IO

CD=EGFIH J K L M"N OQPSR2JST DVUWH=XWY ¥2¦ §"¨©Vª«§4¬©Wª ® ¯z°"±z²³´ µ"¶ · ¸ ¹@ºp» ¼½¾"¿WÀWÁ"Â"Ã Á«¿¼7Ã Â Ä ÅWÂ"Ã Á» Ã Ã"¼=ºp» ¼"Æ» ¾WÇ«¼½¾"Â"Ã ¾È É ÊËWÌ"·WÍ2Î´ ÏG¶ ÍÑÐ ÒÓ Ê± Ô ¯ Õ"Ö"××Ö ® Ø °"±4ÐpÙ@Ù)µpÚ ÛW´ Ü Ü µ ¸ Ý Â Ä Å"Â"Ã Á"» Ã ¾«¼Vºp» ¼"Æ"» ¾"Ç«¼½¾ÂWÃ ¾È ÕWÊrÞ~ÔßÖ××à ® ±~°"±4á=µ+â ãGÐ@ä Ú µÌp° åæ ç7Áè ¼¿=Å@½~Å"è ½¾"» À¾"ÂWÃ ¾@¼=ºp» ¼WÆ» ¾WÇé¼½¾WÂ"Ã ¾4È É ê)´ ãGÐÙ@Õ"Ö××Ö ® Ó °Wë2ìÚ í"ãV´=ä î4Ìp° å ¸ Ý Â Ä ÅÂ"Ã Á"» Ã ¾«¼=ºp» ¼Æ» ¾"Çé¼½x¾Â"Ã ¾«½ºp» ¼ ïSÁð=ñ+Ã Á7Ã Âò ¼» Ç@¾è Å"ñ+ÀWÂ"ÅWÇÈ Õ ê7´ ãVÐÙôóGõõõ@ä ÍË=Ì°Ø Ø Õ"Ö×"××å ® ö° Ó ·"íVáãV´ µWÍ2´ ÏGá ¸ Ý Â Ä ÅWÂ"Ã Á"» Ã ¾7¼=º» ¼WÆ» ¾WÇé¼½¾WÂ"Ã ¾È Õ÷~µÜ ´ ÐÎóGõõø ® ë7°"ù4ÐÐÏ=úÕ Ó °û~²Ù@³"·²=üpúÕpØ ° Ó ·ÏVÐ³Wí=ÐpÎ ¸tý=þÁÿ4Â"Ã ò Ã Á¿@ç@¼¿Á Ã Â Æ p¾WÂÆ "¾"Æ Á ÿ =Á"» VÃ ¿"Á4È Õ=öxÌ"Ì´ í=ÐÎ Êµ"íWÜ µËéóGõõõ@ä "ÐÜ íWãV´ µ7Í-Ë=Ì·Î"´ µ«æ êÚ á=µWÍÑÐÌÎ´ ã ² Ë=¶ ãGÐWÍÑÎ´ ãV· ÕWÊÞ~ÔßÖ××4óGå ® ê@° ÐWÍ2Ü µÚ Õ¯z°"± ÏVÐ"¶ ¶æ ÿz ç é½ðW» ¼=ºÁ ñVÁÈ É ´ ÏGË"Î"·7ÊË=Ì·=Í2Î´ ÏGáW · WÔ Ò ÕÖ××Ö Ó ® °W± ÏWú"Ù«²Ü Ü µÚ Õ ¸ ÿz ç é¿ ¾@ð=¾ Ä ¿Á"Æ¼È Õ÷~µÜ ´ ÐÎÕWÖ××à "! #$ %'&)(+*-,/.-021432576 3802*:9"5 ; <25)6 3)(=6 6>&)(+*2?@(+.)AB*-,/.2576 . Z["\"]V^_2\ ` a+b=cdGê f b^ gQh2i j4k ]Wl m[e nSopm^4\W]Qa+qre ets fpu s u e [n v4dwa+b^xs f n yzaSa f o { { [W\"[|Wb\W}-s fu s u e [Wn v4dwa+b^~s f n {t2m^\=]+a C)SPQ tJ-V TwQFIJ+O+tFSM w= II I S SG wVQI ©ª é¦ !xª"#ª ! ª $ ¦ "!¨%ß¦ ª'&)(+* , ª.-r¬ uv"Tw ® ÊËWã / ·"ÌéãGÐ 0 ÏGá=Ë2íW´ 1 µ"üá=·pÙ7´ Î"µÙ2´ í=µÙ@ÎWË"Ù. 3 465 78:9 ;=< >?A@ B:465CD> E FG=HI;JC=?A@ KDLNMOP=O Q5D>R=>CS >T;DUV WX>ZY [ 4:WC> 5:>;=< UAY W?A@ U=L\>CS JTCD> ;DU=R]:@ >DL^S W?:< K @ ?:S 4:_`]:4:WC=>=< S J:]:5:B^WV WabWCD@ KL%]:B6]6@ WaTJ S C6c dE RS >DX< >a`BNLfehgTi:O JDM 465 78:9 @ WU< W=@ B:4:5:C=> E FG=HI;JC=?A@ KDLNMOQDO j?:< K@ ?6S W;:B:@ >CS >5ab>=@ W< S > k J ;< W=5:WC@ UL^>=CDWXUCD>`L\B? k >DR=5DS W 3 ® §wx#¨zy~§Iw|{©=w}©Vª ~xw& ª%ß¦ ¨+ \ ^666A 6ND :AN: 6D:n Az: 6= :N6A6: : :D:n DNA6::= ¡ D: 6 :NZD¢6 \ D :£:Z66¤ D¥ A6AA¦ §=¨6:NDA©: :¥ ¢6\AZA D ©AD¢6^D ©A6©¤ N: 6D DN A AZ©6¢6N ¢66Z ª 6¢D \:: ©A::ZD¢Ab¢A\hD¥ ¢A6% :¢:Z Z©ZAZ Z N«:n : ©A©6:A6 ¬ N©ADZ:: ® ¯:¢:D° 3 WX=5D>=aTS CE C=>ZY V W;S W6Y;=S W< L\]:56BbR=5DS W m ]:W=]nY S M o=>=pDB;=< 5:B:]:@ [ ;S 9 R=UTW=X5D>=aTS C=J CD>V W q BaTS W 9 LN;S ]D>C [ RUS C:R=W?A]JT;:U56B6@ BZLbC [ U=46WC 7 5;=< >D4:UDLbC=S ]D;DW=4rY >V S ]:@ B:465C:W:Y ²A³Z´ ²ZµZ´ ¶Z·²n¸¶r¹Zº »¼Zº ½r´ ²r¸»A¾Z³Z¶Z¿nº »rÀ ÁµA´ ¶rÂ º Ã Är¹Z»A¾ ³r´ ²ZµZ´ ¶A·Á¹A¶r´ Ä Å ÆZÄrº ²r¸»A¾6Ç Ç Ç : :D:n DÈNAÈDÉ`ÊDNË Ë :AA 6AAZhD¢66§=¨ ©6D\A ¢6^: ©Z:©ZD¢Dr 6 ¢66^Z¥ D¢A ^ D: :ZAhD¢6\:A: :¥ ¢D ND¥ ^¢: 6DN :^6DAA A ¥ :£\:6Z 6AAhD¢: ^ Z ¢6 n ¬ r6ZN 6©r\ ¬ ©6 Ì 6D¥ ¢AAAA§ «:¢:D° 3 WX=5D>=aTS C;U;=< >DLb?ZULBTE C=;d:U]:@ >@ C=SAR5S W m ]:W]rY S:;DU;< >:Lb?ZUL\W6Y M ± 5:>V S 465:>4:UCD>6Y aTCS WAYFGHl;JC?A@ K=L ÔµÚ Ù@´ Î=Ë wV SI I S IG z 4wGQw ðòñóôZõzô ö÷øùônõ ú û õô ñ%üô ôýÿþ}ü=ý füø xý t Í ÁnÍ À »Z·ÁÆZ²¸Ír³r²A·h¶rµA¶Z¹Zº ¶²A¿ ´ » Î Ï ²6¹nÁnÃrÐ³Z´ ²AÃn»rÍnÑr¸ ³r´ Ä »ZÆAÍn»Z¼Zº ²Z´ Í À ¸TÃnÄ Áº ¹ZÍ À Á À ½rÃ Ò º ¾rÍ ÁrÍ À »A·ÁÍ À »Z´ ½ Ò Ó Ãn» ½r´ Ä Ó ÆAÄn»Z¹Zº ¶Z·º »6Ï »A¿ À ´ ²A¹Aº Ã Är¹rÁn·hº t £ ¢£Q¤ w= II I S SG wVQI TVUWYX ø ü:û X ø}ôZõPZñ%ü=ñ W ý ø%õzô ø "! # $&%(')* +", +"- .0/ (" # (/1." 2 , 3+",! 4 ! 5$6+ "", 7 8 9 :;8< =>?< @A;B;> A CD> @EAF@8 < @ / "! 3 3 G 5/ ,(/ G . G H ! $ I "! J/ 3- .K3! 3 +" .K # , G .5.K3 L"! 4 JMN +" ." 3 3 # (/ G . .5"5L ! .K +5 ,! .K 7 8 9 :;8< =>?< @A;B;> A CD> @EAF@8 < @ / "!L 3 G ! .K .5 G 3! ." G ." 4"""! +" .K- .5+"2 , . 6; +5! ,O/ P$ / +5 3 ,+5! Q+(! M # R ! NL! .K .5 Q+5 ."2 ,N # .5 Ö × Ø ÙA×Ú Û Ü Ú ÝÞrßZÜ ÞZà Ü ÝráÞ âÝZ×DÚ Ý\ã ähÙAåDæ6çAè £: N: : DNAD¢D 6Z ©A::D¢:\©:\6:D¢D DN Ô A ZZ¢6 ZD« ¢: 6©AADD¢6D« 6¤ Dr r¢::« Õ 6 h}n¢AAD h: « D DD¢ADb Z©6¢6D« 6©Z ¬ :¢6ZD¢D ± 3 énê Ý ë ì í îï6í t ¡ ¢£w¤ ] n n 6h:¢: ^ZD¢AD¥ ©ANZZA D\A 6D \D¢6: D^Zh:¢D ^ ` : n Dn ¢A DA:¢: AZ: :rh©A666 Õ Ahn AAh¢D D¢D ^¢: 6©AAh:D¢6 A D: 6 :NZD¢6 _ _ 6A::: Nn¢A D¥ Dr Ar AA AhD¢: ZAZ \A§ A66£ZDDZ:\D¢A AhD¢: ^: :r DA:¢: r©:¢AbZ Ô A rAh¢: ZA§ :¢A6 : NDD A= D\6D¢: A©AZ©6: ©A¢6 `\ Ô ¥ 6rD :©6AAh:¢: £ Õ ª :A§ °°° y ^ © ¬ A©6D¢D bD ©6:A: ª ©6 ª A : n Dn D% ¢A¤ D \6 6r©A¢6AN§ ] :D:n Zh¢6 A_ ® : A DN A \ \[ T ø õô ø ] ] ¥ D¢6AhD¢: :«AA©ZDr6D¢: ^r6A©Z Ah« t s ¢£w¤ z _ a > A;bDcde"f @ADB> A CD> @ EAFP@ 8< @$f =ghiB;> A e=g =Ejgd k @ b@5f l e:;Ejg < m nLF< = o c p @nqrsA;b AF@8< =t B < g@ 8< =B> A CD> @ EuFPvf =gh h :;o dAPf =bD8 l n8 < e w x 8 < =dA;8 < =en8 < =8 @5f F@ 9 8;< =(f gn l q Ö × Ø ÙA×=Ú Û Ü Ú ÝÞZßZÜ ÞZà Ü ÝráÞ âÝr×DÚ Ýã äÙAåæ6çZè énê Ý ë ì S îïAí ¡¢£¥¤§¦¨ª© 6879;:<9 « s¬ "® ¯° ±³²L´³µ ¶·¸¹ º5·¹ ±¢»i¼ª½¾¿ ÀÁ Â ²PÃ Ä ÀÄÅ´D» Æ ¿ ÇPÈ Á?ÀµsÉÊDÃ É ÀÀÁ?Ã É Ê Ë Ì¥ÍÎ ¶Ï¹Ð ¹¸¹ÑD¶ Ï ÎÒ ° Ó ® ¶Ô$¶ªÕ ¸ Ö ×¸Ø Ó ® Ø ¹Ù Î ® ¶Ð® ¹ ÏP¶Ô$¹¸Ø ¹ « ÙLÚÓÛ Ï Ò Û Ó® ¯ Ö ¸¶® ¶ Ü ¸Ó Î ® ¶Ð® ¹ÏP×$Ô4×5¶ ® ·× Í ° ×5Ô$¹ ¸ÓÜ¶Ô ÍÎ ¶ Ï¹Ð ¹¸Ø ¹ º5·"×¸ ¸¶ Ý ºØ Î ® ¶º"Ó ÍÒ ° Ô4¶® ·Ó¸Ø ¹¶ Î ® ¶Ð® ¹Ï¶Ô¹ ¸Ø ¹ Þ ß5àß"á â ã0ä;å;äæ³ßOç5ß è é(æsê5ë(ì(á êOå;ß5à(â ßsíOä0í0î ì5æ³ïsð à(ñ5ò0ì(ëä0î ê5ó ä;çó ßô â õ0ãàìsã0ç5ê(ë5àìsã³àOê(î ß(õ ö ÷ é æsê ø á â åiê ùOú å;ì5ó ä0ô â û0ß(õ ö âæsê(ë5ì5á ïiã0ç"ê(ë5à(â ìsã³ó ìOç"ï ü ß5æ³â0æ³ìOî ê(ë(äOé(ó ß(ñê5ó î êOå;ß"à(â ì(ý éOç(ì5àì"ó êOåDßþ à(â ß¢û0êë5ï³àß¢ñ(ê(ëí0î ßOåDâ ì¢æsê(ë(ì"á ïé0åDä0íã(ïûOâ å;ß"à(â ß¢â0ïOíï0åiß(à(â ß¢ÿ ü ë Oåê"ó ßãiî ìí0î ê0åiß5àâ ß « Ô×º5·¹(Û ¶Ô$¶LÔ×® ¯ Ö ¸Ø ¹ Í Ø ÜÔ¹® ¶ Ü·¹(Û Ó¸¹ ® · Ü·Ø Y¬ Þ þàß5ó ã ëãâ ßiåDäûê5ó ã0äOí0î äå;ß5àìsåñêõ0ã ÷ î û0êOå;ä0õ iô ßãOß(õ ³ó êãå;êö ï ê5ñ(ó êç5ó ß5æsêOåiß(à(â ß5éõãä(á â å;í(ñê(æ³ßOç5ß"à(â ì¢ß5àß5á â ãOä³âñ5ó ê ö ì5ûî êOåDß5à(â ß Þ ! þ"å;íñê5æsßç"ß?ö ÷ õOì¢â æ³ñ(á ì5æsì5àî êå;ß5à(â ì¢â?î ìí0î êå;ß5à(â ì³ð æ¢ò â à"ò ò0í0ä0íOî ì5æiäsß5àß(á â ã0ä å äë(ßö àê ù õâ éëì5ÿ(ïOç5ç5ì(ó äé0ç5ì"àì5ó ßî ê5ó äsñ(ó ãOäñß(ë("û Oåî ì(íî êå ä#õ Oý $(àOßö õ0ã ù õâ ìö5ãåDâ ÷ ãOß5àì³ã û0ê(à(ûOó ìOî àOäæ ù ó ê(ë5ê0åiâ íûâ ì5æ¥â æ³ñ(á ì(æ³ì(àOî ßõ0ä ö àOäæ « %i® ·"× & ¹Ü'× Þ ( )'*,+ßî â ê5à(ß5-á + êOíì5é .êOíì5â ëê5àiô ê50ó /* 1(é 2ì"á ìõ0î 3àOî ì(ó ñ(ó â íOì5é +ßî â ê"àß5-á /;àâ ô â ì4ë . ó ê(õOìOíOí | } ~ O}" ;0 0 i ;0}5 s DO5O ? PQ@BR ST@U:VSW79X:<9 ¡Y A ;» Ä[¿ ÈÇ» Ç]\;¼ ½ »ÇP» Ä À¼_^Á \`\[¾»i½ Á » ÊiÁ È¼» ÇÈÉ;Ã Èba À [¿ ` c » d »;É» e f ½ Á »;Ä;¾g^"¿ihÇjÃ ÉÆ »DÁ?¼È¿ \g^ÃÃ ½Á »gjÀ[ hÇ&Ã jgk Ç]\¿ ÇÈÁ `ÈÉ Ã È | } ~ O}" ;0 0 i ;0}5 s DO5O ? -O ( ì4ïUì ð ñ ò ñ~óWñ ô ëõ ö ! #"$%'& ( # ) & "'*+ , - *# . " */ , #0 ) )1- 2 1 3 øù ú'ù ûùXù 4 ú65 7 ùý6!' ) 1 8 $%- "1 ) 9 1 ) '8 0 & & "1-:+01-( (*; */ & '8! 0& & '86 < #1 8 = *"! 9 ! 11:/*>0( "1: -"1:# )*/# "-& (*; */ */ '8 9, +0" 1 '8 . 1 "1:+& %- 1-1:-"3 øù ú'ù ûùXûgügý0þÿ þ H N ó ïOí0î ó ßõ ö ì¢ñ(ó ê ö ì5ûî ß5àOî Oåªâñ(ó êOç"ó ß5æ³â íî å ñ(ó ãOì(õ0ãàê ùOú ñê(æ¢â ëãOäiê(ë5ñêOåiâ ì5ëãâ ß5á þ à ê ù õâ ÷ é ö ß5ûß³íñê5õ?ã0ä0åDß¢àßiå;íñ ü õãOìíOþ å äà(â û0ß ö ÷ õOìsãiíã0ä(ÿûOâ ìç(êYñOê(í0î ñ(ïDå àOäõ# 2( éß¢â õ#sã0ßå;ê(ë5à(ê ù õ0â ÷ å;äOà5â ûß?ö ÷ õ ÷ ãOß5û0ó ì(íOâ ì;ö ãOäû"0åiéàß5ó ã ëãâ0â0æsìî ê(ë³ê"ó ßã ãìsã ü ê ø ê"àê ù õââõâ ÷ çá ì¢à(â ì(ë(êö ó ãOß ü äOõ# ïõOâ ÷ø á â å;ê ù õâ0â?ë ü ïOç5ê(î ó å;ß ü ê ù õâ0ñ(ó ê5õì(í"å æ³ìOî ê(ësî åiê(ó ãOì"àâ ß¢â?å;ì"ó ä0ô â û?ß5õ ö â ñ(ó êë5ï(ûõ ö â éïOî ó ã0äOæsß"à(â ßYâ0ñâ ì5á ç"àßõ ö â?ê5ñ5ó ò H I â íûßYû0ï(á î ï5ó ß¢ñê"àê0åià(ìOç5ê¢ï ø äOõOâ ß /ãOß5á ì ø à(â ì5à(â ì³ê5ó ç5ß(à(â ãßõ ö âê(ësí0äOí0î ì(æ 0å ûê5æ³ñ5òâ0ñ(ó ã0ä ö î äOõiî ì(õ#(àê5á êç5â â å;ä0î åiê5ó ãê5àä0#õ ³û0ê5æ¢ñê5àOì5àOî å $à(â íOûOâ ñ(ó ãOìî å;ß5ó ãß(à(â ß¢â àô ê"ó æsß(õ ö â éOûî 5ó ì¢à(â ìsí ÷ íOî ê5ñ(â ì è ñê0åDî ß5ó ãOß5á àê ù õOâOñ(ó ãì(ë(íOâ å;ãâ (ú í0î ß(ÿ(â á à(ìiåë ü ï0ç"â æ,ê(ó ä0ãOê"àõOâ ì³õ0ãOßíOêOå;äæ J ü ï0ç"âOâûêí0ãOî êOåiàOäsõäû0á?î å;ê5ó ãOì5à(â ß H .ó ê(ÿ(á ì5æiäDå í(ñ# ü ëãâ ß ü ß"à(â ß¢à5â ìOãß5á ì ø à(â ì ê5ñ(ó êç"ó ß(æ³ê0åiß5àâ ß5é0å äOíOê5û0â ì ãÿ(ïë(êå;ß5àOì(ç5ê³ê5ñ(ó êç"ó ß(æ³ê0åiß5àâ ß"é ñ(ó ßOå;ë5ê5ñê(ëê5ÿ5â ì è íî åiê¢à(â ì5ñOêOåiêëãì(à(â ß í0ãõã0ì(ç5á à(â ìYâ í0î êî àOìYñó ãOäsëOã(â íâ ì?ö í0ã0äõ# K äû0á ø ä0õâ ß 2( é0å ä(æsßç"ß ö ÷ õ?äiíOî ß ü äO"õ ð õã í0î êsç"á ê(ÿß"á àOäOõ 0ýãæ³â ß5à LM4êç"ó ê"æ¢àOì H î ì5àë(ì"àOõ ö ßõ³â àOî ìç"ó ß(õä ö àä0õ .ó ê(ÿ(á ì5æiä³ñ(ó ã0ä0íOî êíOêOåiß(à(â ß³ëã(â ß ü ß?ö ÷ õäõ# û0êí0ã0î äiïî ó ã0äæ³ß(à(â ß³ê5ñ(ó êç"ó ß(æ³ê0åiß5àâ ß í0äOí0î ì"æ Oåë(êYàêOå äOõDå;äOæ¢ßç(ß è â K â ÷ ç ü ä³ÿ(ó ß5û ê5ë5ñêOåiâ ì(ë"àâ õ ³àß"ó ã ëOã(â0â ñ(á ßOî ô ê5ó æªíOñ5ó ã î êOåDêþ ñ5ó êçó ß5æsêå;äOõ# ö ãOäO-û åñ(ó êOç"ó ß5æsêOå;ß"à(â ß | } ~ O} 00 0 i ;}5 i ;O"0 ? 5 O H H H H t Z þ/?þA@B? üACgþED F A ù> *"% -"0 & ! +*/1- 2 8*/" & *+ !-"1-: 01:& (*+$#& $-*>-! 1-(*#$ % & (*G '8 %'& $%-)& (* ! #*/ $ & !3 ø!ù ú ù'ûù;úA>7 6 ù? ù ? ùH5'D>7 ùAI ?J ÿ I D û' ýJ ÿK@ L ù ú? þ M þ!ÿ; 0*> # '8 9 1 *"1: #! - ! 1 " 8 "1:+0-"0-& (-*G */ "-1: %- 1-:#* 0 2 1 0-"1: ! 1'"-1:$ 0-& "%'& (-*G #& ! "1:#1:! #(*; 11 8 - ! 2 *# & !3 ø!ù ú ù'ûù | } ~ O}" ;0 0 i ;0}5 s DO5O ? -ã ( 7u?v w @U: w x E y z G = 7 L S { |~}b0T] £ ¤0¥ ¦ §¤0¥ ¨'©Xª« ¬® ¦¯;¬'°X© ± ! ²³#´ µ ¶ · µ ¸ ¹iº ²#»¼ ²¶ ½ ¸ ¾ ¿ ¹iÀ-³ Á Â À º µ ´¶ ½¿ ´<·"À º¾ ´ Ã ½¿ ²½"Ä"¹"Å º"Æ-Ç#´È É Ê Â ¿#Ç¼ ²³#¾ ´¶Ê Â Ë « ¬ §gÌ ¥'¥Íi¦ Î0Ï¨ ¬® ¬ Ðg¥ ¦ ¥ ¨ Ñ ¬«-¯X© Í ÒÎ¤0¨ ¦ Ó Æ-Ç¼ À Á É Ô²Ç¼ ²»¼ º¶² Â º½#¿ ´ÔÆ-¿ ´ Õ Ô µ Á À ÄÈ-¿ Ô0½#º¼ À Á ÖÀi¿ ºÔ0·#Ö#²»²#Ö½¿ ´½¿ º i ÷ @FE?G @ 2 8= 7 ?> 7@BA DC @FEYG @ « D¬ ° ¶ Í ¶Ô¹ ¸Ø Ó° Óº0l¸Ø LØ"¸¹ ® · Ü·Ø Ò & ¹° Ô$Ø ¹Û m º5×º0l Î ® ¹º ¸¹Ü· & ¶ Ö ¶ ¸×ÏØ Í × Í ° ÓÏ¹ ÏØ « ÑD¶ ® ·"× Í ° ¹ ¸Ø Ó·PÏÓ° ¶ÜPÔ ÍÎ ¶Ï¹Ð¹(Û m º"×º l¹ ¸¹ n Ø · ¸Ø Ó·¸¹ ¸×º l Î ® ¶ Ú n Ó Ï¯Ô ¶ ® ¹· Ò & ¹° Ô$Ø ¹(Û m º5×º lLÔ×5¶ ® ·× Í ° ¹ ¸Ø ÓÔ$º5·Ó Ý ¸ Ø Ó(Û Í ·"×º lÜ¶ Ý ÔØ ¹Üº·Ó o « p Í × Í ° Ó Ï¹° ×·¶Ô¹ ¸ Ø Ó Î ® ¶º"Ó ÍÒ Ô×"° Ô¹ ® ·¹ ¸ Ø ¹¶ Î ® ¶Ð ® ¹ ÏP¶Ô$¹¸Ø ¹ q° ¹ $¹ Ú× Ò & ¹° Ô$Ø r Û ÓÐ ¶ Î n ¹ ¸¶Ô$¹ ¸Ø ÓØ"ÏP¶ ¸Ø ° ¶ ® ¶Ô$¹ ¸Ø Ó « Ì ×"° Ô$¶® ·Ó ¸ Ø ÓÔ Ý ® ¯Ü Î ® ¶Ü Ò ºÓ¸° ¯Ô§Ø¸¹Ú×5Ô$º"¯Ô Î ® ·Ó 5¶ ¸¹¸ Ø ¹ q Ö ÓÚ Ò Ü¶Ô¹ Ü Ò Ö ÓÐ ¶ Í × Í ° ÓÏ Ò Ô4× Í ¶ "Ø ÓÛÛ ¹ 5¶ Ý ºØ?Û Ó Í ° ·¹Ü¹¸Ø ÓÏ Ô×ÏP¹Ð ¹5Û m º5×Ï Î ® ¶'s Ó Í Û ¶ ¸¹n ¸ÓÐ ¶ Î ¶Ü Ó(Û Ý ºØ ¹ ä<åBæèçéå,ê ëì í î H ¡ 8= 7 ?> 7@BA DC íDì<çéå,óDõ å 0# 0 "g"g 0g ! " #-F! g#" ! F!"# F - !! ! #g# ¡ gg" ,g!¢ g# ×¦ Øª'Ù Ú ª« ¬Û-¦ÌÍi© ¨ÍiÙ° Ç#²#Ö¾ ´"»º µ ¸ ¹ Ä ²»¼ º½#¿ ¹iÀ ´½#¿ ²¶ Ç#º¶ ¿ Á ¹"¿ ÔÇ"´¼ ¹i´Ç#¹ µ ¿ Ô Â Ä¼ º Ã º½¿ º ¿ ½iÜ ²¼ ¶º"¹ µ ¿"¿È ²¶ ·½¿ È º#¹ µ ¿ Ý'¬Íi¦¨ Î"Ûi©® ¨¥Þ ß Ò'Í-Ì¬ °;¨¥ ÎÒ Ó ¹iÀ Ä½#½¿ È-¿Ç"Æ Ä"¹-Å#²¾ ²#»¿ ¹iÀ ½#´Ô´¼ »²½"²¶ ¿ ºÔ ²»¼ º½¿ ¹iÀ ´½#¿ º<Ç#º¶ ¿ Á ¹-¿¿#Ç"´¼ ¹ ´Ç"¹ µ ¿ Ô Æ-È à ²½#½#² á Õ Ö²â³ à Á ÖÊ Â ¿"½#º"Ö· Ã Ä Õ Ô É º µ ½#² á Õ Ô'Ç#¼ Ä Â º-É ½#² á Õ | } ~ O} 00 0 i ;}5 i ;O"0 Ej õ õXñlkmj0ñnojåqp õ-ó ò íBóDõ ï ? 0 ( ñDçéåFóYõ å r sEt6u!vxwyJz {B|}uHz {}|}uHz ~ vxw 1- 92, "-*>"1:1 )0 "-0& #(* 1-*>!#0-& #*+ ) && ) *> #< % 1 8 #0 1' 9 1 8 *>( 8& & "#! ! )*> $"+ %- ., 9 !"1-:%'0 -& (* & -"# , 0& 1'! #0! 1--"1:0 r sEt6u!vxwyJz {G y}J J|Jy} ~Hz 1 #1' 92 1 '8*/"##0 9 $"/0"-0 & !+"# 1-*+ "J8 % 0-"-0& +" 0-+* 0 1 ( #& ""#%-& (-*#$0-" 0& (*G! 1 " 8 -"1: *>0#'8 . 1-"1:- 1-*/ #& )-*>"# *+! ! *> $% & ( 8 0 & *"0-& 1-'8 . 1-! 0-& "1 $" , 0 # ( 2 1 . r sEt6u!vxwyJz {B|JA ~uH{JyJz w */ #& "1'" 8 "1:+& 1: %+ " ! -*/! 8 0& 1-01: "1: 1'0A8 0& 9 "+0 . ! 9 1 '8-8 % 2 1 *0( 1-0) 1-0"/0 1 0 . *"%- " 1- 0%- (1- 1 0 9 !)0-& 1- +*/ %- 1:+ "1:+0-"0 & !(-* & & "# 1:8 % 2 1 N O P QO6R S T R UV-W-T V-X T U Y+V Z>U OR U+[ \>Q]!^_-` a'b U c d _-e fAgh { ¥o¦m§©¨Gª¬«®x¯)¦m°E°±¨ ² ´³±ªµ ¦E¶±·'¸ ¹ ¦Gº³ ¨Gª»¦q¼ ¨l§m½6¨¾¿½!ÀE¼Á¨Gª¬ÀE°³ À ÂAÃ Ä Å Æ Ç ÅÈ-É ÅÊ}Ë-ÌÍ-ÎÍ Ï ÐÄ Ñ Ò Å-Ã Ó Ñ ÊAÍ-È-É Å ÚÍ Û'Í>Ø Ó Ä Í Ó Å-ÎÉ Ö'Û È Í Ü}È-ÍÇ É Û Í ß à áâá)ã-ä å á-ä æç}è éâêá)ë áê!á!ì è âá í è âê!æãîï#áð ñò óôõö ÷øù-ú ó ÷øù-ûüø'÷/ýüý)þÿ öó þû ò ó ûÿ #ýú üó'ò ó ø ö ò û)ÿ óýú öý ò þÿ öó ô ÷ö ý Ä Ñ-Û'ÕÉ Ø'ÍÈ-É Å>Õ-Ä Û'Å-Ó Í Ä ÎÞ Û Í-Õ'Ë'Ó ÍÈ É ÍÑ Å Ä Ó Ñ ÊJÅ ÑÃ Ä Å Æ Ç ÅÈ-É ÅÊÉ Û Ò É'Õ-Ä Ñ Þ-Ã Ó Þ ÍÈ-ÍÇ É Û'Í>Õ-Ñ Ó Ä Û Å >Ä Ë ÈÃ'Þ Ô Ì>ÕÇ ÅÌÅÈ'Ó Í Ö Ò Í ×ÅØ Ó Ñ ÊAÍ-ÈÉ Å ÙÑÈ Ø Å-Ä ÊJÍ-Ö Ò Í Ô È Ø Ó ÍÇ Í-Ö Ò Í RÛ Ã ÑÇ ÅÈ-É Í 6Ý ÑÃ'Þ Ì>ÅÈ Ó Í Ö Ò Í ß å æ ì æêHè æ+ï)áç6á ñ6ûùÿ ó ú ý!üóô óú ó ôö-ö-ó û÷>ó#÷>ø ý ýü ý+÷Bô-õ ûô üù !û#ô-øô õ ó" # $%'& () * +, -/./& 0 12% 3) -4& 0 */54& -0 176 +6/8 59:9-;) %/< & 0= > ß ?+ê!áì è âáë xî@!æì îïáê!è æð ñBAû-÷/ý!ü-øAò óô-õ!ú ûC 'öüø ûó!ú ôø-ôõ ó!Dûþ ô ò -ø>ôþûôCAÿ óý!ú öý ò þûô-õ ý÷ û!üø E#÷ø#ýý F G H -/.;6 +/68 59:9-'I*/& - J - K = L ß MJå î N Cæ -ä îïáê!è æ ñHûþÿ ý û÷>ý!ü óô-ö -öó û-÷+ó û þÿ û'ò óù'õ ô ø-ôõ ó !+ôþó ü ý'ò -ó ûûù-ÿ ó ú û!üó+÷ø #ý !ýñ ü ý G H -/.& 6 +/68 59:97-7*%6/8 - K *-& 9O(P 5 925 4 8 %Q- 4+= L ! > - - + >- # / m ' ¡ ¢A£¤ ß aAbî cb)æ!êä îï#áêHè æ ñHþû÷>ôõ ý'ò ÷>ý)þûô-õ ý÷>û÷/ó X ZY!ì æ xæêä áé N á ñHþÿ û'ò óù'õöûô-õ ý'ò ó õ øþ-øûù #óüõ ý ò d-õ óEü -öüý!^ ûþ ô ò ó)þÿ û óô öý þú óóüõ û-÷+ýü-ø/÷ù ûüù-ÿ óõ üø ÷ø-õ ÷/ûÿ öóü ýû!þÿ û6ÿ ý#û÷>ýü ýD ô õ ûõ üýeú ý ÿ û û2÷ ôù þÿ û !ÿ Cý ! ô-õ ø öü-ø öóôþû þÿ û'ò ó!ù õ û÷>óûeù ó!ÿ û-÷#ü 'õ ÷+ý`Hû!ÿ ýö ûÿ ýö/÷øù-ûü-ø-÷/ýüó#ô õ óô-õ ø ] ø-õ ù û÷>ý!^ ûþ ô ò ó)þÿ ûù'õ Dù óÿ üù û÷/ýüý)üý þûô-ö öó ú üø E!#û ÷ ýe ü ôõ ÿ ýõ ûÿ ÷ þÿ ö-ø-ô-ö øE! ] øõ ù û÷+ü ù -÷ ô-øô-õ óC!` ß [Hæã-ä î!ï#áê!è æ \ñ üõ ó !ÿ ý ò ý)þûô ö öóñ ú üø E!#û ÷;þû -öûüý#ö ß fg@Hå î h æê!è æ ^ ô-öù ûú ó!ü ý`HñHþÿ öóþÿ û-÷+ýöýüóô õ óô-õ û÷+ýü Có Eþû ô-øô-õ ó !-÷Gû!ÿ ýö -ô öù ûú ó!ü ý)þÿ öø-ô-ö øEe ] ø-õ ù û÷/ü ù÷i ý ó ûûþÿ û !ÿ ý û-÷+ýü ý ý e ü ôõ ÿ ýõ ûÿ ÷ ß X êãä áì áé N á ñ}üýôõ þ ò ó ß jAîHê!ãæå ï+áé/N áë Y6è æì k ç}êáé/N áð ñ6û!þÿ û!ÿ ý)û÷>ýü ó þÿ öóù-ýöýü óûþÿ û !ÿ ý #û÷>ý!ü ý ò ó-ô õ÷>øù-ûÿ öø-ôõ ø ÷/ýüóþÿ öóö! ] øõ ù-û-÷+ü ù-ýC_ ] ø-õ ù-û÷/ü ù û ÷ /^ üô-õ ýú ý ò ý+÷ l û!'ù û!ü ò ó#ô ûø ù ý ò þûú óý ò øEüý ô ó ö A óù-ú óüõ Cý D ü ò û÷+ýüó#ô ô-÷/ýü !A ÷Gû!ÿ ýö+ö! ýü+ô ] 'øE ôõ ÿ ù õ ÿ ø ýüø ED_ _ _ ` ÿ ûö-ô öó ÿ öóü üù ò ûüýú üû ôø-ôõ ó! 6 -- - + > + >!- ' ST ¢A£¤ ß ïnm«q· « ¦m¶©· ¸ ¹ ¦©´³ À ¨l§m½!¨¾¿½HÀm¼ ¨Gª¬ÀE°;³ À ß oJÿ ûù ò ýe'óù'ôþú ûýõ ý ò ýûþÿ û!ÿ ý#ûñ ÷>ý!ü ý>ò óô-õ!þÿ ûóôó!Dù'õ ÿ óû#ôõ ÿ ù'õ ÿ ý ûù-ÿ ó ú ýüýò óô-õC#ûóú óCp'øù-ú ] ø ý ß q#û ó!ú ó#÷+þÿ û÷>ý öý ò ýö-ø ] ø ý D ûù-ÿ ó ú ý'ò öøüüû ÷>øù-ûü-ø-÷>ýüó+÷ þûôö -öó ú üø E ýöý E#ûÿ ý!ö -ôõ ýú ý ò ù ûú ó'ò üû r õ ø E ýö ß o}ûö-÷/ýú ý ò þûÿ ö !ù û÷>ý r þÿ öó A ó þÿ ý ß s ýõ ÷ ý'ò þú ýüû÷/ýü ó#öý ý F û!ÿ ýö #û ü õ ûÿ û÷>ý!ü óþÿ öó A ó C! Eÿ óýú öý ò ß tAý!ú ó ] øþý e õ ý r D ] eó û ó!ú ó#ôõ ýüû2÷ þó-÷#üeó óýú öý ò ó)ÿ ö-ó 'öø ÷ ôõ ø E þÿ û óô u÷ '÷©ö-÷ öù +ö+õ ø Eü óüýú ó ] ø E)ü ý üõ óÿ þÿ óõ û÷ø ÷>ý r m ß ¨ n;«q·ºª ïn;¨pzº§©À:nm¨Gª»¦ U{|2}Z~p{7/{ ! W ÿ þø^ õ øþ-ø`b#ûóú d ß ô óù'÷>ó!ü ø ò üó Ã Ç Í-Ø Ë'Ö'Û È ËÌÑ -ÅÇ ÊJÑ Ñ-Ø'Õ-Í -Ñ-ÊHËÉ Ò Å-ÎÑ Ñ ÌÉ Í-È 2Ë # ÛÕ-Ñ ÊJÄ Ñ-Ó Í-Ì>É w-Ä ÅÍÇ É Û Í-Ö Ò Í Ø Ó Å-Ä Ñ ÊAÍ-È'Í Ñ-Ã'Þ-ÌÅÈ'Ó Í-ÌÉ wx x x > ÌÑ -ÅÇ y ß õ óÿ ý ø ò üó d ÌÑ -ÅÇ Ø'ÕÉ Ä ÍÇ È'Ë Õ Ä Ñ-Î Ä Í-Ì>Ñ ÊAÍ-È-É Å/Ñ Ã Ä Ë'ÊJÖ Û'Å # ÅÃ Ø ÕÇ Ñ-Ä Í'Ó Ë ÊÈ'Å > Ä ÅÍÇ É Û Í-Ö Ò Í/Õ Ä Û Ë Ä ÑØ Ó Ñ ÊAÍ ß õ ÷>û!ÿ öóü ó#!ö ] ø ó ÷ ó!ú ûù-ÿ ûõ üø ß ûÿ ýú üó#õ ÿ ýüô û!ÿ #ý ò ó ùÿ ó ú óü ó#÷ø#ý!ý F Jÿ û ò ó!üù ýõ ûú ÷>öý ü ó o J)ÿ ûþò ú ó!#ù õ ûó÷>üõ ýü ò ó ý o )þóú ôóõ #û÷>óüýõ üý ó ò ý }ûóüôôõ ûó!÷>ÿ ÷/ýýü òó ý ___ ïn;«q·´ª¬ïnm¨ z´§±Àn;¨Gª»¦ ß ô-õ ûôüù-û÷/û ýõ ÷+ó#öýÿ ö öýü ó þÿ öó ô ÷ö ó p^ þú ýüû÷/ýü óD Eýÿ ûü û !ÿ ý û÷>ýü ó D#ûü õ ûÿ û÷>ý!ü ó` ß ýõ 2÷ ý)ÿ ûöú -öóü eý üýüô-û÷>ó D #û ] ú ÷/û r ÿ ó ú û-÷+ýü ýþ ýõ üû þû ù ûú ó'ò üø E#óõ ý!þý E m v ß ü üó)üýö ÷ødûóú-ù-ýôù ýû÷>øDú ü û÷>øDù ú ýôø öüø ß 6ý!þÿ û!þûüû÷/ýüø#þûþÿ öóö#ýüýú ûC öÿ óý!ú öý ò þÿ öó ô ÷ö r ÷Bõ ÿ ý ø'ø ò üø Eö ó ö üý E ß Aøùú ] ø ýò óô-õþÿ û -óôó Eú ü û÷ø !D-÷Gù õ ÿ ø þûôö öó ú üó ýöø/÷ø-ôõ þ ò ò ó üý)þ!û ÿ C ó ò ß Hý ] ý2ö ýö e-ô Aø r ö-ý!ù û F -ö-û!üý)þÿ öó ÿ ûöþû -ö ó Eù ûú ó'ò üó'ò ß oHû ö ý üýù ûüù-ÿ óõ üó ýö!ø #û ] ó#ô ÿ ] ü r ÷ öýú ó ] üû û ý-õ ûÿ !ý ^ üCþ _ ûýõ ù û÷>eó ýö-ø dýüýú öýe #û ó!ú û÷/ýü ó D üô-õ ý!ú ý ò ý D_ _ _ ` ß þÿ ýù'õ ø Có D ò ó ] óú ú ó#ôõ ûôû÷/ýüø D#û ] eó Aø r ] ø-õ ø ò ó øü ó#÷Gùÿ õ ù E)þÿ û'ò ó!ù'õ ý ED'÷;ù õ ÿ ø E+÷>ø ý ýü ý ô þÿ ó øö ø ò ü óûù-ÿ ó ú ûüeó öÿ ûö ! ý ó }ûüôó!ÿ ÷/ý ò ý ! > - - + >- # / O\ C ¥o¦m§©¨Gª¬«®x¯)¦m°E°±¨ ² ´³ UVW ' S! ¢A£¤ 6 -- - + > + >!- UVW ïn;«q·;¶Àiz´¶Àn;¨Gª»¦ ¯Á§±¨GªÁ½6üJÀq¼ ³ m iC ß ÷ø-ôûù -ù-ûô-ö õCA ÷þûþó ü ûüøE+÷/ó ÷ öó ü ó'ò ô-ö ø E ýöý E!Aÿ ýù #û ] ú ÷>û 7 E)ù û!ÿ óù õ ø/÷Gÿ ý #ý E!#û óú ß ý)þÿ öóÿ ÷/ý+÷Gù-û!üõ ýù'õ ý E+ö#ù-ú óüõ ó ^ Aÿ ý ù üõ óÿ ýù ò ö+ùú óü-õ ó ;û e#Cû óüõ ûù-ÿ ó ú óü ý+÷>ø #ý ý F û üôõ ýú ý ò ô-øô-õ óC!` ß üýÿ ö -óü ó#õ 7÷ ÿ û mûþÿ û !ÿ ý #û÷/ýü ý ô ó'ò!ù ûú ó'ò üû ÷/øù-ûüø-÷>ý ü ýþÿ ý ' SS ¢A£¤ ùÿ ó ú óü ó+÷>ø#ý!ý F }ÿ û'ò ó!ù'õ û÷>ýü ó o þú ó#óüõ ý ò ý óô-õ û÷/ýü ó Hûüôó!ÿ ÷+ý ò ý ß tAýö-ø ÷/ýüøÿ ÷/ü ó ] ÷>ýÿ ýüõ ó õ óÿ ý ø ò üø ß s;)û ] ú 2÷ ý)üý)ù-ý ] ø;ö+óõ ýþ ÷þû-÷#ÿ õ û)þû!þÿ öó ö-ý ò ø E ýö/÷©÷>øü ù ôõ 2÷ óÿ öóü ý)ÿ ûö A ó ] üû þû e öø ÿ óýú öû÷/ýüø ;ô-øô õ ó ó mý û öóù ÷>ýü ý !-ùú óüõ ý ß Hüý -öü eó Aýÿ ö ó òHÿ óý!ú ôõ ø -öüø#û #û ó!ú #ûÿ ø C üýú üó û ß ó!ü öý)ú ù 2÷ ý ò þû ô-õ ý÷/û÷>ó ò÷+ý ø ò óô-õü óô-õ óõ ø õ ÿ ýõ ý)þó÷+üø E+öýú óõ ^ ÷/ü ó)þû Eû !ü-ø E)þÿ ûô-õ ûõ ! ø #û óú ` ! > - - + >- # / ' S£ ¢A£¤ 6 -- - + > + >!- ' S ¢A£¤ º¼»½¿¾ À Á½:ÂÃÄ½ÆÅ!ÇÄ»¿ÈCÉiÊË½¼Ì½ÎÍ ÉÐÏgÑ ÒÓ»pÌ:ÇÄ½¿ÒÔÀ W ÕÖ×2ØZÙ!ÚÛÜ'ÝÞàß!×7áâÚeãä åß×æÖççã ÛÖ7Ü;èé ` <'5%8%: " 6%35 ( 3 ëOìí îïðZñò ð\í ó"ì\ô õ ïðöeì÷ìZðCî\óZõ ì÷ìùø í úbìbô õ ïìCûü ìCý;óðCîbúbô þBÿìCñCÿìîðöúCð ê ê ;í ïúü ûCõ úBîCð ÷CìCñ ÷úüCò ìï2ü úCîC÷Cõ úðBïììbÿûú ðöeì÷bõ þCí ïúï"ïô úbûúÄ÷Cõ ðCî\ìö!û öñïñ ÿõ û îð\ÿþóú\÷ Cö ê Oìbô ú a 2 +)( ' 67$*=+EJ @ J c +E+.F3&" 'd7./#7$ ? <&'$ '#$ +.F3 &" '*=+EJ @ J ê ;ì î "ú Y ì Cí ðöìCîïCõîCðBïö!õ ÿñïúb÷bõ ìZñïûï ú Z ðöð ûCõ îúò õ ÷õ ûü õ ì îbð ðñõ \÷Cõ ûCõ ìZîCð\ô ÷Cú ð[bþC÷ÿ þðCïC÷Cìûïì ü ûúCðZö ö!ðbí ïúÄ÷Cõ úùÿðîbþBóðCîÄþ Z ö ! ê \7ìñ ÷Cõ ú í úì\ô õ ïðöeì÷Cúñ ÿí ðbÿõõ ÷ ú\í bí ìûü ÷ú þCóBõ úCñïûïðb÷CúB÷ìZîbí þÄõ ó í ìbóBõ ú\÷õ þ ô õ úÄí ] ^/_ø ñ ðBñí ï ðb÷CúBïÿðbô úü ÷CóBõ ú ìYìbóBõCí ðûúbñ!öú\í ò õ ÿìû/ü ÷ú õ ö!ì\ô õ îbìûü ÷úý ¡C¢ £ ¤ ¢ ¥7¦§ ¤ ¦ ¨ ¤ ¥©¦ ª7¥ ¢ ¥« ¬2¡®¯° h ÈCÉuÇOÉuÇikjgÉuÊ ½¼ÌuÀ »ml Ò ½¿ÏBÀ »:ÇOÉuÊ a 2 +$ +$ 8 57'7(.;'2 # ( " #%8#%$ ' *J *+ , - " .;+ 01 2 +4<+574 ? 5" 3#46%+- ' R <2 4'E <+.F#%$ 3&" '*t<' @ &')(./'2 # ( ")#%8%#%$ '*=J ¡C¢ £ ¤ ¢ ¥7¦§ ¤ ¦ ¨ ¤ ¥©¦ ª7¥ ¢ ¥« ¬2¡®¯° W P c 3 , E'=+ 672 >, '&" '<+#<" 2 3- "%2 ' <2 '4%' &$ J ( ' P ±/² ¥ ³ ´ µg ·O¸¹ <- 3&+./3&" '" ./8%$ .F+2 4'&" '<'%.;&'N+ '- '*='&$ J=<2 +EJ67$ J<2 +)( '67$ J 3 @ 8=<2 +)( '6)$#6 @ 3E3=#" ? 4/#%4'2 'N J+ I2 +$ B. <+2 +46%2 ? 5%3)( 35%')( #" ? #<" 2 3- " 3./&'<+$ 2 367$ +.F3&" '43N 2 + , ' R 7 %) 7V% A77 ¡ ¢)£/%7 V% ¢ %/¤7 ) %¤7%¥ ¡ ¦ A ¢)£ Y7¦ § ¤ % F7 %%¦ 7)¢)% % %Y) ¨%© ))¢7£F¦ 7 ª ¤7 )¢)7V% ;«F) %/77¤%¥% 7% A% 7 77¢7£77V%% A[¤7 %¤%7)7¢)£Y7¦ § ¤ %% ) % e #$ &" '7( '.;" ' - ';./32 " 3&%$ B.U$ 'N+*+E'- J P P Q P P *=+ , - " ./+ 01 4*" 3&8=6%" '2 J&67B. 2 +4%.F+)( J;#%8#7$ ' *=J<+*=" ? E4%8+I2 +$ 3*=" 0 5" # @ 3.A# E43&" 32 8%4%86%" '* 3E3 <2 48%E3$ &8E+=#%8%#%$ ' *B./d6)$ B2 '*+N > I8 1 ./E2 3 , 3&'<2 48;+62 +7( +&')( : J&6%5 ( +&3- &+ 0 5"7"%+I&" , +&')(%( 3 6)+ 0 5" +#" > N &" ? 5" '=E+5%'- +.F')(./'2 # ( " #8%#$ ' *=J=*+ , ';.F8*=3N3 1 E @ JN" 'N+ 5%43#J ¡C¢ £ ¤ ¢ ¥7¦§ ¤ ¦ ¨ ¤ ¥©¦ ª7¥ ¢ ¥« ¬2¡®¯° ±/² ¥ ³ ´ µ ·O¸¹ x y z{ z { |} ~ .;+- J5 ( 3.r6" '2 J&6%J E+5%'- +./'N+#%8#%$ '*J a - 3&+./3&" ' P P <2 4')( 0 5" '=+E<2 +$ +$ 8<JE+67+ R 57+./'N+ #%8%#$ ' *=J 3 - ' , 8;#%$ 32 3 1 #" ? &" '=E+<J 0 5" 1 E+ #%8%$ J35 ( " d3I8=6%- " '&$*" 3 @ ./2 3 , '&" 'd , ' <2 +$ +$ 8<( '#$<2 3.;" 'J6)+ R 5%4+&8* <2 +EJ6)$ '* a +: 34" '<2 +$ +$ 8<+.F3 &" 3&3)( - '<" ')( <2 +$ +$ 8<;#6%" '2 +./3 1 E+=32 59" .;J* ÉiÍ »¿¾gÅjuÀÈ½¼¾/Ìi P T &3- " 43 A 43N 2 + , ' R P P n 5'&3 P c +&%#$ 2 J675 ( 3 +.A82 4J5%'&" 3 C 3&N %$ 92 +.A 3.F38%G + 0%1 574 ? #$ +&3#%$ ? <J)( '='./+- J5%8 ( &' P ¡¢ £ ¤ ¢ ¥'¦ § ¤ ¦ ¨ ¤ ¥©¦ ª7¥¢ ¥« ¬7¡C®¯ ° W ¬ 3 - '$ 8 +'9*3.O P '$ +E8;<2 +$ 8<+%.;3&" 3 " '<' @ &32 '3- " 4%35 ( 3=C $ 8- 6%+;.F8I2 3&' : J&675 ( '#%8%#%$ '*=JG P ? 486%" .F87#+6" 'N+<+4" +*J P , 85" '=N+$ +%./8%5967+*<+&'&$ B. P '&'2 3$ +2 8" &$ '2 : ')( #JJ , 87$ 6%+.;&" 6)3 C .A867+&87.F3 &8( '#$.A8 @ > 574&" '" &%$ ' 2 : ')( #%G P ` 4%8I6" '<2 +N2 3*+.F3&" '=C 3&N%J" 567 3&E E" 2 $ 8G&+ 2 *3- &'<2 +N2 3*+.;3&" 'd 3- '&<<+*=" &" ? 5" '=+I# @ JN "7I @ ? EB./d P a 2 +N2 3*+.;3&" '+E6%2 8%./574' P a 3<" '2C <2 4'E#$ 3.;" '&" 'A( 'E8&" ' " &$ '2 : '7( #JJ , 8%$ 67+./&" 673G ±/² ¥ ³ ´ µ¹ ·O¸¹ Õé P ÉiÍp»¿¾gÅ[jiÀÈ½¼¾/Ì[i a +2 34<" '2 .F#478;43<2 +<+ &+.F3&8;<2 4'4 P hpÈCÉuÇOÉuÇikjgÉiÊË½¼ÌuÀ » .A86%2 85" '&" '<+2 +4J*' R *" ? E478=6- " '&$ '*p3 $ ./B 2 53*=")#87#%$ '*J ! .A86%2 85" 'I2 36J ( > 5%85%9=: J&675 ( "" $ 2 JE&859=J# @ JN ! .A86%2 85" 'I2 36%B.q.r#<'578: " 6735 ( " .F8*3N3 R Oì\ô úûì÷úYCîe ðbÿí ú ô ú\÷õ úZö!ñ ÷ û eö= óìì ü úCñCñ ðñþ÷ÿðö!ð[ í ðñ ú ê ¡¢ £ ¤ ¢ ¥'¦ § ¤ ¦ ¨ ¤ ¥©¦ ª7¥¢ ¥« ¬7¡C®¯ ° ½pÌ À » ! Q '2 8: " 6735 ( 3<2 4'4;6- " ' &$ 3 P ±/² ¥ ³ ´ µ¶ ·O¸¹ o7úÄô ú!ü úCñ\óZõ ÷bõ óZìô õ ïìCûü ìùí ïÿìZïöeõ ïìb÷úCðBï ÷õ úCö Z ì ûCõ ö=C óàð\ÿí ú ô úb÷õ úÄóÐöC óZì\ì ìö ñïûïú \ ô ÷Cð ûCõ ê n NB- &';.F8*3N3&" 3 P f + 2 *3 - &' $ '#$ +./3&" '*+EJ @ J " #%$ &" ')( '*+ , - " ./+ 01 2 '3 - " 435 ( "67+- '7( &859;: 34=<2 4'4=" && > : " 2 * ? ! 0 5" # @ 3.A# G HiìCî I32 E4+=EJ , 8=&36 @ 3E<2 3578=&" '4I ? E&8E+=+<2 35+./3&" 3=E+6J*'&$ 35 ( "7C <+ &3E=KLM 53 @ 6)+./" $ 'N+;./87#" @ 6%JG ! &" '4I ? E&'<2 4'2 .A8/.D2 '3- " 435 ( "7# @ J ,> 5%'E+=.F'2 8%: " 6%35 ( ")E+6%J*'&$ B.O<2 4'4=6%- " '&%$ 3 Q 86%+2 478%#$ 87./3&8<2 4'432 *=" ? 3*'2 8673 R #6 > E+2 '3 - " 435 ( "%<2 +)( '6)$ B.S.UTVE4" ' P #%8#%$ ' *J e &$ 'N 2 35 ( 3" ./3- " E35 ( 3<+E#8%#%$ '*=J a 2 + ( ' 67$<+E#%8#7$ ' *=J ! ê b '#%$ +.F3&" '=3675'<%$ 3578 ( &' e &$ 'N 2 35 ( 3" ./3- " E35 ( 3 a 2 +)( ' 6)$#%8%#$ '*=J Oì î\ìeò ìïìùÿð ûï eñCõ ð Cí ìCûðöeìb÷õ ú\óñïúÄí ú Äþ ûCõ ô úBðbÿí ú ô ðÄ÷û eîbðbÿþó"ú\÷ Cö öÐÿ bí û ðõ ñCþü úBñõ öC÷õ ÿõîbìb÷úüò ìCïCîCð\ÿþCóú\÷ úðö"õ ÷b÷ ö ñ ìbí ûïìü û ðîC ñ ìö îCð í úì\ô õ ïìûü õÿðbô úü ÷û "ò ìï ê É Í »¿¾X ±/² ¥ ³ ´ µw ·O¸¹ Õé x ® ¯°z±=¯°² ³ J #%$ 3- '&" '=5%'- B.O<2 48%N+$ +.F3 &" 3 ' - '*'&$ J=- JI=<2 +EJ6)5 ( "%67+- ')( &')(.F'2 # ( " #8%#$ ' *=Jd" E'&$ 8: " 67+.;3&" '=3- $ ' 2 &3$ 8%.O" +N 2 3&" 574' R ´ ° ¯® ² µ¯µ¯¶y z · ³ ¸ Y+ 5'&33- $ '2 &3$ 87./d " E'&$ 8: " 6735 ( 3"7+#%4%35%+.F3&" '2 8%478673d6%2 +6%" 4*=" '2 43)( > 5%'=E+2 'EJ675 ( ")43N 2 + , ' R C '. IJE+.F3<2 +$ +$ 8<J%G ¹ z°º{ y »¼½ ¾ ¯ ./8%$ ./+2 4'&" '" ./'2 8%: " 6735 ( 3 &3#%$ ? <&'N+<2 4%8I- " , '&" 3<2 +EJ6)$ J ¿ ½³° ¯ 3$ '#%$ +.;3&" '=C <2 4'4=6%- " '&$ 3G ' , '- " +5'&3&" 'A( '#$.O<' @ &"<+48%$ 87./&3d 2 +4<+5%4%8&3&8( '#%$6%+- ' ( &85)86%- À%. <2 4'5" .;&8*t2 34" '<2 4'59+E4" *;8;E+ <- 3&+./3&" 3&3#$ ? <&'7(: 34%8 ¡¢ £ ¤ ¢ ¥'¦ § ¤ ¦ ¨ ¤ ¥©¦ ª7¥¢ ¥« ¬7¡C®¯ ° ±/² ¥ ³ ´ ¸ ·O¸¹ ~pæ è ÜtÝSÞkß à áÞUâ;ã Þåäpæ á=çtæèDéêYèrëìÞ T 0- / , # & - - / $ U # - 0 & % ' V -- %W #- 0 $- & % ' X 'Y ' 'Y, ' ' $- %$ $0 'Y & % ' - / % U#- '$ # -$ '$ / ' ! %# 0 -- ,% Z [ \ ]J^_ àb`0])cd ef _ ca g hbi `jf _ `_dk i `bg h l ea g hf ^ _ebc^mMn f hop`bg q] \ ad f q^ `bi `0jf _`f ]r]sd ebg hd g h^m_dk i `bg `p \ pe t k i ])e uv `k ha g c^_bòef `hoe]Jhbi hbh je]Ja g h w èjq x bi `bi h # y[ \ l e l h g d e])cd ea _ g_ ]Bi z _hbc_Mbi `_hk ` t b z f `hk i _h^ { z n f hop`bg q]@a ca g `p| S S "2 3 4 567 8 9 63 : 5; < =; ! " #$! % & % ' ' S ()$'$ * + ' , - . - '$ '$ / ' -- %, 0# 1 S >@?BADC EBF)EGAIHJ?JKML NIO"PJC Q EBL F"K)RBH Â Ã Ä ÅÃ Æ Ç È Æ ÉFÊ7Ë%È Ê%Ì È É7Í;Ê ÎFÉ%ÃÆ ÉÏ Ð/ÅÑÒÓÔ è Uê Þ á pèrêYèOë çrâD Ýtß Ý 1 V #% ' * # -$ $ $ - $- , # ! - 0 0 $ 0 ,# '$ 0 $ 'Y -- G $0 $- 0'Y G# - / 'Y, % $ * # U [ \ £i £k i eg `di \ { _ cd i ^ _ ]Bhf g ` { o`b`f h^ { i¤ ¥¦M§¨ \ oeg e]J`hjk i dh^ { ` # $- 0 [ \ _hd|j0`k `pM`bg q]@e l _ `]Jb g f _bc^m l ea g h])^q] \ jf _ coeg e]Bhbi `0`k `pM`bg q]sjejf _` l bi ^m jf _ ` l ai ]J_i v l e jebe]Bbòe| t cî h S S Ê Ê Ê Ê ÞtßqÝ - ' & ' - V # © $,, # & ' $% 1 ' ª çSâD Õ)Ö É × Ø ÙÙ ÚVÙÛ Õ)Ö É × Ø ÙÇ ÚVÙÛ Ýtß Ý ÝêJrë ÞtßqÝ ê/æ ÞUé,Éè æM Z [ S - 0 $ y 0 'Y $ V - / 0- $0 # ' S S S í ®ÿ # [ # # -$ $- -0 # , $- S $ ,%$ 1 - / #U# - 0' S ! $ '$ - # $-, -$ $ ' W -$'$ U - U # '$ 0 ,! * / # X S # - $ / # $ - ''Y #$ ' Õ)Ö É × Ø Ù ÚVÙÛ Â Ã Ä ÅÃÆ Ç È Æ ÉAÊ%Ë%È Ê%Ì È É7Í;Ê ÎFÉ7ÃÆ É;Ï ÐFÅÑ ÒÓ%Ô Èè æ # #$ * ' % Õ)Ö É × Ø Ù } ÚVÙÛ S ¯° ± ² ³ ´° µB¶ · °¸°0´¹¸º »°½¼ ± ¾M¿³ À Á À¸0» º¼0ÃÀ Ä³ ² ³ Å ¾BÆ ¬BÂ ÞSâ;ã Ý Â Ã Ä ÅÃ Æ Ç È Æ ÉFÊ7Ë%È Ê%Ì È É7Í;Ê ÎFÉ%ÃÆ ÉÏ Ð/ÅÑÒÓÔ # # ! $ -% - - -! 0 $ Z [ S 0- , $ # V W ' X S $ -$ , $U 0 #$ % S & $- - ' - S $%' - # # S ' , # % ' U -$ « ' y ' - V # T S Â Ã Ä ÅÃÆ Ç È Æ ÉAÊ%Ë%È Ê%Ì È É7Í;Ê ÎFÉ7ÃÆ É;Ï ÐFÅÑ ÒÓ%Ô ËJÌÍ Î ÏyÐ ÌyÑÒ)Ó ÔÑÕ Ò)ÖUÒy×Ø,Î ÙÑÛÚ Ü"Ý Þ ß Ýrà áÞ â@ãä Üå"æá Ñç Ó è ÔÓ"ç é)Õ ç çÌ)êyÕ Ìyë"Õ ÒyÖÛÌÑÒ"Óyç Ò ìªÔÖrÒ ë"ÒyÓ"ç ÒsÓ ÒrÍ Ô ÍÎ é"ÖíÍ î ï ÌJÕ ÖrÏ ð ÌÑÒ)Ó érÑê éÑ,Ó Ô Öï Ì"Õ ÖrÒyÐ Ó ÔÖñ ò Ù ÔóÏrÒ Ó ÒÍ Î ò êÓ"ç éôê Ìyõyõ"Ò Ñ,ÒyÓésóÌJÐ éñ Ó Ô ÖíÎ Õ ÒyÓ Íï Ì)Õ ÖrÒy× ñ ÌJÖíÒ è õyÌsÏÙÔ Í óÒ"Óç ÒrõyÙ ç Ò ð Òñ î ×éyëyÌ êÕ Ì"ë"Õ Ò"ÖrÏ öBÒ"ó ð ÒõyÒrÍç ò ÷ è éôóÌ)Ð éñ Ó é@Î Õ Ò)Ó Íï ÌJÕ ÖÛÒ×ñ é@Í î Ñ ÔóÌ"ÓÔÑÒyÓéôø éyÙrÏ õyÙç Ò ð Ï@Ð Ï õyÙ ç ù Ñ êÕ Ò)óÎ Ô × éÛÌ"ÙÓ Ò× Ù ÒrÎ ÌJ÷ è é,ñ ò Ù ÔóÍê éy×Ôï ç óÒ×ñ ç ñ é"Í Î"Ó Ì ÑÔ Ö½ú ×Ï õÌyÑÓÔ ÖÛûñ ò ÙÔó ç é)Ö êÕ Ì"ë"Õ Ò"ÖUÌyÑÒ)Óç Ò ü ý0Òñ ø Ò)Õ õyÙç éñ"ÙÓ ÒyÓÔÖ½êÕ ÙÔó ð Òõyé)ÖíÎ Òyó ç éyëyÌôêÕ Ì"×é"ÍÏÑÔ Î Ñþ)Õ × ÙéyëÌ,ñ éyÍÎJÿ Ð éyÒ"ÓyÕ ÌyÌ"Ö@÷ êç éJÕ ÑÌÎ Óç érÌ)êÕ Ò× Ì Ñ,ÒyÓÔ Ñ "ç ÓyÓ ÔrêyÕ Ù Ô ó ð Ò õ@Î ÌôêÕ Ìy× éÍUÌ)ê Ò)Õ Î ÔÛÓ ÒsÖÛéÎ Ìõ"Ùç é T è UêYÞ á Dèrê èrë 0 êFæ ÞSéÉYè æM S Õ)Ö É × Ø Ù Ó ÚVÙÛ ¬¬¬ Èè Mæ S - 0 U ' -- ,% `k eai z obi g c . - '$ -- % þõ7ý;ðõ%î÷ ÷ ó ï/ðÿ ' # !- / ,#,# # , W $ ' #'X +$ - 'Y ' - %- #UY 'U #- , % $ + $ ,% $, $$ $ -- ,% Z y[ 1 V - -0 , $ # % % # ' % '$ 0 # [ '$ , 1 $'Y - - - % % -- U% - U 1 0, 0 * '$ ! ' ' S $ ' Ýqê)Oë Â Ã Ä ÅÃ Æ Ç È Æ ÉFÊ7Ë%È Ê%Ì È É7Í;Ê ÎFÉ%ÃÆ ÉÏ Ð/ÅÑÒÓÔ ÞOà ÝmèqæçqëìâòáÝ èOë , íî;ï/ðòñ=ô ý=÷ ÷ ö=õ7ôAó î=úFý %ù /ö B/ö=ú rUs¡I¢ÿ S æÞ íîï/ðòñ=öM;þú ýõ7î/ù%ý=õ íî;ï/ðòñó ï;ôõ%ö;÷øöï/ù%îú/ûöü;ö;ú ý=þ÷øö;ï;ùÿ ÞSâ;ãYÝ í ®ÿ # [ % # V & , - ' & 0 S * & V 0 $ , # % S ! # ! $, $ / 'Y% 0 - 'Y / $ & - ' & ' $ # S # '$ , U! * G- ,% $ V * " # + # 1 # * '$ U ªW -'Y '$'YX" ,# ''Y & % % $ $ % $ 1 -$D U $ , - #$ * - / ' ) - $ -$ -$, 'Y $- - # 0$ 0 # $ ª0- V ! # $ -$'$ * 0$ # , ! '$ ,'Y $ 'Y'Y - Â Ã Ä ÅÃÆ Ç È Æ ÉAÊ%Ë%È Ê%Ì È É7Í;Ê ÎFÉ7ÃÆ É;Ï ÐFÅÑ ÒÓ%Ô Õ)Ö É × Ø ÙÛ ÚVÙÛ Á Modelowanie Podstawowe zasady modelowania: • Podjęcie decyzji, jakie modele tworzyć, ma wielki wpływ na to, w jaki sposób “zaatakujemy” problem i jaki kształt przyjmie rozwiązanie • Każdy model może być opracowany na różnych poziomach szczegółowości • Najlepsze modele odpowiadają rzeczywistości • Żaden pojedynczy model nie jest wystarczający. Niewielka liczba niemal niezależnych modeli to najlepsze rozwiązanie w przypadku każdego niebanalnego systemu Model jest uproszczeniem rzeczywistości, który opracowujemy po to, aby (lepiej) zrozumieć budowany system Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Unified Modeling Language Slajd 2 z 37 Główni/pierwsi autorzy UML Połączone siły trzech metodologów: The UML is a language for visualizing, specifying, constructing and documenting the artifacts of software-intensive systems UML jest językiem do: - obrazowania - specyfikowania - tworzenia - dokumentowania wytworów powstałych podczas budowania systemu informatycznego Grady Booch – OMT (Rumbaugh et al.) - sprawdza się w modelowane dziedziny przedmiotowej – OOSE (Jacobson) - modelowanie użytkowników (przypadki użycia) i cykl życiowy systemu – OOAD (Booch) - dobrze podchodzi do kwestii projektowania, konstrukcji i związków ze środowiskiem implementacji – Fusion (Coleman et al.) Slajd 3 z 37 Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Trochę historii 02.2009 2004 2001 1999 Wersja 2.2 Wersja 2.0 Wersja 1.4 Wersja 1.3 opublikowana przez OMG Revision Task Force • 01.1997 UML wersja 1.0 przesłany do Object Management Group jako propozycja standardu języka modelowania obiektowego • Utworzenie konsorcjum (m.in. DEC, HP, IBM, Microsoft, Oracle, ...) Wersja 0.9 Do projektu dołącza Jacobson (uwzględnienie OOSE) Wersja 0.8 jeszcze jako Unified Method 10.1994 Początek prac - Booch i Rumbaugh w firmie Rational Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Skupiono się na standardzie języka do modelowania, a nie na standardzie procesów tworzenia oprogramowania Bloki konstrukcyjne: • Elementy (ang. things): – strukturalne (np. przypadki użycia, klasy, interfejsy, komponenty, węzły, ...) – czynnościowe (np. interakcja i maszyna stanowa) – grupujące (pakiety) – komentujące (notatki) (różne organizacje i problemy wymagają różnych procesów, które mogą być opisane przy pomocy tego samego języka) Wersja 1.1 ostatecznie przyjęta przez OMG 10.1995 Slajd 4 z 37 Zakres UML 11.1997 06.1996 James Rumbaugh Wykorzystano doświadczena zdobyte przy tworzeniu nast. metodyk: UML nie jest metodyką analizy i projektowania UML nie definiuje procesu rozwoju oprogramowania Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Ivar Jacobson • Wysiłek autorów jest skoncentrowany na stworzeniu wspólnego metamodelu (unifikacji semantyki) i wspólnej notacji (odbioru tej semantyki przez ludzi) Przy czym promowany jest proces, który jest: – ukierunkowany na przypadki użycia systemu – skoncentrowany na architekturze – iteracyjny i przyrostowy Slajd 5 z 37 • Związki (zależności, powiązania, uogólnienia, realizacje, ...) • Diagramy: – struktury – zachowania Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 6 z 37 Rodzaje diagramów Diagramy struktury Diagramy zachowania Pakietów (2.0) Klas Diagramy struktury Stanów Czynności Złożonych struktur Obiektów Przypadków użycia (2.0) Diagramy interakcji Diagramy implementacyjne Wdrożenia Komponentów Statyczne części systemu Przebiegu Czasowy (2.0) Komunikacji Przeglądu interakcji (2.0) • Klas - najczęściej spotykany diagram w modelach obiektowych • Obiektów - wyobraża zrzut pewnych egzemplarzy elementów występujących na d. klas • Komponentów - obrazuje zbiór komponentów i związki pomiędzy nimi; ściśle związany z d. klas • Wdrożenia (ang. deployment) - obrazuje zbiór węzłów i związki między nimi; wiąże się z d. komponentów, gdyż zwykle każdy węzeł posiada co najmniej jeden komponent • Pakietów – służy do prezentowania grup bytów (w postaci pakietów) i relacji pomiędzy tymi grupami • Struktury - złożonych struktur (ang. composite structure) - przedstawienie wewnętrznej struktury klasyfikatora (np. klasy, komponentu, ...) z uwzględnieniem punktów interakcji z innymi częściami systemu Dynamiczne aspekty systemu Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 7 z 37 Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 8 z 37 Diagramy zachowania • Przypadków użycia - umożliwia uporządkowanie zachowania systemu • Przebiegu - sekwencji (ang. sequence) - kładzie nacisk na kolejność wysyłania komunikatów w czasie • Komunikacji - współpracy (ang. collaboration) - kładzie nacisk na strukturalną organizację obiektów, które wysyłają i odbierają komunikaty Diagramy przebiegu i współpracy są w zasadzie izomorficzne (można “swobodnie” przekształcać jeden w drugi) • Stanów - zmiany stanów systemu spowodowane zdarzeniami • Czynności - aktywności (ang. activity) - obrazuje strumień kolejno wykonywanych czynności; przepływ sterowania od czynności do czynności • Przeglądu interakcji – widoku interakcji (ang. interaction overview) – połączanie d. czynności i przebiegu; prezentowanie zależności i przepływu wiadomości pomiędzy interakcjami • Czasowy – przebiegów czasowych (ang. timing) – funkcjonowanie obiektów w kontekście ograniczeń/wymagań czasowych Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 9 z 37 Przykład scenariusza: student zdaje egzamin Scenariusz to ciąg kroków opisujących interakcję (pomiędzy użytkownikiem a systemem) • • Slajd 10 z 37 Diagramy przypadków użycia – przypadki użycia – aktorów – zależności, uogólnienia i powiązania • Dwa podstawowe cele: – Jeśli brak to koniec egzaminu • Wartość mierzalna: wpisana ocena E zadaje pytanie S odpowiada E ocenia odpowiedz i notuje ocenę • Potencjalne klasy w systemie: aktorzy (student i egzaminator), indeks, karta, protokół, ocena (?) – jeśli ostatnie pytanie to dalej – wpp powtarzane są 3 ostatnie punkty Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) • Diagramy przypadków użycia zawierają Przykładowy scenariusz: • Student (S) zgłasza się na egzamin • Daje egzaminatorowi (E) kartę i indeks • E sprawdza tożsamość S i czy figuruje na liście egzaminacyjnej • • • Diagramy przypadków użycia – modelowanie otoczenia systemu (wyznaczenie granicy systemu i wskazanie aktorów, którzy wchodzą w interakcję z systemem) – modelowanie wymagań stawianych systemowi (określenie, z punktu widzenia otoczenia, co system powinien robić niezależnie od tego jak ma to zrobić) E wystawia ocenę końcową E wpisuje ocenę do indeksu, karty i protokołu Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 11 z 37 Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 12 z 37 Aktorzy • << Stereotypy >> Aktor reprezentuje spójny zbiór ról odgrywanych przez użytkowników przypadków użycia w czasie interakcji Aktorami mogą być ludzie, urządzenia i inne np. systemy informatyczne Nazwa aktora Jedna osoba może wchodzić w interakcję z lub systemem z pozycji wielu aktorów; np. być AnalitykKredytowy zarówno sprzedawcą, jak i klientem. I odwrotnie, <<actor>> jeden aktor może odpowiadać wielu konkretnym Nazwa aktora osobom, np. aktor “strażnik budynku” Aktor jest tu pierwotną przyczyną napędzającą przypadki użycia. Jest on sprawcą zdarzeń Aktor to jest rola, nie powodujących uruchomienie przypadku użycia jest związany z żadną Aktorzy aktywni (inicjują przypadki użycia) i pasywni konkretną osobą • • • • Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) • Stereotypy stanowią jeden z mechanizmów rozszerzalności UML. Dają możliwość definiowania nowych elementów, co ułatwia przystosowanie języka do modelowania specyficznego procesu, do specyficznych preferencji użytkownika czy też pozwala na uszczegóławianie semantyki modelu • Stereotypy są wyrażeniami językowymi (nazwami) umożliwiającymi metaklasyfikację elementów modelu; są wspólnymi nazwanymi własnościami • Element modelu może mieć co najwyżej jeden stereotyp • Istnieje lista stereotypów dla każdego rodzaju elementów, są stereotypy predefiniowane (np. stereotypy klas: aktor, zdarzenie, wyjątek, ...), ale użytkownicy mogą też definiować własne • Stereotypy mogą mieć implikacje semantyczne (ograniczenia) Slajd 13 z 37 Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Aktorzy (2) Przypadki użycia Rodzaje aktorów przykładowe stereotypy • Przypadek użycia to opis zbioru ciągów akcji (i ich wariantów) wykonywanych przez system w celu dostarczenia określonemu aktorowi godnego uwagi wyniku • Przypadek użycia opisuje oczekiwane zachowanie budowanego systemu (podsystemu, klasy lub kooperacji), ale nie określa sposobu implementacji tego zachowania Z punktu widzenia aktora przypadek użycia opisuje działanie mające dla niego wartość, np. obliczenie wyniku, utworzenie nowego obiektu lub zmianę stanu obiektu Średnio skomplikowany system ma około kilkudziesięciu przypadków użycia Czasami wyróżnia się 2 rodzaje przypadków użycia: Urządzenie System zewnętrzny • Czas np. • • Bankomat System ZUS Płatnik Slajd 15 z 37 Przypadki użycia - dokument opisu • • • Dla każdego przypadku użycia tworzymy dokument opisujący przebieg zdarzeń opisany z punktu widzenia aktora UML nie precyzuje standardu opisu przypadków użycia Typowy opis zawiera: jak i kiedy przypadek użycia się rozpoczyna i kończy kto uczestniczy (aktorzy) kiedy dochodzi do interakcji z aktorami jakie obiekty są przekazywane typowy i alternatywne przebiegi (ciągi) zdarzeń przebieg zdarzeń w sytuacjach szczególnych (wyjątkowych) parametry czasowe: częstotliwość wykonania, przewidywane spiętrzenia oraz czasy realizacji (typowy, maksymalny) – opis wartości uzyskiwanych przez aktorów po zakończeniu działania p. użycia Ciąg zdarzeń można zapisać na wiele sposobów: – tekst strukturalny (nieformalny lub formalny) – pseudokod - diagram czynności Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) np. Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 16 z 37 Związki pomiędzy przypadkami - zawieranie – – – – – – – • Nazwa przyp. użycia – biznesowe - opisują jak przedsiębiorstwo (organizacja) reaguje na klienta lub zdarzenia – systemowe - dotyczą interakcji z oprogramowaniem godzina 24:00 Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Nazwa przyp. użycia lub – zbiór scenariuszy powiązanych ze sobą wspólnym celem Człowiek Slajd 14 z 37 Slajd 17 z 37 • Zawieranie wykorzystujemy, gdy kilka przypadków użycia ma wspólną sekwencję podobnych kroków, której nie warto ciągle kopiować z jednego przypadku do innych • Pozwala na uniknięcie wielokrotnego opisywania tego samego ciągu zdarzeń • Wspólne zachowanie jest definiowane w odrębnym przypadku użycia, który jest następnie włączany przez bazowe przypadki użycia • Związek zawierania - stereotyp <<include>> • Grot strzałki wskazuje na przypadek włączany! p1 jest przypadkiem bazowym i zawsze występuje jako pierwsze w kolejności działania «include» pu1 pu2 Przebieg podstawowy (sekwencyjny): pu1 ZAWSZE włącza (używa) pu2 Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 18 z 37 Związki pomiędzy przypadkami - rozszerzenie • Służy do modelowania fragmentów przypadków użycia postrzeganych przez użytkownika opcjonalnie • Oddzielenie działań opcjonalnych od wymaganych • Stereotyp <<extend>> • Uwaga! Należy zwrócić uwagę na grot strzałki reprezentującej zależność - przy rozszerzaniu wskazywany jest przypadek rozszerzany (podstawowy) pu1 «extend» • pu2 Przebieg opcjonalny (alternatywny): pu1 jest CZASAMI rozszerzane o pu2 • Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 19 z 37 Związki pomiędzy przypadkami - uogólnienie • • • • • Związek analogiczny do uogólnienia między klasami Przypadek-potomek dziedziczy całe zachowanie i znaczenie po przypadkuprzodku Potomek może dodać nowe elementy do odziedziczonego zachowania lub zmienić całkowicie zachowanie Potomek zawsze może zastąpić swego przodka Przedstawiane jako ciągła linia zakończona zamkniętym, niewypełnionym grotem potomek Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) • Aktorzy: Czytelnik - inicjuje przypadek, Bibliotekarz Typowy przebieg: – Czytelnik podaje kartę biblioteczną, która jest skanowana przy użyciu czytnika kodów kreskowych w celu identyfikacji – Następnie Bibliotekarz rozkodowuje książki, które wybrał Czytelnik – Czytelnik wychodzi z książkami • Alternatywny przebieg 1: – System stwierdza, że Czytelnik jest dłużnikiem i Bibliotekarz zatrzymuje kartę do czasu zwrotu książek i opłacenia kary, • Alternatywny przebieg 2: – Maksymalna liczba książek na koncie odmowa wypożyczenia • Przypadek bazowy może być rozszerzony tylko w ściśle określonych miejscach (tzw. miejsca rozszerzenia; rozpoznawane przez etykiety; może być ich kilka) Jeżeli zachodzą warunki związane z rozszerzeniem to w miejscu rozszerzenia wykonywane są czynności opisane w rozszerzającym przypadku użycia po czym kontynuowane jest przetwarzanie bazowe Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 20 z 37 Przykład diagramu przypadków użycia: część systemu bibliotecznego przodek Slajd 21 z 37 Przykład: opis przypadku użycia Wypożyczenie egzemplarza • Punkty rozszerzenia (ang. extension points) Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 22 z 37 Przykład diagramu przypadków użycia: część systemu maklerskiego Alternatywny przebieg 3: – Po identyfikacji czytelnika okazuje się, że oczekują na nego zarezerwowane książki – książki są przekazywane Czytelnikowi i usuwana jest rezerwacja • Wartość uzyskiwana: • Parametry czasowe: – wypożyczone książki – częstotliwość: z punktu widzenia Czytelnika co 2-3 tyg; Bibiotekarza kilkanaście na godzinę – czas trwania: typowo kilkadziesiąt sekund; maksymalnie 3 minuty – spiętrzenia: przed długimi weekendami, świętami Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 23 z 37 Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 24 z 37 Diagramy czynności • Służący do modelowania dynamicznych aspektów systemu • Może być traktowany jako schemat blokowy reprezentujący przepływ sterowania od czynności do czynności • Zwykle przedstawia sekwencyjnie (rzadziej współbieżne) kroki procesu obliczeniowego lub innego przetwarzania • Można na nim zobrazować również zmiany zachodzące w obiekcie, gdy przechodzi on z jednego stanu do drugiego w różnych fazach przepływu sterowania • Służy do modelowania przepływu czynności i modelowania operacji • Diagramy tego rodzaju mogą być wykorzystywane w systemach inżynierii do przodu (generowanie kodu na podstawie diagramu) i inżynierii wstecz (odtwarzanie diagramu na podstawie kodu programu) Diagramy czynności Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 25 z 37 Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Przejścia Slajd 26 z 37 Rozgałęzienia • Gdy czynność kończy się, sterowanie jest natychmiast przekazywane do następnej czynności (przejścia automatyczne, zakończeniowe) zakładając, że odpowiednie akcje wyjściowe i wejściowe są wykonywane (o ile istnieją) • Przejścia oznaczane są poprzez zwykłą strzałkę • Przepływ sterowania może trwać bez końca (w przypadku czynności nieskończonych) lub do chwili osiągnięcia węzła końcowego • Wybrany przepływ może zostać również zakończony bez zakończenia całej czynności • Przejścia mogą zawierać warunki dozoru – podawane w nawiasach [ ] dowolne wyrażenie logiczne • • • Rozgałęzienia (symbolem jest romb) opisują ścieżki alternatywne; do wyboru jednej z nich dochodzi na podstawie wyliczonych wartości wyrażeń logicznych Na każdym przejściu wyjściowym powinien być umieszczony warunek dozoru (wyliczany raz, w momencie wejścia do rozgałęzienia) Warunki nie mogą się nakładać i muszą uwzględniać wszystkie możliwości • Słowo kluczowe else służy do oznaczenia jednego przejścia wyjściowego, reprezentującego ścieżkę wybieraną, gdy wszystkie inne warunki dozoru nie są spełnione W UML nie jest określona forma wyrażenia dozoru. Może to być np. tekst strukturalny lub konkretny język programowania Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 27 z 37 Rozgałęzienia - przykłady Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 28 z 37 Rozwidlanie i scalanie ścieżek • Służą do modelowania współbieżnych (równoległych) przepływów sterowania • Obrazuje się je za pomocą pasków synchronizacyjnych; mają one postać poziomych lub pionowych grubych kresek • Rozwidlenie reprezentuje podział przepływu sterowania na dwa lub więcej (niezależnych) przepływów współbieżnych • W punkcie scalenia dochodzi do synchronizacji współbieżnych przepływów sterowania (oczekiwanie aż ostatni przepływ osiągnie punkt i dopiero wtedy scalony przepływ podąża dalej) Słowo kluczowe else Rozwidlenia i scalenia powinny się równoważyć (liczba przepływów opuszczających rozwidlenie = liczba przepływów wchodzących do odpowiadającego mu scalenia) Iteracja Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 29 z 37 Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 30 z 37 Rozwidlenia i scalenia - przykład Rozwidlenia i scalenia - wątek warunkowy • • Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 31 z 37 Współbieżność dynamiczna Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 32 z 37 Sygnały i zdarzenia czasowe (2.0) • Umożliwia zilustrowanie iteracji bez konieczności tworzenia pętli • Znacznik iteracji ”*” oznacza, że czynność jest wykonywana wielokrotnie • Sygnały reprezentują interakcje z zewnętrznymi uczestnikami: – sygnały są komunikatami asynchronicznymi – węzeł sygnału odbieranego może spowodować uruchomienie akcji przedstawionej na diagramie czynności. – węzeł sygnału nadawanego wysyła go do zewnętrznych uczestników. • W sytuacji, gdy chcemy powtórzyć grupę kilku czynności, wówczas można to oznaczyć wprowadzając czynność złożoną (analogicznie do stanów złożonych na diagramie stanów) składającą się z podczynności Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Do przepływu wychodzącego z rozwidlenia można dodać warunek (tzw. wątek warunkowy) W trakcie wykonania, jeśli warunek jest fałszywy, zakłada się, że z punktu widzenia scalenia wątek ten jest już zakończony • Zdarzenie czasowe – pozwala zamodelować okres oczekiwania – krawędź wchodząca do zdarzenia czasowego oznacza, że jest ono aktywowane tylko raz. – zdarzenie czasowe bez wchodzących przepływów jest cykliczne, co oznacza, że jest aktywowane w odstępach czasu podanych obok symbolu klepsydry Slajd 33 z 37 Tory (1.5), partycje (2.0) Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 34 z 37 Tory - przykład • Służą do podzielenia czynności na grupy, z których każda reprezentuje jednostkę (np. przedsiębiorstwa lub organizacji) odpowiedzialną za przydzielone czynności; każda grupa nosi nazwę toru (ang. swimlanes) (analogia do pływalni czy bieżni) • Tory wskazują na umiejscowienie czynności i przydatne są zwłaszcza w modelowaniu procesów zachodzących w przedsiębiorstwach • Każdy tor ma unikatową w ramach diagramu nazwę; sam tor nie ma żadnego szczególnego znaczenia, oprócz tego, że może odpowiadać pewnemu bytowi ze świata rzeczywistego i reprezentuje określone na wysokim poziomie abstrakcji zobowiązanie realizacji czynności • Tor może być zaimplementowany przez co najmniej jedną klasę • Na diagramie czynności każda czynność należy do dokładnie jednego toru, ale przejścia mogą przecinać granice torów Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 35 z 37 Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 36 z 37 Przepływ obiektów • • Obiekty związane z czynnościami lub przepływami można umieścić na diagramie i połączyć je związkiem zależności Można zobrazować również np. zmiany stanów obiektów (w nawiasach [ ] pod nazwą obiektu) lub zmiany wartości atrybutów (w dodatkowej sekcji poniżej nazwy) Inżynieria oprogramowania (Wyk. 2) Slajd 37 z 37 NDOQPRTS U V WYX Z []\_^0Ua` OJbJSQcQd ·¸Y¹»º9¼ ½ ¾¿MÀ$Á ÂJÃ ¿TÄ Å Æ Ç ÈnÉ ¿>ÊnË>ÌMÁ Í]Î ÂJÃ Ï Â_Ä ÊnËÁ ÈaÐ>ÐJÑ ÂJÃ ¿MÒYÄ Â Ç Ó ÀÁ Å ÓMÈ Á Æ Ó ¿ É Â Ô Í Ð Õ ÒMÁ Ì>Ö Ð>×>ØjÉ ÍMÁ ÂjÍ>Á ¿DÁ Ñ]Ð ÀÁ Å Ó ¿jÍMÁ ¿ Ù Ú Ö Ô]Å Û ÐÐJÜ Ã ¿ ÓnÐ À¿jÍjÁ ¿ Ý]Þ ßMÞ àJáMâMãMàJá>ä ¿MÊ Ñ Â È Î Ø À Ñ ÂjÃ Ê Ñ Â È Î ËnÀË Ñ Ã Ð Ä Â È Î Ð ÀÂnÄ Ì_À È Î Ø Ã Â_Ä Ü Á ÂJÃ Ó ÂmÊ]Á å Ñ]Ð Û,ÖnÀ¿ × å À$Ë]æ¿ × ¿>Í>Á ¿ Ï ÖMÍ È ÒYÄ Ð ÍM¿ É Í]ÂÊ_Ë_Ê_Î ÂJæmÖmç ÖMÊ Ú Ö × Á ÌYÄ ¿ È Á Â Ê_ËnÊ]Î Âæ Ñ]Ð ÀÁ Í>Á ÂJÍmÖ]Û Ð Ê_Î å Ñ Í>Á ¿ è ÊnÀ Ð Á æ Ö Ô ËnÎ ÈaÐ À$ÍjÁ ÈTÐ æé ! "$# %&(' )' *,+-/.0+1*(2 ' &4365$71&439847030*: ;' 703=<>7=?A@CBD2 74EF',.9G(' *9BHJI,K LD71BD' *,HM@ ë N(e_\_f gTU0hji klhmf `nijRnU][>o_RTXpe DC>FEHGICJ Ê È Ú ¿]ÛJÍ>Á È ¿ R ø nÿnþ nþ_ÿaúS T U t Q]x>&t V ö Î Ë É ÈTÐ,Ñ_Ð Î Ð æ ÈTÐ ÀÁ Â,æ¿nÄ Å Û Ð Ê]Î å Ñ M syQx]2 Û Ð Î ¿ È Á Â ×>Ð Ê È Ú ¿MÛjÍ>Á È ¿ ú SW U R ø nÿnþ nþ_ÿa M sJ| XrJx>t ö Û Ð Ê_Î å ÑÐM× Ã ¿jÍjÁ Ò Ó Í]ËÎ Ë É ÈaÐ Û Ð ÐÑ ÂJÃ ¿]ÒYÄ ÁYÊ È Ú ¿MÛ Ð À$ËnÒ Y ú SZU R ø nÿnþ nþ_ÿa L L Q4=Kl ÂHÃ4ÄÆÅ Ç Ù Í È Ð ÑMÐ>Ó _Ë ÒYÄ ¿jÆ>êQÖ>Í È Î mÛ Ú Ö ×>Ð Õ è Æ Í_Î Â × ÂJÃ mÊ Ó ÂjÃ ÐJÈaÐ è Õ Æ Í]Î Â × ÂjÃ Ñ_ÐJÈ ¿ Ô ç é Ö È ÃË Äçé Ñ Ã Ó Â>Ê]Ö & $ ö Í>Á Â Ð>× Ã ¿>ÍjÁ Ò Ó_Ð Í]ËÛ Ð Ê_Î å Ñ Û Ð Î ¿ È Á Â ×MÐ MNOP | Q L <>=@?1 A"B Ù "' ' j ' $ '' ¢ £¤ ¥' ¦+¥'£¤ § $&¡ ( []\ ^*_*`'a+b2_ c&d egf"hDij_k^l2_2e-\ m+^*m4mb2mn _*o\ `$a+b2p+qrl+_'s t `+\ _q ÚÛ"ÜÝÞ+Ûàß$á 2â ¥ ã ä $£å ¥' ¤' æ çèé ää & ê ¥ ' ¥ä$ ¥¥ § ç ë ì â í â ä £3 ë îï ÞÜ$Ü'ð ñðá&ò é å âé ä$¥ ç ¥' ë ì ¥ä$ ¥ ó' ¥åä' ¥ æ¤&£¤ ¥$ â í â ç ç â ¥ ¥" ¤ ä $ "¥ ç â ë °Y± ¤ ² ³ ® µ®¶ ¢ ßY"Þ+Û[Z+á2Þ\ïá "£å¥ ' ¥ ä £ ä] â ¥ é ¥' ¥ ¥ ä £3 ¥ ë ¡è è ç í ë ç ë ì ë Þ ^ ^_åÛåï ` ç ¥ä âè ¥ ¡è ó ç4 ¡ ë a8 £ ã ¥¤ä ä¥ ¥ ¥$ ¥' " à£ ã ¥" æ ç ì ç ç ë £à ' ¥ ì ñò1b c&á&Û ç ¥' ëì ¥ ¡è è "£ ã ¡ ì £¤ & ¥ ¥' ¥' é ç è3$¡ â è Ù Ù Ù ç B C D E FG HJI Ed efg[h ij Ikl1I1HmG DkD <<< ã & ' í ã & ã & &¦ í è â ã & "'¦ " ;6; í è â &% £$ $ â é è @ 3 £ $ $ ¥ $ è â ¥ä¥ % £¤' é è ' ä'¥ é % è £& + ' ö'ÿõ+ÿýký 4õ ký ø 'ýú õkÿ ý *ÿ 7 ¥'£ â í 69è Ô4ÖHË2ÃÑ×ØkÖÉÅ£ ÷ "!#! æóä ¥": ;< < =6> &? 8 í »¼ ¯ ½ ¾ ¿ À¹&Á ÖIÊkÓ¥¤ÑÌ ± ²#³ ´ µ ¶·¸¶ ¹ I#ºl1»F3¼½ G ¾&DF-¿ DqÀº C À3M G Á¾ ¹ ÂÃ »3¿ Ä}I Å L1DÆD Å1Ç kD d IkIÈG » ¾ ¹ À L1D ¹ I Ä G Dº ¹ ÉqÊ1ËÌ ÍÎ Ï ÐqÑ ÒÓÔ Õ Ò}ÕÖÏ × ØÙ ×ÐÓ1ÕÚ ×Ø-Ù Ñ Û Ü1Ý Þ ßÝ"à&á â&Ýã-äå æ ÝçXèéê à-Ý[ëì-â3æ Ý6èê Ývçí Ý6äéî[ï-ä6áã-é ð ñòá ó ñÝà&Ýoñîoâ&å ë6ß ó ô6çå õæ âê&å æ â ö-ð ë3çæ â ö í Ý Ýí ÷&ëæ éå îqò é-çë3à-éò Ý3í à-é Û øë Þ âãé ð òoá â3í âvîoâ6å ë&ß[ß3í Ýå âêäÝ3îoâêë3ìâ3æ Ý-è ê áù ß&ñ6á ú çáXß6ñ&á â&ß6ñ6á èñâ3à6á ïû ~y x| ~Jy 3 C D E FG HJI E FGK DLMN OP QO RP S T RU VXW â ¨ © ª «©$¬ ®¬ ¯°±®° ²® ¯³¤°´¯©'¬ ¯µ ¶« ·&¸¹'º w xzy {}|m~[| " #xw y ~[v}| v w JwXx#| " B °Y± ¤ ² ³ ´ µp®¶ $ )* +-,-.&/1032 465 í è ã ä à $ ¥ ' ¥à ¡ ' '£à ¥' ¥ ¤ ¥ ó â â é&â è¡ ¡'è ç AûÊË'ÌFÍHÎIÊ2Ì ìíJîQï>ð í>ñ ßjãJò ï ÝMájä ïJô ß]Þ õ,ð í$/ ò á]âMã ï ( 0JßMânà î ß>ã>àJájä ö ý0 ý ú ú_ü$þ aþ aønù Yø]ÿ ú _ÿTø 1 ÷ Tú Tø_2ý Týþ]ÿ þ ýþ , lù]þ_ÿ pý ú þ û ÿnúYû lø ú øaý úYû nþ ú$ù]þMÿ )]÷ Yú nú_üþ ø _ü úMü ÷ þ]ÿ÷ øYû ú øMÿ Tú]÷ û ÿaú n3 ø nþpù]þ]ÿ ú _ø÷ _ÿ p ý ù Tú]ÿ þù þ þ_4 ü þ û ú ÿnþaù ø ú]ü9ù þ þ]ü ný0úMÿ û þ 5 Yý Tú *6 þ]ÿ 7 ôõö2÷ ø ùûúkü õöýþ÷ ú+õ+ÿDý >÷ õ õ a&^*u*v \ b*\ _2ewmb&p+qxeye-\ t z{$a&_ c `+\s t a&p2z'|2egl*} _+o} mqj_+ewmb*\ m4~ "+$m+2mkk J|}~ -[|vxmw 3|"- }y x ë ÈÉÃDÊË'ÌFÍHÎIÊkÏÑÐÒÅÑÓÕÔ4ÖHË+Ã4×ØÅ *ÿ þ÷ ÷ _j¡ ¢ £Y¡ ¤¥n¦_£Y¥]§ £Y¤T¨m¥Y©$¤Tj¡ ¤ª «n¬a®j¯ ä % í&í !J'ï # á ( ò ö ìíJîQï>ð í>ñ ßjãJò " ï !$# í ÝMÞ àJáj" ø ú úMÿ ú ø YønøM÷Tú û þ Y ý ný0 ü ù $ÿ ü ) úMþ û ø]ÿaú ý*n÷ ÿ ú aþnù]þ]ÿ þ ú ÿ ú_üø ý ú$ùnø ý+ ø>ÿnþ_ÿ þlý1÷aø û ú]ù nÿ )]÷Tø Yþ aþ]ÿ ú ÿT ø þ a÷Tø Yø ný4+ý n÷ , ÷ þ ú ú]ülúMÿ aý-Tú , øaýpÿ þ . ê Ð ÛMÊ]Î ¿MÀ Ð ÀÂ Ó ¿>Û>¿jÍ>Á ¿jÆ ìíJîQï>ð í>ñ ßJãJò ï Ý ó íjñ ãJò á]Þ ñ ßmÝ]àJÝ_Þ ï>ô4õ ö ÷aønù]úYû ülø_ýþ]ÿ ú$ù_ú û úþ þ û ú ø Týþ þ]ÿaú ] ø ú_ ü ø ú ú>ÿ ú 8&9+: . Y ø Tøný nþ nJ¡ ¢ £Y¡ ¤¥a¦]£Y¥_§Y£ ¤a¨¥T©¤aj¡ ¤$ª «_¬T®j¯ q r!sQtJuv(s w x>yJz{>u$| }p~>_p j j Y>]n Y }Q$ j _a~j } Y}$ >JJ~M } p J p_T~j } >M ; ë í ê X+ $£3$ â ¥ ¥": ;3< < 8-> 7 ç ä2 ' ] & ä åä â ¥' ¥ ¥ ¥ ã ä é â ¥ ¥£¤ èé ~vy x| ~y 3 ''¥ § èé ê ¥' w &Jox¯[Xm°wJx}-| " {}|#© n gojqp1r Htsvu u ¨ © ª « ©'¬ ®¬ ¯°± ®°² ®¯³å°´¯©'¬ ¯µ ¶«·&¸¹'º w x¦y {}|}~[J| " JxwX§ y ¨-1J&#©¦&6ªvx¬«&w J x}y [®Jw 3|#"& my mx »¼ ¯ ½ ¾ @ Àk¹&Á ¨ © ª «©$¬ ®¬ ¯°±®° ²® ¯³¤°´¯©'¬ ¯µ ¶« ·&¸¹'º »¼ ¯ ½ ¾ ¡ À¹&Á #%$'&)(+*-,.!&0/)12&43!576-8 S B < = > ? @BA CD ? @EA F G H IBJLKMBN O P QSR T UEV W V X YZ [ V T \ ] XV X Y^_X Y V X W` a W V [ `R` a Y _[b IBMEcdKMBeLfH gdh P QSRQiU j [ ] k \YUBl X YBT a R_[`^ k ^W mBl W n o G W lRLQpmBW VY] \ qQrX s XlR j a R s T U!] Y m Y Vt u ^YBt j RQ à YEu U QSWBV X W oQvt u ^Y \ X QrVR _'u W ^X YwV X Yi] Y à G ^W xQ!W u W Va U Q!W VYt UBt u WQrVYm ^ X W j WBV X Y b yEKgdNzSMEz P m ^ X { TX `^YEu Y x UQiY _[!QSRQiU j WBV X [ Qi`^ Rà TX \ qL\ q u U V X U VR\ qLUBtYEu W \ ] X^W tY QrV X W tU t u WQ!V Ym ^X W j W V X Yt u ^R!QrX YEs [t u ^YEt j RQ!W \ q à YEu U QSWBV X Wb |B}e| KLNNEMBef P U tYBu W \ ] Wi] Y à a u WBT a U Q!W V WS] W T U V X YEtU m ^ X YBs V WX _[` XlR n a W Ti^W t u U] YBT a UQ!W VW o W lR t u ^Y l X Y xBW n tUBt u WQrV X YwVWQiY a x m Ru ~QrVUEs Y xBs Y QSRQiU j W VUwX V VYUBtYBu W\ ] YP V t `Y [ YBVa X W s bV W!a R _ `W _rR _4UBl X YBT \ X Y b G G G G ¢¤£ 5¥(S,¦&¨§4© *«ª 9:; <v Dd E@ D¦ B > >Ûw DBC> BçBEA ÀÛ D >BD C> è E D ? EdBA D d > E> A d C CDd è B dÛ Þ > E D BwEDBCA é >dBA >E >Ûw > >dÞ BEDÀBD >E >Ûw ê D Ûw>dÞ BED æ H e P t W u W _Ya u QiY ] \X U QSRoBV X Y_LU YwlR n _rU m RZ X T U Q!W VRb }KLf P t W u W _LYa u QSR ] \ X UQSR _LU YwlR n _rU m RZ X T U Q!W VRrQ\YEs [Lt u ^YBTW^ W V X WX VZ UEu _W\ ] X QSRQiU j [ ] k \Y _[b H e}dKLf P t W u W _LY a u QiY] \X UQSRo _LU YwlR n _rU m RZ X T U Q!W VRb ¬Li®¯°L¬LL±²L°L³´L´¶µ·!¯¸ ²r°³´´%´r¬¹´»º µ·!¯ ¼Á¯Â¿ ÃLÄ ¬ÆÅL¹Çd® Ã ³Å ¿ ¯ÈLÉ° Ã ²pÊ D > Dd> > Cw FBr> C> F A E DEA d 'FE BEd CL d d > EBE ü ý þ ÿý Xý ÿ A > þ*@ B C D æ Þ > >À E Dà C Ø D DB E>B@ DdB> E = þ>?*@E0 >F >Bþ F ?3@ æ ü÷ òBùú ü òdõó ö ÷ òø ù ô ú ûdü Ø C Û>BE>ÛwBB>E CL DdD ? è FB EE d DD ? è FB EBd Üi @BA G "! #$ % & ')(*! +#,-,./ 0-0! 1 )2)( %3& (04 ü ý þ ÿý Xý ÿ / M £ § /)N 5 K æ BA é DB >BCLDBCEDEE> AED D CA é > FE >BC>EE DÞ >A Þ A @ dBBD ? è > EBÛïD @ Dd >B > d B>B@ > Ü+DBCA é >BA À > DE@ >B@ > Ø X üø óBö ÷ ø ö +÷ òñ ûEô B à C > d DdBA d EEDdÞ Û é D = é @ DdB DBA >ÛA A BED o " <* 3 ¡*¢*£*¤* ¥ ¦ § ¦g ¤"3¨* ¢*£© ªI¦g«¦L¨ ¬ § ¦¨ ® )¨ 3 ¯ ° ± ²*³ óµ ² ¶G·0¸¹"²«± ²º"»I´ ¼ ½o¾ ²*¿"³ À ÁG»I¸Â ° ÃÄ³ ´¶I´Åo² Æ ¸²º"¹± ÇÄ·´ È µ É ¶I´"Å É ³ ½¿ ± Ê Æ ËÄ¸«± ²³ ¸ ·ÌÄ²"·À É »I´"Ë"À ÍÁ"Í Î ë !" ü ý þ ÿýd ý ÿ Ï ¡"¤ ¨" ®"Ð ) ® Ñ 3 IÒ Ó¦L ª ¬ <"ª Ð § ¥ ¡"¤)¨"ª¡*Ôg¤I Õ £ª*¬ )* ÄÒ ¬_" *"ªg¤ÏÖ £3¢ÄÖ ¡ Ö3 ¯ § £) ¢*©) Ö"Ò 3¨ <§ *¦g ¤")¨ 3×*¨*ÄÖ ¡¤ ¯ Ò ¤ ¦ ªÒ ¯ § ¢ÄÖ ¡ ¡"¤ ¨ ® ¡* Ø Ù ÚÛ Û Ü Ý ²*ÌIÁ ¼ ²Ë"´³ Ë"À ¸gÞ »Ä¸± ²«³ ½¿ ¼ ¸"º"¸ËIß ° Ü Ý º"²*Ã à ´"º*ËÀ ¸¼ ¸º¸*Ë Ü"Û Û á Ý ÁG²«Ë´ ¼ ÅË"À ¸ ¼G¼ ¸"º¸*Ë á Ý º²"·²³ Ë"À ¸ ·À ¸³ ¸gÞ »Ä¸*± ²g³ ½"¿·À â ÁÄ¸G¼ ß ° ° ¿´"± º"»À ¸ ¼» à ² Æ ²*Ë¸³ À ÁG»Ä¸*¿² ã ÁIÀ ²ÃI± ¸ ã ³ ´ËÄ¸ ¶ É ·ÌI²¶ µ ´ÁÀÄ³ À ¶Gµ Ç »Ä´*ÃG± ¸"¶ÄÊ·äå æ Û Û çè*éÛ Û ê ë Ë"Ìì"íì ì î*ïð*ì ì ñ ü ý þ ÿý Xý ÿ ` \ ` a ` a YBu Y U a R trà W Vm WBu m UQSRo ] tUa U _YBTSm ^X Y m ^ X \^R\W j k X _t s Y _LYBVa W\ ] { t u Û mBTW o WBs YV X Yw[m U à { t V X Wi] WBT Uwt [ l s X \^ VR \q ] Y x UX Va YEu Z Y ] `~ Q!o WBV XX \qV X Yu Y W s X ^ [ ] YP V X Y _LU V WL^W à k t X n t u Û mBTWra W TX _'tU a U _TX Y _b 0 (3.m& +{,x| +0} 2w:<;o;0~ / M £ *ïî7/ * ° EDBd> C> è >E @BýÀ DBC @Bý D DÛ àBC \ ` c ]e^ G Ø BA C @ D DdÛDECA C DBàdÞ EA EA D >Þ AC ÛwDEEÞ C Þ Y EA dEA BÛ D B> EDEE> C> è D C @ ý b fg& 0,& (0 hikjmlnoipnoqrsorhtq 9* m0o * ; æ d >dBA @ dBA > >E d>E ED CdF b c ]d^ Ø C @ D DdÛDBCA D >EÞ A C Þ Y dEA dBA EBA wCDdÞ D % u 6 v (w-0,x4y,-8 ,.m+0/ z-2/ 0-20/ )2 o+0/ D > 5 60+0'3"! ,47./ & 68 + (049.7:<;; JLK \ ]_^ ¡ r" / M £ § /)NPOí5LQSR¥©î«/&)î«/ * DEBàdÞ B Û)> BC BÛ E@ ê A @ B BÛ EED DEE > dÛ Z Ø DE > Û[ ç D DdÛwdÛwD > CA À >BC > é A è Dd>d >Þ ÀA DE Cw D BA DB @ >dFBÜ E d >BA @ BA A EBEA @ EA >C7Þ A ? @BA >B@Bý DE >E@ D E D Ü E à C ü ý þ ÿýd ý ÿ TUV W ñ ûX üû X ü Ø CwA é d DdÛA Y E dÞ Û Û æ ã ã l X Vm äBäP åd[ V T a b D Bá Ü â !" = þ*>*?@ D DdÛDBCA > BCwBA Þ A A @ ýA Û Þ Û > @ >BC> Ø þBÿ @ EÜ ÀFBÝDEDÞ E>w A ßw B ÛÀA F d C = à d Þ SF Ù DdA ½¹ Ã Ñ¶Ó Ô Õ Ö ÍµL·r¯ËL°ÂÎL¿ × ¿ JLK ðLñ òEó ô¦òEõdó ö ÷ òEøBùBô ú ûdü Ø BA ÂÛwDE é Û A è B D ? BdEA @Bý B Û Þ > B DEBB>B@ Dd E D>EEA ¦ >B C þBÿ d ØÙ F Ú Ø DBEÛ A > F BEd É¹L¹L°Ë²Çi·wÌiÈ´r¬·'ÍÎÏ²L¹ Ä ´r¬À¿ µ·!¯ÐÇiÑÒS® Ã Ò4ÍdÎL¿ ìí£ / &«6 £ / , £ &ïî7/ & æ D µ·!¯ ¼¾½À¿ "B" !" Î ª § "¦£ ¥ ¦ § ¤ £"Ò "¦g Ð ¡¤ ¨ ® ¡* % § ¦« ¤3¨* <¨3 Õ ª'& § ¤ ¡"¤ª"Ò Ð ( Ö ¦ £*¦g Ò )¨"ª3Ø Î "IH r" "!$# ) ¨*¨ ££*Ò Ä¦ ¦ ¥ ® ¡* ¦ ® ¡IÒ ¨ "¦« ©3¡ÄÖ "*Ä¦3 + "¡GÖ Ñ Ó Õ ¨ *£¤IÖ * *©3 ©*¡GÖ ,-.-/10324 -56$798 :<;:"=9>@? -<;A6CB0<D4 E FA:/"G FH8 4 IF=KJL03234 -5M6 NDO798 :<;:=PJ ,-<.<-3/@0324 -56$798 :<;:"=KJQ? -;A6RB0D4 E F:</"G1F 8 4 IFA=3>S0324 -56 NDT798 :<;A:U=9> ò ó ô õó)ö ÷ øGö ù úIûøGú"üGø ùIýúÄþ ùIó3ö ùÿ gõ ù qrtsvu w <dM Ud $"UU AMR ' b U""A" U" < M <AA U$"b< M < L" A <M $ U' b U U" "d< <U ¡ ¢£ ¤<¥"¤¥<¦M§¨¡ ©<¦ª« ¡ ¬QMMUMA UdU HA " UUd " " " U U A A$U "U AM"A<U RM MM' MU ®U b U RU MM "C< " AA " b U UM$ U U" A H A"b " UAMMMUM3 U $ CbCU ¨M ¯ U AMMMdAR<" A"'<U < ° UR$"" "U <" ¨" U ""< UR xy{zu y |"}$~ qrtsvu w xy{z{u yÊÉËyLÌÎÍÏ¶Ì{ytÐRÑÏ $ "' U A §b¡ ±<²ªU³U¥² ´"µ dA MM' MU b ¨<U "¶U H" < AU ¶ U" ·"U d$ U"MM UA ¸ MMM' <U ¹Cº'»d¼ ½ ¾ ¿$ M " M® ¹dÀ3ÁÂUÃ3¾UÂUÃ3Ä ¹dÀ½ Å'ÆÂUÃ U" UM RCUUU M M< UA U Ç À½ Å¨Æ<ÂUÃ ¿<"UUUM® " ¨Mb ¸ ¨ "UA ¯ UMHM"M¨<" < " A M ¶U$ U"" xy{zu y k l ] m n oi pKio ¬îU< AM ¨$ U < ®U " <" < U$ M" bd U M" U<MU"MUM" " "U MH" MU¨MU$ U" U9 $" U A M" H AUM UA " î <U U |Mê¨~ è U ¨M ¯ U "$MU "Ud" ðñ ¢UªMòó ¡ U¦ô ²3£ õ§Ë¡ ¥"ô ¢£ ó ¢« ð ¤ ï<R< M < ¨MM' ' -9 ? @;A BC@= DE)FGDFHJIK L= DMBCD@N= OL 9-@OFK @BCFG-@JD)P < EO-7 FHQ9L8EOR IL-= L-H;FA = >-BTSA = PU A P= LK 8EO-R Ù ç U A U ¯ M d AUM" "M " < " "M U MU U ¨M "M ¯U U Ù ç ¯U U" A <A M M MMd $ U R< A" U " ®M HM" " < U $U U Ù è UUMMM' <®U ¯A < M M L U M Ud A HU M Ab"d "<A U Ù ç "M"d U<'MH A U " H C< <" H " " " ¯U " k l ] m n oÈ pio y"!$#&%trtsu w xyz¶u y ')( ¦ ð ¦ ñ ²"§¡ * ³M¦¥¡ ¦ ¿3UUd ¯ " Ù U M M d M ï9 UMMU$ <" C A< M" U UU¨ "dMH MAC "$ MM' MU Ù Ù + UR A" AM Ubd ¯ AAU "< UM$ "" <®M b<M "U "U" A MH UMM U"M Ù ï9 UMMU$ <" UUd "' "M A UM k l ] m n oé pKio .{y1 Ï 2 ztr 3 Ðîu 3 M ¿A$ < M ÜM<M UAMM ® R "M UM d'< U A < " <M tA MU M< U Ü "MdtM " < æU d A "'< æ < $"Ü Ù å UMHUUACÝAMMd "" <®U M"A <æ M"U < ö ú ÷ ÷ü ýþ ÿ ÷ ù3ü ï9 M V W X YWZ [ \ Z ]RÂ_\ ^M` \ ]ab^ cd]WZ ]$e f$YAghij Ù è <M Ù V W X YAW<Z [ \ Z ]R^_M\ ^` \ ]a¨^cR]WZ ]de f$Yghij å < $ bUM ML<< M ®U < RUUMU M U < M$"MH" U U ¯ b UM< ®U" $A M MM M < Ud $ < A U ·9 MU¨MU$ MU b¨ U ""< U MU ° U Ud H" "<M "R U ¯" Ad " AU ë'âQÖì ã íã à9ÖP×Ø Ö ¿ '" U' MU " <" CM A $"" ®U < A U <U "t$ M ¸ MMU$ <U "Ü Ò@Ó$Ô ÕPÓRÖP×<Ø Öt×PÖ ß à9áKâtã ä Ö Þ U $t M" UU ""UU bM"UA<U HM ¯ U Md®"U ÜUMM" HMMd U ®U RUUMU'M M M ¯ UM U U M"A MU <U U Ù Ç À3ÁÂMÃ3¾UÂUÃ3Ä ¿"U" AMd¨< b MU "¶A " V W X YWZ [ \ Z ]RÂ_\ ^M` \ ]ab^ cd]WZ ]$e f$YAghij qrtsvu w Ò@Ó$Ô ÕPÓRÖP×<Ø Ö <$ MdÚ M ¿ M ¯UM Û ® < MUb " "< $ ¯ AA$ MU" U" $U ¯ ¯" " ÜAC" Ü ¯ M M M Ú MÛ ÝA<" ¿ A ¨<" < A¿ ¯" " Ù 5 k l ] m n o pio V W X YAW<Z [ \ Z ]R^_M\ ^` \ ]a¨^cR]WZ ]de f$Yghij qÍ<xu#v/ w ynxyxËu yLÌÎÍyvz|{y/Q y"!~}{LÐHxÏ zu y 9F= 7 VFJ: W = >9 ? @XH;@ < 8-L)BYED8LODE Z 8L I@-9S A LBM7 FJOFK P;[ 8I-\9-@JLA = E-6-PA >B B]E-K 7 ODLK 8EOR;8-LJI@-9-SA LB^7 FJI@-D@-SA L ? EOR_ ` a b cde : W = >-9 ? @XHJL)SDODFG->K 8E)9-@-SA f I)9@ BM8 f A = DL;OFK Pg[ UK LS E;DLI= D E h L W 8-7 @8F;Bji]kk_ 7 8SA L-8OFlCm:@6-7 FU A W = >-9 ? @B]EYh FS A FG-DFHXIK L= DF-H"UK LSEm 7 U LA @= L;9-@OFK @-BCFG-@ 7 8SA L-8A 7 LA FJ: W = >9 ? @;A BC@= DEMF-GDFHJI-K L= DFJOFK P I@BCFN= A E-IFJ:OFK h F-SA-A EIF-HnI@A f G@-BYEH W = >9 ? L-\oE-I;I@A f G-@B]EYh FS ANUK LS Em 7 ULA @= FH)p U A >N= FG-@;B]SDES A U7 FJ@6-7 FU A E)HJL h q 9-L8FG-@ I= D@-9UL = F-m 7 8FJ: W = >9 ? @^h FSAN8L;9@SU @8-L-K SD EH I@-D7 @H;7 FXL6SA = LU O h 7[ 6L= 9-D7 FhSDODF-G-> ? @B]EH)_ 87 < OFK PSFJ:D-8LODF87 Fr6EA P W = >-9 ? @BCF-G@JDLK F < EM@9 D8LODF8-7 L;OD fs O7IP-6K 7 OD8FhOFNK P V W X YWZ [ \ Z ]RÂ_\ ^M` \ ]ab^ cd]WZ ]$e f$YAghij k l ] m n o-, pKio V W X YAW<Z [ \ Z ]R^_M\ ^` \ ]a¨^cR]WZ ]de f$Yghij k l ] m n ot pio ¯ "¢¡Yv£¥¤§¦¨ ©1ª¬«)"® n¢¡ £ê¤§¦¨ ©vª¬«Mn®ìëîí1¡ïuðvª ñ ¨ò °M± ²³µ´ ²µ¶v·¸ ²¹Xºµ»´ ²¼½¾ ¿u¼» ± ÀµŃº»± ¿µ·Á ÀÂ¨±-± ÃÄX¼-ÂX± Å ¼·ÀÂgÂÆ½¹Á ²N¸ º Ç¿-¾ÃNÄÂr± ¸ ± È¼-²ÂJ± ¿µ´ ²É ËÌÍ ÎÏ Ð Ñ Ê ÒMÍ Ó ÔÕ-Ö-Í Õ ° ± ²³µ´ ²µ¶Æºµ»± ¿ ·Á ÀNÂ"Á º$Â"¼²¹²×N¼± ¿$¿N³ ¼¿µ¶uØN¸ ²N´ ¼r× ± ²³µ´ ² ¶u½Ù·¸ ²¹u¸ ½N»X¹-Á ²Á Ú-Ã¼Ç²$Ã-¼ ÛNÜ-Ý M ×± ²³ ´ ²N¶Ù½$± ÇÁ ¿ ´ ²N·Ã¾ ± Þ ¯ Ê ² ¶u± óuÉNôµ± ´ ¶r² ¹± ¿N×N¼± »²NõÙö ß]¸ ¿NÂJ·-± ÷ ß à ²×N¼± ¿ÙÇ²NÃ± ¹·XÇ²Ù·ºÇN·´ ¿ Á Ç-¿âá ¸ ½N»uØN´ ºÁ ºNÁ ÚØºÂ;¿Nã¿N³¼¿ ¶ÙØ¸ ²N´ ¼-¿ ¯ ä ¿µ¸ ¿µ¶"¾ ¿N¹Á³ à ÀÂJÇ ± ¿¬¶rºN×¿µ¸ ºNÂ;² Ç ± ¿$¹-Á ´ ½ ·Á ½N´ ºµ»± ¿µ·Á ºÂ;Ú-ÃÄ$å]Øº ¸ ¿N³ ²$ºµÇº¬Ç²Ù´ ºµ»N± ¿µÇ± ½Ù´ ¼½Á ÀNÂ M º»± ¿ ·Á ÀÂ"¹-Ú-¹-Á ¿µ¶u½XÂÆ½-¹Á ² ¸ ºµÇ-ÚÃÄ$¶rºµ¶r¿µÇÁ ²ÃÄ$Ã-¼-²¹½ ¯ ¯ æC¼Ã-¼¿³NÀµ¸ Ç± ¿¬ØN´ ¼-Ú-×N²NÁ Ç-¿âØ´ ¼-Ú$¶rºN×N¿ ¸ ºÂX²NÇN± ½r¼ à º ç º ÇÚÃNÄr¹Á ´ ½N·Á ½´µ×N² ÇÚ-ÃÄ ×ø$É°^¼± ² à ×µúÙÉ°^¼± ² à ×Nü¬É°C¼N± ² à ÇN²¼ÂJ²NõÙö ù]´ º ×µ½·Ã ¾ ²÷ Ç²¼-ÂJ²NõÙö ûY²×N²µÇN± ²÷ Ç²¼-Â;² õuö æ^ØN´ ¼-¿N× ² ç ÷ º¬ÉNùC´ ²ÃºNÂJÇN± · ÉNßº ÇÁ ²N·Á ÇN²¼ÂX± ¹·ºNõ¬ö ý]ºÂJ² ·÷ þ °)ù]´ ²ÃõøúNüNÿ ¹-Á ² Ç-ºÂX± ¹·º õµö æ]¼¿ ÷ - ;- uJ X X ^ Á ÚØõÙö µ¿¸ ¿ ºµÇ-÷ Ç ½¶r¿ ´ õ ö øúNüå ÿå ÷ µ ;- $; J X- g1ª ©"«Yð ë® èé M í1¡Y¤"®~"òÆïâ©¨ © ! " # "%$ &('*)+'*, &.-/)0-0"21 3 '24 ! 57625 8 '29 : ;<6%= # &>@? 9 A;7B+)(B+)*, C+DFE 4+? 57'2G 9 $ , &%H I &> ' C+D<GKJ J J L MNB )0-<CKAO&2I &%4, )*D/$79 &P$79 -(9; 5%H ; 3 62;*5 8 Q+" DO', 5> &RQ "2, H ; &%B 501@H =7Q2" DS5%$79 50, )+A T VXWNY(Z<67"[H &75.? 9 ;*57A> 9, &21K"(;+576K5%$79 50DS) 4"%H ;*)+'*, )*DS5%$ &(' 3 Q 5%49 &2, ) B+)+, C DUDFQ &2D/$ &PQ ".H A> & WN-(9 &2'*; A*;+&%$29 &RB+)+, C DUD\Q+5%4*9 & , 57A2T(Q "7;DS5%? 5P$ 5(;+5%H ; 3 62; 5K$79 &P$79 -(9]> 5%4 1.H =7Q 5%-^9 _`"2'+, : Q06K"0;+52DS5%H , " a A29*Q25%4*9 &2, C Db> &2'+,.4".$+, H ".? " DS5.$+)/cd4"%$+, H "%? 5(D/9 67"KA;7$ " a A 9 E A; :2a 8 '74 ! 576%$79 4C2DF-<" # &RB+) 8 D<9 67"7A*; $ 5.G 5Â; :2a 8 =74*H )+, 52L _`"%B7H ; &(;*5.Q7H "*> &%4, " DS5%$2&RQ 5%4+9 &2, )O'74 ! 57675> 3 '29 : ;(Q "76K"%B7$+) A T<;2$ 5KA;+&%$79 "+DO"R9 H 52;+&.-e' 9 : ;7-(9 &.$79 5> 3 A)+A2T(B+)+, C D<J2fd5%49 &2, )(Q " D/9 $7$+)(B+) 8 ; 52, &%-gQ+" D<9 3 ;+5%$+& ; &0'+".B 3 Dh'7Q "2'+C%B^? = i $ )2G7$+57, "%-(9 52'*,@B 5%H 62;+"('2Q C*> $ &(DS& D/$ : , H ;2$K9 & - ;- uJ X X èè M ª ñ nòb¨ª ví"1ª ©g«M"® 4 ! 5K6%$79 45%-(9+Q 5%4*9 &7, = -<"21 3 B+) 8 4+? 52'+)7G79 $+, &.H I &*> '+)2G74"%-(Q2"%$ &%$*, )7G*D : ; ! )7G "%Q &.H 57A> &.G7Q7H ;*)7Q 576%4+9= # ) A 9 5%G 6%9 521.H 5%-/)0"%H 52;(9 $7$ &[Q 5%4*9 &2, )0E DFQ7H 5K4, )+A*& $ 5%? & # )0=7$K9 45 8 ;7B+)+, $79 &21K"0; 521 ! : B79 5.$79 5[Q 5%4+9 &2, C DSL | ± Û × ¼ÚX×NÂ)ºµ¶$²$¿µ¸ ¿µ¶r¿µÇÁ ²µ¶$±-± ¹Á ÇN± ¿¾ ¿ r ¼-² ¸ ¿ ç Çº ÜÝ È¾ ¿ ç ¿µ¸ ±¼¶u± ²NÇÚX×N¿ ± ÇN± Ã¾ ± ¾ ¿ ×µÇ-¿N³Nº ¿µ¸ ¿µ¶r¿µÇ-Á ½u¶$º³ Å ¹ØºNÂ)ºN× ºÂJ² Ý ¼¶Ù± ² Ç-Ú ×µ´ ½³µ± ¿³NºÞÂ"ºN× ÇN± ¿N¹± ¿µÇN± ½r×Nº¬·¸ ²¹ ¼-² ¸ ¿ ç Çº Ü Ã±º »¹¿µ´ Âr½¾ ¿ È³×NÚ$ÇNØ}¾ ¿×Ç² ·¸ ²¹²$Â)Ú-¹-Ú à ²$×Nºu×µ´ ½³µ± ¿-¾ ·º ¶Ù½ÇN± ·²NÁ ÚÈ ¾ ¿N×µÇ²¬·¸ ²N¹-²$¼-²ÂX± ¿ ´ ²r×µ´ ½³ Å ¾ ²µ·ºuÃ¼ ÛNÜ-Ý × ²NÇÚ-ÃÄNÈ·¸ ²¹²;¾ ¿N¹ÁØ² ´ ² ¶r¿NÁ ´ ¿¶ÆºµØ-¿µ´ ²Ã¾ ± ¯ ß ² ç × ÚrØ² ·-± ¿NÁ ¶Ù½-¹±-¶Ù± ¿ Ý ØN´ ¼ÚØ ± ¹-² Ç Å ] ÇN²¼Â Û È·Á À´ ²XÂJÚ´ À ç Ç ± ²$³ºÙ¹Ø-º Ü ´ ÀN× ± Ç ÇNÇ-ÚÃNÄuØ²N·± ¿Á ÀNÂ¨á Ç²¼Â;²J¾ ¿N¹-Á Ç²NØN± ¹¿ ¶$ã ¯ µ ;- $; J X- ©^jMÆ kml^© ù]² ·± ¿ ÁÁ º¬½NÇ± Â;¿µ´ ¹² ¸ ÇÚ$¶r¿NÃÄ²NÇN± ¼¶ Øº×N¼± ² à ½r¹· à ²×µÇ± ·ÀÂ¨Ç²$³µ´ ½ØÚXÂ × ºÂ;º ¸ Ç-Ú¶1Ã¿ ¸ ½Þ Ç²$× ± ²³µ´ ² ¶$²ÃÄ Ø ´ ¼¿N× ¹Á ²-Âr± ² Ç-ÚM¾ ¿N¹-Á¾ ²N·º$¹·ºµ´ º¹-¼-Ú-Á¼ ± ¹-¼· Å ¯ ¯ è ^ n-¿ ç ¿µ¸ ±-Ç²¼ÂX²ÙØºµØ´ ¼-¿N×¼-ºµÇ²;¾ ¿N¹-ÁµÇ²¼Â Å ØN²N·-± ¿Á ½rºNÁ ²Ã¼²¾ Å Ã¿³Nº¬¶rÀÂr± ¶rÚXº opqrKs t u v s t w xzyr.t { ÈÂ¨Ø ´ ¼¿NÃ± ÂXÇÚ¶vØN´ ¼-ÚØ²N× ·-½ ¶$² ¶rÚ$Ç²¼Â Û Ø´ º¹-Á Å ¯ ~² ¸ ¿ ç Çº Ü-Ý ¶Ù± Û ×¼-Ú$Ø² ·-± ¿NÁ ² ¶$±-á ¼²ÂX± ¿µ´ ²¾ Å å ÃÚ¶Ù±·-¸ ²¹-Úã]± ¹Á ÇN± ¿¾ ¿È-³N×Ú$± ¹-Á ÇN± ¿-¾ ¿ ¾ ² ·²µ·ºµ¸ ÂX± ¿µ·;¼² ¸ ¿ ç Çº ÜÝ ¶Ù± Û ×¼ÚJ×NºÂ;ºµ¸ ÇÚ¶$± ·¸ ²¹² ¶u±Á Ú-ÃÄÙØ² ·-± ¿NÁ ÀÂ - ;- uJ X X è ^ `&%? 57Az> 50D ! 52'2$2" a A 9, "(521.H &21K57A> 5RA*5 ! 4" D/9 , 5PE B+)+, )<;*576K&%4*? 5%H " DS5%$ &(' 3 D Q 5%4+9 &KA 9 &%+1K62)(Q 5%4+9 &7,*> &2'+,.$79 '*; A*;*"%$+)<1.9 $ 3 D '+;*)+', 4*9 &S> &71K"0'74 ! 576%$79 4*9 745 # 62) B+)+,*> &7'*,2D ! 52'7$ " a A+9 3 67"%4 ! 576.$79 &/> &76%$2&21K"RQ 5.4*9 &2, = L fm5.4*9 &2,*> &7'*,K".B+'*;+5%H &%-$ 57;DhcdB+)+, )<, &21K"0' 5%-<&21%"PH "762; 5> =(-^=+'*; 3 -(9 & 8 =7$79 457, " DS&P$ 57;D )ODb> &71K"RH 5%-<57A2T fm"K62;29 5 ! $ 5RQ 5%4+9 &7, )(-050'*; A*;*&21KC.? $ &(;2$ 5KA; &%$79 &.G+1K62)($ 576/> &76%$ )2-QKH "*> &%4, &%Q7H 57A2=> &(D/9 &%? &(; &2' Q " ! C+D<G ;04, C%H )+A2T(45 # 67)0$79 &2; 5%? & # $79 &^"%Q7H 57A+" D/=> &<D ! 57'2$+& 4+? 52'+)/c%D )74"KH ;+)'+, 5%$79 &RQ 5%4+9 &7, C DFQ7H ;+&KA 9 DS62;29 5 ! 5R4".$+I ? 9 4, ".-$ 52;D X/(7 zP^ P 7 P7 K +OK* 7+ +¡ ¢% ¢.+%£2X*¤K2K¥ O72¦]2§* R¢7+¨ K ¤ OK [ P©7ªK P(¤2¢7K« PR ¬ R 7K ¤ OP7+ %£ µ ;- $; J X- è M Ó ÉËÊÌÍPÎ Ï<ÐRÍ ÑNÒ &('*)^Í,+.-KÍ0/21ÐPÊ3 ÔÖÕ ×KØ7ÙÚ7Û Ø Ü Ý Þ7ß à á7×%ÛKÕ ßâ ãeä+á%ß+Õ å æ ç<Ø%ß+è å Ü é á.Û áOê å2Þ*æ7ãUæ á%ß+ÕÞ á%ëeÞ2ä Ø2Þ â%ì ê á%ß¡ã Ó 9 ë^ä2ØKè æ Ø2ãSá%Û7Õ å^æ ØOê å7×%Û Ø2Þ+æ è Ø%Û7Û å^Ú+å2ÚãSØ%é å%Û7Õ åPç ×2Ú7Õ å%é Ø%Û+åPì í*æ Ø%ëhê å7×.Û å2ÿKØ ã í7ä á7×.ß*ç<á7æ è í2ì7ç+æ â2ãFÕØ%ä2å%è áKÙzê Õ*ß+é á2Þ+í Ó ä á%ß+Õ å7æ ç^Û á(×KØ2Þ*æ ð ä0×7ØRì í*æ â ãF×%è ç ÿ.Õ å2ÿ%ØPä á%ß*Õ å7æ ç î+å ï åKé Õ+ì+í*æ.ì ð × ñ ÙíOã à á Þ7Û Ø Ü Ù2Õ ñ ä á.ß*Õ å2æ çNê å2Þæ ò.ó2ô7õ ö ÷ø*ù ú û ü7ýþ*ãSâ ãSÙÚ+á7Þ¡ê å2Þæ Ó Ô;:<>=<Ø%ì7è á2Ú+Ø ãSá%Û å/ê å2Þ+æ7Ú áRä Ø%ë0Ø7Ù ñ Ú+á%é å ï Û Ø Ü Ù+Õ+ç+Ú2çKä å à ÛKÕ Ø%Û å*ê Þ+æ å%è å2Ø2æ í7ä å%ë (?!@A!B é çKì C!DD 8EE þKßæ â%è å0ã Þ2ßá7Ú2çê ñ þ ï åRä á%ß+Õ å7æ ×KØ2Þ*æ ð ä7Û+í<×%é á(Ú+á ãSá.è æ Ø Ü Ù2Õ×7Ø2ãSØ%é Û å7ÿKØRä á%ß+Õ å7æ ç(Õ ë(ä Ø%è æ çê ñ Ùå2ÿ%Ø^×7á%Û í0ä á.ßÕ å2æ Ó è â7× à Ø ã í^ë<á(×KØ2Þ*æ ð ä0×7Ø0Ú á ãSá%è æ Ø Ü Ù Õ+ä á%ß+Õ å7æ ç0×7Ø7Ù*å%é Ø ãSå2ÿKØ mí*æ ÷2ù7ö 2ù ú û .ýmë0Ø ï åPì+í Ý ã/Õ ×2Ú Õ á%Û+íNê å7×7í2Û7Õ åPä7è Ú å2Ú0ä2Ø2æ Ø%ë(ßâ ã/þ7Û á7æ Ø%ë^Õ á2Þ*æ ì í*æ ò ú G ?@AB è Ø2Ú+Þ+Ú+å%è Ú á(Ø%ì+Þ+Ú+á.è%Û á7Úã è â7× à á^Ø(Þ7ß à á7×%Û7Õ ß*ÕÙ*å%é ç0û ä Øê á ã/Õ á(Þ2Õ ð Ú á2ÿ.è Ø ï å.Û7Õ å0Þ7ä7è Ú+åKÙÚ Ø Ü Ù2Õ+Û á2Ú*ãSý H C!D!D 8EE Û7Õ å(Ú7ë(Õ å%ÛKÕ á^Ø.ì+ÞÚ á%è ç^Û á2Ú*ãFÕ F ù ú û ýdÛ7Õ åRë0Ø ï åPì+í Ý ãhØ2ÿKâ%é å0ã/Õ ×7Ú2Õ á%Û+í^Û+á(Ú å ã/Û ñ æ è Ú^ä á%ß*Õ å2æ ç<ã ßæ â%è í ëhê å2Þ+æ7Ú á7×7åKß+é á.è Ø ãSá.Û+í æ è Ú+å.ì+áPßØ%è Ú+íÞ+æ á Ý Ú(Û á2Ú*ã mñ ÙÚ2Û7Õ åRä7ç7ì7é Õ ÙÚ2Û2å(Þ ß à áK×%Û7Õ ßÕ+ä á%ß+Õ å2æ ç<Þ*æ á%Û2Ø ã/Õ ñ ê å2ÿKØ Ó Ó Ê4365!78)^Í,+%-KÍ0/21 ÐPÊ 3 Ü Ù2Õ å ï ßØ ã í+ÙI" Õ C!D!D 8EE Õ Û+æ å%è åê Þ Ó J@á%é å ï Û Ø Ü Ù2Õ K?@A!B dá%ß+Õ å2æ7Ú á%ä7è Ú+ízê á Û7Õ Ø%Û+í/Ú(Õ Û7Û+í7ëû ! ý Ó L`Ú ð2Ü+Ý ä7ç7ìKé Õ Ù*Ú7Û ñ ä á%ß+Õ å7æ ç(Û á2Ú+í*ãSá%ë/íNê å2ÿKØRå%ßÞ7ä Ø%è æ å%ë ë0Ø ï åPßØ%è Ú+í*Þ+æ á Ý Ú+å(ã ÞÚ+í*Þ+æ ß*Õ Ù#"Rì+íæ â ã/þ7Û7Õ å2Ú+á.é å ï Û7Õ å MKNOKP Q(RTSVUIN(WXP Q Y Z[UI\X(Q^]_NOKP Q(Ra`cbdNIe f ØK×RÕ Ù#"/ã/Õ ×7Ø7Ù*Ú2Û Ø Ü Ù2Õ k gUlS_g#R%OP Q[W[\[m!n\ ® ¯ ° ±z¯² ³ ´² µ@¶]·z´¶¸ ´µ¹`¶ºmµ¯² µd» ¼d±]½+¾¿À rs+*Ïtu5 v 1RÌ Û7Õ å(Þ ñ ä7è Ú+å7ÙI" Ø7×.Û7Õ å ÁÂ µ Ã Ä ÅÆ ÇK¿+È k Z[\g#R h ]iZ\VRjQ(W\ P Z[UoPK\_RjN(noU.N e f nS6epQ^](NOKP Q(R ® ¯ ° ±]¯*² ³ ´² µ@¶·´¶z¸´ µ¹¶º@µ¯² µm» ¼d±z½+¾¿À Êj'*)^Í6+l-%Í0/w1ÐPÊ 1x)41y5/Ê 3>-oz4/ ÁÂ µ Ã Ä Å%$ Ç%¿+È |UÍs}yz,~ÐPÊ 1ÐPÊ3x)41y5<Ê 34- z0/ Ó :`Ø2ÿKâ.é Û7Õ áKÛ7Õ åRä á%ß+Õ å2æ â ãUÞ à ç ï í/×7Ø ì7ç ×KØ ãSá%Û7Õ áPè Ø7×2Ú7Õ Û(ä á.ß*Õ å2æ â ãFÕ]ê å2Þ+æ ì á%è ×2Ú ØRä Ø7×KØ%ì7Û åR×2ØPç Ø2ÿ%â%é Û7Õ á%Û7Õ á ß+é á2Þ Ó má.ß*Õ å2æ í2þKßæ â%è å(×7Ú2Õ å7×2Ú7Õ Ù*Ú ñ ä2Ø ä7è Ú+ØK×%ß*ç^ë<Ø2ÿ ñ Ú*á2Þ+æ ñ ä2Õ Ý ì í*æ í ì á%è ×2Ú7Õ åê%Ø2ÿKâ.é Û åPû ç+Þ+Ú*Ù*Ú å2ÿKâ à Ø ã/Õ å.Û7Õ åKý@é ç7ì<×7ØK×7á ãSá Ý Û Ø ãSå Ó má.ß*Õ å2æ í^ì7Õ Ø%è ñ Ù+åRç ×2Ú7Õ á à ã ç Ø2ÿ%â%é Û7Õ å%Û7Õ á7Ù."Rä Ø7×%é å2ÿKáê ñ æ åê Þ á%ë<åê@è å7ÿ.ç7é å(Ú+á2Þ+æ ð ä+Þ+æ ãSá(Ù+ØRß+é á2Þ+í Ó NÕ å(ã Þ*Ú+íÞ+æ ß*Õ åRÛ2á%è Ú ð ×2Ú7Õ áRû ÛKä I`ý ç7ë<Ø ï é Õ ã/Õ áê ñ ç2Ø2ÿKâ%é Û7Õ á.Û7Õ å[ä+á%ß*Õ å æ â ã ® ¯ ° ±z¯² ³ ´² µ@¶]·z´¶¸ ´µ¹`¶ºmµ¯² µd» ¼d±]½+¾¿À Ó ÍPÌy36~ Í0/21 Ð[Ê 3} ÁÂ µ Ã Ä Åaq ÇK¿+È + y)t>- z0/ ® ¯ ° ±]¯*² ³ ´² µ@¶·´¶z¸´ µ¹¶º@µ¯² µm» ¼d±z½+¾¿À Ó ã/Õ ×7Ú+å%ÛKÕ áPä2Ø2æ è Ú å%ì7çê å%ë/í ê å2Þ*Ú ÙÚ å0ã/Õ ð ßÞÚ+í+ÙI"(ä Ø%è Ùê Õ*Û7Õ ï ä á%ß+Õ å7æ í/Ú+á ã/Õ å%è á*ê ñ Ù+å ë0Ø ï Û2áRÛ á2Ú*ãSá Ý ÕÚ á%è Ú ñ ×7Ú*á Ý Û7Õ ë(Õê á%ß Ú2ì7Õ Ø%è å%ë ÿ.è ç7ä+í(ä Ø%ß+è å2ã/Û+í+ÙI"(ì+í+æ â ã dá%ß+Õ å2æ í<Þ à ç ï ñ ê åK×2í2ÛKÕ å^×KØ0Þ*í+Þæ å%ë<á2æ í+Ú+Ø2ãSá%Û7Õ á^Þ ß à á7×.Û7Õ ßâ ã Ó må.è Þ7ä å%ßæ íãSá^×7Ø2æ í ÙÚ+í/Ø.è ÿ%á%Û7Õ Ú á7Ùzê Õ*ÕÞ+æ è ç7ßæ çKè í<Þí+Þ+æ å%ë(ç7þ7äKè Ú*í0ÙÚ+í2ëgß à á7×2Ú Õ å ë0Ø7×7å%é ç p aIa _ ap% a j¡j¢ Þ7Õ ð ãFÛKÕ åê@Û á7Ù2Õ Þ7ßOÛ2áPä+å ã<Õ å%Û/Þ+Ú+Ù*Ú*å7ÿKâ%é Û*í<á7Þ ä å%ßæ7Þ+í*Þ*æ å%ë(ç H7Û áê ÙÚ ð2Ü Ù2Õ åê `á*ê Ù*Ú ð2Ü Ù+Õ åêKÚ*á ã/Õ å%è áê ñ å%é å.ë<å%Û+æ í ê åK×%Û å2ÿKØPè Ø7×7Ú+áê ç £ Ó Ó ¤ pa¥%p ¦ §j aj p¨ ja©_ p ª «p©Kj% ¬ ¥l% lj¡¨_©®p% ap%§ ¡j©_ j l§ p©(Tl j% j j ¯°_±K²(³´ p% ¦ « p ¥ §%p l a©(%a ¥ap ¬ «j¢ ¤ pa¥%lµa §% p%alj ¡_©®jl ap%§T ¡©[ a %%p pp¡ pT ë<Ø ï é Õ ãSíNê å2Þ+æ.ä Ø7×7Ú Õ á à Û á[Û7Õ å.ë<á%é+Û7Õ å2Ú á%é å ï Û2åRä á%ß+Õ å2æ í2þ2ßæ â%è å0Þ ñ ã à á Ü Ù2Õ Ù2Õ å%é á%ë(Õ á%ì+Þ+æ è á%ßÙê Õ+Õ Þ+æ Ø2æ Û í+ÙI"/Ú<×7á%Û å2ÿ%ØRä7ç7Û7ßæ çOã/Õ ×2Ú å%Û7Õ á Ó ©®% ¡pa¥l§j« aa aplj%jap ¦ «_% µa¡ ©K¡a§T% ¡j p¥a ¥aa §%j¶ .«a p j § ¥%¡_p%§j ·p© pp©_ % § aj¡T¥l a% ¡a¸a§ ·l p.µa l p j_%¥¡T¶ §Ta©Klj .§T a %¢ ® ¯ ° ±z¯² ³ ´² µ@¶]·z´¶¸ ´µ¹`¶ºmµ¯² µd» ¼d±]½+¾¿À ¼má.Û Ø%Û7Õ ÙÚ7Û á(×7å.ßØ%ë^ä Ø2Úí Ùê áPÛ2áê ã í ï Þ*Ú+å7ÿKØPä+Ø2Ú7Õ ØKë^çOã í7è â ï Û7Õ áPä åKè Þ7ä åKßæ íã í£ ä7è Øê åKßæ Ø2ãSá%þ7ä7è Ø7Ù+å2Þ*Ø ãSá.þ7Õ ë^ä7é å%ë0å%Û+æ á7Ù*íê Û á%þ*ãS×.è Ø ï å%Û7Õ Ø ãSáPÕ+ä7è Ú*í2ä 2ç ï í Ù Õ á <0Ø2ÿ ñ Ø%ì2åê ë0Ø ãSá Ý ì+í*æ í(è â ï Û2å2ÿKØPè Ø7×2Ú áê ç £ ¤ Í[Ìy3u~ Í0/21 Ð[Ê 3)43u+#78)43u5-#t>/º1u+ Î»[Ê - 3u5-%Í ÐÊ Î Ï<ÐtRÎ» `Ø2Ú7ä á2æ è çê ñ ÙOá.è ÙI"7Õ æ å%ßæ çKè ð Þí+Þ*æ å%ëRç(Õ Û# Ø%è ë<á2æ í ÙÚ7Û å2ÿKØ(Ú0è â ï Û+í+ÙI"(ä7çKÛ7ßæ â2ã <è ÿKáKÛ7Õ Ú+Ø+ã/á%Û2Õ åPë<Ø7×7å%é Ø ãSá%Û+í ÙI"(ì+í+æ â ãÖãhÿ.è ç7ä+í7þ7ßæ â%è å Ó ÁÂ µ Ã Ä Åa{ Ç%¿+È ¹ Ó aj¡jp p¨% %§T «% · ©Kl ©(a©K ÁÂ µ Ã Ä ¿a ÇK¿+È má.ß*Õ å2æ í/ãFè ØKé Õ+ä åKè Þ2ä åKßæ í*ãFè â ï Û7Õ ñ Þ7Õ ð ØK×> á2Þ á7×%þ+ÿ%×2í ï Þ ñ ã à á Ü Ù2Õ Ù2Õ å%é á%ë(Õ Þ*ãSØ%Õ ÙI"(ì+í+æ â ã/þ7Û2á æ Ø%ë(Õ á2Þ*æ á2Þ+áK×2íOÚ á ã/Õ åKè áê ñ ê å7×2í2Û7Õ å(Ø7× ãSØ à á%Û7Õ á(×7Ø ½ Ù ç ×7Ú*í Ù."#¾dì+í+æ â ãI¼dá ï ×2í0ì í*æ.ë0Ø ï åPÛ á%é å ï å Ý ×7ØR×7Ø%ß à á7×%ÛKÕ åSê å7×KÛ å2ÿ%ØPä á%ß*Õ å7æ ç7þ á%é å0ã/Õ å.é å> á7Þ+á7×Pë<Ø ï å(Þ Õ ð ê å7×%Û Ø7Ù*Ú å Ü ÛKÕ å(×7Ø[Û7Õ å7ÿKØ(Ø7× ãSØ à íãSá Ý ® ¯ ° ±]¯*² ³ ´² µ@¶·´¶z¸´ µ¹¶º@µ¯² µm» ¼d±z½+¾¿À ÁÂ µ Ã Ä ¿+È Ç%¿+È monpYqsr t u v w!x y{zs|?}s~ Y.% îZï ðAñòðóOôõï öA÷øòðùHúûï Diagram interakcji - obrazuje interakcjü jako zbiór obiektów i zwiý zków miþ dzy nimi, w tym teÿ komunikaty, które obiekty przekazuj mi dzy sob ; zawieraj na ogó obiekty, wi zania oraz komunikaty; cel: modelowanie przep ywu sterowania )*,+ -.+ /10 Diagram kooperacji (ang. collaboration) uwypukla zwi zki strukturalne pomi dzy obiektami (organizacja strukturalna) wysy aj cymi i odbieraj cymi komunikaty; graficznie jest to zestaw wierzcho ków i kraw dzi ! " #%$ &(' 24365,7,8 9 :<;=>?:<;A@<><;67B CED FHGAIJF6KMLON P1Q.R?IJF,SUTV!N6N1WXN FHG?IYF,KZL\[]Q.F?P<^H_ Èa bHcAdJb6eMfhga i]f<j(iUk<l – nacisk na zwi zki strukturalne mi dzy egzemplarzami uczestnicz cymi w interakcji oraz komunikaty przesy ane mi dzy nimi – wygodniejsze do przedstawiania z o onych iteracji i rozga zie – stosowane przy wielu wspó bie nych przep ywach sterowania !.6 %. ¡ ¢]£.¤]¥s¦o§¨!© ªY« ¬®%¯ ° ±¬A²³Yª´sµ¯ ¯ ¶ ·¸¹¶ ¸!¯ Y° º]»s´s¼.² ¶ ·!° ½]¾ ¾ ¿À Á Á Â.ÃYÂ.Ä.Å.ÃJÆUÇ ¿%ÈÇ ÈÉ Â.Ê Ë]Ì{¾ Å%Í¹Ç ¿Ê Á Î1Ï®ÍÃJÐ¾ ? J H. 6 Js ] \] • • O V rodek sterowania (ang. focus of control) podW uX ny, cienki prostok Y t reprezentujY cy okres wykonywania przez obiekt akcji osobi Z cie lub przez procedury podrz[ dne; zagnieX d X enia sterowania (np. wywoW ania rekurencyjne lub wywoW ania wW asnych operacji) oznaczane s Y za pomoc Y dodatkowego prostok Y ta oZ rodka sterowania umieszczonego na prawo od jego przodka "!$#$ !% '&(! )*' (+ ,($-.'/10 ÐBÑOÒOÓÔÕÖI×ÑØÙÚBÛ ×ÔÝÜ ÞPß ö é |E}O~OMI}B P Linia R ycia obiektów - pionowe przerywane kreski reprezentujS ce czas istnienia obiektów (zwykle obiekty T yj S przez caU y czas trwania interakcji, wpp od odebrania komunikatu stereotypowego <<create>> aT do otrzymania <<destroy>>) • • • • 2 3 4 5 6 786:9 Prosty - powoduje jedynie przekazanie sterowania od obiektu do obiektu; na danym etapie modelowania nie s ¨ istotne szczegó© y tego przekazania Synchroniczny - obiekt wysy© aj ¨ cy komunikat oczekuje na odpowiedª zwrotn « i dopiero po jej otrzymaniu przechodzi do dalszych dzia¬ a ; zwykle reprezentuje wywo® anie proceduralne Powrót - oznacza powrót z wywo® ania procedury; mo ¯ e by ° pomijany (i najcz±1² ciej jest), gdy¯ jest nieuchronn ³ konsekwencj ³ wywo® ania Asynchroniczny - po wys® aniu komunikatu obiekt kontynuuje swoje dzia® ania bez oczekiwania na odpowied´ ')(+*-,/.1023. • • å æ ç è é ê ë]ìí tE':1(¢¡¤£*¥ ¦(§ ` a b cad e f d g"h$i$f hj f g'klh m*g'ad gln o(cp1q$rts àáâ¢ã¢äæå ç(è ê8ëKì8í îðïñ ò8ëðó - jeô li nadawca nie jest znany w obrõ bie danego fragmentu ÷lø ù úKû1üýðþ - jeÿ eli odbiorca komunikatu nie jest znany w obr bie danego fragmentu – nacisk na sposób przekazywania komunikatów w miar ich pojawiania si – szczególnie przydatne w kontek cie scenariusza przypadków u ycia – wygodniejsze do przedstawiania prostych iteracji i rozga zie Ñ Ò Ó ÔÕ.Ö × Ø Ö Ù¹Ú{Û{Ø ÚÜ Ø ÙsÝÚ Þ ÙsÕ.Ö Ùß à(ÔáYâ{ãJä ;=< >@?BAC>EDGFIHEAKJMLONE< LP?BQ ^_ Diagram przebiegu (ang. sequence) uwypukla kolejno komunikatów w czasie; ma posta tabeli, w której obiekty s u o one wzd u osi X a komunikaty wzd u osi Y, uporz dkowane wg czasu ich wysy ania u v g w x r y8z{ 457698-:;<>=?@BADC9EF GH Stosowana w celu zobrazowania ciI gu powtarzajI cych siJ komunikatów Zaznaczana na diagramie wyraK eniem iteracyjnym przed nazw I komunikatu: – * - (“sama gwiazdka” - liczba powtórze L nie jest okreM lona) – * [i:=1..n] • µ ¶ · ¸¶¹ º » ¹ ¼"½$¾$» ½¿ » ¼'À(½ Á*¼'¶¹ ¼(Â Ã(¸$ÄÅ'Æ1Ç È É ¼ Ê Ë Ì Í8Î:Ï W sytuacji gdy iteracja dotyczy kilku komunikatów, obejmowane one s I w ramkJ i wyraK enie iteracyjne podawane jest w lewym górnym rogu ! " #%$& 1 i-j-kmlon pqsrutuvxw y7z { ¬ |7} ~ - alternatywa; wykonywany jest ten fragment, przy którym spe niony jest warunek x/ - opcjonalny; wykonywany je li spe niony jest warunek ) - wspó bie no ; wszystkie fragmenty wykonywane wspó bie nie 33 - iteracja; warunek okre la podstaw iteracji )+ - odwo anie; stanowi referencj do innej interakcji; przykrywa linie ycia ¡)¢+£ ¤+¥% ¦)§+¨ - obszar krytyczny; fragment mo © e mieª tylko jeden w « tek uruchomiony w danej chwili • • Wykonanie komunikatu uzaleé nione jest od speê nienia warunku logicznego; na diagramie oznaczane w postaci klazuli (np. [x>0]) przed numerem komunikatu Postaë wyraé enia nie jest sprecyzowana, moé e to byë dowolne wyraé enie logiczne, którego wartoì ë jest wyznaczana w momencie wysyê ania komunikatu Nie wszystkie narzí dzia umoé liwiaj î wykorzystanie rozgaê í zie ï ®/¯)°±)² ®´³3µ´°)¶··®)² ¸ °¹%º%»/·¼ ½3®3²¾ ¾ ¾ !"$#&% • äså æáçDå è • N O P QOR S T R U VWT VX T UYV ZUOR U[ \Q]^_` • Ú-ÛÝÜßÞáà â ã Maszyna stanowa - okre? la ci @ g stanów przyjmowanych przez obiekt w odpowiedzi na zdarzenia zachodz @ ce w czasie jego A ycia, a takA e reakcje na te zdarzenia; bardzo przydatne, gdy bieA@ ce zachowanie obiektu zale A y od jego przeszB o? ci Zdarzenie - specyfikacja zjawiska, które zachodzi w czasie i przestrzeni; jest bodC cem, który moD e uruchomiE przejF cie pomiG dzy a b U c d e f%g>h ¿ À Á ÂÀÃ Ä Å Ã Æ ÇÈÅ ÇÉ Å ÆÊÇ ËÆÀÃ ÆÌ ÍÂÎÏÐÑ ')(*,+.-0/213(41657')(98 : ;=< > • j6klmnpohqsrutnvwyx Stan - okolicznoF E lub sytuacja, w jakiej siG obiekt znajduje, kiedy speH nia jakiF warunek, wykonuje jak I F czynnoF E lub czeka na jakieF zdarzenie; zwykle obiekt stanami Prosty (zwykz y) - nie posiada wewn { trznej struktury • Pocz | tkowy - pseudostan oznaczaj } cy punkt startowy miejsce rozpocz~ cia dzia ania maszyny stanowej lub podstanu Przej K cie - zwiI zek miG dzy dwoma stanami; wskazuje, L e obiekt znajdujI cy siG w pierwszym stanie wykona pewne • Finalny - pseudostan oznaczaj} cy punkt ko cowy • Z o ony sekwencyjny - z o ony z jednego lub wi cej podstanów, z których tylko jeden jest aktywny, gdy aktywny jest stan z o ony Akcja - wykonywalna niepodzielna procedura obliczeniowa prowadz I ca do • Z o ony wspó bie ny - podzielony na dwa lub wi cej wspó bie nych podstanów; wszystkie podstany s jednocze nie aktywne, gdy aktywny jest stan z o ony (jako ca o ) akcje i przejdzie do drugiego stanu, o ile zajdzie okreF lone zdarzenie i b G d I speH nione okreF lone warunki • Nazwa • pozostaje w pewnym stanie przez sko J czony czas • zmiany stanu systemu lub do przekazania wartoF ci ð ñ ò óñô õ ö ô ÷ øùö øú ö ÷ûø ü÷ñô ÷ý þóÿ Ò Ó Æ Ô Õ Ö ×%ØÙ ÷ Nazwa Nazwa M N O PQNR S T R U2V W T VQX T UY)V Z4UNR U)[ \,PQ]^ _` ¥6¦ § ¨©«ª3¬ ¦¬® ¯±°p²p³ ´ µ a b U c d ee fhg0i "! Zdarzenie uruchamiaj # ce (ang. event trigger)- zdarzenie oznaczaj $ ce, % e przej& cie mo' e nast( pi) ( sygna* , wywo* ane operacji, up* yw czasu i zmiana stanu) Å)ÆÈÇÊÉÅ)ËpÌÎÍ ËÏÐÎÉ.ÐÊÑÒÇÈÓÍ Ç,Ô Õ Ö4×ÙØÚÙÛÈÜ±ÝÈÞp×ÊßàÎáÈâpã)âäÜ.ÝÎåæçÛÊßuÖ9è9Û • • • Stan ¶ ród· owy - gdy obiekt jest w stanie ¸ ród¹ owym i nast º pi zdarzenie uruchamiaj º ce, a warunek dozoru (o ile istnieje) jest spe¹ niony, przej» cie mo¼ e by½ uruchomione; do czasu a¼ przej» cie nie zostanie uruchomione, obiekt pozostaje w stanie ¸ ród¹ owym Akcja - wykonywalna niepodzielna procedura obliczeniowa, która mo¼ e mie½ bezpo » redni wp¹ yw na obiekt b¾ d º cy w¹ a » cicielem maszyny stanowej i po» redni wp¹ yw na inne obiekty znajduj º ce si¾ w jego zasi¾ gu – mo ¿ e to byÀ wywoÁ anie operacji (obiektu lub innych dostÂ pnych obiektów), utworzenie lub zniszczenie obiektu oraz wysÁ anie sygnaÁ u do obiektu – nie mo¿ e byÀ przerwana przez zdarzenie - zawsze jest wykonywana w caÁ oÃ ci Stan docelowy - stan obiektu po zako Ä czeniu przej» cia Q 2 Q , 4 , , ¡ ¢£¤ • – sygna+ lub wywo+ anie mo, e mie - parametry, których warto. ci s / dost 0 pne w ramach przej. cia – przej. cia automatyczne (bez zdarzenia uruchamiaj / cego) - przej. cia (tzw. zako1 czeniowe) uruchamiane s 2 natychmiast po zako 3 czeniu czynno4 ci w stanie 5 ród6 owym zdarzenia czasowe: – after(okres_czasu) np.after(3 miesi 7 ce), after(1 godzina) – when(moment_czasu) np. when(31.12), when (godzina 22.00) 8:9<;>= ?@ 9 é ê ë ìQêí î ï í ð2ñ ò ï ñQó ï ðô)ñ õ4ðêí ð)ö ÷,ìQøù úû ü ý ð þ ÿ 2 ef g hikjl mnlo prqst u v wSxzy ¬ Warunek dozoru (ang. guard condition) - wyra{ enie logiczne, którego warto| } jest wyznaczana w chwili otrzymania zdarzenia uruchamiaj~ cego i spe nienie go warunkuje dokonanie przej cia – obrazowany w postaci wyra enia logicznego w nawiasach kwadratowych tu za zdarzeniem uruchamiaj cym – mo na okre li wiele przej z tego samego ród a i z tym samym zdarzeniem uruchamiaj cym o ile warunki nadzoru si nie nak adaj – zdarzenie uruchamiaj ce jest ignorowane, gdy adne przej cie przez nie inicjowane nie mo e do do skutku – warunek dozoru mo e wyst powa bez zdarzenia uruchamiaj cego => zmiana warto ci wyra enia skutkuje umo liwieniem przej cia A B C DFE:G H I G JLKMI KFN I JPOQK RSJPE:G JQT UQDV:WPXZY • • • • • kartaW Oczekiwanie Przej2 cie od 3 ród4 a znajduj 5 cego si6 na zewn 7 trz mo8 e prowadzi9 do stanu z: o; onego anulowano (wtedy musi by9 okre< lony stan pocz = tkowy) kon lub bezpo< rednio do jednego z jego podstanów ser Niezale; nie od przyj> tego rozwi= zania akcja wuj wej < ciowa stanu z: o; onego jest realizowana Zagnie; d; ona sekwencyjna maszyna stanowa Serwis mo ; e mie9 co najwy; ej jeden stan pocz = tkowy i jeden stan ko ? cowy Aby zapami@ taA aktualny podstan obiektu po opuszczeniu uB ywamy stanów wznowienia (pC ytkie i gC @ bokie) ò ó ô õFó:ö ÷ ø ö ùLúûø úFü ø ùPýQú þSùPó:ö ùQÿ Qõ ¯ °±²³²´ ²µ¶² Akcje wejÈ ciowe (ÉËÊÍÌÎÏ ) i wyj Ð ciowe • ( ÑZÒSÓ Ô ) - wykonywane zawsze, gdy przyjmowany / opuszczany jest stan; w zasadzie nie mogÕ mie Ö argumentów ani warunków dozoru Przej × cia wewnØ trzne - do zdarze Ù obsÚ ugiwanych bez wyjÛ cia ze stanu; ilekroÜ zachodzi zdarzenie to skojarzona z nim akcja jest realizowana bez opuszczania stanu (nie s Ý wykonywane • akcje wyjÛ ciowe i wejÛ ciowe) ï ledzenie • • Walidacja [kontynuacja] Wybieranie Realizacja [not kontynuacja] Drukowanie • entry / odczytajKartD exit / wysu ? Kart D ±¼z½¿¾À Czynno Þ ci - bed Ý c w jakimÛ stanie obiekt moß e realizowaÜ pewne zadania aß do chwili zajÛ cia zdarzenia; sÚ owo kluczowe à>áLâSã sä uå y do wskazania prac wykonywanych w danym stanie od chwili zako æ czenia akcji wejç ciowej (moå e to by è uruchomienie innej maszyny stanowej lub cié g akcji, rozdzielonych ç rednikami) Zdarzenia odroczone - lista zdarze æ , których zajç cie w stanie jest odroczone do czasu, aå stan, w którym nie s é odroczone, siê uaktywni - dopiero wtedy te zdarzenia powoduj é przejç cia, jakby wä aç nie zaszä y; zdarzenia takie oznacza siê specjalnym rodzajem akcji ëLìZíPì:î oqprk&s-t Umo{ liwiaj | tworzenie dwu lub wi} cej maszyn stanowych, dzia~ aj| cych równolegle w ramach jednego obiektu Czynno ci podstanów wspó~ bie{ nych przebiegaj| równolegle i ostatecznie ka{ da z nich osi| ga swój stan ko cowy; je { eli jeden dotrze do swego stanu ko ca wcze niej to czeka na pozosta~ e i dopiero wtedy nast} puje po~ | czenie przep~ ywu sterowania Zagnie{ d{ ona wspó~ bie{ na maszyna stanowa nie ma jako ca~ o ani stanu pocz | tkowego ani ko cowego; natomiast mog| je mie sk~ adowe podstany sekwencyjne u v$w x £ ¤ ¥ ¦ §¨ ©ª« y z)x Oczekiwanie kon ser wuj Konserwacja Testowanie Testowanie urz dze Autodiagnoza Przyjmowanie zlece Oczekiwanie E F G HIFJ K L J MONPL NIQ L MRSN TUMFJ MSV WXHIY ù ÁÂº²ÄÃ ÅÇÆ F: L F P SP: QFZ¡>¢ hijklmn ObsC uga ±·r¸¹º·» entry / ustawTryb(szuka) exit / ustawTryb(nieSzuka) nowyCel / celownik.Rozpoznaj() do / ð ledñ Cel autoTest / defer [ \ ] ^ _ à b<c>d H* ¢¤£ ¥ • !"$#&%'"$)(*&+,-" Podstany sekwencyjne dziel . przestrze / stanów stanu z0 o1 onego na stany roz0 . czne H • ® Wykonywanie polece naci ni toKlawisz Z[\ M _ ` acb dfecg ] ^ ÝßÞ à)á¨â©à¨ãåä*æ©àç)è)éëê¤ìâîí*ïð ñ à)ò ¦¨§©¥¨ªr«!¬¥®-¯-° ó ô õOö ÷ ø ùúüûú,ýþcÿ ú þú ùú • Przedstawiaj± maszyny stanowe z uwypukleniem przep² ywu sterowania mi³ dzy stanami; pokazuj´ jak zachowanie obiektów zaleµ y od kolejno¶ ci zachodz · cych zdarze ¸ • Zawieraj¹ : – stany zwykº e (proste) i zº o» one – przej¼ cia ze zdarzeniami i akcjami • Najcz ½©¾ ciej wykorzystywane do modelowania obiektów reaktywnych (sterowanych zdarzeniami - ang. event-driven) – zachowanie obiektów reaktywnych jest najlepiej charakteryzowane przez ci ¿ g odpowiedzi na zdarzenia wywoº ane w jego otoczeniu, przy czym obiekt taki jest zwykle bezczynny do chwili zaj¼ cia zdarzenia – reakcja na konkretne zdarzenie najczÀ ¼ ciej zale» y od wcze ¼ niejszych zdarze Á – nacisk kº adziony jest na stany stabilne, zdarzenia uruchamiaj ¿ ce przej¼ cia i akcje wykonywane po ka» dej zmianie stanu I O I X U X X Â Ã Ä ÅIÃÆ Ç È Æ ÉOÊËÈ ÊIÌ È ÉÍSÊ ÎUÉÃÆ ÉSÏ ÐXÅIÑÒÓÔ Õ Ö É × Ø ÙÚ ÛfÜcÚ ¡ 3 576 8:9<;=8<>@?A=8CBEDEFHG7IJ;LKMON P 8:Q RTSU V W=X=WZY [ \W=] ^Z_`1a b c=dZeZf ghjilk m nTo=p*qOrLs=n*p*tZu=v spLwv t=xys{zt| ¯®°²±:®<³EĆ³:µL¶¸· ¹º±C»{®¯¹½¼E¾O¿ÀĆ³<Á ´ Akceptuje komunikaty w postaci: }~} : yT=j}jT= " gdzie napis_1 - znacznik a napis_2 - tre komunikatu "! #" $ %&'"(*) + , - . /10 2314 • Komponent to fizyczna, wymienna czÂ{Ã Ä systemu, która wykorzystuje i realizuje pewien zbiór interfejsów; na diagramie przedstawiany jako prostok Å t z bolcami • SÆ uÇ Å do modelowania elementów fizycznych, które mogÅ byÄ umieszczane na wÈ zÆ ach; s Å to m. in. programy wykonalne, biblioteki, tabele, pliki i dokumenty • Komponent to fizyczne opakowanie bytów logicznych takich jak klasy, interfejsy i kooperacje • NazwÈ komponentu podaje si È zwykle w formie krótkiego rzeczownika lub wyraÇ enia rzeczownikowego, pochodzÅ cego ze sÆ ownictwa implementacji; nazwa komponentu obejmuje teÇ rozszerzenia pliku, zaleÇ ne od systemu operacyjnego (np. .java czy .dll) " " *¡¢1£ ¤ ¥ ¦ § ¨L© ªZ«T¬ äEåæ²ç:å<èEéCè:êLëíìOì èEêéCî{ï{éyðñë ä¯åæ²ç:å<èEéCè:êLëíìOì è:êZéCî{ï{éjðZñë! • Interfejs to zestaw operacji, które wyznaczajò usó ugi oferowane przez klasô lub komponent • We wszystkich popularnych udogodnieniach komponentowych (np. COM+, CORBA czy Enterprise Java Beans) uõ ywa siô interfejsów do ó ò czenia komponentów • Umoõ liwia to podzielenie fizycznej implementacji na czô{ö ci: okreö lane sò interfejsy, które reprezentujò podstawowe szwy w systemie; dostarczane sò komponenty realizujò ce te interfejsy oraz komponenty, które korzystaj ò z usó ug przez te interfejsy • Interfejs realizowany przez komponent nazywamy eksportowanym (komponent udostô pnia usó ugi innym poprzez ten interfejs); komponent moõ e mie÷ wiele interfejsów eksportowanych • Interfejs z którego komponent korzysta nosi nazwô importowanego (komponent jest zgodny z tym interfejsem i na jego podstawie buduje swoje usó ugi); komponent moõ e korzysta÷ z wielu interfejsów importowanych • Jeden komponent moõ e zarówno importowa÷ jak i eksportowa÷ interfejsy • Istnienie interfejsu pomiô dzy komponentami rozbija ich bezpoö redniò zaleõ noö ÷ (komponent korzystajò cy z danego interfejsu bô dzie dziaó aó poprawnie niezaleõ nie od tego, jaki komponent realizuje ten interfejs) • Interfejsy õ yjò ponad logicznymi i fizycznymi granicami (interfejs importowany (eksportowany) przez komponent jest takõ e uõ ywany (realizowany) przez klasy implementowane w komponencie É Ê Ë ÌÊÍ Î Ï Í ÐÑÒÏ ÑÓ Ï Ð"ÔÑ ÕÐ"ÊÍ ÐÖ ×ÌØÙ"Ú*Û Ü Ý Ð Þ ß à1à áâ1ã ø ù ú ûùü ý þ ü ÿþ þ ÿ ÿ"ùü ÿ û ÿ %'&Eñê ( )!*,+$-/.10324)3.!576 .98:6 ;=<>.@?BA1C'6 0!2@D03;3EF. sBt@u@vxwxyz4{>t}|~tB3zFL! • Wszystkie udogodnienia komponentowe maj G za zadanie umoH liwienie zI oH enie systemu z cz JLK ci wymiennych na poziomie kodu binarnego; oznacza to, H e moH na zbudowaM system z komponentów a nast J pnie rozwijaM go poprzez dodawanie nowych komponentów i wymianJ starych • Komponent - fizyczna i wymienna czNO P systemu, która wykorzystuje i realizuje pewien zbiór interfejsów – fizyczny - istnieje w Q wiecie bitów, a nie pojRS – wymienny - mo T e zostaS zastU piony przez inny korzystaj U cy z tych samych • Komponenty wdro enia - niezb dne a zarazem wystarczaj ce do scalenia dzia aj cego systemu, takie jak biblioteki dowi zywane dynamicznie (DLL) i interfejsów – czRQS systemu - rzadko wystR puje samodzielnie; wspóV pracuje z innymi komponentami i w ten sposób wplata siR w otoczenie architektoniczne lub technologiczne; jest fizycznie i logicznie spójny - strukturalna lub czynnoQ ciowa porcja systemu; potencjalnie wielokrotnie wykorzystywany w wielu systemach; reprezentuje podstawowyø ù blok ú ûùü konstrukcyjny ý þ ü ÿþ þ ÿ" ÿ"ùü ÿ" û# ÿ $ pliki wykonywalne (EXE); Definicja komponetu w UML jest na tyle szeroka, e dotyczy klasycznych modeli obiektowych (np. COM+, CORBA, ...) a tak e innych jak dynamiczne strony WWW, tabele baz danych oraz programy wykonywalne korzystaj ce z nietypowych mechanizmów komunikacji • Komponenty procesu wytwórczego - powsta e w trakcie opracowywania oprogramowania, sk adaj ce si z takich elementów jak pliki z kodem ród owym i pliki danych na podstawie których generuje si komponenty wdro enia. Nie s one bezpo rednio sk adnikiem dzia aj cego systemu: s produktami opracowanymi w procesie wytwórczym, niezb dnym do utworzenia systemu wykonywalnego • Komponenty wykonania - powstaj w wyniku dzia ania systemu, np. obiekty COM+ adowane z DLL W X Y ZX#[ \ ] [ ^_`] _a ] ^b_ c^X#[ ^d e"Zfghi j k ^ l m no pqr 4 ¬®@¯@°'± !²/³F´Bµ °=¶B± µ ·¹¸²º²¼»@·>'´½»²/³'± ´½»3¾À¿1µ3Á'µ Á'± µ !ÂL°'· • JeÃ eli system skÄ ada siÅ z wielu plików wykonywalnych i licznych bibliotek obiektowych to przy uÃ yciu komponentów moÃ na zobrazowaÆ decyzje projektowe dotyczÇ ce systemu fizycznego • Rola tego procesu jest jeszcze wiÅ ksza, gdy chce siÅ panowaÆ nad wieloma wersjami systemu i zarzÇ dzaÆ konfiguracj Ç jego skÄ adników • Zobrazowanie zaleÃ noÈ ci miÅ dzy komponentami jest w istocie skróconÇ formÇ przedstawienia prawdziwego zwi Ç zku (komponenty zwykle sÇ niezaleÃ ne, jedynie importujÇ interfejsy eksportowane przez inny komponent) # " # " "#¡¢ £ ¤ ¥ ¦ §¨ ©$ª« å®æ@ç@èBé æ!êìë@íBî è:ï$ëFðè9é ñóòBé î ô¹õêöîÀçFæ'ô7÷Bøùè@í3ï$õ3ê • Istniejú inne rodzaje (niû programy wykonywalne i biblioteki) pomocniczych komponentów, które sú niezbü dne w dziaý ajú cym systemie • Ský adnikami implementacji mog ú byþ np. dokumenty pomocy, skrypty oraz pliki dzienników, inicjalizacyjne, z danymi, instalacyjne i z procedurami kasowania • Modelowanie takich komponentów jest istotnú czü ÿ ciú procesu zarzú dzania konfiguracjú systemu • Najcz üLÿ ciej wystü pujú cymi zwiú zkami pomi ü dzy komponentami pomocniczymi i wý aÿ ciwymi s ú zaleû noÿ ci wskazuj ú ce wpý yw potencjalnych zmian É jednego ský adnika na drugi Ê Ë ÌÊ#Í Î Ï Í ÐÑÒÏ ÑÓ Ï ÐÔÑ ÕÐÊ#Í ÐÖ ×"ÌØÙÚÛ ')(+*+,.- (0/21+3.4 ,54 376%,98;:<,>=%?A@CB98D(+E.8<1.FG(0/H,IE9(KJ<LNMPOQ • Programista buduj R cy system z gotowych komponentów musi znaS ich interfejsy programowe, umoT liwiajR ce U R czenie ich ze sobR . • Interfejsy te reprezentujR szwy systemu, który modelujemy za pomoc R interfejsów i kompoonentów • Operacje wchodzR ce w skU ad niebanalnego API, s R zwykle bardzo liczne; ich listV warto zapami V taS wewnR trz modelu i uT ywaS interfejsów jako wygodnych uchwytów, za pomoc R których moT na mie S dostV p do tych zbiorów operacji • NaleT y obrazowaS jedynie te elementy interfejsu, które sR istotne w danym otoczeniu ¡£¢9¤D¥0¦¨§7©uª¬«u.® «C¯°¦ ')(+*+,u- (0/H193.4 ,Kv>(+*.@ • Do zarz dzania konfiguracj i kontroli wersji u yteczne s metki okre laj ce np. numer wersji, autora lub informacje dotycz ce pobrania W X Y ZX[ \ ] [ ^ _`] _a ] ^bc_ d^X[ ^ce fZghi"j ± ª ² ³ ÜÞÝàßDá " %" { |0}H~I9| • Graficzne modelowanie kodu ród owego jest szczególnie u yteczne do obrazowania zale no ci kompilacyjnych mi dzy plikami • U atwia to panowanie nad podzia em i czeniem grup tych plików, gdy konieczne jest np. rozwidlanie i scalenie cie ek procesu wytwórczego "! #%$"& • Wszystkie komponenty systemu informatycznego s´ wdraµ ane na sprz ¶ cie komputerowym - niezaleµ nie od tego czy napisano je od nowa, czy wykorzystano od nowa => SI ze swej natury obejmuje zarówno oprogramowanie jak i sprz ¶ t • Opracowuj´ c architektur¶ SI naleµ y rozwaµ a· zarówno wymiar logiczny (klasy, interfejsy, ...) jak i fizyczny (komponenty reprezentuj´ ce fizyczne opakowanie bytów logicznych oraz w ¶ z¸ y reprezentuj´ ce sprz¶ t na którym te komponenty s´ posadowiane) • W¹ zeº to fizyczny sk» adnik dzia» aj¼ cego systemu; reprezentuje zasoby obliczeniowe; ma zwykle pewn ¼ ilo½;¾ pami¿ ci i zdolno½D¾ przetwarzania • W¿ z» ów uÀ ywa si ¿ do modelowania uk» adu sprz ¿ tu komputerowego, na którym dzia» a system; zwykle reprezentuj¼ procesory lub urz¼ dzenia, na których wdraÀ ane s¼ komponenty w x<y0z Ü Ý Ð Þ ß à#á âãä • • • • • k l ^ m n o"p qsrtp â ã+äàå ã Wæ zeç przedstawiany jest w postaci szeè cianu z nazwé (prost é lub è cieê kowé ); zwykle symbol w æ zç a zwiera jedynie nazw æ , ale mog é byë metki i dodatkowe sekcje Stosuj é c stereotypy modyfikuje siæ ten symbol, aby wyróê nië specyficzne rodzaje procesorów i urzé dzeì W praktyce nazwí podaje sií na ogóî w formie krótkiego rzeczownika lub wyraï enia pochodz ð cego ze sî ownictwa implementacji Wí zî y mogð mieñ egzemplarze Zbiór obiektów i komponentów jednostk ò È Ö × Ø;Ù ÚsØtÛ Á Â Ã ÄÂprzypisanych Å Æ Ç Å È ÉÊÇ ÉË Ç ÈÌcÉ wÍí ÈzÂî Å owi ÈcÎ Ïnazywamy ÄÐ rozproszenia ÑÒ"Ó Ô Õ 5 "! # PRQTSTU"V QXWZY\["] U_^\àQTbcUedfQ `hgiWj]ik\àl m STlfU n Najcz$% ciej wyst$ puj& cym zwi & zkiem pomi $ dzy w$ z' ami jest powi( zanie, które w tym przypadku oznacza po) * czenie fizyczne (np. sie + Ethernet, ) * cze szeregowe lub wspólna szyna) Powi * za , mo- na u- y+ te- do modelowania po) * cze , po . rednich (np. komunikacja • Aby rozró- nia + rodzaje po) * cze , (np. sie+ satelitarna mi / dzy odleg) ymi Ethernet od ) * cza szeregowego) warto u - ywa+ maszynami) stereotypów dotycz * cych powi * za , W przypadku powi* zania • W/ z) y mog * by+ równie- po) * czone zwi* zkiem w/ z) ów (analogicznie jak dla uogólnienia, aby pokaza + ogólny opis w/ z) a z powi * zania klas) mog* by+ jego specyficznymi wariantami wykorzystane role, liczebno .+ i ograniczenia ó ô õ öô÷ ø ù ÷ ú ûüù ûý ù úþû ÿúô÷ ú ö ú • • • TT XZ\" _¡he¢¤£T¡hT¥¢f §¦e¨¤©«ª¬®¯£i"XTi°±X • • • Modeluj² c uk³ ad systemu, mo´ na zobrazowaµ fizyczne rozproszenie jego komponentów po procesorach i urz ² dzeniach wchodz ² cych w jego sk³ ad Komponent zwykle jest przypisany do jednego w ¶ z³ a ale mo´ e byµ te´ umieszczony na kilku (np. specyficzne programy wykonywalne i biblioteki) Po³ o´ enie komponentów jest zwykle obrazowane przez ich wymienienie w dodatkowej sekcji symbolu w ¶ z³ a • • • • Standardowe konfiguracje: wolnostojo cy komputer, system wbudowany, system klient-serwer i system rozproszony Procesor to wp zeq , który ma zdolnorOs przetwarzania, czyli mot e realizowas dziaq ania komponentów Urz u dzenie to wv zew , który nie ma zdolnox ci przetwarzania (lub nie jest ona modelowana) i zwykle reprezentuje sprzv g ze x wiatem zewnv trznym Stereotypy mog y i powinny sw uz y{ do specyfikowania nowych typów procesorów i urzy dze| (wprowadzenie specjalnych symboli graficznych) 0 1 2 3415 6 7 5 8:9;7 94< 7 8=>9 ?@815 8>A B34C DEF G H 8 I J KK LMKON ¸e¡h¢¹¦Tª º e«® i»®¡¼"¾½«ªc®¾£i"e\i°h±X ¿¤ÀÁÀ¬ÂOÂ¼Ã ÄÅ ÆÈÇcÆÈÉÊË Ì ÍÎMÏ ÐÑaÒÓ Ô ÕMÖ × ØaÙ ÚÛcÜ Komponenty nie musz ² by µ przypisane do w¶ z³ ów na sta³ e (mo´ na modelowaµ dynamiczn² migracj ¶ komponentów mi ¶ dzy w¶ z³ ami, np. w systemach wieloagentowych) } ~ 4~ : 4 @~ øeùhú¹û\ü ý þeÿ«ÿ þ ùaþZÿ®ù û þXú } ~ 4~ : 4 > @~ > 4 · MO øeùhú ûTü ý þiÿ«ÿ þ ùaþ ÿ ù# þXú- .\ú /0 þ\ù¼úû !#" $&% ')(*')+ %, 12 3 " $&% ')(*')+ %, Ý Þ ß à4Þá â ã á ä:åæã å4ç ã äèå é@äÞá äê ëàìíî ï ð ñ ä ò ó ôõ öô÷ Ý Þ ß à4Þá â ã á ä:åæã å4ç ã äè>å é@äÞá ä>ê ëà4ì íîï ð ñ ä ò ó ô÷ öMôO÷ 6 NO1PRQTS U V W XZY []\_^+U_` O@a"S1b"c ±J² ³ ó²µ ¶·Zµ ¸º¹»´½¼¾¸¿¸ À ÁGÂJÃÄ8ÅÆÇ ÈLÉJÊ ÆTÇ ËÇJÃ%ÌÍ½Ç Ã ÄLÊ ÃÇÇKÆÊ Ã ÄKÎ Ï Ð Ñ Ò Ó%Ñ>Ô Õ>ÖÔ ×0ØÙÓÚ×ZÛ%× Ü Ý Þ ßáà%â ã>äâ ãZå1ã(æZç èé ãê@ë ì í î1ï ðå"ñ ë ì ë ò åRó+ñ ô å1ë(æ"õ1ê1ö-å äZíZå@õ1÷Zø@ñ ó8ëæ(ñ ãùúâ ã(äâ ã"å"ãæ"ç í"óÙëæñ ã>ù<úZë(æ"ë(û ñ å ô ñGå1ë(â å ô ðZå1ë(æZñ ã(ùó8õ"ù-ë"ü(ë(æ(ñ ë(ùñ óâ ë(ù-ëZê"ö<ø@íæZç ã(øG÷"ç è0ó8õ@å"æZëêRå1í>æZãZü(íäâ å1ãZå0êRõ"ø"û ý õ1ê1ñ ë<÷@õ@÷@ç ã(ù<è<ñ æZþ ÿ ! " #%$ & ' ( # $ *) + #" -,. " / " %0 # # . 1 # . #-0 # ! 2 0 $ 1 # 3!4! 5% ! - # " 6/ . #" " 4( # $ " 6 ## /0 # " $ 5" $ " ( 2 ' #! #% %7 #-( 3 % # 8 2 !%((# 2 #/(! % # 0 6%- 9 % ' - !/ " #,( # 5 1 #4 #%! # ! :; <=>/ ( #" %? ( 2 !3; # ( 1 #/ 2 !-%!( # /#" ( #/( # " . #6 #"-<=@A " # #4 1 !( #! 0 .% 9 5 0 #6 1 6 #" #-%#/ 2 !/#" ( # ( - 4% 1 #/ ' .#"( (! %! 1 ( #" $ >! # (( % #7 # " " /-0 # 1 ( !# # 2 ( # " $ "! #%$ &(' ) *+'-, .0/1, 243*+56287+2 9 :<; 24=>*8=?@.+5BA83C, 'EDGF-/1562E?G*EHJIK'L*EHLM deZfZg@hi+f j kGl1monRhp q(r@s>tTuKv>w(x yRz {|G} ~1{s(@yT} } q1 (} |R~ >T r@s q"~ q |G@|@@rRGL q@ (} |G~ >TrRs q~ J{s(Ry] N+T\ U81 "E `_RQTUG[]_Q_X( JLK ·"¶ M N ¸½²µ ¶ ¹4´¼¾¸¿¸ À 1 TT T¡ _¢ £%_R ¤ ¥%¦@§_¨G© O3- -#0 $*0 #" // #" # 6 .#" #% " #/ (# #/ - #%" % #0 $ PQ0 #- "- !!- 2 ! # #6 # 6 % -( # # 0 # # 6 %#0 $ R% # 0 #6 - 9 0 # 1 / # ' /( #5G " $ S 0 #" .( $0 # -0 " - " #% $-.% 9 !.(" % - #0 ±Qy¶·@¸>t´^z²Ys M4{ o ·qpYr²Ys M t0µ-¹us K ·@¶ M N ¸½² µp ¹4ó¼ ¸¿o¸ À PQ0 #- "% # - 2 # #! 2 ! #& ( $% - ' 2 1 #4#-0 #, #0 # 0 # " %.0 #/% ' - " #/ #0 #%( $ vV 1 #/ " # " # ( # #0 / 1 " $5" $ #0 # " %( ##, $ 1 1 " % ( 2 - . ' " # 0 3 $ " % ( 0 #% OU0 ## ! 1 " " " / # , 2 0 ##- !$ = #" # !# ! 50 #/ #% #4( " 7 - 2 #/( # ! # ' ( " # ( 2 / 1 " $ WYX Ö ZÛ%Ö ×Ú>Z(Ø-×>Ñ>Ô Õ [\^]_3[3]` a b [a c \dêf/g a[3g a ` c aj-\ f\[-a hi k c e l ]g m i R%( - -% .- #/%-%$ # #%@ # ( #! " "-0 " $T( 2 1 " , # ! #/! 1 # - 1 . # #% " % 0 # " R%( - -% .- #/ .#/@U " V # %" "( " # 0 0 #" - %# (# " - %!#! #! @ %_T T¡ _¢ £%TR J¤ ¥¦R§_¨R© ª« ¬ I ¯+®G° <V " ! # . ' .%- 5 " $- 1 " #/ !/? ( ! " !/(6" .- ^0 6T(#7 D wV " /( % / 5 " $ #% ( .!- #( .! # # " #-( " # -0 " $x #( $ 2 wV -( $ #% 2 " ' ( #0 # 0 # ( #! . / #%( 6 # #%( # " # 1 TT T¡ _¢ £%_R ¤ ¥%¦@§_¨G© |C}*~>xx L* >G ª_« ¬ n ¯0®]° G+YS }> +> |Y} "!$#3}F> % +!q ª+«6¬A¨q®U¯Y°Q® Â ¸ ÂQÌ ¹ µ À Â¤4· ¾¥ ¦¿U§VÂ Ä© ¾ ¼ ´ µ Â Ì ¶q¹ ´ Å ¾ ¾µ Ð¿U¿3¹ Â¹ Ï ¹ ÅÆ µ µÅ¶ Æq¿3Á µ Æ¹ Â ºÀ À ÃU¹ Æ¹ Â ¹ Â È ´ Ò ¾ Â¼ ÌÀ ´ ·¸¾ Â ¾ Ð ÃAÀ Á ÓÂ ¹ ¿¸ Õ ¾ É Æ ´ ´ Æ µ À Ï ¹ Å Á µµ ÆÂ ÀÀ ¹¹ ÂÆ Ë ÃU´ ¾¾ Ì ¸¸ ¹Â ¿-Ã3¾ ¶AÐ Á Å ¹ ¾Q¹ ¾ ´ ¾É µ ´Í Æ¿UÎ À ¹ Ï ¹ Á µ µ Æ Â À À ¹ Æ¹ Æ Ñ Ä Î » Í Ô ¼ Â Á Ö À ¾ ¸ ¾ ÎÍ É Î ¹ Æ Í ¸ Â Á Â À ¹ ¾ Å Æ ¿-Á ¶ ´ Â½ ¾Æ×·¸ ¹ µµ À ¾¼ Æ¿-¸´ ¹ ¶¼Æ ¶ µ ¸ Á À¶ ¶ ¾ ½ Ð¾ Ø Õ Ä A Ô ±-£ ¢ £ ¢ ² Í Q ¢ ¶ ¼ ½ ¾ ¿3³ ´À µ ¹ Á¶ ¶U· µ · ¸ ¶¹ · ¼ Â Ã 6 ¡ ¢ ¾ ½ ÃAÍ Â À ¼ Æ Á È Æ - /¢ £ £ Ç ¿¶º ÃUÆ É Æ Ê º» º ÙVÚ Û ÜUÝ-ÞßÜàß á âã-Ýä-åæÛ ÝÞ ÜUç ÜUãÛ Ü=èé-ß/Û Ý-Û ÜAÝ&êä ë ìâUÛ Ý-Þ ÜQç Ü3ãéß/â3Ý-äí âUî é ï ð-Û ñ éAîç Ü ï Ú éQÝäð-ò ß%äåàâ3ó3â ô ÛÛ ð-ò4Ü-ß%ÜAÝÞ õ3â3Ú Ý ñ å^é-öUä÷ Û î â-ðí ñ øó3ö-äàõ3Ú Ü3ó3â í ñ éQÝÜ&ì-å&Û âUÝ-Û Üàßðìâ-ãÛ Ü @ %_T T¡ _¢ £%TR J¤ ¥¦R§_¨R© ª_« ¬ ® ¯0®]° ª« ¬ ¨ ¯+®G° * .,+ . - /0 1234657 839 / :; 6')( < = % ² ( > + £ </ ? ² : ( @ 6 @ 6 A£ ? % ( ? - ² ("( ( £ ¢ ² % <£ ? 6 A/ = ? B %B ( ¢ & CD( £ ? B ¢ B% . @ @ - £ ¢ ² =- ² ( ¢ -S% / - E & F G H I JKL M NPO QO JR JS O JH TN)UO Q M NPVPW O H XPY F L Z [ \ ]^YPW O UVUL TN_J `6S TU^M H TR VPTK$L M H TU^Y ][K \ JM [$GH T a JS M [ F SÔ JH TN)UO Q YPIVO U^M JH JL TN)VUYQ b KIÔ V Z cN F GH I JKL M V^N)O QO JR J [ \ Y M S TN_UO S cN S T d Q^TNeY^Qb & 6 @ £ ¢ ² G = ? B B ( / ¢ £ ' ? F f H cK Z VN_O JKI YPT H TI N)O g I Y^N_VU^YX GH T]R JXO JGTKQÎ VLPI^]O JH VUO V NeYXVhV d F H JGH JI^JU^M VUQO NiS TXO M JQ O JG^H T a JS M [ F TQ JUO V a g Q YGH TM T^M YGY F M JL M [ a g Q YI^VGH TG^TUTN)VUJ H TI N)O g I^VUO V F LÎ^S TR JUO GTKQ IVL_NeKH T \ JUO V F S T d Q^TN)O [ \ Y M S TN)UO Q YUTNeJhT$L YL M JX[ ù ú û ü ú3ý þ ÿ ý ÿ ÿ úý .ü e> . )¡ ¢ ¢ ¢ ¢ ¢ åËçæ"è> £¤)¥¦ §_¨ © ª «¬¬®¯6°6± ²³ ®µ´ ¶ ·¸ ®¬²¹º®º«¸ » ¼²®^½¾ ¹¬³ ®6¿¼À¬º$¹6± ¹"²¹"¼À¬²¹6²³ ®"ÀÁ ¯6¹6²³ ¬¹ ½ ³³ ± ®6¼«¬®"¼Á ¬·¯6À¸ Àº ¹6²³ ®,«³ » ÂÀ"³ ²²·Ã¸ ®Ã²³ Ä Å"ÆeÇÈÆeÉËÊÌ)ÉÍÊ6ÉiÎ ©_ÏeÊ ª ¼ÀÂ«¸ ¹º$Àº$¹Ð¾ À6Á Ñ,¹Ò´6ÑÐÀ ¶ ± ³ º$³ ¹,«¬·ÓÄ Ô Á ®6¹6Ä ½ » ²¹"´¬·«Ä³ º$¹²®"³ ²¾ ÀÁ ÑÐ¹ ½ ®ÐÀ6Á ¹¬ ¼À¬º$¹6± ¹µ²¹ÐÂÀ6Ä Õ ¹Â6²®"Á À¬¼Á ¹Àº ¹6²6³ ®"³ ²¸ ®6Á ®«´ ½ Ô ·Ã¬¹¯¹Â6²³ ® Ö Ò ª Ñ,À ¶ ®"Ó· × ½ ®Â6²¹6Ä ¬¹«ÀÃ Õ À6²²¹"³ÄÀ«¬¸ Àº$²¹ Ø ÙÚ.¤)¨ ÉÍ©_ÛÜ © ª Ó®¬¼À Ý Á ®Â²³ ¹º®6Á ·¾ ³ Ä¹ ½ ¹"³ ²¾ À6Á Ñ,¹ ½ ³ ¬Ð³ ²6²·Ã Þ Á °Â® Õ Ò´Ñ,À ¶ ± ³ º,³ ¹,«¼6Á ¹º$Â¬®6²³ ®½ ¹6Ä ²¹¼6Á ¹º$Â » ¼Á ¬®Ó³ ®¯6¹^½ Ô ¼Á À6®«·¹"²6³ ®,¸ ·± ÄÀÐÀ6¼³ ®6Á ¹6²6³ ®,«³ » ²¼ß²¹"Á ®6± ¹ ½ ¹6ÃÐ¼6Á ¹ß à¨ á Ù_¥6ÆeÉÍ©)â)Î ¤ÏeÆ)¥§_È¤)â¦ á.É ãµâ_¥Î ¤¦ ÆeÉÍ©_â)Î ¤ ª ´¬·«Ä¹6²³ ®"³ ²¾ ÀÁ Ñ,¹ ½ ³^ÀÂ"¬²¹¬²®^½± ³ ^¬Ó·À«°Ó6¿º«¼À«°6Ó¿Ä^¸ °6Á ·,¼À¬º ¹6± ¹"²¹Ð¹6²¹6± ³ ¬ » «¸ ¹¸ ·«¸ ·¬² Ô k l m nlo p q o r stq su q rvs w rl6o r,x y$nz6{|6} ~^ r >ÍæË Á ¬®ÂµÁ À¬ÑÐÀº Ô ÿ ! #" #! $ ! &%! " %' ( ! )* +#! ! , &-#. /012! ! 3 1" 045 # " 6 . ! $ #0 $ 7*. ! 2" #048 - %" 9$ 20 : %# # ) 01! ) $ " + 3 /$ #2$ &01$ 7/ $ #. ! +#0;4! 3 ! #! 7%" < ! . ! $ 3 % $ = 7#> > > ? @ ¹6Ñ,¹ËÁ À¬Ñ,Àº$¹ÿ &%;! ##! +2! : %#/ $ /##. 6 7 ! 1#%#0! ! 3 %" # $ 2! 7 $ " ! 3 $ ;" 01! A < $ 04# B " 3 7# 2 /#" 0;'5 ? æ ç_ k l m nl.o p q o rstq su q rvs w rl6o rx y nz{|} K M LµN Íç O À6Â¬¹^½ ®.ÿ B " 04&. 1: $ #! 1" ' , +4$ # +#! %&04! " +? ! B #" 01#. C*$ #! 4$ " $ : %#>#D8. #9E#?* ## % ) # #7#04#B ! 2;F" ! %$ " &- ! #" / )&" #0; < 7##. /#! )*%" " #! / , 2 )#$ " 0! &. 9#! ! " 0;'5 7#! 1/#2 ) G & %" $ 115 $ ! 9H %" 6 18 ) 6 ! &! ;F%" %# /! ) 6 ! " ; %#! 1#/04#$ 'I $ '#" +0;'! " #04'5 $ " )*! 3 " ' , ! B # $ ;#%#! #! ! 45" , )& A +;&%! ! À"Á À¬Ñ,Àº³ ®ÿ P ®± ®"ÀÓ«®6Á º¹ ½ ³²³ ®¾ À6Á ÑÐ¹6± ²®^½ ÿ / #! 9#'&. 9#1#-" / & " ! %$ # ) &. +;& %" $ 'F: '# 0%$ &$ +1! $ " $ +? %" #-! 9 %" $ 2" #! 1 ;! < #92#0 & /#04#$ &0 : %# < $ /4#1 = ? -" #! ##+! . 6 ! 5+ 8 " ! ! < ' ! ##$ B ! #! 101 , . ! 5+4 A ' = " " & ) !; $ /# ) #! $ %5 04! ;I#-! <, &! /1%" < 049# ;#+4QR " $ $ # ! /## /04#$ 2! !/ $ #" ) 1" #048 / $ &. &! . ! $ ;$ " $ +1%" 5#" B ! ) 1/ +1## +7 A 8 ) 6 #! &! 1%" # 6 ! k l m nlo p q o r stq su q rvs w rl6o r,x y$nz6{|6} T>NU >æÍ " é ©Ü ÛÇ êë Û.Î ¤Üì_¨ Æ.ÉÍ©)ÏeÇÎ6Ï_ÆìÆeÇâe©Pâ_Î ©©)¥¦ §e©)í âe¤Ü)ÚÊ.¦ §e©_ÛÜ Î.î Î Ú.¦ âeÎ ¤Ü ï ÛÊiÚÊÚ¦ ¤_È Î âð Æ)¨ Èñ©_Û6ÊÜ âÊ.ò óe©)í ¤âeÎ ¤ÏeÆÆP¥¨ ¤ ë í ¤)â_Î ©ÉËÊÈ©eô)© õ ÉiÆ)Ùe¤eÛñâÆÉi¤eô_ÆÚÊ.Ú¦ ¤)Èñ§ à$Æe¦ ¤PâeÛÜ ©)í âe¤ ö ¨ á)Ï ÷ ©É Î ¤)ÏeÇÊÆÆ)¨ ô)©)â_Î Ç.©_ÛÜ ÎÎ^Ü ¤ÜÛ¤)í ©_Û.øÙ_Î Çâe¤eÚ.ÆÉËÊÛ.ø)ù ú À6¼³ ««¸ Á ´Ä^¸ ´Á ·,À6Á ¯¹²³ ¬¹· ½ ²®^½ ú À6¼³ «·«¸ ¹²Àº$³ «Ä¼Á ¹·Ð³ û ± ´ÓÐÀ6ÓÀº$³ Ô ¬Ä°º>¼Á ¹Àº²³ Ä°º ú Á ° ¶ ²®ÐÂÀ6Ä´Ñ,®²¸ · º$®º$² » ¸ Á ¬²® ú Á ¹6¼À6Á ¸ · ¬$º$¬® Ý ²³ ®^½ «¬·Ã,¹²¹6± ³ ¬ ú ÂÀÄ´Ñ,®²¸ ¹ ½ ¹,¾ ´6²Ä ½ À6²´^½ Ô ®¯À"À¼Á À¯Á ¹Ñ,Àº ¹²³ ¹ ú ¹6Ä^¸ ·Ð¼Á ¹º$²®ü ý þ ÿ´«¸ ¹º ·¿Á À¬¼ÀÁ ¬ Ô Â¬®²6³ ¹6¿¼Á ¬®6¼³ «· º ·ÄÀ6²¹º ¬®6¿6ß ß ß ú ¼± ¹²·Ð³ ²º ®«¸ ·· ½ ²®¿¼6Á À^½ ®Ä¸ ·¬Ñ"³ ¹6²6¿ß ß ßü ²Àº ®Ðº·Ñ,¹¯6¹6²6³ ¹6ý þ ©eô)¨ Æ ¤)â_Î ¤ù ú ÂÀÄ´Ñ,®²¸ ·ÐÑ,À¯ Ô Ó· × ²³ ®¹6Ä¸ ´¹6± ²®µ± ´Ó"²³ ®"ÀÂ¬º$³ ®6Á ³ ®Â± ¹ × Á ¬®6¬·º,³ «¸ ·ÃÐ¼Á À®«°º ¬¹ÃÀÂ¬ Ô ·Ã$ºÀÁ ¯6¹²³ ¬¹ ½ ³ >æñè ~^ r b >æ _ V ÉÍ©¦ ¨ ÊÙÊñì_¨ ©)ÛÊeù 6¹ ²¹± ³ ¬¹½ ¹6ÄÀ Ý ³ Àº ¹XW¯Á À6Ñ,¹Â¬®6²6³ ®"¼´«¸ ·Ã,À6Á ¹¬$º·¼® Õ ²³ À6²·Ã,ÂÀ6Ä´Ñ"®²¸ °º¼ÀÂ¬¹« º·º³ ¹6Â°º³ÀÓ«®Á º$¹ ½ ³ ú ¹6²¹± ³ ¬¹"³ ± À Ý ³ Àº$Y ¹ W.«¸ ¹¸ ·«¸ ·¬²¹Ð¹6²¹6± ³ ¬¹Ð¬Ó6³ À6Á °ºÂÀÄ´Ñ,®6²¸ ° º ZR["º·ÄÁ ·º¹²³ ® º¬À6Á °º³¼Á ¹º³ Â Õ Àº À Ý ³ \ ¤)í ¤PÈ Ü ¤eÚ¦§Ú¦ ©Pí ¤)â_Î ¤ì_¨ Ç.¤e¦ Éi©)¨ Ç.©)âeÊ.Û.øÏ_©)âÊ.Û.øÉ ìeÆ_ÚÇ.ÛÇ.¤eôPá_í â.ÊeÛ.ø ì_¨ Æ_Û¤Ú©eÛø ü ¬¹Á °º,²^ À ] Á » ¬²³ &® _½ ¹6Ä$³¼Á ¬·Ð´ ¶ ·³ ´"³ «¸ ²³ ®^½ Ô ·Ã«·«¸ ®ÑÐ°º$þ ÿ ú Á ÀÂ¬¹^½ ®"³Á À¬ÑÐ³ ¹Á ·,Â¹6²·Ã ú ³ ± À Ý× ³¬ » «¸ À¸ ± ³ º$À Ý× ²¹6¼ Õ ·º$´,Â¹²·Ã ú ¸ ®²Â®² ½ ®,¬ÑÐ³ ¹6²¿º¹Á ¸ À Ý ³ Ý Á ®Â²6³ ®"³®6Ä^«¸ Á ®ÑÐ¹± ²® ú «¸ À6¼³ ® Ö ¬¹6´¸ À6Ñ,¹¸ ·¬Àº$¹6²³ ¹ÐÀ6Á ¯6¹²³ ¬¹ ½ ³ ú ¼ÀÂ¬³ ¹ Õ ¬¹«´"¼À6ÑÐ³ » Â¬·Ð¼À«¬¬®¯°6± ²®"¬·²²À Ý ³ ú ³ ± À Ý ³Ó Õ » Â°ººÂÀ6Ä´ÑÐ®²¸ ¹6Ã ` ìe¨ ÇÊeìe©_Ï)¥§Ï)¨ ©eÚ.¦ Ê.Û6Ç_âe¤ÜPÇÈÎ ©)â.ÊÚÊÚ.¦ ¤)È§_ó©)¥¦ §e©)í â_Î ¤ì_¨ Ç.¤e¦ Éi©)¨ Ç©_âe¤ Ï_Æ)¥§)Èñ¤_â¦ ÊñÈñÆeô ï Çeâ©_Û.Çâ_Î ¤ÆeÏ)Ù)Î ¤eô)© a Æ_Ïìe¨ ÆPìeÆ_âeÆÉi©_âÊ.Ûeø k l m nlo p q o r stq su q rvs w rl6o r,x y$nz6{|6} ~^ r J*J ¡_ ± ´«·6ÿ 8 #;;! " 9## 6 / +2 $ #1% '&-1! B #" 0 ) ! 0; , . ! 5 6 8 " ! 1 $ / ) ! ! $ % +1! 8019& = 7 $ '" + / , $ 2! 1! < 6 2! #0! S ¹¯Á À ¶ ®²³ ¹.ÿ ! 3 6 . /! ! . /-#!- #- #" 20. /-1+/ ) ! 3 ! )R#! , 5. %" #-. #0;4$ 12&0! %" ###. 04! k l m nl.o p q o rstq su q rvs w rl6o rx y nz{|} ç2U ~ r ä ~^ r J ñ ç c ²Ä³ ®¸ ·« Õ ´ ¶Ô ÂÀ,¬Ó6³ ®Á ¹6²³ ¹,¬¹Á °º$²ÀÐÀ¼³ ²6³ ³ ½ ¹6Ä³^¾ ¹6Ä¸ °º @ ®²«Àº$²®,¸ ·± Ä^ÀÐ¯6Â·P½ ®«¸¸ À"²¹¼Á ¹ºÂ » ´¬¹«¹Â²³ À²® d ·ÑÐ¹¯6¹½ Ô ÂÀÓÁ ·Ã,«¸ À«´²Ä°º¬¹²Ä³ ®¸ Àº ¹6²·ÑÐ³ü À6Â¼Àº³ ®Â6²6³ ¹"Ñ,À¸ ·º$¹ ½ ¹¿ ú ú ú ú ¹6²Ä³ ®¸ Àº$¹6²³ÑÐ´«¬ Ô Ñ"³ ® × ¸ ® ¶ ¬¹«Ð²¹"³ Ãº ·¼® Õ ²³ ®²³ ®þ e ¾ ®6Ä^¸ ·º$²®,º«·¸ ´¹ ½ ³^¬Ó³ ®Á ¹6²6³ ¹"³ ²¾ À6Á Ñ,¹ ½ ³^¬,Á À¬¼6Á À«¬À6²·Ã¯6®6À¯Á ¹¾ ³ ¬²³ ® Þ Á °Â® Õ ú f ÀÓÁ ¬®,¬¹¼6Á À^½ ®6Ä^¸ Àº$¹²·ÐÄ º®«¸ ³ À²¹6Á ³ ´«¬ÐÑ,À ¶ ®"Ó· × ¹6²¹6± ³ ¬Àº ¹6²·¼Á ¬®¬,ÀÂ6¼Àº$³ ®Â²³ «·«¸ ®Ñº«¼À6Ñ,¹¯6¹^½ Ô · ©)í ¤_Û¤)â_Î ©Ï)Æñ©)â)¥Î ¤e¦ ÆÉi©_â_Î ©)ù ú ²¹ ½ ¼³ ®6Á º«¼Á ®6^·¬Àº¹ × ¿Â6± ¹6¬®¯6Àº·«· Õ ¹Ñ·¹²Ä³ ®¸ ·Ð³¬®¯6ÀÐÃ®Ñ,·$«³ » ÂÀº$³ ®Â¬³ ® × ú ²¹«¸ » ¼²6³ ®"¼6Á ¬·¯6À¸ Àº¹ × ¼·¸ ¹6²³ ¹"ü ²¹½ ± ®6¼³ ® ½.¼6Á À«¸ ®"¼·¸ ¹6²³ ¹Ð¬ º ·ÓÀÁ ®Ñ À6Â6¼Àº,³ ®Â¬³ ¿º ¼Á ¬·¼¹Â6Ä´«´Ó³ ®6Ä¸ ·º²·Ã,À®²º ·ÄÀÁ ¬·«¸ ¹6²³ ®,«Ä^¹± þ ú ²³ ®"¼·¸ ¹ × À,«¼Á ¹º·,À¬·º$³ «¸ ® ú ¼³ «Ñ,À"¼Á ¬®º$ÀÂ6²6³ ®Ðü ®± ¿Â¹¸ ¹,¬º$Á À¸ ´þ ú º ¹Á ¸ À"¼Á ¬®¸ ®«¸ Àº ¹ × ²¹º«¼° Õ ¼Á ¹Àº$²6³ Ä¹Ã ú ²³ ®,¬¹6²³ ¶ ¹ × ÄÀ«¬¸ °º¹²Ä³ ®¸ Àº ¹6²6³ ¹ k l m nl.o p q o rstq su q rvs w rl6o rx y nz{|} ~^ r J ñ ú j Y 8¼*Á ¼*ÄY¿ Â*Æ ¼#Ã1¼ &Á ¼RÀ*Á Â »2¼N½*¾ ¿Y¼RÀ*Á ÂÃ4¿&ÄYÅ&ÆNÅ Ç È É Ê ËÌÍ#Î ÏÐ ÑÒ;ËÓ ÔÕ;Ñ#Ö Ï#×ÍÓ ÕÏØ ÕÑ Ò ;ê ë*ì í î¢í ï ð ñ É Ë#Í#Ö ×Ù Ú Û Ø Ò;ÕÔØÜËÝÔ#ÑÖ Ï1×Ö Þ òó¢ô ñ*õNñ ö × Ò× Ð ÏÌÙ;Ý2Ö ßÕÖ ÔÑÏÕ2ÕÏÝ2Ñ Û Ð Ó Õà ÷ Ëã#á#Î ÑÒ Ë#Í#Ö ×Ý Ú Þ Õ ÒÊ Ù ÔÑÖ Ï1×ÍË#×á#â8Ú Ï#ãËÓ Ï&Ô#Î Ö ÕÔØ Ú Ö ÑÔÐ ÙÓ Ô#Î ÑÒÌàÓ ÏÕÙ#Î Ð ÔÐ É Ë#âÏ Ú Ì1Ù Ú Û Ø Ò4Ëã#Ó ÔÑ#Ö Ø ÕÏ&ÑÖ Ô1ÍÓ Õ Ò Ý× Ð Þ Í#ÑÒØÜ Ó ËÕÌ1áÝIÕ ÊÎ Ö Ï&ÑÐ Ï#Ì4ø Ú ÔÊÖ ØÜ1Ì1Ù×Ö ÍÓ ÔØ ËÝ2Ô ä × Ò× Ð Ï&Ì ù2ú ë*ï ó ì í û&ñ*ïð ñ ò ó¢ô ñ&õ8ñ ö É å Ô Ð ÝÒ2ÝFÌ4ËßÒæ Ö ÊÔØ Ú Ö ËÓ ÔÕ ÷ Ø Õ Þü ØÖ ËÝ2Ë Ù× Ð Ó ÙÊ Ð ÙÓ ÔÎ Ö Õ ËÝÔ#ÑÒ ÕÔ#ÍÖ ×à ÙÝÕã#Î Þ ß&ÑÖ Ô Ú Û Ø Ò4ÍÓ Õ Ò×Õ å Ï Ì;Ë ç Î Ö ÝÏ1ÕÌ1Ö ÔÑÒ;Ý5ÒÌ1Ôã#Ô è Ý5ÒÊ ËÓ Õ Ò × Ð Ù Ú Û Ø Ò Ú Þ Õ ÒÊ;ÑÔÐ ÙÓ Ô#Î ÑÒ;Ë#Ó ÔÕ ÝË#âÏ#Ø2× Ò× Ð Ï#Ì1Ù#é ØÕ Þü ØÖ ËÝ2Ë × æ Ë#Ó Ì1Ô#Î Ö ÕËÝ2ÔÑÏ ÑËÐ ÔØ Ú Ïø É Ë#Í#Ö ×Ù Ú Û Ø Ò;ÕÔØÜËÝÔ#ÑÖ Ï1× Ò× Ð Ï#Ì1Ù ù2ú ë*ï ó ì í û&ñ*ï ð ñ ý ú¢þ ý¢õ þ ñ ô ý ò ñ*î8í ñ ÝI× Ò Ð ÙÔØ Ú ÔØ ÜÑÖ ÏÍË çÛ ßÔÑÒØ Ü ÷ ÝIÍÏ å ÑÖ æ ËÓ ÌÔ#Î ÑÒ4Ë#ÍÖ ×àÓ ÕÔß#Ê Ë1Ý8ÒÊ Ë&ÑÒ ÝÔ#ÑÔ4ÝFÍÓ ÔÊ Ð ÒØ Ïø Î Ùâ1×Ê Ó Ô Ú ÑÒ ØÜ ^& N N N¢¡8£¥¤ ¦ §¨2£© ¨5N;ªR«;¬5N¨2¬8 «8®¯2¬° ¨ 5° ¬5MN¡N ±5 58² ¡8³5«8®¯¡¢¢²°N³5«2£M° 2¬° ¨®´¡ µ ªR¶8®¸· ±¤³ N¡5³82§2ªR¶8®º¹2 2¬° R8¬8¡¢8² h i j k#iNl m n l o1pqn pr n os p t1oiRl oYu vk#wRxyRz {| o } ~ * ÿ ;±¬ªR «¬52· ¬5¨ ¼¾ Å! " # ¼$¼XÂ¿Â%# NÄ ÄYÅ^¾ RÅ Á &¼#Ã1Å & Å # Ã(¼ Á ÃÅ )#%¿ * ' ¼%# ¿% " ¾ (( # À*¾ %+ , ¿ # ¼#-Ã )*Á !&ÃÀ#¼ ' !&Å&ÂYÁ )%# *¾ Å Á Â¿%Â # R+ Ä RÄ ¼RÀ&Á (Â " . ()( $#¿ )()&¼ #Á¼R¾ (Å ¼R%À N¾ (Å YÃ4¿ (¼ )#¿ÃÅ )^À*¾ % Â¿%Â # RÄ ÄY¼&Æ " ¾ #-Ã )*Á , /¼ ¾ Å & Å Á +. (# ¿ . ()( ( ¼ )&Å )0)*Á YÂ " ' ¼R(À #Â #Å ) ÄY¼&Æ " ½#¿ & ½*ÅR¾ ' &0¼ Á !) 1 : ^«§88& ¨ ® ¡5£ 5¹2 H ¬° ¨32 ±2¬ªR «¬52· ¬8¡¢8²DI »2(¼ # ¿ " ú¢þ Ký JMLNû N L O )&À PÃ4(¿ )&Á !Å " %5% Â&À (¿ . Á ÁÂ*À*¾ 7 # Ã¿ ¼R¾ ¿#Â # ¿Ã1Å )(&ÆR¼ À&¾ 5 Á ()%# %Å Q »2(¼ # ¿ " ú¢þ ý¢ï&(ë R/L O )*(À P#Æ*¼ ' )&¼ & Â¿%Â # N5Ä RÄ À&¾ Å#4Ã )#¿*S Ä *-½ +)&ÅR¾ ¼ )#¿&ÄXÁ Â # Å ) ' ÅR¾ ' ÅRÄXÁ Q ¼ ¾ !Å " #Å&Â&Å ' ¿ T ë ò î U N þ V î¢ë O Ã4Â&À À*¾ Å -¿ YÁ )()&¿#ÄXÁÂ¿#Â # NÄYÅRÄXÁ Q ù3V óKZ û&ý [(\ J V í ñ ] ñ*î8í ñ È ¾ ' )&ÁO ÄYÅÂ#¿#ÄXÅ )#¿Q &Å#ÂY¼R À R¾ Å Á *½XÁ %* Â 4Ã ) Á Y( Á *½#Å ¼R%À N¾ (Å Á )#4Å ' )*¼&Â # 7 #Å&Â ê2ý8û ] ñ J5îRý [(\ ÈÂ # ¼*À*Á Ç À*¾ (¿ ÁÀ*¼RÄXÁ ÅR¾ Ã *½XÀ*¾ (# Ã1ÅR¾ &( Å )*Á +Å O Ã¿&ÄYÅ&ÆRÅ )#Å ' (¼ Å ' )&¼ %& Ã4¿ )*Á 4Ã Q ^ õ þ ñRî¢í ï V ëRîNí ñ È Ï `*×Ö Ï ä àÍÓ ËÐ Ë&Ê Ë å Òà _ Ö Ñ Ð ÏÓ æ Ï Ú × Ò1Ê Ë#Ì1ÙÑÖ Ê ÔØ Ò Ú Ñ8 Ý5Òß#Ô Ú ÑË ü ä ×Ö ÏØÖ a Ú Ô Ê Ë ü Ø Ö Ë Ý Ï _ Ï `RÖ × Ð ÑÖ Ï Ú Û ØÏ1Ï&Î Ï#Ì4Ï#ÑÐ Òàæ Ö Õ ÒØ ÕÑÏ _ ×ÍÓ Õ Þ Ð ËÝ2> W N¡8ª ¦ 5§5¡I®¯¡8£ 5¹; H I Ë#ãÓ ÔÑÖ Ø ÕÏ#Ñ#Ö Ô#àÝ5Òß#Ô Ú ÑË ü ä àË#ßÍË#Ó ÑË ü ä ÷ Ý2Ö Î ãËÐ ÑË ü ä àÐ Ï#ÌÍÏÓ ÔÐ ÙÓ Ôà&é é é ø X ý V ô í ñ þ È% Á !&½&Å+# N¾ Ä^Á )#Å ÁÁ ' )&¼( )*Á Ô `*ÕãË#ß#ÑË ü ä Õ _ Ö Ñ Ð ÏÓ æ Ï Ú × Ò4ËÍÓ Ë#ãÓ ÔÌ;ËÝÔ#ÑÖ > À&¾ Å( " ¿%*+ , ¿# ¼#Ã-)*Á #Ã-Y( Á *½#Å × Ò×é Ë&ÍÏ#Ó é à#Ö Ñ#ÑÒÌ Ë#ÍÓ Ëã#Ó Ô#Ì4ËÝ2ÔÑÖ Ï#Ì1à#é é é ¼)%# ¾ ¼ ¼&Ã1Å)¿%*+*¾ " ' Ç O )RÁ #Ã8Q Y _ Õ Ý2Ö Û ÕÔÑÏ1Õ4Ö ÑÐ ÏÓ ÔÊ Ø Ú Û ØÕ å ËÝ2Ö Ï&Ê ` Ê Ë#ÌÍÙÐ ÏÓ ¾ ¼%*ÄXÁ ÅR¾¢À*¾ %(%*&¼#Ã4¿ÃÅ)#¿%%* ' Å)#¿%* ÷ Ð ÒÍÖ ÑÐ ÏÓ æ Ï Ú ×ÙÙ ç ÒÐ Ê ËÝ2ÑÖ Ê Ôà&é é é ø h i j k#iNl m n l o1pqn pr n os p t1oiRl oYu vk#wRxyRz {| o } ~ 9 * G f J h < S?E <;>=6?@-B3C E F@ S/ F? < Rë ïRñ F¿ ' Å! )&¼ %& 2( ¼ #Ä Á ÅR¾ %Å # Ã¼ %& , ¿ # ¼#Ã1 Å )RÁ Å j Á #Å#Ã¼ ' )&¼ %& Á ¼ ' À*¼R¾ )&¼ & ¾ %)&Å#Â%#Å )&¼ %& Yë þ ó û&ñ *Á #½*Å+# ¾ Å)&ÂÅ/! Á¼N½Â , ¼)&¿%*Ã&Á " ÆK Â() ' ¿ &Å#ÂY¼ ' À&¼#ÃÁ ' *Á *Á #½*Å ¾ ¼N¾ ' #ÃÃ½&( Å #Á ' Å )&¿ * F¿*ÄYÅ&Æ*/ Å )&Å À*¾ *Â # ¾ % Ç ' ¿#Â ¼#Ã1Å &Å#+ Â )*Á &½ 7 ' )#¿ ' Å^ÀR¾ %&%Â ¼ )*Á AÅ , ¿ # ¼#-Ã )*Á !&Ã 2( ¼ #Ä Á Å*¾ ' (¼ %*5Ä )# (Å Á ¾ Å#Ã ' ¼RÀ#¼ ' ¼R½RÁ Ç %Â # Ã¼ ½ 7 ' XÀ&¼ ' !#Å&ÂX¾ *Å Á &(Å Á # ¾ Å()#Â&Å( Á ¾ ' )*Á Å*ÂYÀ*¼RÄXÁ 7 ' #¿ ½ 7 ' )#¿&ÄXÁ Ã1 ¿ /¼ )#Å )*Á ÅRÄXÁ »2¼*Â # 7 (À )#¼ & O À*¾ (¼ )%##Å&(Â Ã # R¾ ¿&Ä Â¿#Â # NÄ &Â # ' ¼#%Â # 7 (À )&¿Q &Å#ÂX¾ &Â # ÅR¾ # ^À&¼XÅ#Ã1ÅN¾ Á Á Â#¿Â # R+ Ä ¾ Å#Ã ' ¼RÀ#¼ ' ¼R½RÁ Ç %Â # Ã+¼ )*Á Â %%)*Á Å ' Å )¿ %*Ã À*¾ ¿*À#Å ' ^Å#Ã1ÅR¾ Á Á ¾ (¼ )%#¼ ' 5#Å , )&Æ*¼^¼ ' (À %Å # . ¼R¾ Ä ¿ ' ¼ / ¼-Ã ! *Á #½*Å À Å # . ¼R¾ Ä ' ¼ ¼#Ã1¿ %* Å )&0Å )*¼#Ã " (À Å # . ¼R¾ Ä 7 ¼&Â #NÀ*¾ /)*Á *Â#Á )*Á 0 {| o } ~ * c!dMe C?= wC = N¢¡N ª8° ¨ ®´¡8£ 5¹2;¬5° ±8N¹2«2§2¬° «;¬5¨MªN· ° ¨¬8 ¨2£¥³«8®I° ¬¬8¡ ¤8¡ ¢¨2¤2 2¬5¨ ® §«ª¢±2£¨2¬5¢° ¨«2³° 8±F®¯¡8£M8¹2 H ¡ «2ªN±£M¨2¬85 ¨2¬ ¨5NN®´¡5ªN· ¨³5«§5¢ 8® µ N8R¢¨5¹;¶ ¦ «5®´¨5¹;«ªR«;¬8 ;ª* ±£ ° §5N¡ ªN· ° ¨¬5 ¨2<£ ¢5³ «5§2±5N¨;¬8 ¨2£ «;³ «5¹; ;£ «8®¯2¬° ¡ «2ªN±£M¨2¬8«2³° 5±F®´¡5£ 5¹ H £±88°N¤8¡ 8 «8±£ ° ¦ ¡F§2· «2¤8¡¢§8®I± N «¬ W«8®I° ¬° ¨¬³5«5R®I· ¬5F®I¨2 /¡ 2 ° ªR ±£« £ · ° ®I° * µ µ N ®F° ¨2 §5¢¨;¬° ¤¨ ¢RN¡ ®´¡5ªR«2¬82¬5¡I8¡NN ¨;£ ¢¨RN¡R®F° ¥ ¢° ¨ 5³5¨ ¦ ¬2° ³5«5N 8®I° «;¬5¨®´¡5£ 5¹22¬° ¦ ¢; ¶8®I¬5«M«2§N «2¬5§ ¡ 2 ±5¬ªR «2¬5· ¬5¨&¢ 2ªF°N¬° 3¨ 2 ±¬ªR «¬52· ¬5¨* ¨ 1;° £M ¡ ¢ª* ¶2 ¨M¢* £M±& µ 8° ³ «§2±ªR µ «2³ «5¹; £ «8®¯2¬° R ¢ «¬° ¨M µ ¢2° ¬8 ¨2 ¨5¢«8®I¬5¨ ®¸³2 ¨R¡NN¡& ¬8¡8 £ 2 «2 £M± ¦ «5®¯2¬2° ±®´¡8£ 5¹; H ³5«R®I2· * µ R¡¢5² ¬5 ¢¨NN¡N®I° ¢ µ ®¯¨; /¡ 2 ° ªR N ®¯« ¢«2¬5¨5¹«MN¡¢¢ ¨2£MD± ©£ « £ ¨ «³ «8®I§85° §«ªN«M¬ 2 · ° ª* ¶8® %N h i j k#iNl m n l o1pqn pr n os p t1oiRl oYu vk#wRxyRz M <;>= 6?A@-BDC FE {| o } ~ * 8ñ ú N ý ò ñ/g îRý [(\ È&¾ *Å/! ÅA)#Å+&ÄXÁ Å)#¿Ã4¿&ÄYÅ*ÆRÅ Ç j Å/ , ¿ ' ", ¿ & ' ¼0*ÄY¼ , Á ÃÁ )*Á Å ò ë þ ó ì í û&ñ&ïð í Ã1¿&ÄYÅ&ÆNÅ Ç Y&À&¼#Ã Á )()&Å ë V&ú í ë*ï V ë ö RN ò ý ÈÂ#À*¼&Â*½5#ÅRÀÃ5)*Á ()*Á Å Á Â# )RÁ & ÄY¼ , Á Ã¼ %& Â*À&¾ Å#Ã ' ()*Á Å À&¼. )*¼ Á O Â¿%Â # RÄ ¿XÁ ' )# ¿ . Á Å Á , ¿ # ¼5Ã )*Á !&Ã &½5&ÄXÁ N¾ %)*Á Å+#¿ Â¿Â%# RÄ Á¼(#¾ Å )&Á Å À&¾ Å#Ã ' ¼#%Â # 7 À %Q $Ã%¿ ¾ ¿Ã1Å )RÁ ¾ !¿Ã Á &Á YÂ#À( )RÁ ÅX¼(%#Á Ã1Å)RÁ Å )*Á *À&¾ Å#4 Ã )RÁ ¼ )(&ÆR¼ ' ¼#%Â # 7 À ($&¼ ' À&¼R¾ )&¼ #Á )*Å^%Å # Å Á -%#4 Ã ) " # ¾ ($ÃÁ ¾ &Â¿ $P P P 5¾ #¿% Å ' ¼#Ã¼ Ã1¿&ÄYÅ*ÆRÅ)*Á ÅRÈ%k lml%n o%p p0q5rm s t q(n u3m0uwvrl t x(y%zo { $ È (¼ )#Â (8Ã /) ^½ 7 ' &Ã ^ J ú ý þ î¢ý [(\ îNñXñ ò ñ þ í ë l!m%ln opSpAq5r(m s }(~ o%zquv(y}%m { $ Ã¼NÀ*¾ ¼&Æ¢¾ P *½XÁ )()¿ %*- ' Å*¾ Ç O À&¾ R¾ Ã¿Ã | l!m%ln opSpAq5r(m s y(v(ln qn oz}~ o &Å#Â*Á ( Å )*Á %Q $%ÅNÀ #4Ã )RÁ ()RÁ ^Á )%# #ÆN¾ Å )&¼ #Á ' /Å )#¿ *$ | lzmr(~ { $*Á # ' P%)*Á YÂ " À*¾ Å!# ¿!)*Á ¼*À*Á 5&ÅR%½ *À&Á (#!Å " $ ' *Á ())*Á Á &ÄXÁ Å )$(P P P Ã8N¾ ¿. Á ¼&Ã1Å )% ù N ñRî J¢ñ þ J ó !È . ¼N¾ ÄYÅ # ¿X(À Á #-Ã $*À&(¼ ¼ )*Á #(Å Å $ %Â # Å ) ' ÅR¾ ' ¿XÀ*¾ ¼ %&%Â #ÃÁ#À*¾ ¼ ' (!# #-Ã $(P P P ¼)*Á (()%8 #Â%#NÀ#¼&Â ÆNÁ ÃÅ)*Á YÂ*Á 7 ÃÁ ¼ &Á ÅRÄXÁ#ÄXÁ R¾ #Å )#¿&ÄXÁÃ<%( ñ R*ý ZRó È i5¾ ()*Á X¼&ÆN¾ Å )*Á !% Ç . Á )#Å )&Â¼&Ã1%¿ %*($ T ¼(#¾ Å)RÁ ÅYÃ1¿&ÄXÅ#ÆRÅ Ç # #ÆN¼+# ¿#À ' #Á *XÁÄX%Å # R¾ Á Å ¼#Ã1 ¿ */P ù û&ñ g ñ^ï V ñ R*ý ò ñ È#¼&Æ¢¾ Å )*Á )&Á AÅ )#0Å #Å&Â Ã4(¿ ¼ )*Å )*Á Å^Â¿%Â # R+Ä ($&Å#Â %Â ¼ )RÁ (Å $ Ã ' ¾ Å , Å )RÁ Å h i j k#i¢l m n l o4pqn pr n os p t1oiRl o u v1k#wNxy*z {| o } ~ b * ^° ¨32 ±¬ªR «¬2· ¬5¨ ¼RÀ*Á Â " ¾ , )&¼N¾ ¼ ' )X¼&ÆR¾ Å)*Á %/)&Á Å$*ÀR¾ ¿ &Å(%*&¼#Ã Å )*Á +!# *¾ ¿ %* Â#¿Â # RÄÀ&¼#Ã Á )*Á ) ¾ *Å Á #¼#ÃÅ & ÂÃ ¼ +. ()( Ã(À #4Ã )#%¿ * Â%¿ # &(Å (Å %*+*ÄY¼ , Á ÃYÁ ()RÁ Á %*YÂ#(À )RÁ ()*Á Å^ÄX5Å )&Å ! " ¿Ã À ¿6 Ã )&Å À*¾ #¿ 7 # ^¾ ¼ Ã Á " &Å )&Á Å À&¾ !¼ /!# ¼&8Ã ^Á À*¾ ¼&ÆN¾ ÅRÄY¼#Ã4 )*Á 0)& Å , ¿XÁ %*+ #Ã1Å , ¿ & h i j k#i¢l m n l o4pqn pr n os p t1oiRl o u v1k#wNxy*z M <;>= 6?A@-BDC FE : 5F M h i j k#i¢l m n l o4pqn pr n os p t1oiRl o u v1k#wNxy*z {| o } ~ * g b`cd,egf h i j k!l mongprqgs t,u2vPw%x 0RGHORZDQLHLSURMHNWRZDQLH ! " #%$ &' (*),+-.0/12+03547678 .9808 :<;*= .0:>.?124A@-4 BDCFEHG I J K7L MNPO*NRQ2M7SUT*VWL KAX,YFZ%SU[?Q\O*]^_KÒ?]_a yz!{|2}~0{ %2 2g`P! , % P,g R ! , ¡gg¢2 ! £¤ ¤ ¥¦ § § ¨2©,¨2ª2«2©H¬® ¥%¯ ¯P° ¨2± ²³o¤ «%´R ¥P± § µA¶´P©H·¤ ¸r¹ ºH» ¼ ½*¾2¿ À7» Áo¿\Â½HÃ\ÄgÂ Å¹ þ ÿ ÿ ÿ ÿ Modelowanie (analiza) • • &*) & + • !#" $ ( & ' ' ( ) & ' %( ' % + , Jak system ma by zaimplementowany? Jak system ma dzia a ? ä å æ çå2è é ê è ëRìoíoê ìî ê ëgïÖì ð ëgå2è ëÖñ òÖçoó2ôgõ,ö Û Ü Ý Þ ß à áâã PQ RTSVUXWZY W W odró nieniu od analizy du rol odgrywa rodowisko implementacji; projektanci musz wi c posiada dobr znajomo j zyków, bibliotek, i narz dzi stosowanych w trakcie implementacji D enie do tego, aby struktura projektu zachowa a ogóln struktur modelu stworzonego podczas analizy; niewielkie zmiany w dziedzinie problemu nie powinny powodowa du ych zmian w projekcie Wynik: szczegó owy opis implementacji systemu Projektowanie ! Celem analizy jest ustalenie wszystkich • tych czynników lub warunków w dziedzinie przedmiotowej, w otoczeniu realizatorów projektu, w istniej cych lub planowanych systemach komputerowych, które mog wp yn na decyzje projektowe, na • przebieg procesu projektowego i na realizacj wymaga . Wynik: Logiczny model systemu, opisuj cy sposób realizacji przez system postawionych wymaga , lecz abstrahuj cy od szczegó ów implementacyjnych; model • staje si podstaw tworzenia projektu Æ Ç È ÉÊ2Ë Ì Í Ë ÎRÏoÐoÍ ÏÑ Í ÎgÒÏ Ó ÎgÊ2Ë ÎÔ ÕÖÉ×,ØoÙHÚ ÷ ø ë ù ú û üû\ý • Class-Responsibility-Collaborators = Klasa-Zobowi zanie-Wspó praca Klasy przedstawiane s na kartach katalogowych (papierowe kartoniki) o okre lonych wymiarach (4x6 cali) [ • \ [ Zobowi zanie - wysokopoziomowy opis zada klasy (kilka punktów) – unikanie opisywania fragmentów danych i procesów – ograniczony rozmiar karty ma wymusi unikanie zbyt rozbudowanych klas i ewentualnie ich podzia na mniejsze ^ _` a a a • Wspó dzia ania - odnosz si do klas z • Karty wypeb niane sc podczas nieforktórymi dana klasa ma wspó pracowa malnego spotkania (burza mózgów) i – wysokopoziomowe poj cie o zwi zkach nastd pnie mog c bye ukb adane w celu modelowania interakcji lnmpo:qrmts#pomi u mVv wy x dzy klasami – kaf dy uczesnik mof e odpowiadag za jednh lub wii cej kart zV{T|p{3}~ =T3 :p 3# VV • Na karcie poza nazw j klasy notowane s j jej zobowi j zania i wspók dziak ania a nie atrybuty i metody 6JK - . / 01.32 4 5 2 687:9:5 71; 5 6=<>7 ?@6=.32 6>A BC01D – ew. atrybuty i metody na odwrotnej stronie karty H I F LNM1O E:F*G ] – mo liwo atwego uzupe niania, uk adania, niszczenia, ... ·¹¸ º » ¼½V¾¿ÁÀ¸ º Â ÃV¾XÂ¸ º »¼Ä½ÆÅÇÈºÉÊ»Ë½nÌÍÌÎ» ÷ùø úüûÄýÿþ VýÄþ yþ úVû nþ W wielu przypadkach przy definicji klasy naleÏ y dokÐ adnie ustaliÑ , z jakiego rodzaju abstrakcjÒ obiektu mamy do czynienia; naleÓ y zwróciÔ uwagÕ na nastÕ puj Ö ce aspekty (czy mamy do czynienia z ... ?): • Zrozumienie systemu - systemy oprogramowania s du e, skomplikowane i musz • • • • konkretnym obiektem w danej chwili czasowej konkretnym obiektem w pewnym odcinku czasu opisem tego obiektu (dokument, metadane) pewnym zbiorem konkretnych obiektów × • • • !#" Ü " " ! !$" • Promowanie ponownego wykorzystania - architektura pomaga w Ø Û Ú cz ci, tak aby ich tworzenie by o mo liwie niezale ne; zale no ci pomi dzy cz ciami s jasno okre lone i punkty styku dok adnie wyspecyfikowane konkretny egzemplarz samochodu (unikalny numer nadwozia i silnika) wyprodukowany przez okre lon fabryk model (rodzaj) samochodu oferowany klientom przez znany koncern pozycj w katalogu samochodów opisuj cy w asno ci modelu histori stanów pewnego konkretnego samochodu Ù Ú Û Û • Organizowanie rozwoju oprogramowania - pozwala odseparowa ró ne W przypadku klasy „samochód” obiekt mo e reprezentowa : • spe nia sprzeczne wymagania; architektura zapewnia szkielet rozwi zania, który abstrahuje od szczegó ów implementacyjnych, ale ustawia wzajemnie podstawowe elementy tak aby mo liwe by oby spe nienie wymaga Ù 13 ¡ ¢ £8¤:¥:¢ ¤1¦ ¢ £=§C¤ ¨@£=3 £C© ªC:«3¬=p® ¯ ° £ ± ² ³ Ńµ#¶ zidentyfikowaniu na mo liwie wysokim poziomie analogicznych systemów krytycznych i podsystemów, dzi ki czemu ponowne wykorzystanie nie ogranicza si do poziomu klas; wspólne podsystemy mog by przystosowane na etapie rozwoju do pó niejszego wyk. ! ! % • Promowanie ci& g' ego rozwoju - wi ( kszo)+* systemów musi reagowa* na nowe * potrzeby i wymagania przed nimi stawiane; dobra architektura pozwala zapanowa nad ewolucj systemu w czasie i kontrolowa jej przebieg; zapoznanie si z architektur pozwala na zrozumienie dzia ania systemu przez przysz ych twórców i eliminuje potencjalne zagro enia , . - * Ý Þ ß à1Þ3á â ã á ä8å:æ:ã å1ç ã ä=è>å é@ä=Þ3á ä>ê ëCà1ìpí:î*ï ( , ð ñ ä ò ó ô õNö1ô 1 PRQTSVUWXYWZ[\^]_`ZQTaY\b[bc \d[SeSQfXhgic jk\ lmjnQ o Tb¢¡£¤¡¥ ¡§¦¨M© ª ©5« Proces projektowania architektonicznego zalep y od wiedzy o zastosowaniu oraz umiejq tnor ci i intuicji architekta; wspólne czynnor ci dla wszystkich procesów (czynnor ci te zwykle naks adajt siu na siebie): • strukturalizacja systemu - system jest dzielony na kilka podstawowych podsystemów (podsystem - niezalev na jednostka oprogramowania, jej uss ugi nie zalev t od uss ug oferowanych przez inne podsystemy); identyfikuje siu komunikacj u miu dzy podsystemami • Repozytorium - wszystkie wspó¬ dzielone dane s umieszczone w centralnej bazie w w x w y w ¬ ¯ • Klient-serwer - model rozproszonego systemu, w którym dane i przetwarzanie s ¯ ¬ rozdzielone mi dzy zbiór procesorów (samodzielne serwery oferuj ce us ugi + klienci korzystaj cy z us ug oferowanych przez serwery + sie , daj ca dost p klientom do us ug) – cienki klient - ca o przetwarzania i zarz dzania danymi na serwerze, zadaniem klienta jest uruchomienie oprogramowania prezentacyjnego – gruby klient - serwer odpowiada za zarz dzanie danymi; oprogramowanie klienta implementuje logik programu u ytkowego i interfejs u ytkownika ¬ – podzia podsystemów na modu y (modu jest zwykle komponentem systemu, który oferuje co najmniej jedn us ug innym modu om; zwykle nie jest niezale ny) w ® danych, z której mog korzysta wszystkie podsystemy; zwykle generowane przez jeden podsystem a wykorzystywane przez pozosta e – systemy sterowania i kontroli, systemy zarz dzania informacjami, systemy CAD, zestawy narz dzi CASE z • modelowanie sterowania - okrer la siu ogólny model zwi t zków sterowania miu dzy czufr ciami systemu; uzupes nia uv yty model struktury ¬ ® ¬ °® ¯ ¯ ± ± • maszyna abstrakcyjna (warstwowy) - opisuje sprz ¯ ganie podsystemów; uk¬ ada / 0 1 23054 6 7 4 89+:+7 93; 7 8=<>9 ? 8=054 8>@ A>2+B5C=D#E ± ¬ { | } ~3|5 ++ 3 = =|5 >~3#+$ system w ci g warstw, z których ka da oferuje pewne us ugi F G 8 H I J KMLON ûýü þ ÿ ÿkÿfü ÍÏÎTÐÑbÒ ÓkÔÕÓ ÖÎf×dÕØ Ò ÔÙÓÚÛÜÔ ÎÝÞÔÎ • • z podsystemów jest wybrany do roli sterownika i odpowiada za zarz dzanie dzia aniem innych model wywo anie-powrót - sterowanie zaczyna si na wierzcho ku hierarchii podprogramów i przez wywo ania podprogramów przechodzi do ni szych poziomów; jedynie systemy sekwencyjne model mened era - stosuje si do systemów wspó bie nych; jeden z komponentów systemu jest mened erem i steruje rozpoczynaniem, zatrzymywaniem i koordynacj innych procesów systemu Å Æ ¹ Ç È É$É ÊkË$Ì ^ _ ` ` ^ a ` ` b c _ _ • Projektowanie sk] adowych systemów, które nie s d zwid zane z dziedzin d problemu • Optymalizacja systemu • Dostosowanie do ogranicze e i mof liwog ci g rodowiska implementacji • Okreg lenie fizycznej struktury systemu h i j k i j k l – okre lenie struktury kodu ród owego, tj. wyró nienie plików ród owych, zale no ci pomi dzy nimi oraz rozmieszczenie sk adowych projektu w plikach ród owych – podzia systemu na poszczególne aplikacje – fizyczne rozmieszczenie danych i aplikacji na stacjach roboczych i serwerach m j j !#" $ % " &('*)*% '!+ % &-,.' /0&-#" &.1 2.*3#4-576 i j 8 9 & : ; <*= >?=A@ • ß à á â3à5ã ä å ã æç+è+å ç3é å æ=êç ë æ=à5ã æì í>â3î#ï+ð$ñ ò ó æ ô õ ö+÷ øùOú VNV ¡ ¢?£?¤ • _ – projekt musi by wystarczaj co szczegó owy, aby móg by podstaw implementacji, przy czym stopie szczegó owo ci zale y od poziomu zaawansowania programistów (ale np. szczegó owy projekt jest dobr dokumentacja techniczn ) podsystem musi reagowa na zdarzenia zachodz ce na zewn trz model rozg aszania - zdarzenie jest w zasadzie og oszeniem dla wszystkich podsystemów, ka dy podsystem, który mo e obs u y to zdarzenie, reaguje na nie modele z przerwaniami - u ywane wy cznie w systemach czasu rzeczywistego, gdzie zewn trzne przerwania s wykrywane przez obs ug przerwa ; nast pnie s one przekazywane do innego komponentu, który je przetworzy BCED C FG CIHKJ LNMFOJPH CFEQ R MEDSUTVC W RXYM[Z?QLU\?MEH CFG C • Uszczegó] owienie opracowanego modelu logicznego • ² ³ ´ µ3³5¶ · ¸ ¶ ¹º+»+¸ º3¼ ¸ ¹=½>º ¾ ¹=³5¶ ¹>¿ À>µ+Á5Â=Ã#Ä Sterowanie zdarzeniowe - ka dy Sterowanie scentralizowane - jeden + O • • • • • • • ¥ ¦ Wybór sposobu implementacji konstrukcji, które mog by zrealizowane na wiele sposobów (np. zgodnie ze standardami przyj tymi w firmie) Okre lenie poziomów widoczno ci atrybutów i dost pu do nich Podanie regu odwzorowanie notacji w struktury konkretnego j zyka programowania (np. polegaj ce na dok adnym okre leniu typów danych) Je eli j zyk implementacji narzuca ograniczenia, wówczas mo liwe jest tworzenie np. nowych klas, które b d jedynie cz ci implementacji (nie nale do modelu) Podanie nag ówków metod oraz ich parametrów Okre lenie, które z metod b d realizowane jako funkcje wirtualne a które jako zwyczajne funkcje Zast pienie niektórych prostych metod bezpo rednim dost pem do atrybutów Zast pienie niektórych atrybutów redundantnych przez odpowiednie metody, np. Wiek = Bie caData - DataUrodzenia; ¨ ª § © ¨ ¥ ¥ ¥ © § ¨ © ¨ § ¥ §¨ ¥ § § ª ª¥ § ¥ ¨ § ª¥ n o p q!o#r s t r u(v*w*t v!x t u-yzv {0u-o#r uz| }.q!~7*A u * 2 ÇÉÈÊUËUÊÌEÍ Î Ï Ð ÑÒ ÌÓÒ ÌÔÐ Õ ÌÖ × ØAÙ.Ú OkreÛ lenie sposobów implementacji zwiÜ zków (asocjacji), gdyÝ zwykle moÝ na je zaimplementowaÞ na wiele sposobów, z reguß y poprzez wprowadzenie dodatkowych atrybutów (pól): • • • • à à â ã à ã (kompilator, syst. operacyjny) SkG adowa dziedziny problemu à W zale no ci od przyj tego sposobu oraz od liczno ci zwi zków (1:1, 1:n, n:1, m:n) mo liwe s bardzo ró ne deklaracje w przyj tym j zyku programowania: • tablica obiektów • lista wska ników • tablica wska ników â á à ã á â ä å ä SkG adowa zarz F dzania zadaniami l-mnoprqts u4vrqxw • • • Za pomoc plików skryptowych: • celem automatyzacji powtarzanych wielokrotnie tych samych dzia a • Przez graficzny interfejs okienkowy: • • wi ksze systemy doceniane zw aszcza przez pocz tkuj -cych i rednio zaawansowanych u ytkowników ö ÷ Ê¾¿xøÍÅùÍúÈ • • • • ¼ ½¾r¿ÀÂÁµ¿ÄÃ5ÅÆ • • • wpisywanie polece w postaci tekstowej (np. w linii komend) wybór opcji z menu lub przycisku w dialogu korzystanie z ikon w paskach narz dziowych lub ze skrótów (kombinacje klawiszy) nawigacja przy u yciu urz dzenia wskazuj cego np. myszy (kursor, przyciski, ...) dotykanie aktywnego ekranu g osem ... K L M NOL!P Q R P S T;U;R TOV R SXW4T YZSXL!P S4[ \4N;]!^X_a` ¼ ½¾r¿ÀÂÁµ¿ÄÃÅ Æ § ¨ ©ª«¬¯®°®±² Typowe sposoby wydawania przez u ytkownika polece : sytuacjach szybsza od interfejsu graficznego): niedu e systemy lub prototypy programy typowo obliczeniowe dla zaawansowanych u ytkowników • • • b c S d e fg hikj Ú Û Ü ÝOÛ!Þ ß à Þ á â;ã;à âOä à áXå4â æZáXÛ!Þ á4ç è4Ý;é!êXëaì Skróty dla doÑ wiadczonych u Õ ytkowników - mo Õ liwoÑOÒ zast Ó pienia komend dost× pnych przez menu przez kombinacj× klawiszy Potwierdzenie przyj× cia polecenia u Õ ytkownika - realizacja niektórych operacji moÕ e trwaÒ stosunkowo dÔ ugo; w takich sytuacjach, aby uÕ ytkownik nie byÔ zdezorientowany, naleÕ y potwierdzi Ò przyj× cie polecenie, oraz informowaÒ o przebiegu operacji (np. jakiÑ wskaØ nik lub najlepiej czas do zako Ù czenia) ¼ ½¾r¿ÀÂÁµ¿ÄÃ5ÅÆ í î á ï ð ñ;ò óôkõ ÎÏ2Ð umieszczanie etykiet zawsze nad lub obok pól edycyjnych, umieszczanie przycisków zawsze od doÖ u lub od prawej, spójne tÖ umaczenie nazw angielskich, spójne oznaczenia pól ... ö ÷ Ê¾¿ø¯ÍÅÍúÈ ZrozumiaÔ a terminologia komunikacji - nawet (zwÔ aszcza) w sytuacjach krytycznych oprogramowanie powinno posÔ ugiwaÒ si× terminologi Ó zrozumiaÔ Ó dla u Õ ytkownika Eliminacja prostych bÔ × dów edycji - oprogramowanie nie powinno dopuszczaÒ do wprowadzenia niepoprawnych danych; jeÕ eli uÕ ytkownik wprowadzi dane, które dopiero po zweryfikowaniu mo Õ na zakwalifikowaÒ jako bÔ × dne, wówczas naleÕ y zasygnalizowaÒ rodzaj bÔ × du oraz umoÕ liwiÒ poprawienie wprowadzonych warto Ñ ci lub umoÕ liwiÒ powrót do wartoÑ ci startowych (poprzednich) OdwoÔ ywanie poprzednio wykonanych operacji - moÕ liwoÑ;Ò cofni× cia ostatnio wykonanej operacji lub cofni× cie si× „dowolnie” daleko (w granicach rozs Ó dku) WraÕ enie kontroli nad systemem - nikt nie lubi, kiedy system sam zaczyna robiÒ co Ñ , czego uÕ ytkownik nie zainicjowaÔ , lub kiedy akcja systemu nie daje si × przerwa Ò ; system nie powinien inicjowa Ò dÔ ugich akcji (np. skÔ adowania) nie informujÓ c uÕ ytkownika co w tej chwili robi oraz powinien moÕ liwie szybko reagowaÒ na sygnaÔ y przerwania akcji (Esc, Ctrl+C, Break,...) ³t´µ©·¶r«t¸ª5©¹®º'» ® Æ Ç È ¾ ÉÄÊËÌ½0¼ É Í O! ;; O X- ZX! - 4Oa;k Îaü#Ð • • • ù ú í û ü ý*÷ þÿ SpójnoÑ;Ò - wyglÓ d oraz obsÔ uga interfejsu powinna by Ò podobna podczas korzystania z róÕ nych funkcji; poszczególne programy tworz Ó ce system powinny mie Ò zbli Õ ony interfejs, podobnie powinna wyglÓ daÒ praca z rozmaitymi dialogami, podobnie powinny by Ò interpretowane operacje wykonywane przy pomocy myszy; przykÔ adowe reguÔ y: – – – – ûtÀµÊ·Ãr¿tÉ¾5ÊËÍ½0¼ Í Æ Ç È¾ É ÊË~½'¼ ÉÄÍ (przechowywanie trwaI ych danych, SZBD) æ ç è é!ç#ê ë ì ê í(î*ï*ì î!ð ì í-ñzî ò0í-ç#ê ízó ô.é!õ7ö*÷Aø y z { n s |}~m0 s o0 Za pomoc linii komend (w niektórych • • • ¾ ¿ ² À Á Â*Ã Ä?ÅAÆ Narz J dzia typy RAD SkG adowa zarz F dzania danymi (podziaI czasu procesora; kompilator, syst. operacyjny) Okre lenie dodatkowych regu przy transformacji schematów obiektowych na relacyjne « ¬ ®!¬#¯ ° ± ¯ ²(³*´*± ³!µ ± ²-¶.³ ·0²-¬#¯ ².¸ ¹.®*º#»-¼7½ 8#9;:#<#= >#?A@#B SkG adowa interfejsu uH ytkownika (do niedawna nawet do 90% nakI adów; obecnie realizowana zwykle poprzez GUI) à à ä .0/-.21 3-/4.51 6 7 SkC adowa zarz D dzania pamiE ciF operacyjn F obiekty powi zanej klasy wska niki (referencje) do obiektów powi zanej klasy identyfikatory obiektów powi zanej klasy klucze kandyduj ce obiektów powi zanej klasy á !#" $ %&'" ( )*#+-, ¡ ¢ £;¤ ¥5¦¤ ûtÀµÊ·Ãr¿tÉ¾5ÊËÍ½'¼ Í Æ Ç È ¾ ÉÄÊËÌ½0¼ É Í ÿ Dost pno powi zanych informacji - w momencie wype niania konkretnej informacji, u ytkownik powinien zawsze mie mo liwo podejrzenia (lub wyboru z listy) Nieobci anie pami ci krótkotrwa ej u ytkownika - u ytkownik mo e zapomnie o tym po co i z jakimi danymi uruchomi dialog; system powinien w miar mo liwo ci wy wietla stale te informacje, które s niezb dne do tego, aby u ytkownik wiedzia , co aktualnie si dzieje i w którym miejscu interfejsu si znajduje Grupowanie powi zanych operacji -je eli zadanie nie da si zamkn w prostym dialogu lub oknie, wówczas trzeba je rozbi na szereg powi zanych dialogów; u ytkownik powinien by prowadzony przez ten szereg, z mo liwo ci atwego powrotu do wcze nie wprowadzanych informacji Regu a Millera 7(±2) - regu a psychologiczna okre laj ca liczba obiektów nad którymi cz owiek mo e jednocze nie pracowa w sposób efektywny • Ograniczenie powy sze mo na prze amywa poprzez grupowanie powi zanych ze sob elementów w wyra nie wydzielone zespo y Ú Û Ü ÝOÛ!Þ ß à Þ á â;ã;à âOä à áXå-â æZáXÛ!Þ á-ç è4ÝOéaê;ëkì í î á ï ð ýkþ ó5ôõ 3 <>=@?BADCFEDG H IJELKNM9EO=QPSRTMSUDVW?!X Optymalizacja (rozumiana jako poprawa efektywnoY ci) moZ e by[ dokonana na poziomie: • projektu • implementacji Kluczowe zagadnienia na etapie projekowania: • Zmiana algorytmu przetwarzania - np. zmiana algorytmu sortuj \ cego poprzez wprowadzenie po] redniego pliku zawieraj \ cego tylko klucze i wska ^ niki do sortowanych obiektów mo _ e przynieà nawet 100-krotny zysk. • Wykrycie potencjalnych “wb skich gardec ” w przetwarzaniu i staranne ich zaprojektowanie; stosuje sid tutaj twierdzenie, e e 20% kodu jest wykonywane przez 80% czasu; moe liwe jest równie e rozwi f zanie polegaj f ce na zleceniu implementacji kluczowego przetwarzania na nie szym poziomie • g wiadoma denormalizacja relacyjnej bazy danych - wprowadzenie nadmiarowoh ci danych w celu zwii kszenia efektywnoh ci (np. j k czenie dwóch lub wii cej tablic w jedn k ) • Stosowanie struktur pomocniczych - indeksów, tablic wska l ników, ... • Analiza mechanizmów buforowania danych w pamii ci operacyjnej i ewentualna zmiana tego mechanizmu (np. zmniejszenie liczby poziomów) !" # %$& '(% &) *&+,%-. ¤ ,PSOHPHQWDFMD / 0 1 2 3 465 798;: m n o pnq r s q t!uvs uw s t%xNu y(t%nq tNz {&p|}~; ¥ ¦@§S¨ª© «¬®© «O© ¯±°®² «®¯³«¬@§¦µ´&¶(© ÝßÞ àLáãâµäæåQç®èLå é ê • • • • Implementacja ulega znacznej automatyzacji wynikaj· cej ze stosowania: J¸ zyków wysokiego poziomu Gotowych elementów Narz ¸ dzi szybkiego wytwarzania aplikacji - RAD (ang. Rapid Application Development) • Generatorów kodu - s ¹ to najcz ºB» ciej sk¼ adowe narz½ dzi CASE, które na podstawie opisu projektu automatycznie tworz¾ kod programu; zwykle jest to szkielet programu, który nast½ pnie jest uzupe¼ niany przez programistów; typowe elementy kodu: – skrypty tworz ¿ ce relacje w bazie danych – definicje struktur danych – nagÀ ówki procedur i funkcji – definicje klas – nagÀ ówki metod ! %& (% & &% • • • • Rosn õ ce oczekiwania klientów wynikajõ ce m.in. z coraz wiö kszej powszechno ÷ ci wykorzystania oprogramowania oraz z wysokiej niezawodno÷ ci sprzö tu; w kwestiach niezawodno ÷ ci oprogramowanie znacznie ustö puje sprzö towi (byø moù e wynika to z mniejszej powtarzalno ÷ ci oraz duù ej zú où ono ÷ ci oprogramowania) Potencjalnie duù e koszty bú ö dnych wykona û (wysokie straty finansowe wynikaj ü ce z bý þ dnego dziaý ania funkcji oprogramowania, nawet zagro ÿ enie dla ÿ ycia) Nieprzewidywalno efektów oraz trudno usuniþ cia bý þ dów w oprogramowaniu Cz þ sto pojawia siþ konieczno znalezienia kompromisu pomiþ dzy efektywno ciü i niezawodno ciü ; teoretycznie ý atwiej jest jednak pokona problemy zbyt maý ej efektywno ci niÿ zbyt maý ej niezawodno ci. Zwiþ kszanie niezawodno ci Unikanie bý þ dów • • • Wykrywanie i usuwanie bý þ dów Á Â Ã ÄÂÅ Æ Ç Å È!ÉÊÇ ÉË Ç È%ÌNÉ Í(È%ÂÅ ÈNÎ Ï&ÄÐÑÒ;Ó ;¡ ¢9¡;£ Mo= na przyj> ? , @ e stworzenie bardziej zA o@ onego systemu, który nie zawiera bA B dów, jest praktycznie niemo@ liwe; trzeba natomiast stara ? si B zmniejsza? prawdopodobie C stwo wystD pienia bE F du dziF ki: • ëDìíBëQî®íSïDðFëLñæïò®ó ï Znaczenie niezawodnoô ci: k )+*-, .0/1*2, 354 6 7 8:9<; • • • • • t ; unikaniu niebezpiecznych technik (np. programowanie oparte na wskaG nikach) stosowaniu zasady ograniczonego dostH pu (reguI y zakresu, hermetyzacja, ...) jH zykom z mocn J kontrol J typów i kompilatorom sprawdzajJ cych zgodnoKL typów wykorzystaniu j H zyków o wyM szym poziomie abstrakcji dokI adnemu i konsekwentnemu specyfikowaniu interfejsów pomiH dzy moduI ami oprogramowania zwróceniu szczególnej uwagi na sytuacje skrajne (puste zbiory, p H tle z graniczn J iloK ci J obiegów, wartoK ci zerowe, niezainicjowane zmienne, ...) wykorzystaniu gotowych komponentów (np. gotowych bibliotek procedur lub klas) z zastosowaniem zasady ograniczonego zaufania minimalizowaniu róM nic pomiH dzy modelem pojH ciowym i modelem implementacyjnym ! "$# %'&$( ... l m n oqp rtsvuxwys-z<{1|~}<|y-}r Tolerowanie bý þ dów Ô Õ È Ö × Ø;Ù ÚÛ Ü :2p ~ • • • • • • • • • • • • • • U ywaj znacz cych oraz unikaj podobnych nazw zmiennych Nie u ywaj tych samych zmiennych do ró nych celów Dla jednoznaczno ci u ywaj nawiasów Pisz tylko jedn instrukcj kodu w wierszu i u ywaj wci$ Ucz si i u ywaj prostych cech j zyka Ucz si i wykorzystuj dost pne funkcje biblioteczne i standardowe Dopóki program nie jest poprawny nie my l o jego efektywno ci Nie po wi caj czytelno ci kodu dla (cz sto pozornych) zysków w efektywno ci Unikaj trików j zykowych Nigdy nie ulepszaj programu je li nie musisz Komentuj to co istotne, ale unikaj zb dnych komentarzy Komentuj c odpowiadaj na pytania czytelnika Komentuj wszystkie niebanalne zmienne (pola) ... N O P QO R S T R UVWT VX T UYZV [UO R UZ\ ]Q^_`$a b c U d e f$` gihj 4 ¸º¹¼»¾½:¿-À Á¼ÀÃÂÄ¿ÅqÆÇ:È ÉÊ¿-À ¹2Ë¼¹Â0Ì-À ¹<»0Â0¿<¹ • • • • • ÍÎ$Ï Instrukcje typu goto (skocz do) oraz wykorzystanie etykiet prowadz Ð zwykle do programów, których dziaÑ anie jest trudne do zrozumienia i przeÒ ledzenia Stosowanie liczb ze zmiennym przecinkiem, których dokÑ adnoÒ$Ó jest ograniczona i moÔ e byÓ przyczynÐ nieoczekiwanych bÑ Õ dów, najczÕ stsze bÖ Õ dy pojawiaj × siÕ podczas porównaØ WskaÙ niki i arytmetyka wskaÙ ników: dajÚ moÛ liwoÜÝ dowolnej penetracji caÞ ej pamiß ci operacyjnej i w przypadku popeÞ nienia bÞ ß du prowadziÝ mog Ú do zupeÞ nie nieoczekiwanych (losowych) zachowa à , które ciß Û ko jest diagnozowaÝ Obliczenia równolegÞ e: mog Ú prowadzi Ý do zÞ oÛ onych zaleÛ noÜ ci czasowych i tzw. pogoni (wynik zaleÛ y od tego, który z procesów szybciej dojdzie do pewnego punktu w obliczeniach); z uwagi m.in. na niedeterminizm zachowania bardzo trudne do testowania; np. wá tki s â okreã lane jako zatrute jabä ko Przerwania i wyjå tki - wprowadzaj å równieæ pewien rodzaj równolegç oè ci; dodatkowo, ryzyko przerwania operacji krytycznych czasowo ¡ ¢ £¤¥¢ ¤¦ ¢ £§¤ ¨£ £© ª« ¬® • ! "$# "%$" & ')( Rekurencja - mo* e prowadzi+ do krytycznego zap, tlenia albo przepe- nienia stosu wywo- a . ; utrudnia / ledzenie programu, Procedury i funkcje, które realizuj0 wyra1 nie odmienne zadania w zale* no/ ci od parametrów lub stanu zewn, trznych zmiennych, Dynamiczna alokacja pami , ci - stosowana bez zapewnienia mechanizmu zwalniana pami, ciu ju* niewykorzystywanej, Zmienne globalne, Niewyspecyfikowane, nieoczekiwane efekty uboczne funkcji i procedur, Przeci 0 * anie operatorów - problemy z kolejno/ ci 0 wywo- a . operatorów • • • • • 235476849!:<;>= ?A@B4B9"C D EGF)HBIKJMLONBIKJ>P<Q RSH<TVU7W7UMFGU7IJ7XBS!U7P<Q UY[Z \ ]G^ _7`bacd_ e fB_ g hji k%l<m nMoqpu v7hKwxbvKszyBlBh{Ol7hw}|V~ j < bB<KzB <M b< K >B ü ý ð þ ÿ é ê ë ìê í î ï í ðñòï ñó ï ðôZñ õðê í ðZö ÷ìøùú$û ¯ ° £ ± ² ³ ´ µ'¶$· ÓÔ!Õ Ö×ØÙ Ú8ÛÜÝÛ Producenta (opisuje szczegóâ owo proces wytwórczy i rozwiÞ zania wykorzystane do stworzenia systemu) 'RNXPHQWRZDQLH Kierownictwo • • ¯ ° ¢ ± ² ³´ µ8¶· • • ¸ ¹ º »O¹¼ ½ ¾ ¼ ¿jÀdÁd¾ ÀOÂ ¾ ¿§ÃBÀ Ä¿§¹¼ ¿BÅ Æ7»OÇzÈdÉÊ ! W trakcie trwania przedsi" wzi " cia powstaj# nast " puj# ce dokumenty: dokumentacja procesu produkcji oprogramowania dokumentacja techniczna opisuj$ ca wytworzony produkt Dokumentacja procesu obejmuje: • Plany, szacunki, harmonogramy - dokumenty tworzone przez kierownictwo przedsi% wzi% cia jako propozycje; odbiorcami ich s$ przeå oç eni wyç szego szczebla; po zaakceptowaniu dokumenty tego typu peå nia rol% polece & dla wykonawców • Raporty - dokumenty (przygotowywane przez kierowników dla przeå o ç onych) opisuj $ ce przebieg i rezultaty prac • Standardy - dokumenty opisuj $ ce poç $ dany sposób realizacji • Dokumenty robocze - rozmaite dokumenty zawieraj $ ce propozycje rozwi $ za & tworzone przez czå onków zespoå u; zaakceptowane mog$ sta' si% standardami, raportami, planami, ... • Komunikaty - rozmaite, z reguå y krótkie dokumenty så uç $ ce do wymiany informacji pomi% dzy czå onkami zespoå u è é ê ëOéì í î ì ïjðdñdî ðOò î ï§ó7ð ôï§éì ï7õ ö7ëd÷ø§ùzú û ü ï ý þ ÿ 8 ÿ Uç ytkownicy systemu Administratorzy Dokumentacja jest integraln Þ czßà ci Þ systemu i powinna powstawaá równolegle z procesem wytwórczym oprogramowania Cz ß sto jakoàdá dokumentacji jest dobrym miernikiem stopnia dojrzaâ oà ci procesu tworzenia oprogramowania w organizacji Opracowanie dobrej dokumentacji pozwala uniknÞ5á wielu problemów na etapie wdroã enia i nastß pnie rzeczywistego wykorzystania systemu • O ¡ ¢j£d¤d¡ £O¥ ¡ ¢§¦7£ ¨¢§ ¢7© ª7d«¬§z® Zespóå projektowy (projektanci, programiæ ci) Uä ytkowa (opisuje system jako produkt, ukierunkowana na uå atwienie korzystania z oprogramowania) • • Ë Ì ¿ Í Î ÏÐ ÑÏ5Ò * + , -. Zawiera dokå adny opis systemu (projekt + kod + testy + oszacowanie niezawodno æ ci...); przeznaczona jest zwykle wyå $ cznie dla producenta Dokumentacja techniczna przed oddaniem oprogramowania do eksploatacji powinna by' poddana weryfikacji celem wyeliminowania bå % dów i nieæ ciså oæ ci Istotne jest wypracowanie w firmie standardów dokumentacji technicznej: • procesów wytwarzania dokumentacji: tworzenia wst% pnej wersji dokumentów, wygå adzania, drukowania, powielania, oprawiania, wprowadzania zmian w istniej$ cych dokumentach, zatwierdzania; konieczne jest æ ciså e okreæ lenie odpowiedzialnych za to osób • treæ ci i formy dokumentów: strona tytuå owa, spis treæ ci, budowa rozdziaå ów, podrozdziaå ów i sekcji, indeks, så ownik • sposobu dost% pu do dokumentacji: niezb% dne jest stworzenie rodzaju biblioteki dokumentów technicznych, z zapewnieniem sprawnego dost% pu do dowolnego dokumentu è é ê ëOéì í î ì ïjðdñdî ðOò î ï§óBð ôï§éì ïBõ ö7ëO÷zødùú û ü ï ý þ ÿ( ÿ) 5 RTSUWVXZY[\]^B_]`V a bc:d egfh i d j . • Opis funkcjonalny - wstk pna czkl3m dokumentacji opisuj n ca w sposób zwarty przeznaczenie i go ówne mop liwol ci systemu; mop e bym wykorzystywany do pierwszego zapoznania sik z oprogramowaniem • Podr q cznik ur ytkownika - przeznaczony gs ównie dla pocz t tkujt cych uu ytkowników; powinien zawierav podstawowe informacje niezbw dne do korzystania z systemu (najlepiej na podstwie przyks adów) oraz odno x niki do bardziej szczegós owych informacji Z¡¢!£¤¥ Czynniki wp¦ ywaj § ce na postrzeganie i akceptacj¨ dokumentacji przez u© ytkowników: • czytelna struktura dokumentu • zachowywanie standardów • sposób przekazu informacji: – jasno «< wypowiedzi, eliminacja dwuznaczno« ci (w tekstach technicznych mo¬ na mniej rygorystycznie przestrzega np. unikania powtórze ° ) – precyzyjne definicje u¬ ywanych terminów (najlepiej zebrane dodatkowo w s® owniczku) – stosowanie formy aktywnej i zwracanie – powtarzanie trudnych opisów (w siª bezpo« rednio do u¬ ytkownika przypadku kluczowych kwestii (dyskusyjne w odniesieniu do dopuszczalne jest powtórzenie opisu dokumentacji w j. polskim) w kilku miejscach) – bezwzglª dna poprawno«< gramatyczna i – stosowanie tytu® ów (podtytu® ów) ortograficzna sekcji, wylicze ° i wyró¬ nie ° – zwiª z® a forma (krótkie zdania – zrozumia® e odwo® ania do innych zawieraj¯ ce pojedyncze fakty; rozs ¯ dnej « ci @dokumentacji z { | }3{5~ ~ :<< 3 ? Bcz ?{5ªI~ }3I< ) d® ugo « ci akapity) • Kompletny opis systemu - przeznaczony gs ównie dla dox wiadczonych uu ytkowników; opisuj t cy cas t funkcjonalnox v oraz ograniczenia systemu, zawierajt cy opisy formatów danych, mou liwych bs w dów, ... • Instrukcja instalacji - przeznaczona gs ównie dla administratora, zawiera procedurw instalacyjn t • Podr q cznik administratora - opisuje mou liwox ci zmian konfiguracji dostw pne bez ingerencji twórców systemu oraz sposoby udostw pniania systemu u u ytkownikom ko y cowym; tworzenie kopii zapasowych, ... / 0 1 23054 6 7 4 8:9<;<7 93= 7 8?>@9 AB8?054 8@C D@2<E5F?GIH J K 8 L M NN OPNQ æ@çgèêéë ì ëWí@îPëïèêðgèêéñ òôó Szczególnie istotna w przypadku oprogramowania wykonywaniego na konkretne zamówienie; w jej trakcie nastõ puje przekazanie systemu klientowi, który w momencie zako ö czenia instalacji staje siõ w÷ aø cicielem systemu Podstawowe czynnoø ci podczas instalacji systemu: ,QVWDODFMDLZGUR *HQLD • • • • • • ± ² ³ ´3²5µ ¶ · µ ¸:¹<º<· ¹3» · ¸?¼@¹ ½B¸?²5µ ¸@¾ ¿@´<À5Á?ÂIÃ Ä Å ¸ Æ Ç ÈÉ ÊPÈË o=prq9sut v6w0x yzx|{~}0)s %'&)(+*-, .0/2143'(656798;:=<?> @=<BA":C, :'7EDE> • • • WypeF nienie startowe bazy danych jest czG sto bardzo H mudnym procesem, wymagajI cym wprowadzenia danych z róH nych noJ ników oraz uzgodnienia ich poprawnoJ ci i spójnoJ ci. Niekiedy czG J K danych moH e by K dost G pna w formie elektronicznej (np. w postaci zapisów poprzedniego systemu), ale wymaga to przygotowania specjalnych programów konwersji (moH liwe to jest w zasadzie tylko pod warunkiem znajomo J ci struktury bazy) WaH ne jest planowanie i harmonogramowanie prac - pojawia si G szereg problemów, np. koniecznoJLK usuniG cia bM G dów i wprowadzenia modyfikacji; nale H y doH yK do zarezerwowania odpowiedniego czasu na prace zwi I zane z instalacj I pamiG taj I c przy tym, H e uH ytkownicy nie mogI zaniechaK wykonywania przez nich bieH I cych prac Opór uN ytkowników przed zmianO sposobu pracy - czP sto u Q ytkownicy ko R cowi systemu s S to osoby mniej zaawansowane i na starcie nieufne do nowego systemu; zwykle nie uczesniczyli bowiem w poprzednich pracach prowadz S cych do powstania systemu; bardzo waQ ne jest uzyskanie ich akceptacji przygotowanie ù rodowiska pracy: dostarczenie nowego lub wykorzystanie istniejú cego sprzû tu (serwery, stacje, sieü , drukarki, ...); odpowiednie skonfigurowanie systemów operacyjnych; instalacja i/lub dostrojenie systemów bazodanowych przeniesienie stworzonych aplikacji (instalacje na serwerach i stacjach) dostosowanie oprogramowania do wymogów konkretnego stanowiska inicjalizacja baz danych (zdefiniowanie reguý postû powania, wypeý nianie sý owników i kartotek, przeniesienie - import danych z funkcjonuj ú cych systemów,...) zdefiniowanie u þ ytkowników (ew. grup lub ról), przydzielenie im uprawnie ÿ i weryfikacja dostû pu do odpowiednich czûù ci systemu sprawdzenie moþ liwoù ci wykorzystania przynajmniej podstawowej funkcjonalnoù ci systemu Ì Í Î Ï3Í5Ð Ñ Ò Ð Ó:Ô<Õ<Ò Ô3Ö Ò Ó?×Ô ØBÓ?Í5Ð ÓÙ Ú@Ï3ÛIÜ<ÝÞ ß à Ó á â ãÝ äã)å !"$# • • • • • v+w0x v Cz $ wst pna szkole (najczL ciej w postaci seminarium, bez bezpo redniej pracy u ytkowników z systemem) mo e by przeprowadzona jeszcze przed uko czeniem systemu Szkolenia musz by dostosowane do poziomu u ytkowników (np. odzielnie dla u ytkowników ko cowych i administratorów systemu) i powinny by organizowane w taki sposób, aby osoby uczestnicz ce by y zainteresowane ca o ci zagadnienia Zaleca si , aby szkolenia przeprowadza y (lub przynajmniej je rozpoczyna y) osoby, które by y zaanga owane w prowadzenie przedsi wzi cia; jest im atwiej nawi za kontakt z przysz ymi u ytkownikami Zwykle stosowane jest tzw. nadzorowane korzystanie z systemu (u ytkownicy pracuj w nowym systemie pod kontrol wdro eniowca), cz sto równoleg e z tradycyjnym sposobem pracy, po którym nast puje weryfikacja rezultatów Usuwanie b dów w oprogramowaniu i dokumentacji u ytkowej T U V WUX Y Z X [ \ ] Z \^ Z [_E\ `[UX [Ea bWcd e$f g h [ i j k$l mnkLl 6 HJIKMLON P Q R S!T UWVOX5YOZ [M\/]_^%` Ç5ÈÉÊJËÌÍÎÈÍÎÏÑÐÈ7Ò Ó ÔÕ Ö • Testowanie - polega na przeprowadzeniu eksperymentów z pewnymi cz ×Ø ciami systemu (lub jego caÙ oÚ ciÛ ), wykorzystujÛ ce specjalnie dobrane dane testowe i porównaniu wyników uzyskanych z oczekiwanymi; tak postÜ puj Û c moÝ na w sposób kontrolowany i systematyczny, zademonstrowa Þ obecnoßÞ okreß lonej funkcjonalnoß ci systemu oraz badaÞ obecnoß%Þ niepoàá danych efektów ! " #%$ &' ()+*-,/.10325476 )8619:.;41*)+<=0>2@?A2B.;C7<D.+E;<D25FG.+0325476 2 • Weryfikacja (ang. verification) - sprawdzenie zgodnoß ci systemu z okreß lo-nymi na starcie wymaganiami „Are we building the system right” • Atestowanie (ang. validation) - ocena systemu podczas lub na ko â cu procesu jego rozwoju na zgodnoãä z rzeczywistymi wymaganiami uå ytkownika „Are we building the right system” (ten o który chodzi uæ ytkownikowi) ª « ¬ j®/¯ ° ± ¯ ²³W´W± ³jµ ± ²O¶³ · ²O®/¯ ²¸ ¹:jºM»=¼j½ ¾ ¿ À Á Â Ã Ä-ÅjÆ a b!cd/ef+c g hji%kl/m n o-p/q-rOsJt_u!v wMx y{z%| } ~y_MwjO| | !| zM} -OO/ !} - /M///D % _ / -W % _ {_Dj ¡7¢ £D¤ ¥ ¦1§/¨ © UWVXY[Z]\ ^`_a^cbd_(ef • B ! d (ang. fault, error) - niepoprawna konstrukcja znajduj" ca si# w kodzie, która mo$ e doprowadzi% do niew& a' ciwego dzia& ania; poj # cie statyczne, najcz#(' ciej skutek dzia& ania programisty • B) * dne wykonanie, awaria (ang. failure) - niepoprawne dzia+ anie systemu w trakcie jego pracy; program nie jest w stanie prawid+ owo wykona, co najmniej jednej swojej funkcji w okre- lonych warunkach operacyjnych; poj . cie dynamiczne; objaw b+ . du • Jeden b+ / d mo0 e prowadzi, do ró0 nych b+ . dnych wykona 1 , ale mo0 e równie0 nie objawia, si. przy typowych sytuacjach • To samo b+ . dne wykonanie mo0 e by, spowodowane ró0 nymi b+ . dami • Proces weryfikacji oprogramowania mo0 na okre- li, jako poszukiwanie i usuwanie b+ . dów na podstawie obserwacji b+ . dnych wykona 1 oraz innych testów ç è é êjè/ë ì í ë îïWðWí ïjñ í îOò:ï ó îOè/ë î:ô õ:êWö/÷jø=ù ccd Gg ówne cele testowania: • wykrycie i usunih cie bg h dów w systemie • ocena niezawodnoi ci systemu • dynamiczne (polegajr na wykonywaniu • statyczne (oparte na analizie kodu): Na tej podstawie wyrój niamy: • Wykrywanie bg h dów - testy, których gk ównym celem jest wykrycie jak najwil kszej liczby bm l dów w programie • Testy statystyczne - celem jest ú û î ü ý þ ÿ-þ programu i porównywaniu uzyskanych wyników z wynikami poprawnymi): – funkcjonalne - zaks adajt jedynie znajomou v wymaga w wobec testowanych elementów;na zasadzie „czarnej skrzynki” – strukturalne - znany sposób implementacji testowanej funkcji – dowody poprawnox ci – metody nieformalne wykrycie przyczyn najczl stszych bm l dnych wykona n oraz ocena niezawodnoo ci systemu 2 3 4 56387 9 : 7 ;=<?>?: <6@ : ;AB< CD;387 ;BE FG56HJIK6L ac¡d(¢W£ ¤¡¥¡¥aW¦`§ ËÍÌÎ Ï ÐÑÒÓcÌ¤ÌWÔ ÌÖÕ×ÌÓÏ(Ø • Testy cz¨(© ciowe (np. moduª ów) - wykonywane najcz¨© ciej podczas implementacji, bezpo© rednio po zako « czeniu realizacji poszczególnych moduª ów • • Testy systemu - wykonywane po zintegrowaniu cz¨© ci skª adowych; testowane s¬ poszczególne podsystemy oraz system jako caª o©® • • Testy akceptacji (ang. acceptance testing) - w przypadku oprogramowania realizowanego na zamówienie system przekazywany jest klientowi do przetestowania przez przyszª ych u¯ ytkowników (testy takie nazywa si ¨ testami alfa);w przypadku oprogramowania sprzedawanego rynkowo testy takie polegaj¬ na nieodpª atnym przekazaniu pewnej liczby kopii systemu grupie u¯ ytkowników (testy beta) y z { |6z8} ~ } =?? 6 G Dz8} G G|?86 Z punktu widzenia techniki wykonywania testów mop na je podzieliq na: T • • KompletnoÜ Ý i jakoÞ6Ý zaß oà onych funkcji systemu Wydajno á?â systemu i poszczególnych jego funkcji Zabezpieczenie systemu - odporno á?â systemu na naruszenia prywatnoá ci, tajnoá ci, integralnoá ci, spójnoá ci i dostã pnoá ci Wä asnoá ci operacyjne systemu, np. wymagania logistyczne, organizacyjne, uà yteczno á?â / stopie å skomplikowania instrukcji kierowanych do systemu, czytelnoá6â ekranów, operacje wymagajæ ce zbyt wielu kroków, jako ç?è komunikatów systemu, jakoç?è informacji o bé ê dach, jakoç6è pomocy • • • M N ; O P Q RTS6Q ÙÚ Û Przenaszalnoç6è oprogramowania poprawnoç?è dziaé ania w zróë nicowanym ç rodowisku, róë nych rozmiarach zasobów i rodzajach sprzê tu Odtwarzalnoç?è oprogramowania (ang. maintainability) - mierzonæ zwykle ç rednim czasem doprowadzenia do sprawnego dziaé ania po wyst æ pieniu awarii (od zgé oszenia awarii do ponownego dziaé ania) Bezpiecze ì stwo oprogramowania stopie ì minimalizacji katastrofalnych skutków wynikajæ cych z niesprawnego dziaé ania (standardowy przyké ad - awaria zasilania) ° ± ² ³6±8´ µ ¶ ´ ·=¸?¹?¶ ¸6º ¶ ·»B¸ ¼D·±8´ ·B½ ¾G³6¿JÀÁ6Â Ã Ä · Å Æ Ç ÈTÉ6Ê 1 Obci %& alno ')( systemu - zdolno')( do poprawnej pracy przy du & ych obci%*& eniach; np. maksymalnej liczbie u& ytkowników, bardzo du& ych rozmiarach danych; w tych testach czas nie odgrywa najistotniejszej roli, chodzi wy+ % cznie o to, czy system poradzi sobie w ekstremalnych warunkach) Skalowalno',( systemu - spe+ nienie warunków (m.in. czasowych) przy znacznym wzro' cie obci %& enia Niezawodno')( oprogramowania - zwykle mierzon % ' rednim czasem pomi - dzy b+ - dami (MTBF) • • • • • • • • • !"$# QSRUTWVYXZTV [V XUT$V X\^]`_UR Modyfikowalno')( oprogramowania zdolno')( do zmiany przy zmieniaj % cych si- za+ o & eniach lub wymaganiach Jako')( dokumentacji, pomocy, materia+ ów szkoleniowych Testy wykorzystania zasobów - np. czas jednostki centralnej, pami- ( operacyjna, przestrze . dyskowa, ... Spe+ nianie ogranicze . - np. na zajmowan% pami- ( , obci%*& enia procesora, ... Interfejsy systemu na zgodno ')( z wymaganiami Akceptowalno')( systemu, tj. stopie . usatysfakcjonowania u& ytkowników. í î ï ð6î8ñ ò ó ñ ô=õ?ö?ó õ6÷ ó ôøGõ ùDôî8ñ ôGú ûGð?ü8ý6þÿ • Schemat testów: • losowa konstrukcja danych weja ciowych zgodnie z rozkb adem prawdopodobie c stwa tych danych • okrea lenie wyników poprawnego dziab ania systemu na tych danych • uruchomienie systemu oraz porównanie wyników jego dziab ania z poprawnymi wynikami Powyd sze czynnoa ci powtarzane s e cyklicznie • Podstawow e zalet e jest mo d liwo a f ich automatyzacji, a co za tym idzie, mo d liwo a ci wykonania dud ej ich liczby ô þ • • • • I J 7 K L M NO,P ÑSÒUÓWÔYÕZÓÔÖ×Ø`Ô×Ö©ÙÚ ÛUÒ Sprawdzanie funkcji oprogramowania bez zagl ª dania do « rodka programu; testuj ª cy traktuje sprawdzany modu¬ jak „czarn skrzynk ® ”, której wn¯ trze jest niewidoczne Powinno obejmowa ° ca± y zakres danych wej² ciowych, co zwykle jest praktycznie niemo³ liwe ze wzgl¯ du na olbrzymi ´ liczb ¯ dopuszczalnych danych wej² ciowych (efekt „eksplozji danych testowych”) Mo³ na podzieli° dane wej² ciowe w „klasy równowa³ no² ci”, co do których istnieje du³ e przypuszczenie, ³ e b¯ d ´ produkowa° te same b± ¯ dy; klasy mog ´ by° równie ³ zale ³ ne np. od wyników zwracanych przez testowane funkcje Konieczne jest tak³ e przetestowanie warto ² ci granicznych Wiele wej ²)° dla danych (wiele parametrów funkcji) mo³ e wymaga ° zastosowania pewnych systematycznych metod okre² lania ich kombinacji, np. tablic decyzyjnych lub grafów przyczyna-skutek. m n o p,n4q r s q t9u)v)s u,w s t=xCu y@t=n4q tCz {Cp)|4},~ • / 0 1 2,043 5 6 3 798):)6 8,; 6 7=<>8 ?@7=043 7>A BC2,DFEG,H S Y`>U U 44 4 ** F¡F¢¤£ ¥Y¦ £ § 4©¨ • • Stosowanie testów statystycznych wymaga okrea lenia rozkb adu prawdopodobiec stwa danych weja ciowych mod liwie bliskiemu rozkb adowi, który pojawi sig w rzeczywistoh ci (doki adne przewidzenie takiego rozki adu jest trudne, w zwi j zku z czym wnioski wycij gnig te na podstawie takich testów mog j nie byk wystarczaj j co wiarygodne) Zai ol eniem jest przetestowanie systemu w typowych sytuacjach (pojawiaj j sig znacznie czg h ciej); aby przetestowak system w sytuacjach skrajnych, nietypowych, ale dostatecznie wal nych nalel y zmodyfikowak wykorzystywany rozki ad prawd. Jest to przyki ad techniki tzw. „brutalnej sii y”, która jest jednak stosunkowo mai o efektywna • • • • • W celu odróÜ nienia od testów funkcjonalnych nazywane testowaniem na zasadzie biaÝ ej skrzynki (ang. white-box testing) Celem jest sprawdzanie wewnÞ trznej logiki oprogramowania poprzez odpowiedni dobór danych wejß ciowych, dzi Þ ki czemu mo Ü na przeß ledzià wszystkie istotne ß cieÜ ki przebiegu sterowania programu Tradycyjnie programiß ci wstawiajá kod diagnostyczny do programu aby ß ledzià wewn Þ trzne przetwarzanie; debuggery pozwalaj á programistom obserwowaà wykonanie programu krok po kroku Zwykle niezbÞ dne jest wczeß niejsze odpowiednie przygotowanie danych testowych lub wykorzystanie specjalnych programów usprawniajá cych testowanie (np. programu wywoÝ ujá cego testowaná procedurÞ z róÜ nymi parametrami) Ograniczeniem testów strukturalnych jest niemo Ü liwoß)à wykrycia brakuj á cych funkcji w programie (wadÞ tÞ usuwa testowanie funkcjonalne) t ú • Z punktu widzenia u ytkownika liczba b dów w oprogramowaniu niekoniecznie musi by bezpo rednio powi zana z jego zawodno ci • Oszacowanie liczby b dów ma natomiast du e znaczenie dla producenta oprogramowania, gdy ma wp yw na koszty konserwacji • Przewidywane koszty konserwacji oprogramowania zwi zane z usuwaniem b dów mog by prognozowane na podstawie: • Szczególnie istotne dla firm sprzedaj cych oprogramowanie pojedynczym lub nielicznym u ytkownikom (relatywnie du y koszt usuni cia b du) â ã ä å,ã4æ ç è æ é9ê)ë)è ê,ì è é=íCê î@é=ã4æ éCï ðCå)ñ4ò,óô õ ö é ÷ ø Ì*Ì ÎÏ*Ð µ ¶ · ¸,¶4¹ º » ¹ ¼9½)¾)» ½,¿ » ¼=À>½ Á@¼=¶4¹ ¼>Â ÃÇ,ÄFÅÆ,Ç ]W^Q_`[acb dMegfhQikjb ^lmekacb e n o6p q[rQsut ùûúýüþ ÿ – szacunkowej liczby b dów w programie (np. przy wykorzystaniu techniki „posiewania b dów”) – rednim procencie b dów zg aszanych przez u ytkownika systemu (oszacowanym na podstawie danych z poprzednich przedsi wzi ) – rednim koszcie usuni cia b du na podstawie danych z poprzednich przedsi wzi . È É ¼ Ê Ë Ì)Í ÎÏÐ • • • • • D D EE FE FE FE F D GIHKJMLONQPSRUT L G HVJMLONQPWGIRXTILYJ[Z\N – N oznacza liczb posianych b dów – M oznacza liczb wszystkich wykrytych b dów – X oznacza liczb posianych b dów, które zosta y wykryte • • Do oprogramowania celowo wprowadza si pewn liczb b dów (powinny by podobne do tych, które zwykle wyst puj ) Wykryciem tych b dów zajmuje si inna grupa programistów ni ta, która dokona a “posiania” b dów Szacunkowa liczba b dów przed wykonaniem testów: Szacunkowa liczba b dów po usuni ciu wykrytych: Oznaczenia: E D D Szacunki te mog by mocno chybione, je eli sztucznie wprowadzone b dy nie b d podobne do rzeczywistych b dów wyst puj cych w programie Technika ta pozwala równie na zweryfikowanie skuteczno ci metod testowania oprogramowania i zbyt ma y stosunek X/N oznacza konieczno poprawy tych metod * !" # $ % # &('*)*% '"+ % &-,.' /0&- # &.1 23!"46587"9 : ; & < = >*? @BA8C 2 WXIXOOQ ÈQÉÊUËQÌÎÍ Ï ÐQÑ Polegaj na analizie kodu bez uruchomienia programu, mo liwe techniki: • dowody poprawno ci (nie s praktycznie osi galne dla rzeczywistych programów); • sformalizowane przegl dy; • metody nieformalne (polegaj na analizie kodu przez autora i je li uzna on swój kod za poprawny przekazuje go bardziej do wiadczonemu koledze; szczególnie istotne cz ci kodu s analizowane przez grup osób), dwie mo liwo ci: Przegl d jest procesem lub spotkaniem, podczas którego produkt roboczy lub pewien zbiór produktów roboczych jest prezentowany dla personelu projektu, kierownictwa, u ytkowników, klientów lub innych zainteresowanych stron celem uzyskania komentarzy, opinii i akceptacji Wyró niamy przegl dy: • nieformalne • formalne: – przegl d techniczny - s u y do oceny zgodno post pu prac z przyj tym planem (ANSI/IEEE Std 1028-1988 „IEEE Standard for Reviews and Audits”) – przej cie (ang. walkthrough) - wczesna ocena dokumentów, modeli, projektów i kodu, której celem jest zidentyfikowanie defektów i rozwa enie mo liwych rozwi za ; wtórnym celem jest szkolenie i rozwi zanie problemów stylistycznych (np. z form kodu, dokumentacji, interfejsów u ytkownika) – audyt - potwierdzaj zgodno oprogramowania z wymaganiami, specyfikacjami, zaleceniami, standardami, procedurami, instrukcjami, kontraktami i licencjami – ¡ £ ¡ ¢¡ ¡ ¡ £ ¢ ¤ ledzenie przebiegu programu (wykonywanie programu “w my li” przez analizuj ce osoby) – wyszukiwanie typowych b dów (niezainicjowane zmienne, porównania liczb zmiennoprzecinkowych, indeksy wykraczaj ce poza tablice, b dne operacje na wska nikach i w warunkach instrukcji warunkowych, nieko cz ce si p tle, ...) ¥¦ ¨ ¥© ¦ ª ª Testy nieformalne s « niedocenione, chocia¬ bardzo efektywne w praktyce v w x y"w z { | z }(~**| ~" | }-3~ 0}-w z }3 3y* "8 } * § ¤ Ó Ò Ó Ò Õ ìîíïðñ òkóôOõBö[÷ñ\íùø úûüôó0ýVþñüðÿúökô Celem audytu projektu informatycznego jest dostarczenie odbiorcy i dostawcy obiektywnych, aktualnych i syntetycznych informacji o stanie ca ego projektu Zbierane s dowody, e zespó projektu: • posiada mo liwo ci (zasoby, kompetencje, metody, standardy) by osi gn sukces, • optymalnie wykorzystuje te mo liwo ci, • rzeczywi cie osi ga za o one cele (cz stkowe) Zebrane informacje s u jako podstawa do podejmowania strategicznych decyzji w projekcie • procesy projektu informatycznego - celem jest sprawdzenie prawid owo ci wykonywanych prac jak i sposóbu ich wykonywania produkty (cz stkowe) projektu informatycznego - celem jest sprawdzenie czy rezultaty poszczególnych prac odpowiadaj zak adanym wymaganiom Perspektywy audytu: • • technologia - celem jest sprawdzenie czy u yte techniki oraz opracowane rozwi zania s prawid owe i prawid owo stosowane zarz dzanie - celem jest sprawdzenie czy sposób zarz dzania projektem umo liwia jego powodzenie Ù Ú Û Ü"Ú Ý Þ ß Ý à(á*â*ß á"ã ß à-ä3á å0à-Ú Ý à3æ ç3Ü*è é"ê8ë • • • Wymaga si , aby wprowadzanie modyfikacji polega o na zmianie nie tylko kodu, ale równie dokumentacji (np. projektu) Dzi ki temu dysponujemy ca y czas spójn dokumentacj i minimalizujemy ryzyko zwi zane z niekontrolowanymi zmianami kodu Przyk ady modyfikacji ulepszaj cych: • • • Poprawa wydajno ci istniej cych funkcji (np. nowy algorytm przetwarzania) Poprawa ergonomii interfejsu u ytkownika (np. automatyzacja powtarzalnych operacji) Poprawa przejrzysto ci raportów lub inne sposób prezentacji • • • • Ó Õ*Ö ® ¯ °"® ± ² ³ ± ´(µ*¶*³ µ"· ³ ´-¸.µ ¹0´-® ± ´.º »3°"¼6½8¾"¿ À Á ´ Â Ã Ä*Å ÆBÇ8Å IstniejR trzy gS ówne klasy wprowadzanych w oprogramowaniu modyfikacji: • poprawiajT ce - polegaj U na usuwaniu z oprogramowania wykrytych podczas normalnej pracy bV W dów (nie zostaV y one wykryte podczas testowania) a popeV nionych w czasie analizy wymaga X , projektowania lub najczY>Z ciej implementacji • ulepszaj [ ce - polegaj \ na poprawie jakoZ ci oprogramowania, • dostosowuj[ ce - polegaj\ na dostosowaniu oprogramowania do zmian zachodz \ cych w wymaganiach u] ytkownika lub w Z rodowisku pracy oprogramowania * + , - ./ 021(3 ¶·7¸ ¹º 7¸ {{ » ¼¾½ ¿MÀGÁHÂ¿@ÃBÄ<ÅºÃGÆ ½ Ã ÇMÂGÄÈÉ ½ Ê Ã ¼ Ë#½ Zmiany (rozszerzenia) wymaga u ytkowników (np. nowy profil dzia alno ci) Zmian przepisów prawnych dotycz cych dziedziny problemu lub jego otoczenia Zmian organizacyjnych po stronie klienta (np. inna forma w asno ci lub zmiany terytorialne) Zmian sprz tu i oprogramowania systemowego Zmian innych systemów z którymi wspó pracuje oprogramowanie (potrzeba opracowania nowych interfejsów) ^ _ ` a _b c d b efgd f h d ei#f j e_b e#k l#amn o(p Ó ! "# $&%(' ) Modyfikacje dostosowuj ce wynikaj z: • Ò ÓÒ × Inne uP ywane terminy to pielQ gnacja lub utrzymanie (ang. maintenance) Konserwacja polega na zapewnieniu poprawnego i efektywnego funkcjonowania systemu poprzez wprowadzenie niezbQ dnych modyfikacji z|{G}~ B#H{7GH{JK7M{7 • Ò ØÒ Õ"Ö × 45768:9<;>=@?BA#CD?E57FG;H5IJ;K?7LM5=N?G6<O ? Przedmioty audytu: • ÔÓ Ò q r e s t u(o vDwyx UÌ ytkownicy zwykle zgÍ aszaj Î wiele potencjalnych usprawnie Ï i modyfikacji, które ich zdaniem s Î wskazane lub niezb Ð dne w pracy systemu; naleÌ y podchodziÑ do takich propozycji z naleÌ ytÎ uwag Î , ale i odpowiednim krytycyzmem Analiza celowo Ò ci wprowadzenia zmian powinna uwzglÐ dniaÑ : • • • • Ó Znaczenie wprowadzenia zmiany dla u ytkowników Koszt wprowadzenia zmiany i uzyskane korzy ci Ocen ryzyka destabilizacji normalnej pracy w wyniku b du nowej cz ci Wp yw zmiany na poszczególne sk adowe systemu i sk adowe dokumentacji technicznej Ö Õ Ö Ô ÖÕ Ö ÕÔ Dopiero po dokonaniu oceny zmiany podejmowana jest decyzja o jej ewentualnej realizacji; w przypadku bardzo duÌ ych przedsiÐ wziÐyÑ moÌ e zosta Ñ powoÍ ana w tym celu specjalna komisja Zaleca siÐ grupowanie zmian, których wykonanie prowadzi do nowej wersji systemu ¡¢£ ¢ ¤ ¡¥¢ ¦ ¡ ¡§ ¨# ©&ª(« ¬ ® ¡ ¯ ° ±² ³2´(µ 3 ! " #"$&%(' )*#,+.-." #,/*02143 5 #6/ 0%*$ 57+.-." 8:9<; ô GþHô Jþ ôÿGü óôõ:öº÷Høúùûô7üõºýGþKÿ • Obiektywne czynniki wp ywaj ce na koszty konserwacji: • Stabilno rodowiska w którym pracuje system - zmiany zachodz ce w przepisach prawnych, zmiany struktury organizacyjnej i sposobów dzia ania po stronie klienta prowadz do zmian wymaga wobec systemu • Stabilno platformy sprz towej i oprogramowania systemowego - wymiana sprz tu mo e skutkowa konieczno ci dostosowania systemu • Czas u ytkowania systemu - ca kowite koszty konserwacji oczywi cie rosn , gdy system jest eksploatowany przez d u szy czas • Wyst puje tendencja, aby zbyt nisko ocenia koszt konserwacji; okazuje si jednak, e koszty te mog by bardzo du e, zw aszcza w przypadku organizacji funkcjonuj cych w zmiennym rodowisku Niedocenianie nak adów pracy na konserwacji jest jedn z g ównych przyczyn opó nie przedsi wzi i tylko cz ciowego ich wykorzystania × Ø Ù Ú ØÛ Ü Ý Û ÞßàÝ ß á Ý Þâ#ß ã ÞØÛ Þ#ä å#Úæç è(é • => ? • • • @ F> @ @ rodowisko implementacji - odpowiednio zaawansowane i niezawodne narz dzia (np. RAD) sprzyjaj skróceniu czasu niezb dnego na wprowadzenie modyfikacji Niezawodno oprogramowania wysoka niezawodno systemu przekazanego klientowi zmniejsza liczb modyfikacji zw aszcza o charakterze poprawiaj cym In ynieria odwrotna (ang. reverse engineering) - odtwarzanie dokumentacji technicznej na podstawie istniej cego oprogramowania; daje si w pewnym zakresie automatyzowa , ale mo e wymaga dodatkowej korekty Zarz dzanie wersjami T • • }~ • • A B C B B A @ CB BE B BE C ? Ö× Wiarygodno jest atrybutem (wysokiego poziomu), na bazie którego mamy prawo zaufa us ugom oferowanym przez system; wyró niamy bardziej szczegó owe atrybuty m.in.: • Niezawodno (ang. reliability) okre la zdolno systemu do nieprzerwalnego dostarczania us ug, w okre lonych warunkach funkcjonowania • Dyspozycyjno (ang. availability) charakteryzuje procent czasu, w ramach którego system jest zdolny do wiadczenia oczekiwanych us ug, w odniesieniu do wyspecyfikowanych warunków funkcjonowania Ý Ú Ý Koszt konserwacji Koszt budowy I J K L:J<M N O M PRQTSTO Q:U O PWVQ XPWJ<System M PY ZLT[<\:1]^ System 2 _ ` P a b cGd e4fg @ ? BHE E A @ D E B ð2ñ(ò ê ëÞìí Ý × Ø Ù Û ÜÝÞ àÜ ß • • á â Bezpiecze stwo (ang. safety) - gwarancja, e awaria systemu nie spowoduje katastrofy w rodowisku funcjonowania Zabezpieczenie (ang. security) - wi e si z dost pem do informacji przetwarzanej, przechowywanej lub przesy anej æ ã ë è éì ç äå æ ê – poufno (ang. confidentiality) - okre la stopie zabezpieczenia przed nieupowa nionym dost pem do informacji – integralno (ang. integrity) - okre la stopie zabezpieczenia przed nieuprawnion modyfikacj – dyspozycyjno - okre la stopie gwarancji, e informacja b dzie mo liwie najszybciej udost pniona na danie uprawnionych podmiotów í ð ñ îTï ò ò ÷ óTô ø õ ø W÷ ò ö ÷ ß :< RTT : W. W< .¡ ¢:£ © ª «« ¬®¯ ¤¥:¦ §¨ _a`cbd`&ecfhgîkj lnmoicp,àqnr `se.l&tolauvg wyx Zapobieganie defektom (ang. fault prevention) - dwa podej3 cia: unikanie defektów i usuwanie defektów; Samo zapobieganie defektom nie gwarantuje jednak uzyskania wysokiej niezawodno3 ci; wynika to przede wszystkim z tego, 4 e: Oznacza to, < e techniki zapobiegania defektom musz= by> uzupe? nione metodami maj = cymi na celu tolerowanie skutków defektów, które wci=< wyst@ puj= w systemie i ujawniaj= si@ podczas jego pracy Tolerowanie defektów obejmuje zarówno sprz@ t jak i oprogramowanie sk? adaj= ce si@ na funkcjonuj = cy system ù ú û ü:ý<þ ÿ þ Wý<þ ü @ °²± ³*´<µ(¶*· ¸¹· º » ¼¾½ ¼¾¿4À ÁÃÂ Ä ÅÆÇ.È6É ÊË4Ì6ËÍÎÊ.ÏRÐ¾Ñ Ò Ñ Ó Ô Õ – starzenie si5 i zu6 ycie elementów sprz5 towych powoduje pojawianie si5 defektów fizycznych w trakcie dzia7 ania systemu (nie ma mo8 liwo9 ci ca7 kowitej eliminacji problemu) – praktycznie wykorzystywane oprogramowanie jest na tyle skomplikowane, 8 e nie ma mo 8 liwo 9 ci przetestowania go dla wszystkich sytuacji; podczas konserwacji cz: sto wprowadzane s; do oprogramowania kolejne defekty • @ @ × Ø Ù Ú ØÛ Ü Ý Û ÞßàÝ ß á Ý Þâß ã ÞØÛ Þä å#Ú æ&ç(è é !#" $&%('*),+.-0/&+ 1 2 • @ E ê ë Þ ì í îï ðDñyò Wiele dzia a zmierzaj cych do redukcji kosztów konserwacji musi by podj te ju w fazie budowy systemu. Ca kowity koszt • D @ @ @ A FG> C GF > E hij!k*kl m(l n&op q*m6rs.l m6t*u2i2v&w x m6t k uo*n xyr.s.l zW{ | • ? Znajomo dziedziny problemu - je eli analitycy pracuj cy nad systemem dobrze znaj dan dziedzin problemu, maj mniej trudno ci z w a ciwym zebraniem wymaga oraz budow oddaj cego rzeczywisto modelu; mo liwe jest równie przewidzenie i uwzgl dnienie potencjalnych kierunków rozwoju systemu Wysoka jako modelu i projektu, w szczególno ci jego spójno , stopie powi zania sk adowych oraz przejrzysto Wysoka jako dokumentacji technicznej (powinna w pe ni odpowiada systemowi, by wystarczaj co szczegó owa i zgodna z przyj tymi w firmie standardami) Stabilno personelu - niezale nie od jako ci dokumentacji, pewne aspekty systemu s znane lepiej osobom bezpo rednio uczestnicz cym w realizacji; nie musz one dokonywa modyfikacji, ale dobrze jest gdy mog wspomaga innych poprzez konsultacje w momencie pojawienia si w tpliwo ci • Celem jest zapobieganie spowodowanych defektami awarii systemu; dziaz ania musz { by | podejmowane zanim bz } dne funkcjonowanie poszczególnych komponentów przerodzi si} w awari} caz ego systemu Wyró~ niono 4 fazy obejmuj { ce caz o| zagadnienie zwi zanych z tolerowaniem defektów: • wykrycie b dnego wykonania (ang. error detection) - pomi dzy wyst pieniem defektu a jego wykryciem mo e up yn pewien czas, gdy stan systemu nie jest obserwowany w sposób ci g y po k tem wykrywania defektów • ograniczenie i ocena zniszcze (ang. demage confinement and assessement) • naprawa stanu systemu po wyst pieniu b dnego wykonania (ang. error recovery) przywrócenie stanu uprawnionego, tak aby mo liwa by a kontynuacja dzia ania bez negatywnych skutków • usuni cie defektu i kontynuacja pracy systemu (ang. fault treatement and continued system service) - identyfikacja komponentów zawieraj cych defekty i np. ich wymiana A B C DBE F G E HIJG IK G H LMI N H BE HMO P DQSRTU V W H X Y Z[ \^][ 4 ÜÞÝcßáàãâåäæ&çèæ&ç&ékêìë çaàoÝcí,Ý îðï ñóò.ô0õ÷ö øaù^ú&ø ûü ýMþ ÿ ¢¤£y¥k¦s§ £a¨ª©c«¬© (® Odnosi si¯ do tych cz ¯° ci systemu, których zadaniem jest osi ± ganie efektu tolerowania defektów: • sprz ² towa - komponenty sprz³ towe specjalnie dodane do systemu i wykorzystywane tylko do tolerowania defektów • programowa - (analogicznie jak sprz³ towa, ale dotyczy oprogramowania) • temporalna (czasowa) - operacje s ´ powtarzane; stosowana zwykle w celu wykrycia i naprawy skutków defektów przejµ ciowych, które nie ujawniaj ´ si³ w trakcie wszystkich powtórze ¶ danej operacji (np. w protoko· ach komunikacyjnych komunikat mo¸ e by¹ wysy· any wielokrotnie w celu tolerowania awarii sieci) Inna klasyfikacja rozró¸ nia nadmiarowoµ¹ : • dynamicznº (w celu wykrycia b» ¼ du; np. sprawdzanie bitu parzysto ½ ci) • statyczn º (w celu zamaskowania awarii komponentu i uniemo¾ liwienia im spowodowania awarii systemu; np. potrójna nadmiarowo ½¿ modularna) OQPSRUTWVYXUZS[\ZS[]_â` [bTPScdP ef • • • • ^gPb]ihij [kTLZS[ • " $ • # " $ ! & #& ' % $ • $ • • • • • • & % % # % $ Ô Õ Ö ×ÕØ Ù Ú Ø ÛÜ+Ý+Ú ÜÞ Ú Û<ßÜ àÛ<ÕØ Ûá â×+ãäåDæ % Komponent S' u, y do zamaskowania awarii jednej kopii modu' u W nieznacznym stopniu wp' ywa na obni, enie efektywno) ci czasowej systemu (kopie dzia' aj & równolegle, jedynie urz & dzenie g' osuj& ce wprowadza opó - nienie) • • Ó Ô Ç Õ Ö ×Ø Ù^ÚÛ Polegaj É na powtarzaniu oblicze Ê dokonywanych w systemie i moË na je traktowa Ì jako alternatywn É implementacjÍ specyfikacji systemu W celu wykrycia rozbieË noÎ ci wyniki pierwotne i wtórne s É porównywane Zakres oblicze Ê zale Ë y od typu defektu, który zamierzamy tolerowaÌ Maj É bardzo wysok É zdolnoÎ Ì wykrywania, ale ze wzglÍ du na zakres nadmiarowoÎ ci s É kosztowne w realizacji Je Ë eli rozpatrujemy wyÏ É cznie defekty fizyczne moË na wykorzystywaÌ dokÏ adne repliki systemu; technika ta jest stosowana w systemach, które musz É wykazywaÌ siÍ szczególnie wysok É dyspozycyjnoÎ Ì i É (np. centrale telefoniczne) PrzykÐ adowo w systemi Stratus wszystkie komponenty sprzÑ towe s Ò duplikowane w ramach wspólnej pÐ yty montaÓ owej,wyposaÓ onej dodatkowo w urz Ò dzenia samodiagnozujÒ ce i wykrywajÒ ce defekty; dodatkowo kaÓ da pÐ yta ma kopiÑ dziaÐ ajÒ c Ò z ni Ò w konfiguracji dupleksowej; w momencie wykrycia sytuacji niepoÓ<Ò danej, system kontynuuje prace przy u Ó yciy drugiej pÐ yty; z { | }{~ ~ ++ < <{~ }D N D IKJMLONQPSROTVU W RXZYJ[R]\_^à^MTbXaYcU JdeU Ygfhî d]XMj k;U & & Urz . dzenie g/ osuj. ce · ¸W¹Wº» ¼ ½¾¿ À ÁNÂLÃ À ÄLÅSÁNÆL½WÁNÇ È E F 7 G H IB JLKNM & Komponent S¢¡ £ ¤¥k¦¨§a¤ª©«S¬®L¥b¯W¤¥b¦i° §i±²« ³i´ ° µ¤§ ¶ W celu wykrywania defektów oprogramowania (np. w postaci zap tlenia si programu) stosuje si testy tzw. nadzorców (ang. watch dog timer); komunikacja pomi dzy programem a jego nadzorc polega na tym, e okresowo program od wie a ustawienie czasu obserwacji u swego nadzorcy; je eli nadzorca stwierdza wyczerpanie limitu wówczas sygnalizuje sytuacj wyj tkow Podobnie realizowane jest wykrywanie awarii procesorów w systemach wieloprocesorowych i rozproszonych; ka dy z procesorów co jaki czas rozsy a do innych sygna potwierdzaj cy poprawne funkcjonowanie & ! " % • Komponent À Á Â ÃÁÄ Å Æ Ä ÇÈÉÆ ÈÊ Æ Ç ËMÈ Ì Ç ÁÄ ÇMÍ Î ÃÏSÐÑÒ õúSò ðñSòóôõöø÷ ù õúkû¨ñaõªüYýkû¨óþý_ÿ ù Stosowane s w sytuacji gdy specyfikacja rozpatrywanego komponentu narzuca ograniczenia czasu oblicze Wi e si to z wprowadzeniem urz dze kontroli czasu, które s ka dorazowo ustawiane na moment w którym musi nast pi zako czenie oblicze ; w przypadku braku wyników przed up ywem przyznanego czasu, urz dzenie sygnalizuje przekroczenia czasu oblicze (ang. timeout); sytuacja taka jest interpretowana jako awaria komponentu Je eli komponent wyprodukuje wyniki w limicie czasu, to nie oznacza to jednak, e s one poprawne (mog okaza si b dne, ale nie zostanie to wykryte) • l mWn 0 1 2 314 5 6 4 78+9+6 8: 6 7<;8 =7<14 7> ?3+@ABDC • • Polega na utrzymywaniu trzech identycznych kopii danego modu u (komponentu) Wszystkie trzy kopie odbieraj ! identyczne sygna y wej" ciowe, a ich sygna y wyj" ciowe s ! przesy ane do urz# dzenia g$ osuj% cego (ang. voter) Urz & dzenie g' osuj & ce porównuje otrzymane sygna' y i podejmuje decyzj( na zasadzie “g' osowania wi ( kszo) ciowego” (na wyj) ciu podawana jest warto )+* pochodz& ca z co najmniej 2 kopii modu' u, a pozosta' a ignorowana) ¡ Do poprawnego funkcjonowania niezb o dne jest doprowadzenie do sytuacji w której ewentualne awarie ró p nych kopii moduq u s r niezales ne (awaria w jednej kopii nie jest w t aden sposób zwi u zana z awariu w innej) Mot e to wymagav niezale t now ci fizycznej (oddziax ywania elektryczne, magnetyczne, termiczne) oraz by kopie nie wspóx dzielix y defektów o wspólnych przyczynach (np. uszkodzenie zasilania) Kluczowe jest równiet poprawne funkcjonowanie urz u dzenia gx osuju cego oraz linii przesyx owych sygnax ów wymienianych w ramach struktury urz. gx osuju cego (w przypadku jego awarii nadmiarowow v komponentów traci oczywiw cie sens) Struktura jest efektywna podczas awarii wynikaju cych z defektów fizycznych (z natury niezalet nych w kat dej kopii), nie jest przydatna w wypadku defektów projektowania (jet eli komponent zawiera defekt projektowania to bedzie on obecny we wszystkich kopiach i by dzie si y objawiax jednoczew nie) • • • • $ ' r s t u t – testy parzysto ci (umo liwiaj wykrycie przek amania pojedynczego bitu, nie daj jednak mo liwo ci naprawy uszkodzenego bitu ani nie potrafi wykry sytuacji, gdy przek aniu ulegnie parzysta liczba bitów) – kod Hemminga (jest zdolny do naprawy przek amania pojedynczego bitu oraz wykrywania przek ama wielu bitów; wprowadza jednak wi ksz nadmiarowo ) $ # Polegaj l na dodaniu nadmiarowych bitów kontrolnych, których wartom ci pozos-taj l w zadanej relacji z bitami danych podlegajl cymi kodowaniu; ukierunkowane s l na okrem lone typy uszkodze n i efektywne tylko w tych przypadkach Je o eli na skutek defektu nast l pi zmiana niektórych bitów w taki sposób, o e relacja nie bp dzie speq niona, wówczas uzyskiwana jest informacja o problemie Przykq adowe techniki: s • u r w u t x t v u rv W celu efektywnego wykrywania bq p dów powstaj l cych podczas transmisji bloków danych stosowane mog l byy : – cykliczne kody nadmiarowe (ang. Cyclic Redudancy Codes - CRC) – sumy kontrolne ç è Û é ê ëNì íLîNï ( ) * +,)- . / - 0213/ 1,4 / 06571 8 06)- 079 :;+,<>=?,@ A B 0 C D EF GEH 5 ZhbaQZ ¢¡£aZ¤¦¥¨§c¥Zh¨©MMªZ§ ÜÞÝàß áaâÝãbäZåæ áSçaá¨èáéêhëãìÝcíZâhÝMîàâQäcï]Ýãbäaåæ ä Celem jest powrót z obecnego stanu b« ¬ dnego do poprawnego stanu systemy, od którego mo na wznowi® obliczenia: • odtwarzanie zst¯ puj° ce (ang. backward error recovery) - przywraca pewien stan ± poprzedni, co do którego jest domniemanie, e jest poprawny; wymaga zastosowania mechanizmu, który w reguralnych odst pach zachowuje bie cy stan systemu w celu jego ew. pó niejszego u ycia; mo e by stosowane do defektów nieoczekiwanych w postaci niezale nej od specyfiki systemu ´ • µ µ ¶ ² ±6³ ¹ ¶ µ stan, aby przekszta ci go w stan poprawny; skuteczne jest jedynie wtedy, gdy mo liwe jest dokonanie dok adnej oceny zakresu defektów (tylko w odniesieniu do defektów oczekiwanych) Efekt domina - wyst» puje wtedy, gdy dezaktualizacja efektów pewnych akcji poci ¼ ga za sob¼ konieczno½,¾ dezaktualizacji akcji wcze ½ niejszych; obserwowany w systemach sk¿ adaj¼ cych si» z powi¼ zanych komponentów; w szczególnych sytuacjach moÀ e spowodowa¾ niemo À no½¾ pe¿ nego przywrócenia stanu wcze½ niejszego z { | },{~ ~ 2 , 6; 6{~ ; ;}, • µ odtwarzanie wst · puj ¸ ce (ang. forward error recovery) - wykorzystuje aktualny (b¹ º dny) ¹ • • – bloki odtwarzania (ang. recovery blocks) – programowanie w N wersjach (ang. N-version programming) • • Q • • • • • • • modu u pierwotnego, którego celem jest realizacja okre lonego zadania, testu akceptacyjnego, który dokonuje oceny wyników dostarczonych przez modu pierwotny (czu y punkt, gdy b d w tym miejscu niweczy ca konstrukcj ) modu u alternatywnego, który jest aktywowany w sytuacji, gdy test wyników jego poprzednika b dzie negatywny (dopuszcza si wi ksz liczb modu ów alternatywnych) Ka dy moduþ jest projektowany niezale nie (z zachowaniem zasady rozmaito ci) na podstawie tej samej dokumentacji zewnÿ trznej D ymy do tego, aby moduþ pierwotny stosowaþ najbardziej efektywny algorytm (jest aktywowany zawsze), ale by mo e w zwi zku z tym bardziej skompliko-wany; kolejne moduþ y mog opiera siÿ o wolniejsze, ale i prostsze algorytmy Zakþ ada siÿ , e dla danego zestawu danych wej ciowych, przynajmniej jeden moduþ bÿ dzie funkcjonowaþ poprawnie Je eli wersja pierwotna nie zawiera defektów, narzut czasowy jest nieznaczny Á Â Ã Ä,ÂÅ Æ Ç Å È2ÉÊÇ É,Ë Ç È6Ì;É Í È6ÂÅ È;Î Ï;ÄÐÑ,ÒÓ Ô Õ È Ö × ØÙ ÚØÛ /1032546087:9;25<=7?>:@ AB<DCE<FA?0HGJIH71KML Blok odtwarzania skþ ada siÿ z trzech skþ adowych: • Oba podej½ cia bazuj¼ na rozmaito½ ci projektowania (ang. design diversity), a róÀ ni ¼ si» jedynie sposobem wykorzystania modu¿ ów W À aden sposób nie mog ¼ zast¼ pi ¾ weryfikacji i walidacji; okre½ lane s ¼ jako “ostatnia linia obrony” Á Â Ã Ä,ÂÅ Æ Ç Å È2ÉÊÇ É,Ë Ç È6Ì7É Í È6ÂÅ È7Î Ï;Ä,Ð>ÑÒ,Ó ðñ òcóMôõòZö÷øbùaúûüùaýcô ù • • W odróÀ nieniu od sprz » tu oprogramowanie nie ulega starzeniu i fizycznym uszkodzeniom; program, który jest poprawny w chwili obecnej b » dzie zawsze poprawny o ile nie ulegn ¼ zmianie warunki w jakich jest wykonywany Zmiana w ½ rodowisku wykonania (zmiana warunków wej½ ciowych, dost» pnych zasobów, ...) lub szczególny uk¿ ad warto½ ci danych wej½ ciowych oraz zale À no ½ ci czasowe mog¼ prowadzi¾ do b¿ » dnego wykonania pomimo intensywnych zabiegów weryfikacyjnych i walidacyjnych W oprogramowaniu, które powinno charakteryzowa¾ si» szczególnie wysok ¼ niezawodno ½ ci¼ stosuje si» : Ô Õ È Ö × ØØ ÚØÛ Dany program (lub jego czNOP ) jest realizowana w N wersjach z zachowaniem rozmaitoO ci projektowania (tzn. wersje tworzone s Q niezale R nie, na bazie wspólnej specyfikacji zewnN trznej) Wszystkie wersje dziaS aj Q równolegle, a ich wyniki poddawane sQ gS osowaniu Wynik maj Q cy wiN kszoOP przyjmowany jest jako poprawny (podobnie jak w PNM) i udost N pniany jest na zewnQ trz (nie s Q wymagane specjalne testy akceptacyjne) Realizacja takiego schematu wymaga specjalnego programu steruj Q cego, który: • synchronizuje wywoS ania wszystkich wersji (O rodowisko wykonania musi dopuszczaP równolegS e wykonanie) • zbiera wyniki wyprodukowane przez poszczególne wersje (wyniki muszQ byP w tym samym formacie, aby moR na je byS o porównaP ; kwestia dopuszczenia marginesu odchyle T przy obliczeniach numerycznych) • wykorzystuje te wyniki w gS osowaniu !#"%$& ' ( ) * +, -.+%, 6 YEZ[-\^] _ ` a b!c dfe^gih^j k-lnmpo%q ÏÐÑÒ Ó ÔÕKÖ×Ø Ù ÚÛÜKÝÞßxà á â7ãiä á åæ çè Zatrudnienie wysokiej klasy specjalistów oraz stosowanie zaawansowanych narzé dzi wspomagajê cych nie gwarantuje jeszcze sukcesu projektu; niezbë dne jest wì aí ciwe zarz î dzanie przedsiï wziï ciem Podstawowe zadania kierownictwa przedsiï wzi ï cia programistycznego: ! " #%$ &' (*)*+-, . /102*3*4 576*890 51/*:;4 < =?>A@ B CED F*G H IKJ-LNM%OQPSRUT1VWXIET*O • • • • • • rs!tunvwxt y z|{%}~n nÊp! - % p-|^ ! - ^^n ! ¡ ¢ ¢ £n¤-£n¥n¦n¤9§A¨ %©¨ ©pª £n« ¬f ¦%®¨ p« ¢ ¯K°®p¤9±| opracowanie propozycji dotycz ð cych sposobu prowadzenia przedsiñ wziñ cia, kosztorysowanie przedsiñ wziñ cia i jego wycena planowanie i harmonogramowanie przedsi ñ wziñ cia, monitorowanie i kontrolowanie realizacji przedsiñ wziñ cia, dobór i ocena personelu, opracowanie i prezentowanie sprawozda ò dla kierownictwa wyó szego szczebla. Sposoby zarz ô dzania przedsiõ wziõ ciem programistycznym w wielu aspektach nie róö ni÷ siø od zarz÷ dzania innymi przedsiø wziø ciami, ale musz ÷ braù pod uwagú specyfikú procesu budowy oprogramowania (np. nieprzejrzystoû ù procesu) ² ³ ´ µ|¶n· ¸ ¹ · º»f¼f¹ »|½ ¹ º^¾» ¿ º^¶n· ºÀ Á;µ|Â-ÃfÄ9Å "!#$&%'!$&#)(+*'(,#-* . /,0'1,243 1653 78 9 Kierownik przedsiH wzi H cia Kierownik programu Koordynator przedsiH wzi H cia ze strony klienta Kierownik przedsiK wziK cia Kierownik d/s jakoG ci Nie powinien podlegaJ kierownikom programów i przedsiK wziKJ Koordynator przedsiK wziK cia ze strony klienta Szef zespoI u programistycznego ü ý þ ÿ|ý =,) = • • Kierownik programu Szef zespoI u programistycznego ikj&l4mEnoqp6r&sut=vxw&y-z"n{jEo | }@~D}{"" :&7-;,<=7)1=8+3 >@?BADCE0F2 9 Dyrektor d/s oprogramowania ^ý ;ÿ Szef zespoI u programistycznego • • • • • • À=Á Â4Ã-ÄÅÇÆ=Á ÈÊÉ,Ã)ÄFËÌÂ&ÈEÍÎ " &= = Kierownik przedsi wzi cia Analityk - osoba bezpo rednio kontaktuj ca si z klientem, której celem jest okre lenie wymaga W mniejszych przedsi wzi ciach jedna osoba mo e pe ni wiele funkcji, cz sto rozwa ane s nast puj ce modele: i budowa modelu systemu Projektant - osoba odpowiedzialna za realizacj • analityk/projektant + programista: oprogramowania; mo e posiada funkcje analizy i projektu w jednych wyspecjalizowane funkcje: r kach; zak ada wysoki poziom – projektant interfejsu u ytkownika projektanta, natomiast nie wymaga – projektant bazy danych zbyt wiele od programistów (funkcje programisty do¡¢ niskiego poziomu); Programista (implementacja) w warunkach polskich model nie zdaje Tester (testowanie) raczej egzaminu Twórca dokumentacji u ytkownika • analityk + projektant/programista: Ekspert metodyczny - osoba szczególnie model bardziej realistyczny; zak£ ada dobrze znaj ca stosowan metodyk znacznie wy¤ szy poziom Ekspert techniczny - osoba szczególnie dobrze przygotowania programisty znaj ca sprz t i narz dzia L M N O MP Q R P STUR T V R S WXT YS MP SXZ [ O \]^`_ a b S c d e fg h !" $#%'&()" * Zadaniem szefa nie jest wykonywanie pracy za podlegÏ ych mu pracowników, lecz dbanie aby wykonywali oni swojÐ pracÑ ; zadaniem szefa nie jest zmuszanie ludzi do pracy, ale umoÒ liwienie im tego • PoÓÔ dane cechy kierownika: • Zdolno Õ Ö do przewidywania - umiej× tnoØÙ dostrzegania drobnych spraw, które mog Ú byÙ zalÚÛ kiem powaÛ niejszych problemów, przewidywania skutków, podejmowanie zawczasu akcji naprawczych • Umiej Ü tnoÝ-Þ motywowania - zdolnoß`à do pobudzania poczucia przynaleá noß ci do grupy, zainteresowania wykonywan â pracâ , utoá samiania siã z projektem, atmosfery wspóä pracy w zespole (przywództwo i budowanie zespoä u) • Zdolno ÝÞ do przystosowania si Ü do zmieniaj å cej si æ sytuacji - umiejç tnoèé podjç cia niezbç dnych dziaê a ë maj ì cych na celu przystosowanie zespoí u i jego metod pracy do zmienionych warunków • ¥ ¦ § ¨ ¦© ª « © ¬®« ¯ « ¬ ° ±¬ ¦© ¬ ² ³ ¨´µ ¶· ¸ ¹ ¬ º » ¼ ½¾¿ Æ Ç È É Ê Ë ÌÍ|Î • • + ,- . Zdolno /10 do przekonania otoczenia do w2 asnych mo 3 liwo 4 ci i warto4 ci kierownik powinien wzbudza5 zaufanie; sukces zespo6 u zale7 y w du7 ej mierze od cech przywódczych szefa i powa7 ania i zaufania jakim si8 cieszy w9 ród cz6 onków grupy Rozpoznawanie i rozwijanie potencja: u swoich wspó: pracowników naturalnym zjawiskiem jest wymiana personelu (np. dobrze wyszkoleni i kompetentni pracownicy awansuj; lub zmieniaj; prac8 ); powstaje potrzeba wprowadzania do zespo6 u nowych ludzi, w6 a9 ciwego ich szkolenia, pomocy w rozwijaniu ich potencja6 u Komunikatywno4=< - 6 atwo9 5 komunikownia si 8 z szerokim wachlarzem ludzi podw6 adni, kierownictwo, klienci, dostawcy, ... Terminowe podejmowanie decyzji dostosowanych do bie3> cej sytuacji i potrzeb - kierownik powinien precyzyjnie okre9 li5 co ma by 5 zrobione i w jakim terminie; wi ; 7 e si8 to cz8 sto z podejmowaniem decyzji w sytuacji niepe6 nej wiedzy. î ï ð ñ ïò ó ô ò õö÷ô ö ø ô õ ùXö úõ ïò õXû ü ñ ýþÿ õ 1 acb%de$f)g hiejNkle hm'nop q r ¡ ¢£¤H¢¡=¥§¦¨¡%©ª¨« ¬iª¥¤®H Struktura sieciowa - kas dy komunikuje sit i wspóu pracuje z pozostau ymi (nie powinna by v zbyt liczna); zespou y o podobnym dow wiadczeniu i stopniu zaawansowania; zalety: • dzit ki w cisu ej wspóu pracy czu onkowie zespou u wzajemnie kontroluj x swojx pract ; szybko osix gane sx standardy jakow ci • umo s liwia realizacj t idei wspólnego programowania • poniewa s praca czu onków zespou u jest znana dla innych czu onków, u atwo mog x oni przej x`v obowi x zki pracownika, który opuw ciu zespóu Struktura gwiay dzista - szef zespoz u jest jedyn { osob { | ci| le wspóz pracuj{ c { z pozostaz ymi osobami; przydziela zadania i kontroluje efekty; komunikacja pomi } dzy czz onkami zespoz u poprzez szefa; jest przydatna wtedy, gdy w skz ad zespoz u wchodzi wielu niedo| wiadczonych pracowników; wielko| ~ zespoz u mo e by~ znacznie wi } ksza ni w strukturze sieciowej (ogranicza j { jedynie zdolno| ~ szefa do równoczesnego kierowania du { grup { ); najpowa niejsz { wad{ jest trudno| ~ zast{ pienia szefa w momencie jego odej| cia ? @ A B @1C D E C FHGJIJE G K E FMLNG OPFM@1C FNQ RNBJS1TMUWV ÝÞ ßà áâ$ãäæåäåçè é ã ß è$ã¨é äêlâ Struktura macierzowa • specjali¾ ci pogrupowani w zespo¿ y kompetencyjne i przydzielani do wykonania konkretnych zada À w ramach projektów • ekonomiczne wykorzystanie zasobów ludzkich • podstawowa wada: dwupodleg¿ o¾ Á (szef zespo¿ u i szef projektu) Projekt P2 P3 2 1 Zespó¸ baz danych 1 1.5 0.5 Zespó¸ internetowy 3 3 - Testerzy 0.5 1 0.5 1 HJJZespó M¼ PM1 N W½ Jcego programisty wiod X Y F Z [ \ ] ^`_ !#"%$'&")(+* ,.-/* , dokumentacj³ i komunikacj³ w zespole Programista wiod º cy Bibliotekarz /sekretarz Zast» pca Pula specjalistów 0.132.46587:9<;>=:?%@A2B1DC ? • Zorientowani na siebie (ang. self-oriented) - osoby niezgodne, dogmatyczne, • Zorientowani na interakcjQ (ang. interaction-oriented) - osoby nieagresywne, o agresywne, zamkniK te, lubi L ce wspóM zawodnictwo, zazdrosne; mog L byO efektywne w zespole pod warunkiem odpowiedniego motywowania przez kierownictwo niewielkiej potrzebie autonomii i indywidualnych osi L gni K O , pomocne, przyjazne; zespoM y zM oN one z tego typu osób pracuj L najefektywniej; szczególnie potrzebni we wstK pnych fazach projektu podczas kontaktów z klientami û ü ý þ ü1ÿ Õ Ö É × Ø Ù Ú Û`Ü ÿ ü1ÿ þ ¢#£.¤ ¥§¦.¨%¦u©/¤s£ª¥§¦B«¬£.¨/ ®|¯u¤s°:®8±ª²³ ´ «µ°) ´ ¶ Zamiast du ej hali („ameryka skie biuro”), lepsze wyniki daje umieszczenia 2-3 stanowisk pracy w wielu mniejszych pomieszczeniach Umo liwienie personalizacji stanowiska pracy Zdrowe stanowisko pracy (prawid owe o wietlenie - okna, ...) Pokój zebra dla organizowania formalnych spotka pracowników; zakaz dyskusji w pokojach pracy Miejsce dla spo ywania posi ków, przerw relaksuj cych w pracy, spotka nieformalnych (np. omówienie spraw przy kawie) Poczucie pracy na nowoczesnym sprz cie (wydajno i ch ludzi do pracy gwa townie spada, je eli odczuwaj oni, e pracuj na przestarza ym sprz cie nawet wtedy, gdy wymiana sprz tu jest merytorycznie nieuzasadniona) Komfort psychiczny, w a ciwa atmosfera w pracy, eliminacja napi i zadra nie , nie dopuszczanie do rozmycia odpowiedzialno ci, sprawiedliwa ocena wyników pracy poszczególnych cz onków zespo u, równomierny rozk ad zada . R S T USWV X Y V Z[\Y [] Y Z ^_[ ` Z SWV Z_a b_UcWd ef bibliotekarz/sekretarz - odpowiada za zdolne, zamkniK te, agresywne, lubiL ce wspóM zawodnictwo, niezale N ne; sL zwykle efektywne, o ile pracuj L w pojedynkK , natomiast zespóM zM oN ony tylko z takich osób moN e byO jednak nieefektywny (zbyt wiele indywidualnoP ci - rywalizacja); jeP li nie s L doceniani mog L przeorientowa O siK na siebie p%qsrut/vBtDwyx z|{.q6zB}~ • • Czynniki psychologiczne maj E zasadniczy wpF yw na efektywnoGH pracy zespoF u. WyróI nia siJ nastJ pujE ce typy osób: • Zorientowani na zadanie (ang. task-oriented) - osoby samowystarczalne, sió dziedzin; ocenia si ó , ö e 7-9 miesi ó cy przynosi w informatyce zmiany, które w innych bardziej tradycyjnych dziedzinach zajmuj ô 5-7 lat; narzuca to koniecznoøWù staõ ego doksztaõ cania sió (poznawanie nowych narzó dzi, sprzó tu, oprogramowania, technologii, metod, sposobów pracy), gdyö stosunkowo szybko moö na „wypaø`ù z gry o najwyö sze stawki”(uø pienie - zajmowanie sió jednym problemem w jednym ø rodowisku przez lata moö e mieù nieprzyjemne konsekwencje); z drugiej strony wiele osób nie wytrzymuje zawrotnego tempa (tzw. wypalanie sió osób) • – na bie ´ ¶ co, biernie uczestniczy w pracy szefa (w ka ´ dej chwili mo´ e go zast¶ pi· ) – mo ´ e przygotowywa· testy 2 • Zdolnoú ci adaptacyjne - informatyka jest jedn ô z najszybciej zmieniajô cych • zastµ pca (dobrze wykwalifikowana osoba) P1 oprogramowania czó sto zdarzajô sió okresy wymagajô ce szybkiego wykonania zõ oö onych zada ÷ ; dla wió kszoø ci osób niewielki stres dziaõ a mobilizujô co, ale po przekroczeniu pewnego progu nastó puje spadek moö liwoø ci danej osoby (próg ten jest bardzo róö ny dla róö nych osób); naleö y pamió taù , ö e w stresie nie pracuje sió lepiej a jedynie szybciej. • • • • Analitycy • Umiejð tno ñ ò pracy w stresie - w procesie budowy i konserwacji • – wymy² la koncepcj³ i specyfikuje zadania – sam realizuje najwa ´ niejsze zadania – przydziela zadania puli specjalistów Zespó¹ kompetencyjny Þ¨ë$êlÞ'ì)ê%â¨í(Þ'îïâã¨é â Â Ã Ä Å Ã1Æ Ç È Æ ÉHÊJËJÈ Ê Ì È ÉMÍNÊ ÎPÉMÃ1Æ ÉNÏ ÐNÅJÑ1ÒMÓWÔ Zespó¯ programisty wiod ° cego: • programista wiod± cy (wybitne kwalifikacje): g h Z i j kk lnmo Uk· adanie planu realizacji przedsi¸ wzi¸ cia polega na: • ustaleniu kalendarza prac: – daty rozpocz¹ cia przedsi¹ wzi¹ cia – dni roboczych i wolnych w przewidywanym okresie realizacji przedsi¹ wzi ¹ cia – czasu pracy w poszczególnych dniach • • • • • podziale przedsiº wziº cia na poszczególne zadania, okre» lenie parametrów zada ¼ , okre» lenie zasobów niezbº dnych do realizacji poszczególnych zada ¼ , ustaleniu dostº pno » ci zasobów, ustaleniu kolejno» ci i czasów wykonania poszczególnych zada ¼ . Przedsi¸ wzi¸ cie powinno by½ podzielone na stosunkowo ma· e zadania (realizacja do kilku dni), których parametry mo¾ na · atwo okre¿ li½ ; harmonogramowanie mo¾ na wykonywa½ z ró¾ nym stopniem dok· adno¿ ci (najbli¾ sze zadania szczegó· owo; póÀ niejsze bardziej W ogólnie) W _ ¡ 2 Ü#ÝuÞ ß§àªáBàuâ/ÞsÝ/ß§à8ãäÝuá/å æ ç è6é !"#%$'&( ) Po ustaleniu zada ê konieczne jest okreë lenie parametrów czasowych: • • • czasu wykonania, najwczeì niejszy moí liwy termin rozpoczî cia (np. niezbî dne s ï pewne dane, które mog ï by ð dostarczone dopiero ...), poíï dany czas zako ñ czenia, oraz innych ogranicze ê kolejnoë ci wykonywania prac (np. aby rozpocz òWó nowe zadanie niezbô dne jest zako ê czenie pewnych innych zada ê ); moõ na wykorzystaó do tego diagramy typu PERT Pewne zadania mog ò zostaó opóö nione bez wp÷ ywu na termin zako ê czenia ca÷ ego przedsi ô wziô cia, inne natomiast tzw. zadania krytyczne nie mog ò zostaó opóö nione; ich ci ò g definiuj ò cy termin zako ê czenia nazywany jest ë cieõ k ò krytycznò Uk÷ adajò c harmonogram naleõ y braó pod uwagô dostô pnoë ó zasobów niezbô dnych do realizacji poszczególnych zada ê (g÷ ównie zasoby ludzkie, ale moõ e byó równieõ sprzô t i oprogramowanie) Á Â Ã ÄÂWÅ Æ Ç Å ÈÉÊÇ ÉË Ç È Ì_É Í È ÂWÅ È_Î Ï_ÄÐWÑ ÒÓ V%WYXZ%X[]\ ^Y_YZa` Monitorowanie polega na * ledzeniu przebiegu realizacji przedsi+ wzi+ cia oraz reagowaniu na pojawiaj, ce si+ problemy; nast+ puj, ce czynno* ci: • obserwacja rzeczywistych terminów rozpocz- cia i zako . czenia zada . oraz • • • • porównywanie ich z zaplanowanymi, identyfikacja przyczyn niezgodno/ ci z planem, modyfikacja harmonogramu, je0 eli ró0 nice pomi- dzy harmonogramem a rzeczywistym przebiegiem realizacji s 1 zbyt du0 e, obserwacja wykorzystania zasobów oraz rozstrzyganie konfliktów zasobowych, przesuwanie zasobów pomi- dzy zadaniami oraz przedsi- wzi- ciami. Szczególn , uwag+ nale2 y zwraca3 na zadania krytyczne i na zadania ze stosunkowo niewielkim luzem ø ù ú ûùWü ý þ ü ÿ þ þ ÿ ÿ ùWü ÿ û Ô Õ È Ö × ØÙ ÚnÙÛ bacYda`(WYe#f (( ¡n(r]n ¢£q s g _h\ b i bkj ZaX l mon pEn qrts • • O ile celem inu ynierii oprogramowania jest tworzenie dobrego oprogramowania, o tyle celem firmy programistycznej jest po prostu zarabianie pieniv dzy Jakowx produktu jest tylko jednym z czynników wpy ywajz cych na wynik ekonomiczny firmy; inne istotne aspekty: – reklama i promocja produktu, – renoma i zaufanie do producenta, – rodzaj i zakres gwarancji oraz innych us{ ug dla klientów, – przyzwyczajenia klientów, – sposób wyceny rozmaitych wersji produktu, – sposób rozwoju produktu, polityka uaktualnie | , – efektywno}8~ sposóbu pozyskiwania klientów lub dystrybucji produktu. • Czynniki wp{ ywaj« ce na ogóln « wydajno}~ 4 5 6 785:9 ; < 9 => ? < >8@ < =BAC> DE=B5:9 =CF GC7 H:IBJ K Warto} ~ Niezawodno } ~ Defekty Koszt Ilo}8~ Wielko} ~ Personel Czas Funkcjonalno} ~ Pieni « dze Zasoby Sprz¬ t Z{ oª ono} ~ Ograniczenia } rodowiskowe Oprogramowanie Trudno} ~ problemu Myl z ce, wrv cz niebezpieczne jest zastv powanie wielu miar jednz miarz , np. dy ugow ciz wyprodukowanego kodu L M = N O P Q RTSU 8: 8 B EB: C8 ®°¯a±³²£´µ ¶oµ³·¹¸¹ºa±Y»%¼½º%´µ º¾áº£¶ ¿ ºaÀ(Á%¼ÃÂ(ÄÅºo±¹Æ ë»(À(¯ì ¯íºì î£»kÄïÆ©ðEñ]µ ±Y¸Yá¯ò·¹¸¹ºa±Y»o¼óº(´µ º¾óº£¶ ¿ ºaÀ(Á%¼ • Modele algorytmiczne - opis przedsiÇ wziÇ cia za pomocÈ charakteryzuj È cych go atrybutów (liczbowych) i na tej bazie wyliczenie (np. prosta formuÉ a matematyczna) nakÉ adów • Ocena przez ekspertów - bazujÈ na wÉ asnym doÊ wiadczeniu zdobytym przy realizacji innych projektów • Ocena przez analogi Ë - przy zaÉ oÌ eniu gromadzenia informacji o uprzednio wykonanych projektach; wyszukuje siÇ podobne systemy poprzednio zrealizowane i wykorzystuje nakÉ ady poniesione na ich stworzenie • Wycena dla wygranej (ang. pricing to win) - na podstawie oceny moÌ liwoÊ ci klienta oraz przewidywanych dziaÉ a Í konkurencji; opiera siÇ na prawie Parkinsona przedsiÇ wziÇ cia s È wykonywane przy zaÉ oÌ onych kosztach (jakie by one nie byÉ y) • Szacowanie wstË pujÎ ce - dzieli siÇ przedsiÇ wziÇ cie na mniejsze zadania, które É atwiej oszacowaÏ ; koszt caÉ oÊ ci jest ich sumÈ (ew. z narzutem na integracjÇ ) 8: 8 BC EB: C C :B ¤¥so(¢Y¦¨§% l m©n Wydajno} ~ Jako} ~ Czynniki te pozwalajz redukowax wpy yw niu szej jakow ci produktów danej firmy; wydaje si v jednak, u e wiele firm zwraca zbyt wielkz uwagv na dziay alnowx marketingow z zaniedbujz c kwestie podstawowe ÿ T • • • • • • Wiô kszoõö modeli przyjmuje, ÷ e jednym z istotnych atrybutów jest rozmiar systemu, mierzony np. liczb ø instrukcji (linii) kodu (ang. Lines Of Code - LOC), KLOC (ang. Kilo-LOC), KDSI (ang. Kilo (thousand) of Delivered Source code Instructions) Specjalizacja metryk w kierunku konkretnej klasy oprogramowania powinna dawaö lepsze i bardziej adekwatne oceny ni÷ metryki uniwersalne Najlepiej jest stosowaö zestawy metryk, co pozwala zmniejszyö bù ô dy pomiaru Metryki powinny byö wykorzystywane jako metody wspomagania ekspertów (stosowane formalistycznie mogø byö groú ne) Pomimo pochodzenia empirycznego, metryki skutecznie pomagaj ø w szybkiej i mniej subiektywnej ocenie oprogramowania û adna metoda przewidywania kosztów nie jest doskonaü a i jest oparta na szeregu arbitralnych zaü oý e þ ; niemniej dla celów planowania tego rodzaju metody stajÿ si konieczno ciÿ Ð Ñ Ò Ó8Ñ:Ô Õ Ö Ô ×Ø Ù Ö Ø8Ú Ö ×BÛØ ÜE×BÑ:Ô ×Ý ÞCÓ8ß à áâ ã ä × å æ ç á èéê 3 (*),+%-/./02143*5/67+ 8:9<;=+> ?,)21@3A67+A(B3C./)ED F GHIG H=JKHMLONQP }~/%~B~//4A@B PowstaR a w oparciu o dane z rzeczywistych projektów, realizowanych tradycyjnie (np. bez narz S dzi CASE) w oparciu o model kaskadowy, autor Boehm, 1981 r. Wymaga oszacowania liczby instrukcji, z których bS dzie skR adaR siS system (co moT e by U tak samo trudne jak oszacowanie nakR adów) WyróT nia si S trzy klasy przedsiS wziSVU : • ¡/¢¤£¦¥¨§ª© • Po \ rednie (ang. semi-detached) - czX onkowie zespoX u róY ni[ siZ stopniem • Trudne (osadzone, ang. embedded) - przedsiZ wziZ cia realizuj[ ce systemy o bardzo • • zaawansowania; pewne aspekty dziedziny problemu lub wykorzystywane narzZ dzia nie s [ dobrze znane Znaj c nak! ad mo " na oszacowa# czas (w miesi$ cach) realizacji, z czego wynika przybli% ona wielko&(' zespo) u Z obserwacji wiadomo, * e dla ka* dego przedsi+ wzi+ cia istnieje optymalna liczba cz, onków zespo, u wykonawców Zwi+ kszenie tej liczby mo- e nawet wyd, u- y. czas realizacji • • • Przedsi + wzi+ cie , atwe: /10(2436587:9 ;=<6>?2?@ A BDC EGF HI Przedsi J wziJ cie po K rednie: L1M(N4O6P8Q:R S=T6U?N?V W NDX YGZ [\ Przedsi ] wzi] cie trudne: ^1_(`4a6b8c:d e=f6g?`?h i `Dj kGl mn • Otrzymane w ten sposób oszacowania powinny by o skorygowane przy pomocy tzw. czynników modyfikuj p cych Atrybuty przedsiq wziq cia brane pod uwag q : • wymagania wobec niezawodnor ci systemu • rozmiar bazy danych w stosunku do rozmiaru kodu • zs o t onor(o systemu (zs ot onoruo struktur danych i algorytmów, komunikacja z innymi systemami, stosowanie obl. równolegs ych) • wymagania co do wydajnor ci systemu • ograniczenia pamiq ci • zmiennor(o sprz q tu i oprogramowania systemowego tworz p cego r rodowisko pracy systemu • Ò·Ó Ô PrzedsiÚ wziÚ cie trudne: Û·Ü¹Ý Þ Ü·ß¾à á·â ã ÕÄÖ ×OØ ×QÙ äÄå æOç è é Nak ad trudne po rednie atwe t u g v w x'y z:{|x • • • • Liczba linii kodu jest znana dok¥ adnie dopiero wtedy, gdy system jest napisany a szacunki mog ¦ by§ (i zwykle s ¨ ) obarczone bardzo powa© nym bª « dem (niekiedy ponad 100%) Okre¬ lenie “linii kodu ród® owego” inaczej wygl ¯ da dla ka° dego j± zyka programowania (np. 1 linia w Smalltalk’u jest równowa° na 10-ciu linii w C; dla j± zyków 4GL ten stosunek mo° e by ² nawet 1000:1) Koncepcja oparta na liniach kodu ród® owego natomiast ca® kowicie nie przystaje do wspó® czesnych narz± dzi programistycznych, np. opartych o programowanie wizyjne Opiera si± tylko na d® ugo³ ci kodu i nie bierze w ogóle pod uwag± funkcjonalno³ ci ani z® o° ono³ ci produktu Kwalifikacja przedsi ± wzi± cia do predefiniowanych klas oraz dobór czynników modyfikuj¯ cych jest trudny, a ewentualne b® ± dy mog ¯ prowadzi² do znacznych rozbie° no³ ci pomi± dzy oczekiwanym i rzeczywistym kosztem þ ÿ v w x yuw{z | } z ~:((} u } ~D 4~w{z ~D ?yu( &(' )+*-,/.10 21) Metoda analizy punktów funkcyjnych (ang. functional points - FP), zostaæ a opracowana przez Albrechta; æ ç czy ona wæ asnoè ci metody, badajç cej rozmiar projektu programu z moé liwoè ciami metody badajç cej produkt programowy (jego funkcjonalnoèê ) ëíìïîðãëíìò óñ õô÷öóë NP VORQ/ WSUT X Y[ RZ \ ]U^ ~ 3(4+57698;:=<$4+5+6?>@:9A 51B _ `Ra _ bUc d eRf d gUh i j[ Rk i lUm n op n gdzie wx- wagi czynników, ex- licznoq ci elementów Wagi przypisywane elementom zale LM od ich typu Wejú cia uû ytkownika: obiekty wejú ciowe wpü ywajý cych na dane w systemie Wyjú cia uû ytkownika: obiekty wyjú ciowe zwiý zane z danymi w systemie Zbiory danych wewn þ trzne: liczba wewnþ trznych plików roboczych Zbiory danych zewnþ trzne: liczba plików zewnþ trznych zapeü nianych przez produkt programowy Zapytania zewn þ trzne: interfejsy z otoczeniem programu ´ µ ¶ ·uµ{¸ ¹ º ¸ »:¼(½(º ¼u¾ º »¿?¼ À4»µ{¸ »?Á Â?·(Ã{ÄÅÆ ÅOÆ Ç È ¢¡£¡£¤£ Liczbø pierwotnù punktów funkcyjnych (UFP) wylicza siø korzystaj ù c z nastø pujù cych danych: • • • • ÂÄÃ PrzedsiÉ wziÉ cie poÊ rednie: KDSI Î8ÏÐÑ Ò ÓÔÐÕÖ×ÏÙØ1ÚÛ=ÜÞÝ6Ö×Ï×ØàßÔá1â:Ïãáßåä • « ¿·À Á ` a b cad e f d g hif hj f gklh mgad gln ocpqr's ê ë ì íîï ð ñ ï ò óôñ óõ ñ òöó ÷òîï òø ùíúûüý µ·¶¹¸ º »·¼¾½ K oznacza rozmiar kodu ¬ ród owego mierzony w tysi ® cach linii (KDSI); nie obejmuje kodu, który nie zosta wykorzystany w systemie Warto¯ ci sta ych A i b zale° ® od klasy, do której zaliczono przedsi± wzi± cie Dla niewielkich przedsi± wzi±'² s ® to zale° no¯ ci bliskie liniowym; wzrost jest szczególnie szybki dla przedsi± wzi±² trudnych (du° y rozmiar kodu) zX o Y onych wymaganiach; dziedzina problemu, stosowane narzZ dzia i metody mog[ by ] w duY ej mierze nieznane; czX onkowie zespoX u nie maj[ do^ wiadczenia w realizacji !" #%$'& podobnych zada _ Przedsi³ wzi³ cie ´ atwe: Ë·Ì¹Í Î Ï·Ð¾Ñ • W atwe (ang. organic) - wykonywane przez stosunkowo maX e zespoX y, zX oY one z osób o podobnych wysokich kwalifikacjach; dziedzina oraz wykorzystywane metody i narzZ dzia s [ dobrze znane • Podstawowy wzór dla oszacowania nak adów w osobomiesi cach (zale no wyk adnicza): Ç È » É Ê Ë Ì ÍÌ Ë I Czynnik zC oD ono E ci Prosty redni ZJ oK ony WejF cia uG ytkownika (I) 3 4 6 WyjF cia uG ytkownika (O) 4 5 7 Zbiory danych wewn H trzne (l) 7 10 15 Zbiory danych zewnH trzne (E) 5 7 10 Zapytania zewn H trzne (F) 3 4 6 ÿ ! "$#% 4 91 ?R(7 1 TCF - liczba ustalana na podstawie wp³ ywu 14 czynników (0.65<=TCF<=1.35 ): ¡V¢¤£¥1¡§¦7¨7¢ ¡?©¤¨ª¥9«¬-®°¯°±¤² • • • • • • • wyst´ powanie urz µ dze ¶ komunikacyjnych rozproszenie przetwarzania d· ugo ¸ ¹ czasu oczekiwania na odpowiedº systemu stopie » obci ¼½ enia sprz¾ tu istniej¼ cego cz¾ stotliwo¿ À wykonywania du ½ ych transakcji wprowadzanie danych w trybie bezpo ¿ rednim wydajno¿À u½ ytkownika ko » cowego • • • • • • • ÝßÞ(à?áâ-ãäÞ1åRæ$ç(èé êUë+ì+è(à¤æîíªïñð$ì7è+à?ò@Þ9óôèVÞVò§õ aktualizacja danych w trybie bezpo¿ rednim zÁ o ½ ono¿ À przetwarzania danych mo½ liwo¿ À ponownego u½ ycia programów w innych zastosowaniach Á atwo¿ À instalacji Á atwo¿ À obsÁ ugi systemu rozproszenie terytorialne Á atwo¿ À wprowadzania zmian piel¾ gnowania systemu r s t usv w x v y z { x z| x y}z ~ysv y u 1 FP ≈ 125 instrukcji w C Ocena zö o÷ ono ø ci realizacji systemów 10 FPs - typowy maö y program Audyt projektów tworzony samodzielnie przez Wybór systemów informatycznych klienta (1 m-c) funkcjonuj ù cych w przedsiú biorstwie do 100 FPs - wi ú kszo ø û popularnych rein÷ ynierii (wg. koszt utrzymania/FPs) aplikacji; warto ø û typowa dla Szacowanie liczby testów aplikacji tworzonych przez klienta Ocena jakoø ci pracy i wydajnoø ci zespoö ów samodzielnie (6 m-cy) ludzkich 1,000 FPs - komercyjne aplikacje w Ocena stopnia zmian, wprowadzanych przez MS Windows, maö e aplikacje klientu÷ ytkownika na poszczególnych etapach serwer (10 osób, ponad 12 m-cy) budowy systemu informatycznego 10,000 FPs - systemy (100 osób, Prognozowanie kosztów pielú gnacji ponad 18 m-cy) i rozwoju systemów 100,000 FPs - MS Windows’95, MVS, Porównanie i ocena ró ÷ nych ofert dostawców systemy militarne oprogramowania pod kù tem merytorycznym i kosztowym Â Ã Ä ÅÃÆ Ç È Æ É Ê Ë È ÊÌ È ÉÍÊ ÎÉÃÆ ÉÏ ÐÅÑÒ ÓÔ Õ Ö É × Ø ÙÚ Û$Ü%Ù • • • • • • • • y _aàb cedgfihj'k/l `mconp`qhsr+f'tuj !#"%$'&)(+*-,/.%0 12&)(3,#451 v w xzys{ |}~z x3|O)z w})u • Alternatywna metoda w stosunku do punktów funkcyjnych zaproponowana na pocz6 tku lat 90-tych przez Bankera i wspó7 p. • Wykorzystywana do j 8 zyków programowania baz danych, 4GL • Wiele zamierze zwi zanych z metrykami oprogramowania zawiod o, gdy cele by y zwykle s abo zdefiniowane; aby temu przeciwdzia a na Uniwersytecie Maryland (Vic Basili et al.) opracowano metod GQM • Trzy podstawowe kroki: – obiektowe w nazwie nie ma tutaj zwi 9 zku z programowaniem obiektowym • Liczba punktów obiektowych jest wa: on; sum; : – ustalenie celów w kategoriach zamiaru, perspektywy i rodowiska – ponowne wypowiedzenie celów w terminach opowiedzi na atwe do “skwantyfikowania” pytania – okre lenie metryk i danych, które nale y zgromadzi , aby udzieli odpowiedzi na postawione pytania – liczby ró< nych formatek ekranowych (prosty ekran - 1 punkt, = redno z> o< ony - 2 punkty, bardzo z> o< ony - 3 punkty) – liczba generowanych raportów (prosty raport - 2 punkty, = rednio skomplikowany 5 punktów, a potencjalnie najtrudniejsze do utworzenia - 8 p.) – liczba modu> ów w j? zykach 3GL (takich jak C++; Java) , które nale < y utworzy@ w celu uzupe> nienia kodu 4GL - ka< dy modu> 10 punktów • Dzi ki takiemu u o eniu koncentrujemy si tylko na metrykach, które odnosz si do interesuj cego nas celu • Klika pomiarów, aby odpowiedzie na jedno pytanie; pojedynczy pomiar mo e mie zastosowanie do kilku pyta C • Zalet; punktów obiektowych w porównaniu z punktami fukcyjnymi jest to, : e A atwiej je obliczyB na podstawie specyfikacji oprogramowania wysokiego poziomu ü ý þ ÿý ý ÿ D E F DG H I G JKLI K M I J NOK PJ DG JOQ R F STU V ¹#ºz»¼2½ ¾ ¿qÀÂÁÄÃ2ÅuÆ%ÇzÈÃ#ÉËÊz¿'Ì/Í ¿ÏÎeÐ5Ñ CEL: öø÷gùsúzûü ý ÷ þ ÿ Kto uÕ ywa narzÖ dzia ‘X’ ? Jaka jest wydajno×Ø programisty? ! Do× wiadczenie Odsetek programistów programistów: - lata pracy - miesi Ù ce stosowania ‘X’ Wielko×Ø kodu: - KLOC - FP - .... Jaka jest jako×Ø kodu? ¡ ¢ £ ¤ ¢ ¥¦§¤ ¦ ¨ ¤ ¥ © ¦ ª¥ ¢ ¥ « ¬ ¡® ¯° NakÚ ad pracy Defekty ! )'* Proces jest wyspecyfikowany, ale specyfikacja nie jest stosowana ( Dora ne reagowanie w sytuacji kryzysów ( Harmonogram i bud et s przekraczane ( Zdolno do budowy oprogramowania jest cech organizacji a nie personelu Proces jest obserwowany i ulepszany # $ ! ! Funkcjonalno okrajana ! Jako %'& jest stopniowo %'& produktu jest niska + Proces jest zdefiniowany, znany i wykorzystywany " ... ± ² ¥ ³ ´ µ ¶ ·¸ µ Dojrza o ( Improwizacja podczas procesu wytwórczego ! METRYKI: Niedojrza o OceniÒ skutecznoÓ+Ò narzÔ dzia ‘X’ ! PYTANIA: W X J Y Z [ U \3]^[ + Prace s planowane i monitorowane ( ( ) + Role i odpowiedzialno ci s zdefiniowane ) Obiektywna, ilo ciowa ocena Brak obiektywnych kryteriów oceny Û Ü Ý Þ Üß à á ß âãäá ã å á â æOã çâ Üß âOè é Þ êëì í î ï â ð ñ ò ó ô3ò^õ 5 QSRTUWVTRYX[Z\^] _ R ` ab cde fghikjlnmNjodfpqg re • • • • • • st ¡Y¢[£^¤ ¥ ¦ §¨©nª¨¬«£§« ¨ Model dojrza o ci procesu wytwórczego (ang. Capability Maturity Model CMM) zosta opracowany w latach 80-tych przez ameryka ski Instytut In ynierii Oprogramowania na zlecenie rz du USA Wykorzystywany by w procedurach oceny (klasyfikacji) potencjalnych wykonawców oprogramowania dla Departamentu Obrony Opiera si w znacznym stopniu na koncepcjach TQM (ang. Total Quality Management) Ocenia wiele ró nych atrybutów wytwarzania oprogramowania, obejmuj cych u ycie narz dzi i standardowych praktyk Model ten szybko zyska szerok akceptacj jako wzorzec do usprawniania procesu programowania Wywar znaczny wp yw na u wiadomienie znaczenia miar i ich stosowanie, gdy w CMM miary s uwa ane za wa ne dla osi gni cia wy szych poziomów usprawnienia procesu s v u w x y v v y x v w x x w w v z v y w y , - . /0-21 3 4 1 576'8'4 609 4 5;:<6 =>5;-21 5<? @</'A2B;CED v F G 5 H I JLK MNJPO v x z w v Wyró niono 5 poziomów dojrza o ci wytwórców (poczynaj c od p. najni szego): • • • • • ® pocz tkowy (1) - proces chaotyczny, nie istniej adne standardy, decyzje podejmowane ad hoc; mo e dotyczy nawet firm o dobrym zaawansowaniu technicznym powtarzalny (2) - proces zindywidualizowany;przedsi wzi cia wykonywane w podobny sposób (standardy de facto); standardy nie s udokumentowane i nie istniej cis e procedury kontroli zdefiniowany (3) - proces zinstytucjonalizowany; standardy post powania s zdefiniowane, sformalizowane i ich stosowanie jest kontrolowane zarz dzany (4) - proces nie tylko podlega kontroli ale jest równie mierzony w sposób ilo ciowy; informacje zwrotne wykorzystywane s do sterowania procesem optymalizuj cy (5) - standardy s ci gle uaktualniane; informacje zwrotne wp ywaj na ulepszenie procesu; standardy zawieraj elementy pozwalaj ce na dostrojenie procesu do aktualnych potrzeb ® ¯ ° ° ± ² ± ° x ® v w { | } ~0|2 7'' 0 ; >;|2 <~0E'P ² Niewiele firm uzyska o poziom 3-ci, umo liwiaj cy dostarczanie oprogr. dla Dep. Obrony; tylko IBM w zakresie oprogr. promu kosmicznego dla NASA uzyska poziom 5-ty x P 6

IO

Related documents

Products

Support

IO

Related documents

Add this document to collection(s)

Add this document to saved

Suggest us how to improve StudyLib