CZAS PRZYSZŁY
Czas przyszły oznacza, że coś będzie się działo później, np.: będę pisał, będzie czytać,
będzie rysować.
Czas przyszly ma dwie formy: czas przyszły prosty i czas przyszły złożony.
Czas przyszły prosty
Czasowniki w języku polskim podobno jak w ukraińskim występują w dwóch postaciach:
1) niedokonanej i odpowiadają na pytanie co robić?;
2) dokonanej i odpowiadają na pytanie co zrobić?
Czasowniki dokonane mają prostą formę czasu przyszłego (zbuduję, przeczytam, pójdę).
Czasowniki dokonane tworzą się od czasowników niedokonanych za pomocą:
– przedrostków: na-, po-, z-, prze-, u-, do-, od-, np.: przeczytam, napiszę, umyję.
– przyrostka -nąc: krzyczeć – krzyknąć, stukać – stuknąć.
Tworzą się również innymi sposobami:
a) przez wymianę rdzeni (nazywać – nazwać);
b) przez połączoną wymianę rdzeni i przyrostków (usychać –
uschnąć);
c) od innego rdzenia (brać – wziąć).
W czasie przyszłym czasowniki odmieniają się tak samo jak w czasie teraźniejszym
przez osoby i liczby:
Zaimek
ja
ty
on, ona, ono
umyć
liczba pojedyncza
umyję
umyjesz
umyje
napisać
napiszę
napiszesz
napisze
liczba mnoga
my
wy
one / oni
umyjemy
umyjecie
umyją
1
Proszę wypisać parami podane czasowniki.
WZÓR: robić (niedokonany) – zrobić (dokonany).
Chodzić, myć, jeść, pisać, czytać, pić, malować.
napiszemy
napiszecie
napiszą
Czas przyszły złożony
Czas przyszły złożony tworzy się za pomocą czasownika być w czasie przyszłym i
podstawowego czasownika w formie czasu przeszłego. Są to czasowniki niedokonane.
Zaimek
ja
ty
on, ona, ono
Zaimek
my
wy
one / oni
Liczba pojedyncza
rodzaj męski
rodzaj żeński
rodzaj nijaki
będę czytał
będę czytała
–
będziesz czytał
będziesz czytała
–
będzie czytał
będzie czytała
będzie czytało
Liczba mnoga
forma męskoosobowa
forma niemęskoosobowa
będziemy czytali
będziemy czytały
będziecie czytali
będziecie czytały
będą czytali
będą czytały
Czas przyszły złożony tworzy się także za pomocą czasownika być w czasie przyszłym i
bezokolicznika.
Zaimek
ja
ty
on, ona, ono
Liczba pojedyncza
będę czytać
będziesz czytać
będzie czytać
Zaimek
my
wy
one / oni
Liczba mnoga
będziemy czytać
będziecie czytać
będą czytać
2
Proszę ułożyć zdania według wzoru.
WZÓR: Piszemy ćwiczenia. – Będziemy pisali ćwiczenia. Będziemy pisały ćwiczenia.
1. Oglądamy nowy film. 2. One grają na fortepianie. 3. Oni grają w piłkę. 4. Dyskutujemy
o filmie. 5. Słuchacie radia. 6. Szyję sukienkę dla siostry. 7. Kiedy odrabiasz lekcje? 8. Dziecko
zachwyca się prezentem. 9. Koty piją mleko. 10. Ola opowiada baśń.
3
Proszę zmieńnić liczbę pojedynczą na liczbę mnogą w czasie przyszłym.
1. Dziewczynka będzie rozmawiała z mamusią. 2. Kotek będzie pił mleko. 3. Jabłoń
będzie kwitła wiosną. 4. Chłopiec będzie czytał opowiadanie. 5. Brat będzie pisał list. 6. Siostra
będzie robiła zakupy. 7. Artystka będzie śpiewała. 8. On będzie ćwiczył.
TRYBY CZASOWNIKÓW
Tryb to jest sposób przedstawienia czynności, wyrażający pogląd na jej związek z
rzeczywistością. W języku polskim rozpoznajemy następujące tryby:
– tryb oznajmujący – to czynność rzeczywista, np.: myjesz;
– tryb przypuszczający – czynność uwarunkowana, np.: mógłbyś;
– tryb rozkazujący – czynność nakazana, np.: myj.
Tryb oznajmujący
Tryb oznajmujący to czynność, która jest wykonywana w czasie rzeczywistym. Do trybu
oznajmującego należą czasowniki czasu teraźniejszego (I, II, III, IV koniugacji), czasu
przeszłego, czasu przyszłego.
4
Proszę zastosować czasowniki w trybie oznajmującym: czas teraźniejszy.
1. Ja (iść) w restaurację ze swoją koleżanką. 2. (Ja) (sprzątać) swój dom ze swoją
młodszą siostrą. 3. Ania i Kasia (śpiewać) wesołe piosenki. 4. Kierowca (jechać) przez
Warszawę już dwie godziny. 5. Motylek (lecieć) nad pachnącą kwiatką. 6. Andrzej (oglądać)
telewizję przez cały dzień. 7. Małe dziecko (grać) z psem około domu. 8. (Ty) (studiować) się w
Żytomierskim państwowym uniwersytecie technologicznym? 9. W książce, leżącej na biurze, są
dużo ciekawych zdjęć. 10. Na ścianie wisi piękny obraz.
5
Proszę zastosować czasowniki w trybie oznajmującym: czas przeszły.
1. Latem w lesie (być) dużo kwiatów i poziomek. 2. Kiedy Marek był dzieckiem, (lubić)
grać w piłkę nożną. 3. Na szkolnym przedstawieniu (być) dużo rodziców. 4. W mojej sypialnie
(wisieć) firanki z motylkami. 5. Stary człowiek (grać) z dzieckiem w parku. 6. Jesienią liście na
drzewach (być) w żółtych, czerwonych i brązowych kolorach. 7. Około jeziora chłopiec z
dziewczynką (grać) w kometkę. 8. Księgowy (zarejestrować) operacje gospodarcze w
dowodach księgowego. 9. Andrzej (zaproponować) Kasie swoją rękę i serce. 10. Kiedy byliśmy
na wycieczce, piękne widoki (odkrywać się) z góry w Leopolisie.
6
Proszę zastosować czasowniki w trybie oznajmującym: czas przyszły.
1. Jutro (ja) (zwiedzać) stare miasto w Rzeszowie. 2. Następnego lata (ona) (jechać) w
Polsce. 3. Następnego miesiąca studenci (zdać) egzamin z filozofii. 4. Według prognozy
pogody środa (być) dniem bardzo pogodnym i słonecznym, z czystym niebem, na którym
próżno szukać chmur. 5. Jeżeli jutro (padać) deszcz, (ja) przez cały dzień (siedzieć) przy
komputerze. 6. Przez tydzień u mnie (być) wesele. 7. Dziś wieczorem (on) (gotować) smaczną
kolację. 8. Agata bardzo lubi zwierząt, dlatego przyszły weekend (iść) do zoo. 9. Jestem
księgową, dlatego w końcu miesiąca (mieć) dużo na głowie. 10. Ja ze swoim mężem przez
tydzień (jechać) do Włoszech.
Tryb przypuszczający
Tryb przypuszczający tworzymy od 3 osoby czasu przeszłego za pomocą cząstek -bym,
-byś, -by, -byśmy, -byście, -by.
Tryb przypuszczający używa się w znaczeniach prośby, pytania, życzenia:
1) możliwości spełnienia: mógłbym ci pomóc;
2) możliwości spełnienia pod warunkiem: mógłbym ci pomóc, ale teraz nie mam czasu.
WZÓR: Czy mógłbym pomóc?
Chciałbym to przeczytać.
Gdybym to miał!
Przykłady czasowników w trybie przypuszczającym
Zaimek
ja
ty
on, ona, ono
Zaimek
my
wy
one / oni
Liczba pojedyncza
rodzaj męski
rodzaj żeński
rodzaj nijaki
czytałbym
czytałabym
–
czytałbyś
czytałabyś
–
czytałby
czytałaby
czytałoby
Liczba mnoga
forma męskoosobowa
forma niemęskoosobowa
czytalibyśmy
czytałybyśmy
czytalibyście
czytałybyście
czytaliby
czytałyby
7
Proszę odmienić w trybie przypuszczającym czasowniki.
Chcieć, śpiewać, móc, kupić, jeść.
8
Proszę przekształcić poniższe zdania według wzoru.
WZÓR: Nie miałem pieniędzy. Nie kupiłem mebli. – Gdybym miał pieniądze, kupiłbym
meble.
1. Jesteś bardzo niepunktualny. Musimy czekać na ciebie.
2. Nie umiem gotować. Nie zaproszę was do siebie na obiad.
3. Nie mam szczęścia. Nie dostałem tej nowej pracy w banku.
4. Kasia zawsze powtarza, że jestem za gruby. Jest mi przykro.
5. Nigdy nie uczysz się przed egzaminem. Teraz musisz zdawać jeszcze raz.
6. Szkoda, że nie jedziesz do Tomaszowa. Chętnie wybiorę się z tobą.
9
Proszę uzupełnić zdania według własnego pomysłu.
WZÓR: Gdybym miał czas, poszedłbym na spacer.
1. Gdybym był bogaty, ........................................................
2. Gdyby teraz padał śnieg, ................................................
3. Gdybym był na bezludnej wyspie, ...................................
4. Gdybym był ważnym politykiem, .....................................
5. Gdybym mógł być kimś innym, ........................................
6. Gdybym mógł żyć w innych czasach ...............................
7. Gdybym mógł mieszkać w innym kraju ............................
8. Gdybym znał dobrze język polski, ...................................
9. Gdybym umiał latać, ......................................................
10.Gdybym był ostatni dzień przed końcem świata ............
10
Podane w nawiasach czasowniki proszę napisać w odpowiedniej formie
trybu przypuszczającego.
WZÓR: Gdybym lubiła ciastka, (ja – kupować) kupowałabym ich dużo.
1) Gdyby miał talent, (on – być) artystą. 2) Gdybym wiedziała, że przyjdą goście, (ja –
upiec) ciasto. 3) Gdybyście potrzebowali pieniędzy, (wy – pracować) więcej. 4) Gdyby znały
dobrze te reguły, (oni – mylić się) o wiele rzadszej. 5) Gdybyś kupił tę książkę, nie (ty – musieć)
chodzić do biblioteki. 6) Gdyby był starszy, (on – móc) oglądać ten film. 7) Gdybym cię poznała
wcześniej, (ja – nauczyć) cię tańczyć. 8) Gdyby dziadek miał zdrowe serce, (on – pojechać) z
nami w góry. 9) Gdybyś słodziła mniej, (ty – być) zdrowsza. 10) Gdybyś znała go lepiej, (ty –
żartować) z niego.
11
Podane w nawiasach czasowniki proszę napisać w odpowiedniej formie
trybu przypuszczającego.
WZÓR: Gdybyś znał angielski, (ty – rozumieć) rozumiałbyś, o czym mówią.
1. (oni – móc) cię zaprosić do Anglii.
2. (ty – zadzwonić) do Ambasady Amerykańskiej.
3. (ja – pożyczyć) ci tę książkę.
4. (on – rozmawiać) z tobą, a nie ze mną.
5. (my – przeczytać) ci ten artykuł.
6. Babcia (być) z ciebie dumna.
7. (ja – pojechać) do Stanów Zjednoczonych.
8. (ona – ożenić się) z Amerykaninem.
Tryb rozkazujący
Tryb rozkazujący tworzy się od tematu czasu teraźniejszego. Rozkaźnik nie ma formy
l osoby liczby pojedynczej. Czasowniki trybu rozkazującego, utworzone od czasowników 2
osoby liczby pojedynczej, l i 2 osoby liczby mnogiej – są proste,
np.: pisz, piszmy, piszcie. Czasowniki trybu rozkazującego, utworzone od czasowników 3
osoby liczby pojedynczej i 3 osoby liczby mnogiej są złożone, dodajemy do nich niech, np.:
niech pisze, niech piszą.
Przykłady czasowników w trybie rozkazującym
Liczba pojedyncza
–
czytaj, pisz, rób
niech czyta, niech pisze, niech robi
Liczba mnoga
czytajmy, piszmy, róbmy
czytajcie, piszcie, róbcie
niech czytają, niech piszą, niech robią
12
Podane zdania proszę przekształcić, używając form trybu rozkazującego.
WZÓR: Możesz mi zrobić herbatę? – Zrób mi herbatę.
1) Możesz przyjść punktualnie?
9) Możesz mi powiedzieć, ile to kosztuje?
2) Możesz skończyć projekt?
10) Możesz być dla niej miły?
3) Możecie śpiewać w chórze?
11) Możecie zadzwonić do Janka?
4) Możesz kupić gazetę?
12) Możecie zawiadomić profesora?
5) Możecie uczyć się dobrze?
13) Możesz mi wyprasować koszulę?
6) Możecie pilnować swojego psa?
14) Możesz nam zagrać na skrzypcach?
7) Możesz zanieść Krystynie książkę?
15) Możecie zjeść obiad?
8) Możecie uważać?
13
Proszę utworzyć formy trybu rozkazującego.
WZÓR: (ty) Jedź (jechać) ze mną!
(wy)
(kupić) dla mnie litr mleka!
(ty)
(zacząć) wreszcie myśleć!
(ty)
(zapłacić) chociaż za siebie!
(ty)
(mówić) do mnie jeszcze!
(wy)
(zaprosić) nas kiedyś do siebie!
(wy)
(spędzić) z nami ten wieczór!
(ty)
(wy)
(dać) mi jeszcze jedną szansę!
(przestać) sami siebie oszukiwać!
14
Proszę utworzyć zdania według wzoru.
WZÓR: Czy Adam ma jechać? - Niech jedzie!
1. Oni nie chcą iść do dentysty.
2. Czy Anna ma kupić bilet dla ciebie?
3. Czy oni mogą jeść tak późno?
4. Czy Adam może wejść?
5. One chcą spać.
6. Czy również on może próbować?
7. Czy wszyscy muszą tego słuchać?
8. Oni nie chcą na to patrzeć.
9. Rodzice chcą odpocząć.
10. Adam chyba umiera z miłości do Anny.
15
Podane zdania w czasie przyszłym proszę przekształcić, używając form
trybu rozkazującego.
WZÓR: Będziesz oglądać film. – Oglądaj film.
1) Będziecie tańczyć do rana. 2) Będziemy korzystać z życia. 3) Będziesz czytać powoli.
4) Będziesz czekać na nas. 5) Będziemy spotykać się dwa razy w tygodniu. 6) Będziecie jeść
jabłka. 7) Będziemy słuchać koncertu. 8) Nie będziesz złośliwy. 9) Nie będziecie się spóźniać.
10) Nie będziemy ich więcej zapraszać. 11) Nie będziesz się starał go zrozumieć. 12) Nie
będziemy zamawiać kawy. 13) Nie będziesz płakać. 14) Nie będziecie się przejmować. 15) Nie
będziesz się martwić.