AHMEDABAD INTERNATIONAL SCHOOL
Notes
Name
Grade and Section
Date Given on:
Chapter Name /Topic
Instructions
Roll No:
6-A/B/C/D/E/F
/ / 2025
Subject: Gujarati
Date of Submission:
/ / 2025
સંજ્ઞા
1. આપેલ કાર્યને તેની સમય મર્યાદામાં જ પ ૂરંુ કરવાનુ ં રહેશ.ે
2. નામ, રોલ નંબર, સેક્શન અને તારીખની સંપ ૂર્ણ માહિતી ભ ૂલ્યા
વગર લખવી.
ૂ માં,
સંજ્ઞા એટલે કોઈ પણ વ્યક્તિ, વસ્ત ુ, સ્થળ, પ્રાણી, પદાર્થ કે ભાવને ઓળખવા માટે વપરાતો શબ્દ. ટંક
જેને આપણે જોઈ, સ્પર્શી કે અનુભવી શકીએ તે દરે ક વસ્ત ુને સંજ્ઞા કહેવાય છે .
સંજ્ઞાના મુખ્ય પાંચ પ્રકારો છે :
1. વ્યક્તિવાચક સંજ્ઞા
જે સંજ્ઞા કોઈ ચોક્કસ વ્યક્તિ, પ્રાણી, સ્થળ કે વસ્ત ુને ઓળખાવે, તેને વ્યક્તિવાચક સંજ્ઞા કહેવાય.
● ઉદાહરણ:
○ વ્યક્તિ: ગાંધીજી, સરદાર પટે લ, નરે ન્દ્ર મોદી
○ સ્થળ: અમદાવાદ, હિમાલય, ગંગા
○ ગ્રંથ: રામાયણ, મહાભારત, બાઇબલ
2. જાતિવાચક સંજ્ઞા
જે સંજ્ઞા કોઈ આખી જાતિ કે વર્ગને ઓળખાવે, તેને જાતિવાચક સંજ્ઞા કહેવાય. આ સંજ્ઞા કોઈ એક વ્યક્તિ કે
વસ્ત ુ પ ૂરતી સીમિત નથી.
● ઉદાહરણ:
○ વ્યક્તિ: બાળક, શિક્ષક, માણસ
○ પ્રાણી: ગાય, સિંહ, પક્ષી
○ પુસ્તક, નદી, પર્વત, ખુરશી
3. સમ ૂહવાચક સંજ્ઞા
AIS/2025-26/GR-6/GUJ./WKT/Term-II/સંજ્ઞા/સર્વનામ
જે સંજ્ઞા કોઈ સમ ૂહ કે જૂથનો નિર્દેશ કરે , તેને સમ ૂહવાચક સંજ્ઞા કહેવાય.
● ઉદાહરણ:
○ સૈન્ય (સૈનિકોનો સમ ૂહ)
○ વર્ગ (વિદ્યાર્થીઓનો સમ ૂહ)
○ ટોળું (લોકોનો સમ ૂહ)
○ ઝૂમખું (ફળો નો સમ ૂહ)
4. દ્રવ્યવાચક સંજ્ઞા
જે સંજ્ઞા ગણી ન શકાય તેવા પદાર્થો કે દ્રવ્યોનો નિર્દેશ કરે , તેને દ્રવ્યવાચક સંજ્ઞા કહેવાય. આ પદાર્થોને
માપી કે તોલી શકાય છે .
● ઉદાહરણ:
○ પદાર્થ: સોનુ,ં ચાંદી, લોખંડ
○ ખાદ્ય પદાર્થ: ઘઉં, ચોખા, દૂધ, પાણી
○ અન્ય: પેટ્રોલ, લાકડું
5. ભાવવાચક સંજ્ઞા
જે સંજ્ઞા કોઈ ગુણ, ભાવ કે લાગણીનો નિર્દેશ કરે , જેને જોઈ કે સ્પર્શી ન શકાય પણ ફક્ત અનુભવી શકાય,
તેને ભાવવાચક સંજ્ઞા કહેવાય.
● ઉદાહરણ:
○ લાગણી: ક્રોધ, આનંદ, દુઃખ, પ્રેમ
○ ગુણ: સુદરતા,
ં
દયા, મીઠાશ, કડવાશ
○ અવસ્થા: બાળપણ, યુવાની, ગરીબી
AIS/2025-26/GR-6/GUJ./WKT/Term-II/સંજ્ઞા/સર્વનામ
સર્વનામ (Pronoun) એ એવા શબ્દો છે જેનો ઉપયોગ વાક્યમાં નામ (Noun)
અથવા સંજ્ઞાને બદલે થાય છે . સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, એકનુ ં એક નામ વારં વાર ન
બોલવું પડે તે માટે સર્વનામનો ઉપયોગ થાય છે .
ઉદાહરણ તરીકે:
● રાકેશ સારો છોકરો છે . રાકેશ રોજ શાળાએ જાય છે . રાકેશ લેસન કરે છે .
● આ વાક્યોમાં "રાકેશ" શબ્દ વારં વાર આવે છે , જે થોડું પુનરાવર્તિત લાગે છે .
તેના બદલે, આપણે સર્વનામનો ઉપયોગ કરીને વાક્યને વધુ સરળ અને
અસરકારક બનાવી શકીએ છીએ:
અહીં, "તે" એ સર્વનામ છે જે "રાકેશ" નામને બદલે વપરાયું છે .
● રાકેશ સારો છોકરો છે . તે રોજ શાળાએ જાય છે . તે લેસન કરે છે .
સર્વનામના પ્રકાર
સર્વનામના મુખ્ય પ્રકારો નીચે મુજબ છે :
૧. પુરુષવાચક સર્વનામ
આ સર્વનામ વ્યક્તિઓ અથવા વસ્ત ુઓ માટે વપરાય છે . તેના ત્રણ પ્રકાર છે :
● ઉત્તમ પુરુષ : બોલનાર વ્યક્તિ માટે વપરાય છે .
○ એકવચન: હ,ુ ં મારંુ
○ બહવ
ુ ચન: અમે, આપણે, અમારંુ
● મધ્યમ પુરુષ : જેની સાથે વાત કરવામાં આવે છે તે વ્યક્તિ માટે વપરાય છે .
○ એકવચન: ત,ું તમે, તારંુ
○ બહવ
ુ ચન: તમે, તમારંુ
● અન્ય પુરુષ : જેના વિશે વાત કરવામાં આવે છે તે વ્યક્તિ અથવા વસ્ત ુ માટે
વપરાય છે .
○ એકવચન: તે, તેન,ે તેન ુ ં
○ બહવ
ુ ચન: તેઓ, તેમને, તેમનુ ં
૨. દર્શક સર્વનામ
AIS/2025-26/GR-6/GUJ./WKT/Term-II/સંજ્ઞા/સર્વનામ
આ સર્વનામ કોઈ વ્યક્તિ, વસ્ત ુ કે સ્થળને નિર્દેશ કરવા માટે વપરાય છે .
● ઉદાહરણ: આ, તે, આ, પેલ,ું પહેલા, પેલી
● આ મારંુ ઘર છે . (નજીકની વસ્ત ુ દર્શાવવા)
● તે સુદર
ં ફૂલ છે . (દૂરની વસ્ત ુ દર્શાવવા)
● પેલ ું મંદિર કેટલું ભવ્ય છે ! (દૂરની વસ્ત ુ દર્શાવવા)
૩. પ્રશ્નાર્થ સર્વનામ
આ સર્વનામ પ્રશ્ન પ ૂછવા માટે વપરાય છે .
● ઉદાહરણ: કોણ, શુ,ં કયુ,ં ક્યાં, કોનુ ં
● કોણ દરવાજો ખખડાવે છે ?
● શું તમે આજે બજારમાં ગયા હતા?
● કયું પુસ્તક તમને ગમ્યુ?
ં
૪. સ્વવાચક સર્વનામ
આ સર્વનામ ક્રિયા કરનાર વ્યક્તિ પોતે જ ક્રિયાનો લાભ મેળવે છે તે દર્શાવે છે .
● ઉદાહરણ: પોતે, જાતે, સ્વયં
● મેં આ કામ જાતે કર્યું છે .
● તે પોતે બધું સંભાળી લેશ.ે
● રાકેશ સ્વયં ત્યાં હાજર હતો.
૫. સંબધ
ં વાચક સર્વનામ
આ સર્વનામ એક વાક્યનો સંબધ
ં બીજા વાક્ય સાથે દર્શાવે છે .
● ઉદાહરણ: જે, જેનુ,ં જેમને, જેણે, જેને
● જે સખત મહેનત કરશે, તે ચોક્કસ સફળ થશે.
● આ એ જ વ્યક્તિ છે જેને મેં કાલે જોયો હતો.
● જેનુ ં કોઈ નથી, તેન ુ ં ભગવાન છે .
AIS/2025-26/GR-6/GUJ./WKT/Term-II/સંજ્ઞા/સર્વનામ