bài phản biện khoảng 1 trang A4) Tình huống: Một nghiên cứu sinh phát hiện kết quả thí nghiệm không khớp với giả thuyết ban đầu. Để bài báo được chấp nhận, người này đã chọn lọc dữ liệu “đẹp” hơn và bỏ qua những dữ liệu không phù hợp. → Phân tích hành vi này dưới góc nhìn của các tiêu chuẩn: Thành thật tri thức, Cẩn thận, và Cởi mở và công khai. HCM City Univ. of Technology - VNU 2-38 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH Phần 3. ĐHBK đã lần đầu tiên ban hành Quy định về Liêm chính học thuật vào ngày 30/05/2025 (1914/QĐ-ĐHBK) Bài tập: bạn hãy đọc quyết định trên (link bên dưới) và chọn ra 3 hình thức vi phạm trong Điều 3 mà bạn nghĩ là các NCS/HVCH sẽ dễ mắc phải (vô tình hay cố ý). Từ đó nên biện pháp để ngăn ngừa/tránh vi phạm. Link tải Quyết định về LCHT (1914/QĐ-ĐHBK): https://drive.google.com/drive/folders/1FZnD-w775-4Lrays9Fz43P361aVa0VQN?usp=sharing HCM City Univ. of Technology - VNU 2-39 Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Chương 3. Các tiêu chuẩn đạo đức trong NCKH Yêu cầu nộp bài Dạng file: Word hoặc PDF Độ dài: 3-4 trang A4 Font: Times New Roman, cỡ chữ 13, giãn dòng 1.5 Hạn nộp: Cuối tuần sau HCM City Univ. of Technology - VNU 2-40
0
You can add this document to your study collection(s)
Sign in Available only to authorized usersYou can add this document to your saved list
Sign in Available only to authorized users(For complaints, use another form )