ХОМЕР
ИЛИЈАДА
1
/
\\
1
1\ \
ЗА ХОМЕРА И НЕГОВАТА ПОЕЗИЈА
- Ст~рите Грци знаеле дека и mред Хомера имало поети
и ШDеЗИЈа. Тоа можеле да го научат и од самиот Хомер. :Па
1
.1
\
.':;-
\
,;
'1
1 / „ 11(
" \
/
1~/
·1/
,1
/}
(
и за еиската поезија Хомер не известува дека помали епски
пес1-,и во кои се воспевале славни П!О:Р;визи на знаменити
личности 0д херdјската, ние денес би рекле о:ц ми:кенекат,а,
еиоха пееле и самите ахајски јунаци ио:Ц Тр0ја €на пример
1
'i \)
1
~
Ј
Ј
. ·'1
·<·,
/:~/ },
менува и имиња на двајца 'Fакви аеди -
Фе~ (в0 I, ХVИ
и ХХП песна на Одисејата) и Демо,цо~ (в0 V]] и :ХПI). Инаку
најстарите легендарни П(i)ети о:д кои некои - се исто така
спомнати во Хомеровата Илијада и Одисеја, според С:Fарата
грчка традиција, биле об~но Ф:Ц северните Фбла~и на Грци­
ја или Тракиј а, како Орфеј и 'I'ам:ирид, а некои од нив од
Мала Азија (Олен од Ликиј а, а Олимп О:Ц Фwигиј·а).
У·чениот Аристотел, учителот на Александар Велики,
1
'
имало луѓе кои се занимавале специјално со пеење вакви
јуначки песни придружувајки се обично со еден инстру­
мент на жици (форминга, лира или китара). Овие луfе се
викале аеди (аојдој) т.е. пеа<ч:и, певци. Хомер дури ни спо­
•
1
Ахил во IX песна). Од Хом:ера знаеме дека во тоа ВF1еме
во ..:војата Поетика не известува дека имало песl:IИ и многу
поети пред Хомера, но дека тој не може да каже одн. не
'
знае ни една.
Се веруваше порано, дека епската поезија: ее Ј!Хi)дила во
севернИ'Fе краишта :на Гp;w.;iij а, кај тесалеките Грци, и дека
оттука била пренесена в0 Јонија, т.е. в0 Мада Азцја и на
островите, кај Ш"FО доживеала Пблн рае:цут наnо1>едо со еl{е­
номс:киот и кулrrурниет развито11t на малоазиските rраде-ви,
веројатно и иод в:ли~ание на културно порано разбудепите
пре:цноазиски и северн0афрички народи.
Епските пеG:ни на старИ'11е Грци, како и d{Зј ;др>у.r:Ј1же
се групирале околу некои поважни еобm.~ја. СеЈ,0)
1'
познаменит настан од претходните в~К'ови, к~ко што е :f!о­
ходот на Аргонавтите , Тебанската ВОЈНа, ТроЈанската В?)на
и др ., станувал центар на една низа измислени собитиЈа и
сите тие образувале еден циклус (грчкиот збор киклое
з начи круг); по тоа и се вика~т често циклички или киклич­
ки поетите и песните од ОВОЈ период.
За · Хомера, најславниот од грчките поети, се мислеше
дека по потекло бил од Јанија. Седум градови спареле околу
че ста кој :Ке биде признат за негово родно место. Еден од
неколкуте епиграми што зборуваат за тоа, глаеи:
онака како што е Илијадата образец за трагедијата Од Мар­
гит се запазени са:мо неколку етихови кои не д~ва.ат ни­
каква претстава за оваа поема.
Сш>ред една верзија спартанскиот законодавец ЈiЕикурr
ги донесол песните на Хомера од Јанија во ГрцЈ1\јз., ка· што
во почетокот ги пееле рапсоди на разни празници и на~пре­
вари и дека ти~ прво биле одделни помали песни со поеебни
теми, како : БОЈ кај корабите, Ковење еружјето на Ахила
и др. Атинскиот тиранин Пејсиетрат дал да се с0берат овие
песни и да се востанови првобитното единство кое оттогаш
}!:е се менувало. :Поделбата на 24 песни (рапсоАИи) ја напра""
вил за обата епа славниот александриски граматичар и кри­
Сед ум се градој што спорат за родниот корен на Хомер:
Змир на , град Род, Колофон, Саламина, Хиј, Арг и Атина.
Но во друг.ите епиграми помеѓу градовите се спомену­
ваат уште Кима, Иос, Пил и Итака, што чинат вкушцо не
седум а единаесет градови. Змирна и Хиос имале најмногу
тичар од HI век пред н.е. Аристарх.
изгледи да бидат земени како родно место на славниот поет.
Илија~ата, најсовршената ешопеј·а на сите времmра и
на.роди, обработува еден единствен настан Тројанската
ВОЈН~ одн. борбите околу градот Илиј. Beynmocт низ целата
Ил_иЈ ада се провлекува како црвена нишка гневот на Ахила
Едно време се верувало дека Хомер живеел во Х или
и неговите последици од самиот ИОЧе!'()К па до неFовиот крај,
IX век пред н . е . Познатиот грчки писател од V век Херо:в;от,
кога го предава мртвото тело на Хектора на стариот Пријам.
„ таткото на историјата", кажува дека Хомер живеел 400
години пред него . Некои понови филолози мислат дека е
Хомер од многу подоцнешно време: од VП или дури и од
почетокот на VI век пред н.е. Вака мисли и југословенскиот
филолог Милан Будимир . Но и порано, а и денес, има наУ,Ч- ·
ници кои мислат дека Хомер може да биде и од ХЈ! или дуwи
Поетот ги воспева собитијата иrro се случиле во 51 ден, од
караницата меѓу Ахил и Аrамемн9н до закопот на ХеЕора.
Кусата содржина на Илијадата е оваа:
Чумата ги коси редовите на Ахајците пед Троја.; rаrга­
чот Калхант на соборот ја открива причината за ова: боr.от
Аполон им ја пратил оваа несрека за да го задоволи сво~от
и од крајот на ХП век пред н.е . Но, под?тоците за неговиот
свеnrгеник Хрис, чија керка ја пле:цил врховниот заиовед-
живот и изворите,
ник на Ахајците Аrамемнон и не саќа да му ја .врати на
од
каде
што
се
црпат
тие,
се
мошне
не­
сигурни. Неговиот живо·r, како и животот на неговите !ју­
наци од Илијадата и Одисејата, е полн со чудесни приказни.
Хрис ниту за откуп. Ахил бара на соборот да се повинува
Неговата биографија е мит и легенда. Она што се г Леда како
најверојатно од неговата биографија можат да бидат пода­
и да му ја врати Хрисеида. Агамемнон иа :крај0т 0Авај се
согласува со тоа, но за да му отплати на АЈСИЛ!а иоради 'Н~„
тоците за неговите долги патувања без кои не би :\\[0желе
да се разберат неговите големи и исцрпни познанија на ста -'
рата географија не само на Грција, ами безмалу на целиот
Медитеран.
·
Агамемнон, да го почитува Аполона и негевиот све.шТеник
говото нг.стојување околу ова, испраЈК:а лу;f,е ~а ~а 011;зем
убавата )i(рисеида од ~ила и да м
Славата на Хомера се двете негови бесмртни дела:
Ил,ијадата и Одисејата. Под негово име беа предадени и по­
веkе химни на боговите, малата пародија на Илијадата .__
опфаl{а страшен rиев и о~аза
глувците, и неколку други, но . и овие секако не се од Хо­
ски борци. Дод~
мера и некои од нив настанале многу nодоцна.
мидошџ~...и ве mairop0iп
Батрахомиомахија, комичната поема за бојот на жабИ"Ге и
тинскиот мотив на И~~'Dа, ар>~0
зиција).
Поради мевеж
е rов
. Старите, меѓу кои и спомнатиот философ :Аристотел,
под ѕидовИ'!!е иа..:еш~
му. Ја припишуваа на Хомера и сатиричната поема Маргит ,
~ки боrови зeмaaiФliweu~
КОЈ а според Аристотела била образец на комедијата, исто
·а ценеса'IГ .кему. Гор­
диот син на морската божица ~emиv;i;a, наЗ,силниот аоса3сњ~
јунак под Троја, А.хИл се навреду.ва смрrн0«0;ради то.а ~ ~
амеМf(ен:а ~0ва е.в-1:-l""'еЈ"· ~·~..,,.,,.,,,. _ о_.
а
ејзииа['а 110:мив
жицата Тетида прави се за Агамемнон да _ја увиди св0јата
грешка што го навредил Ахила и з~ да му Ја врати на ове~а
честа и славата. Тој ~:и пушта Ах аЈците да гинат и им по­
мага привремено на Тројанците да ги потиснат нив уште
повеке. Ахајците гледаат дека само Ахил може да FИ еп~теи.
тие доаѓаат кај него за да го молат да се врати во боЈот,
но тој не се откажува од гневот .
Ахајците веке се поразени _ и Хектор дојде
бите за да
им
ги
запали
и
да
Ја
доврши
ДО
КОЈР<а:­
нивната
иолна
пропаст. Патрокло„ верни от другар и мил побратим на Ахи:
ла
го моли овега со солзи во оч ите , . ако не сака самиот тоа
да' излезе пред Тројанците, барем да му r;rозволи нему да
го земе неговото оружје и со него в раце да ги спотера нив.
Ахил му го дав а оружјето и го советува да се чува од Хек­
тора; но Патрокло, осил ен поради првиот успех, не ги шо­
слуша советите на својот побратим и: многу се оддалечи Q.Ц
ахајскиот табор. Силниот тројански предводник Хектор го
пречекува овега и в о двобој от из легува победник : го убива
Патрокла и му го свлекува 'него в ото· т.е. Ахило•вото оружје.
На веста за ова Ахил истрчува :иред бе.цемот б~з ору:жје и
Тројанците
се повлекуваат. :И:сnлашени од погледот и
гла··
сот на Ахила. Ах ајците поrгоа му го носат голиоФ ]i]атро·­
клов труп; силната болка и жал псiради из rубедио'Ii' другар
разбудува сега кај Ахи.л жед :за отmл.ата . Омраза'Fа се. пре­
фрла од Агамемнона на Хектора,
убиецот на милиот пq­
братим Патр окло.
Со
новото
пре кр асно
и
ч удесно
оружје,
што
м:у
го
изработил на молба од Тетида и по налог од Зевса о ~им'n­
скиот мајстор-ковач богот Хефај,ст , Ахил из.·легува :на бGј­
ното поле и сее смр~ насеЕ:аДе меi'у трој·анските борци. То~
го пресретнува нај п осле и Хектора, го збркнува и по страш­
ното виење го стигнува. Во беЗмил:0снq. борба го у'бива, му
го свлекува оружје то и цел;ата опрема,
r<:> BJi12YBa по-Рем зад
својата количка и го влечка низ боnноq;оо поле bколу rрад0т,
што пр едизвикува потресни · си;еНiЈ.1: в<) Трој а кај цего:Вите
најмили, кај ж ена му, мајка му, и к;ај стариот татко.
Нај сетне Пр"И\,ј ам, придружен од боr~от Хермес, доа:Fа
доцна наке во шаторот на Ахила да 110 м0ли за екап<:>'IiО тело
на сина ~и Хектар . · Тој го дотеетува Ахила на неFОВИ:(!Уr
татко Пелеј. Се разбудува кај Ахила љубовта кон · рвој())'.Г
татко , смекнув а не говото iтврдо ср;Це и м:у
на стариот· Пријам.
6
ro и:ред.ава 'l,'руп,от
ги изнесе сите борби од почетокот на Тројанската војна па
до ~ропаста на Трој~ и не му се еамо 0вие цел ..Тој ја з~­
почнува
Илијадата
во
последната
година
на , возната
КО]а
трае десет години и ја завршува не со ц~опа'€та на ~лион
и
Троја ,
а ми
со
смртта
и
закопот
на
нерини0т
на]силен
бран:Ител , поправо со смирувањето гневот на глав-:ниот ју­
нак Ахил , со којшто ја беше и почнал големата: поема неј­
зиниот бесмртен автор.
Илијадата, кога ке се сиореди со сличниТсе еnев0ви ац
другите стари народи се одликува ~о својата умерена голе­
мина. Нејзиното единство, иако го :прекинуваат не1кои спо­
редни соби.тија, јасно се гледа., , како ш110 е изл0жено во по­
четокот на епот кога Ахил, нав:ре;цен и разгневен од Ага­
мемн:она, се повлекува од војната 'Ј,1 ги остава Аха:јците на
милост и немилост на Хе:кто~а, а на кра]0т го у;бива 0веFа
и се враКа да ги охрабри своите соборци и соплеменици.
Раскажувањето во- Илиј,адата е просто и јас1ш, поне­
когаш силно и величествено, п0лн0 со драма~зам. Некст
собитија се така прироДно и' верно п:ре:цадени, Ш'I1О · чов.ек
има впечаток
дека
дејството се 0диFрува
пред
негови'Ре
сопствени очи . Така се предадени пGвеЊе .сцени и сиоредни
епизоди, меѓу кои неколку од нај'I'иничните се Д ио.медовотg
одликување
(V пе_она), Раз:д.елбата ua Хектар и Аидр0м,аха
(VI песна) , Двобојот .м.еiу А.тил и Хе,ктар (ХХИ песна) и др.
Сликањето нс,1. р·азните характери во Хомеровите епови·
е
извр шено
со
големо
познавање на човекот и на
животот
и тоа не - останува зад вeillтo Crif:>OBeдeн<Dтo е:динетвФ на деј­
ството. Доет0т ИIVJaIIie пред qебе едно множество личности
обединети со .една желба: да се прослшзат и да FI9бejlilia,'[;'.; иа:
ceriaк колкава вештИ{!а ·поњ~ка то~
во. сликањето н:Ивни·т,е
раЗЛУ.(ЧНИ СВОј, ства., ВО изнесувањето НИВНИТе добри :И ЛОЦ(И
страни, во индивидуализирање110 на: сеКЈGј
еден nоодд Ј.]\ЦG4
како што е и во Жцвото.т, К!ај што не :можат
)ll;a се најдат
два сосема исти характери.
Ј-
f
-
Ахил е млад и ·бу~:н, најубав о:д си11е јуна:ци, о.дваЖiеН,
ЖеС'ТОК И НеП~ЈШУСТЈIИВ, HQ ВеЛИКiОДушен; TGa е Hajмapr~alR
ниот лик во Илиј.адата, , образец на храброст и непом:ир~
вост . -·
Хектар е одважен и чесен бор.ец, ,]i!i0бap син и
нежен соFЈ;р уг.
храрар
но
-
А:rаме~он е горд и надмен ра:ков0.ц
често непостојан и ' нерешиr:rе.лец.
_итар, речит и стрплив. -
Иеетор е б.лаrор<:>д~н
~арец, умен · советник и одличен говорник. манов_ е издржлив БО б0ј·от и елавољубив. -
8
О1и
и
е~ 1
Ај ·ан
,Циоме:д е
~~
само од поезијата на Хомера, ни ги илустрира и поr~'врдув:а:
дека под.догата на Илијадата и Одисејата .е многу
nовеiК:е ·
историска одошто се мислело, порано.
Денес се повеl{е и повеkе се уверуваме во исправ}:lе­
ста на теоријата дека Илијадата и Одисејатg. се плод и· д~ла
на еден многу вешт и висок уметник-поет, ·што ili10
познавал:
сосема добро литературното творештво, т.е. иар'одната епска
поезија до неговото време, и што умеел совршено да ј.а ис­
ползува богатата традиција од митовите и ст.ихОО'ве>рството
на ахајските и јонските Грци од ми~е.нската епоха. Епс~а
поезија и хексаметар имало бездруrQ и иред Х0ме.ра, нq
Илијадата и Одисејата беа такви уметнички дel7ilia по фqрма
и по содржина, што старите Г_F>ци ќbга . еднаш FИ чу:ле, не
сакале повеке да се одделат од~ нив и направиле од овие
песни кнИга за секого и за целиот живот, ка:К!о што била:
Библијата кај
старите Евреи:
или
Бедите
и
:Маха:б~ара:та
дете
започнувало
кај Индијците.
·
Со Илијадата и Одисејата грчк0То
да учи чит_ање и пишување;
со · нив
по~оцна се удатувало
во научната рабQ!а, и со Хоме,~;>а,. ео· изу,чувањет11> на неr0виот старински ј·азик и со заП0з:Ftавањето на оној дfн:~,вен
свет, на првобитната rрчка ·:rео:rраф:И:ја, етнографија, ие~о­
рија и литература ·се родЈi1ла филоле>['ијата„ и п.окраil и со
помошта на оваа цела низ.а науm.rи дм~сци:џлини.
Хомер е, иако легенДарно, но , ее1како прв0 свеТЈliФ и:(ме
не
само
на
грчката
туку
и
воопшто
на
европската
лите­
ратура и култура. ' А:ко · неговите Nоеми биле толку МНФ'ГУ
читани и преведувани кај разните евронск:И народи; џри..­
чина за тоа била ·не само ви·ооЕ:ата уме~ичка. вреДНQ€'1i' на
Илија.дата и Одисејата, ами и фак'i.F1Ф1' ~ека тоа се ирв~~е,
најстарите вистински литератуf)ни еГЈЈоменици на европска1-
'!З-~илизација.
/
· ·
_ За МакедQнците Хом~р има поt0л~мQ значење откол;­
ку за другите евро1Пски нарФди, се> ие~~у~ок :ца Гр~те, :за­
(
тоа
што
првите ист0риски
сrn0мени
За
машата
нај'с1:арата наша · г~ографија; ги црп€!!VIе од меr:о.
1
*
Кога! пред дваесе:I'ина rФдини
10
6еа
зе,N.1фз1,
за:
сложните можат да дојдат само спондејО'l' и трохејот, а од
трисложните само дактилот. Во стара1Fа грчка поезија стап­
ката,
одн . такт от, се опред~луваше с о· :кв антитетот на сло­
говите, што можеа да бидат долги или кратки (п:о природа
одн.
положба),
додека
во
гите
современи
поезии
метриката
таа
се
на
нашата
о пр ед елу ва
со
за
вредел
два
кратки
четвртинка,
или,
а
изразено
краткиот
музички,
о сминка ,
дру­
акцентот
слоговите (акцентирани и неакцентирани) .
Односот на долгите кон кратките слогови
долг
и на
бил: еден
долгиот
та к а
на
што
гиот сл о г на о ваа стапка се изговар а с ек о гаш поинтензивно
пос илен
глас
С п о нд е ј о т
долги
сл о га,
во
-
од ошто другите.
е двосложна стапк а ,
хексаметарот пак
со
с о ставена од дв а
први от
слог изговаран .
поинтензивно.
Покрај о вие две с·гапки (дактилот и спондејот) во хек­
саметар от може да се сретне и
на крајот од хексаметарот,
тр о хе ј о т , и тоа, обично,
како последн.а стапка.
Т р о х е ј о т е двосложна стапка со првиот елог долг,
а други от краток . Нашите современи дактили се составен Ј1
од
првиот
сло·г акцентиран и другите дв а неакцентирани,
а
спондејот и трохејот од првиот слог акцент.иран, а другиот
не акценти ран .
Во хексаметарот п о следн ата
с ·г а п к а е секогаш двоел о ж н а
одн. трохеј, а прет последна т а -
-
н а ј ч е с т о три с ложна
-
-
шест а'tа
т . е. с по н ље
п ет тат а -
д а к т и л . Ч етирите први ст
IШ можеле да бидат или дактили или сп ондеи во слобо
комбинација. Ако ги обеле:ж: име долгите слогови со -
кратките со '-- , ·гогаш схемата
на
дактилот е
Ј. ~ ~
'
шт о акр;ентот на дол.жината ја бележи силината на rл
тнр. ии:тус) , на сnондеј от Ј_ _ и на 1·р0хејо·г ј_ _ , а схем
на дактилскиот хексамета р во сите негови комбинации
- ) / :::;
-/ =::: -/ ::::-:::; --/ ::::-::: -/ .::--::: -/ {..._......._.,,,
-Стихот на епската поезија, херојскиот
обично се наречува дактиЈIСI\И затоа што во него
ната ~ на ј честат~ стапн:а е да~tтилот. Но имало и хе:к
ри каЈ што повеkето стапки беа спондеи, само што
12
стапка, иако процент:от на в'
0
вата схема е во сите можни
б
·
.
има,ат Cliloндe] во петтата
3•0/0. За разлика од обичниота~~т; стихови не прејдува над
хот со спондеј во ц:еттата ст~ка :лскиот, хекс~етар, ети­
слог
Дактил о т е таква трисложна стапка во која први­
от слог е долг, а другите два кратки. Во хекс аметарw дол­
со
,а б
е вика спонце]ски. Неrо-
ком инации
ј_~Ј_~ј_ ~ /;::;:::; / -1 ~
-
тактот
во хексаметарот е двочетвртински.
-
ст.апка многу ретко можела
еден помал број хексаметри 'iит иде епонде] . ТI~ сепак има
Како што рековме, ваквите стихови како поспецифични се
трудевме да ги предадеме верно т.е . како еионд~јски и во
~акедонскиот пре~ев. Во текстот нив ги означивме на mpa._
ЈОТ со ѕвездичка ( ). Такви се на пример стих;овите:
А 11
А 14
А 250
Б 182
Б 190
Б 192
3) Цезурата зад првиот слог во четврта~~ стапка, т.е.
апка (грчки: l1epht.hem1me1es,
латинеки:
полуст
·
"
semiseptenaria), т.е. „с ед ум полу стап на , ео схемата
зад
седмат а
в
ј_ ~ ј_ ~ ј_ -:::::::; ,ј_ 11 -::::::- ј_ ,_,, ,_,, ј_ '---'
на
·
о т цар , 11
7: с ин от Атрејев, ЈУiшчки
А 84 : Одrоварајки му прозборил пак
4)
и бо'жескиот Ахил.
11
брзоно11ио1Г Ахил. дактилоrг
o)I,
четвртата стапка одн. зад четвртиот трохе~ (грчки: 'Kata
tarton t1·ochaion), со схемата
te.
Цезурата
зад
првиот
краток
слог. во
i_ ~ i_-=-:::, 1 ~ L ,_,, 1
·1-1- --- 1---:::
на
А
14: венци на далекум€тец Ап6:Лон 11 држејkи в ра,це.
.
А 129: еднаш да г' урнеме градот на Т])оја 1! с0 твР,:ците ѕидоЈ.
цезурите,
т..е.
по.чивки-rе што rи
сечеја етаи-
ките, старите знаеја за п:dЧивкl! .и ~еѓу етаиките. ~.вие . се
викале диерези. Диереза (оди. d1ап·еѕ1ѕ) значи „делба_, Иако
теориски имало диерези зад секоја стапка, cenwк назобична
и најважна е диерезата rnт<:> се на~!~ за~ ч.ет.врт~т°:. стапка.
Таа се вика буколска Диерез-а ('d1alres1s boиk0l1ke), как;о
што
се
rледа
и
од
схе,мата
1_ ~ 1_ ~ ј_ ~1_ ~/'/1_--Ј_~
на
пр.
А 128: ке ти ОТП-{Iатиме тројно и четворно, 11
Зевс ако даде
А
еве те молам.
282: сине Атрејев, остави го бее0т свој,
11
Буколската диереза и посл~дниq~е две цезури (т.е. „з.а
четвртиот трохеј" '11 „с~думполустаrmата") обично не се •
вуваат сами во х~ксамет.арот, Не) иреж НЈИВ, ре~иси ре,цов
им претходи една цезура во втора11а . или во третата стап
како што е
А
14
на пр.
2: грозниот
во
гнев,
стиховите
11
што им задал
ардар, Пазоииза и Пајоиците.
848-850
скраЈ~ од град Ами,ц6н~ 0д широкострујии:от Акси· Ј,
АкеиЈ што наwа:та зем3а со краените води ја ква~~.
к
428-9
крај море Карците пак и Iilајонците с кривине лакој
оние Лелези уш:те, Кавконци и дивни Пелазrи.
М НП-!М
пр.
Покрај
·
на3важ~1 ите. меета од Илија.дата кај
А па_к Пирајхме ги водел Nајонците е кривине лако·
пр.
А
Еве ги на крајот и
што се сnом~ваат в
А Сариед6н FИ предводеше иак еојуз11ШЏ1те славни
уште ro зеде и Fлав1ка и ју1_1ака Астеропа;}а,
'
што му се <чинеле нему наЈодзажни дека се тие
помеѓу друrите борци, а тој ги надминувал сите.
п
284-293
'
радо си изле гол в бој , со Данај ци1'е 'l'oj · да се бие,
туку не можеше сам, зашт
) ?? штитоЈ. г' о б гради~е ~ие
околу Патрокла паднат сто е] k:и с и: с пр ужени к0пја.
ф
139-213
Тогаш пак синот Пелејев со свое то предолFо коије
рипнал на Астеропаја сакај ки да г' убие сега
синокот на Пел ег6н ; нег о широкострујниот Аксиј
со Периб6ја го родил, с Акесаменовата прва .
керка , што длабоковирниот Аксиј ја обљубил еднаш.
Ахил на овега рипнал, а тој пак од спротив.а в река
з астанал с две копј а в раце, а в срцето смелост му ставил
Ксант, што бил н асрден тој за убиени многу момци;*
нив ги отепув ал Ахил низ рекан ~ без милост сите.
Кога си дошле пак близу од спро'Гива еден на други,
тога му проз борил прв брзоногиО'Г божествен Ахил:
„ Кој и од каде си ти, што си смеел да м' излезеш против?
деца од несрекни зар ј ' обидуваат мојата сила" .
Светлион син Пелег6нов му одврати потоа нему :
„ Јуначе , сине Пелејев, за ошто за рода ме прашаш?
Јас од Пај онија с ум , од далечната. грудеста земја,
јунаци Пајонци водам со коhија долги; ев' сега
*
единаесетта зора ми е , како дојдов в Илиј .
Мене зар родот ми е од Широ~ос-грујнио'iГ Акеиј,
(Аксиј што нашата земја со · красните в0ди ја кваси) ;
тој Пелег6на го ро;Цил , . пе> копјето славен, што мене,
велат, ме родил , но сега да с' · удриме, Ахиле светли.
Така со закана рече , та µодигна див:Ниот АхиЛ:
копје од пелиски јасен ; но јуНа:кот А0тероиајо
r' исфрлил одеднаш двете , што вешт би.л во обете
с едното копје го згодил, но не му го продуnил овој
штитот, з ашт ' златото , дарот на бога,
ro задржа .него;
а пак со друго:то г ' удрил под ла~тот о;ц десната рака
и му го драснал, та црна крв џ~рена, ' а к;опј~то nр,е.ку
летна, се закачи в земја сакајkи да изеде сна:rа.
Ахил пак втор јасеновото к0~је, шт0 пра~о .лет.а*
н ' Астеропај му го пуштил, ·да г' ·_убие не:rо ·сакајки;
Но f!e го погодил неrо, а удрил во висока брега: .
дополу в брег се закачило зар јасеI;Iовото :к1опје·.
Синот Лел:еј ев меч 0 G:тар ед бе~рото извлrекувај~{и
бесен на онега рипнал ; т0ј не мо~е.л коијето н' Ахи 1
да со дебела:на рака од стрма ro изва,ци брегса.
ИЛИЈАДА
J!IPBA ПЕСНА
(Рапсодија Алфа)
П о .м. о р.
Менелај ја пр0r0нува Ел:ена.
на Ва'1'и:кан)
.
едн· а ваза niт0 се нao,f q. во музеаот
(Сцена о·д
„
Г n е в.
нека ви
дадат бого]·, те ' што седат на вишниот Олимn· '
стигнете дома
н а Пр и]· ам да падне и здраво да
.
·1:
'
20 мене п ' тец Ап6 лон чест·еЈ'k'и го, . синот 3 'евсов " .*
далекум е
· ·
.
градот
ак милото чедо да пуштите откуп зема:Јки,
Тогаш Ахајците гласно одобриле другите сите:
да го почитаат жрецот и скапиот откуи го примат,
но Агамемнон Атрејев не одобрил в с~ оет'.о срце,
25
туку го испадил лошо и проду~а·~"'.дуn~таri'qвш: ;Цума:
„Си1;1е АЧ>ејев ]'ас мис
60
'
за да се вратиме дома
.
rr_
Ј
1)- \ -·
~о~
65
35
дали 'FOd за: хекатб:м:ба при:говара ::;:: за о~~ет полон:
, ·
70
син0т на т ест0.ра Калхант l{!:lfJ. арниот жрец П'РТАТУ.
6
.'
.,,
·
,
,.._..огледец,
.
..--rил~
што ги довел ахаЈските
кораби внатре во Илиј
со г_аталештвото вешто, шт@ Фојб NfY го nреда.п Апблон;
овоЈ проFоворил тогаш и дoffipo :мислејќи им ре:кол:
75
„,Ахиле, сак~ GД Зевса, да г' откр~јам, ти .ме ВикаnI;"'
гне:в~:Р н, Аnо.и~на ~ora, на де.лек~метнаго цара.
~}ве ke r .0ткrн111Јам Ја:с, . а ти иода:] ми вера и к.петва
1
дека си, r0тов е@ ра1це и збор да ми по:моrиеш меае.
„ Почуј ме ај, ср~бренолаки боже, што Хрш\:·а ја штитиш
и божествената Кила и царуваш . в QСтрqвот 'fенед.
де-ка е на] силен цар и llO слушаа1F сите i!.'ХЗ..ј~.
Зa!lllтo ke разrневам ма:жа, ш.то :мЈИсљам Еад еи~
.
80
или пак бут ови М?-С~ сум т'. и.спек0•л не;~џ)ј па'D r,геб~,
јунечки иди од кози, исполни ја жел'ба;ва маја: .
Да ми Данајците платат .за_ солзиве е'. Т130ите стре.ли!'е.;
Оти е посилен цароrг Ш'DО попр0~т то нае:Ј:>~ чове.Јt;
сепак
ос'I!анува m.евОО' во градите н
додека не врати rв0ј. 'Fуку кажи ми, д
85
А б}!)ЗG>:f!ОlГиот Ахил мw прозfбеЈР.ИЈI Ф~
„Речи го сосе~а еме.m и:р0~0' т,в ·
Жими Аполона бага, nnf> Зевеу
пророштва ти за Дац~а·
да ми тИ nринеее т
· 9Q
никој о.д, еит
штQ cpe)ili А
Т.оrа се oel\{~
„Ниту тој за
50
ту,ку за ж:.
55
(
Apre~,
зашто во истиот деж ак' и може да се
· 1 храма
дури сум жив ~ на
20
' ,..,
е.е ПОЗНавалки: Ш'l'О е, ШТО ке биде И Н~ТТТУ>Д ШТО 6
и
многу на царот Ап6лон, иа синот ар; лична Јiетоја:
•
40
соновник па-:к (та и сонот е заре од Зевс.а)
е ни каже, што 11олку се раср
Ф '6 А !
потоа старецот скраја си отишол да му ае . моли
Зминтијче, ак' сум ти кренал ijac неко·:гаш пр@евета
.
или Јi])ак можеби кадеж од сецели овни и коз~1)
сака да добие од нас, та 'Foraш да истера чума "
Така FIЈ!)оrов0рил ово3· и седнал од сред нив па:к
· станал
везден на разбој ткаејkи и в постеља мене чека]kи.
Туку не дразни ме , оди! да О'станеш Ж'И'В, ако сакаш"
Пошол молчејки крај брегот на ).vш_рето бЈР.Ш> :и бучн0;
.
у; у ail жрец ИЈ1и rа-Ралец некој да нрашаме НJile
•
30 скраја од родната земј~, во Аргос, во нашата ку~~'
Вака му рекол, а старецот ис:r:ла,Џ~ен зб0рот · 1!10 п0чу;л.
,
__ љл~ kи
нито да сега се бавиш ни подоrџrа цак да ми д@·]деш,
неа не ја пуштам јас пред да старост си Д:Qј<;ј'ека ';аЗа,
ак'
~01: и ~ојна и чума г~ мри~мА:ј~:ео~:~:е само,
а не сум те нашол веке кај ·вЈ:1тиве корабiИ , старче,
"д
.
зашто ни жезолот богов ни венците не те спасtуваат;
1:
љам, Ае ек.итаме повторно сега
е
р;а;ердба,
~'
95
не отпуштајl(и му керка. ни о~куn1 сакајќи д~ прими.
Затоа болест ни дал Даљ~оме~ц ~ и уи!lТе kle даде.
Тешката поморна чума ТОЈ не k~ Ја пропади ирво
ако не ја врати царот на татко и милат.а мома
без откуп и хекат6мба во света не- испра:ти Хр~с~:
100
нема да бидеме мирни се дури не сми.:лиме бо['а.
Така пр оговорил овој и седн~:71' од сред нив пак станал
силниот цар Агамем:нон АтреЈев, великиот в,одач,
ј адосан, силен пак гнев ЈУ!.У го полнеш~ срцето ~рно
сосем а очите нему. му биле К() зажарен огон.
105 Прво ~о погледнал Калхант со , презир, а потем му рекол:
„ Пророче зол, не си ми рекол ти ништо уба~_о уште.
С е ти е мило во твоето срце да гаташ грдо;··
убаво досега ти не си ми рекол ни:то ми С'Fорил;
пророкувајки и сега ти меѓу Даназциве думаш,
110
како да Далекуметец 2 ) ним затоа · болест ~м. иратил,
зашто за момата јас Хрисе:Ида откупнина сзазна
божем сум нејкел да прим~м, зар f!~a ,јас милув~м,мног7
в дом да ј.а држам, и n0вeke љубам и од Клитааместра. )
што ми е законска жена, зашт' од неа иолоша не е
115
нито по снага ни става, · и нито по памет ни дела.
Туку и така јао пак .Ке , јадам штом е поарне тоа;
милувам народот мој да се спасе од ошто да страда;
но да ми зготвите наеднаш дар, да не 0станам само
ј,ас сред Аргејците · без дар, не. прилега заре оо ма.џу.
120
Зашто го гледате сите кај другаде дарот ми оди."
Тога му одвр~тил пак брзоногиот боже~~вен Ахил:
„ Преславен син.е Атрејев, најлако;мен помеѓу ·сит.е,
како ли дар кети дадат Ахајциве СМеЈ]И и сиљни?
125
Кога заедничко ние сокровиште немаме ниrде,
.
зашто сме делиле се што см~ зеле од разните rрадоЈ 1
тоа не пр~~ега пак да ro вра]tаат љуѓеr,ро назад.
Оваа ти · е~га богу отпушrги ј,а, ние иак тебе
l{e ти отr1лат11ме тројно и четв0рно, Зевс а~ко р;Јiа,де
еднаш даг' урнеме градот на Троја со ѕидiиwта тврди.
0
.
1) „Даљнометец" или „Далекуметец" илм и „Даљекубранец"
бо гчт Аполон, син0т на Зевс и: Лет6ја (грч. Le~6, Diaт. iJLat:o:na).
2) Види ја претходнатq забелешка и оеј1аснениет,0 HC;l крајо
книгата .~о „ОбјаснеНЈ.:!јата И тол1кува:њата".
З) Името, на А11амемноновата жена неrо0гаш ' се '~!ИТ-але
„
'Fемне_ст])а", но денес е утврдено дека тоа 0ил0 поrf)ешно и де1tа
тентичната rwчк-;\форма треба да глаеи „КлитаЗмеетра" - ~без н за
22
130
„Бегај си ти, ако срце rre вл~че; јас нема да M0.Jb3.M
заради мене да останеш ти, зш;пто имам: и други
175
што к:е ме почестат мене, а назмногу му.дриот ;3евсо
Ти си ми меѓу кралејте нај омразен мене 0д с~е,
2]()
ами ео ,зборо•ви карај го ~чот не вади FO кадвор,
Заш'R' ke ти кажам 1·
тиб' 1\ека сврши ео тоа
ас 1•е е и то
заmт' ти е сеr{огаш мила караница, к.авга: и ВОЈНа:.
три т.олку некора ти ке
Ако си сосема јак, :тоа бог ти ro поделил rтебе.
Оди со твоите бродој и милите другари д;о,м:а:,
180
повељај ти Мирмид6нцем, 1 ) не се грижам за тебе
215
НИШ'l10 1
ако си љут, туку мојава зак~на слушај З~ сег,а:, ,
Штом ми ја одзема мене Аполон бо1г ФоЈб Хриееида,
ке му ја испратам неа на кораб0т м~ј и ео мои
момци, q. јас БрисеИ:да, прекрасната ke ти ја земам,
185
190
220
Додека вака се дума.џ во умот и ср:цето с~ое,
195
200
мечот вадејки го голем од нржњица, д01ј'де ArFeнa
од неб9, ''Заре ја прати белолакта богиња Х!ера:
·
двајцата рамно љубејки ги нив и гри:жеј:R:и се за нив. ,
Одзади тај.а го фати за русата коса Ахил;*
што му се откри сал нему, а други не ја виде никој.
Почуден Ахил се з·аврте нс;:~.зад и веднаш ја: п0зна
таја Атена Палада, зашт' очите страшно И свеrrнаа.
Обрнувајки с·е тоrа И прозборил кри'лат1џ1 зборој:
„Ќерко на ајгидоf!6ее:цот Зевс, зошто иак си доrmла?!!'
• Дали да неправда видиш од цар А~ам:емноц ~~рејев?
Но ке ти ка:Жам 1 јас теб~ и ' мисљам, ке е' ИС'FIОЉНИ тоа:
205
Oвqi ·со свој ат.а дрскост ке за:rу6И бргу и живоrr."
Нему му одврати пак ~јајно0.ката дивна Атена:
· „ОД небо дојдов да бесот г.о с'G.шреш 11и свој и да :мен
пос~ушаш, заиiто ме .~рати белол~к'Fа б?~иња Xet,la1
дваЈцата рамно љубеЈkИ ве вс;tс и грижеЈ~И ее з · вас
'
\
•
·
-1
, 1) Старин.с-ката ф0рм.а рМирмидонцем" ~сиор. с.о~ем, 0~ ·со
бра:кем во изразот ,, девет ера:Кем cecТit>a" @Ц Н'а•шата народна ш
е уџо.треб'ена . нам. денешната множ:инGка ф0.рм·а „на Мир~рr.цо
2) т.е. Ахајците -
24
ахајската воје:mа ·по~д 'fpoja. ·
к
,
·
е с изврши така:
mора~и оваа вреда i)
д
е~ дарови: светли
заштG е поа
да вашиот збор Fo хrазам, *
' • Ј!'
рно тања, иак:о сум насрден многу
еч:е и 'Решката рака (i)~ 5аЛча:к:от е еб
.
...._
в ножница наз·ад F0 тvрна големи,,! реи •]а тргна;
f5
А ,
"' .
v ... меч и го печу
з орот
11ени~, а она си отиде горе на O.лmm
в д•~ороrр н~ .а~Јгидоноеецот Зевс до кај другите богој.
Синот F:l!;ле1ев па~ ;повтор се врекна со зборови грди
225
на Агамемнон Атре]ев и никако срдба д~ С.14Ири:
„Бурило вине~о ео кУ:·ешКи очи а ерце од еле:ж;
што ни за возна СФ во1еката зае~о да се ружаш,*
да ли оД своето бедро да ' г' исуче мечот св0ј остар,
нив 2 ) да ги крене на бунт и да г~убие синот Атреј.ев,
или да г' а.стави rневот и бесното срце го сопре.
а
р OiJµzтo е ио~рен богу и боr :него R,адо ro с.пхша "
колку сум од тебе појак, и друг за да страхува сек0ј
Вака тој рекол, а тоа го доболе синот Пелеј ·ев,
срцето на две му било !В рунтавит·е гра,zџ1 . не 1:му:*
оби
.
'
но свладаЈ се сега и слуша i "
А е::.wрзоногио,т
Ахил ~б
Ј.
п праз орил ОДFоварајКи·
" в иетина, богињо r.rwmeбa
.
К .
твојот дар, сам доаѓајkи ти в чад0р, за добро да знаеш
да се сriоредув.а ј авио и со мене равен се ељага:."
Туку, ај сопри го бојот им
нито во заседа пак со ах'!lјеките првенци д' одиш
не смееш ти, заре тоа :го еме'tаш за рампо со смртта.
23(!)
Заш~о е п~ЈЈеено многу. ПQ веје:кава ахајска шириа
даро~ д~, грабаш од оноз што ke ти ее спротиви тебе.
НародоЈ>адеЈ!Јi си цар, заш110 ТИi :над никаквеци царваш;
Сега; з-а последен. mат еи ме ,навр~дил, ти Атрејде.*
Но ke ти кажам 1а:е те€>е и 'k' изречам r<gn1eмa К.Пеll'Ва:
235
Ај жими жезолот ОВ{)ј што ник:о:Fа q;xo
лисје и гранки да пушти штом еди ,
'е в:.ем:а
·
~eceDI.e в
гора,
л.езоil~
250
(овој си з акопал веке две колења смртни љуѓе,*
коишт о пред него дошле на светов и заедно расле
во божествениот Пил, а над третото царувал сега).
290
Овој им прозборил тога и добро мислејки им рекол:
уку му одзеде реч и
„0 леле, голема жало ст ја стигна ахајската земја!
255
Што ке се весели Пријам и тие Пријамови синој,
ке се радуваат мошне и другите Трај анци сите,
само да чуј ат за ошто се борите овдека вие,
што на Данајците сега сте на чело в совет и в борба.
Почујте пак, от' и двава сте помлади од мене вие.
260
265
270
Ако ro сториле прв ко . ,
затоа зар ке го ~ттт:r ПЈоборец боговите вечни
··ЈЦ!.1.тат и навреди
.
•.
т
„Нека ме страшлив
295
Но ке ти речам и друЈ
Со ними заедно ·јас ум се дружел, од Пил кога дојдов,
скраја од дал :rна зе ј а з ар самите тие ме викнаа;
јас сум се биел пак како сум 1ожел, но никој од овје
љуf'е , што cera на земјава се, не би се фатил со нив.
ми лаз а з бор и моите совети слушаа.
275
нит
вему мома да зем.аш, иако си силен,
280
но c'l'' ви му го д лот к о прво ахајските синој
шrr· му г дал ; ии ти . ак со царот не карај се ја но,
син · П л' ј
' ист ;r ст со те бе {ИЈ<оr н мал
ц р :ж ~л и
ц н к rошто "),
е му под рил слав .
Лко си n јун· 1 т 1 т
1111м јк те рор.и,
'Ј'И
ега и вие, зар повеке вреди:
овој n::1к rtо-има мо
'ин
·r
'
и;
п .в љ . повек
љуrе;
Л:r
ја с 1(- ја л
з 1нtrro
285
а е r11
Л
а ј ци т
Одrо вrч ttjl{и nак 1' ra м
Сето е вис'fЈ>Ш<l ва · 11 пра_еи:н • ст рч , си р коп.
Туку и ш1к
ој 'Ш<а над р гит cfl1т да бид
„
сака да п в љ
да пр пора ч
маж
сите
na ов ј на сите
ј) Со н:зразот „.1111 т11
„ Ј}] '\ е ") е алудцр а 11 1.
за~}.
н
да царва над
cwre,
да не ел ша никој.
нт1 " nсроон" rp tката Хо 1ерова
н т а р 11 'Г
(u. во „Објасвсnија
·
·
nец наречат мене
'
,
да повеkе тебе те елушам.
го, ти стави го в ерцето свое:
каков што беш . ПејрИтој и Дријант, народниот водач,
како Ексадиј, Кајнеј и рамниот богу ПолИфем,
ИЈЏ1 Тесеј пак Ајгејев на бозите б е смртни сличен.
Најјаки оние бил е од мажите смртни на векот,
најјаки биле и водел борба со суштества силни,
е оние лио'ГИ 1 ) горски и нив ги истепале страшно.
rујте ме
.
те Јас тебе в
вака заповедај ти и нарачува.
о се ~о Јје реч:еш;
зашто ни не мисљам ·ас
Ј дЈ?угем , не мене,
:живеел веке и не ме презирале никога тие.
Досега јунаци такви не сум видел нито Ј~е видам,
Ти
ец сега и ника
ако ти попуштам уш
Заре сум некога јас и со поарпи ~јунаци од вас
Туку п
ТGЈ да збори?" *
одговори дивниот Ахил·
Повеке кема со
со тебе или со
туку од друm
КИ111'1'О без мој
Ако пах
Вчас ie
'
305
Вака борејk.и се тие со зборој се д:иФна.mе двата
и кај ахајските кopafur тоrа распуштиле собор.
Синот Пелејев е.и појде кон своите 1шра:би рамАи
345
·
в чадор е,о Патрокло мил и со другите другари верни .
Синот Атрејев пак в море. ГО· истурка 6рзио~ ко;раб,
дваесет веслачи внатре то~ зеде, п:: и хека'!1ом~а
310
315
'
.„
богот, а потем и личната kе:рка:
. на . Хриеа~
в кораб ја качи, а водач · им бил 0 дисеЈ ОЦОЈ умен.
....
320
а Агамемнон им викна на војска'i.Га !Н\ек:а . се чистат.
Тие се чистеа потем и гнасGЈт ro фрлаа в море;
читави пак хекатомби на бdгorr Аиот:о:н му даваа,
жртва · од ј унци и кози кр~ј „ б'регот на шумно'Г<D море;
до небо мирисот одел врте.Јkи с~ околу ;адот.
Вака се труделе тие за војската, а Агамемнон
свршил со спорот што беше ~о з.аrет.I?н:шил Ах~ла,.. црво.
Туку Талтибију потем му tr-розборил и Еврибату,
гласници двајца што нему му биле и пребрзи слуги:
„Појдете Ахилу в ~чадор и личната баш ЕрисеИда
да му ја ~емете вие и ~и ја дов~дете вам0; · ,
,
ак' не . ви ја дад:е пак, ke му п0~,дам со повеkе љ.уrе
325
да му ја земам јас сам, k.e му биде ~ ,потеш~ко т0а."
Вака велеtјkи им строго и нараqуваоkи ги прати.л:.
Нерадо отишле тие до брег0т на шу:rvтно'11о море
и до чадо!Ј!>ите дошле и ,до мирмидонските б,'род0ј.
Пред чадор Ахил г:GЈ наш:л:е кај седи крај ~рни@'R к0р ·
•
1
З50
330
Ахил пак кога :rи видел :ие им се израдувал HJ!lmтo.
Туку се Д(])шикал Т:~ј и им п:розбоЈриш .:r::ласно :~,mм.и:*
стоеле ни збору,вајkи ни пак прашуваЈkи ro нешwо.
Туку се дошикал, то~ и . им прозбо~ил гласнФ ни:ми:*)
вeeT1JfFeOIJ;1
335
Гласниr.ти зт.траво, на Зев.с и на век0в
"
~ '
.м
·-t ,
Пријдете, не сте. ми. вие ви:нов~и, но АгамеМНСi>.
што и ве испратил вае да м' ја земете лична11а: м0
Патрокло, чедо на Зевс, и~в~ди им ја ти Бри,ае~~·
Дај им ја нека ја водат! -
А сведо~и биде:;r'е вие *
горе пред бозите вечни, пред смртmmе љуге долу
340
и пред свиреџио'F цар ваш, ШrТО е,цнаш, ' ак' настан
да од неприлична пропаст ги бtЕ}анам 1~ае: д~YFИi'lle m
СИ.ЏFНј) Ке беснее _оној !80 CBQeTO П~КОСНО СЈ?)!Ц.@,
зашт@ тој не знае ниш'Fо да мис.лм за напре~ и
како в кбрабите нему Ахајците да ,му се с;пасаФ/
28
·
,..,
орот надвор Ја извел
и им Ја дал. Тие назад н' ахаз·ск.-..... е
·
„н
кора 6и дошле·
момата.
нер~о
тоrа
си
отишла
С""
и.,.,.,
А
'
·
.
v .,,.„„,,,, а
хил
солзи ронеЈ и од своЈ· те се оддели
.
.
ЈЈ скра]а и седнал
сам покраЈ. ~ивото море и г.ледал во мо~рата вода·
исп~~ужуваЈkи пак раце тој мајце си многу се мол~л:
„М:азк:о ле, кога ме роди кратковечен јас да тн бидам
Кога се качиле тие, по водните иатиrпта иошл:е,
·i
1
света~ а
Вака им рекол а Па
Лична1'а зар Брисеи;цт~~~rЈI~аfiдочул си ми~от друrар.
355
требало бар да ми nодеЈiи чест Олимпиецот мене,
'
ви:шнио·'I' громовник Зевс, што не ме ч.еетwt cera ни
.
малце,
заШ'Fо ме :~.авредил мене го.лемиот цар Агамемнон,
синот ,Атрезев, што ~елот ми г'одзел и дома го држи.
Така и рекол гr.лачеЈ:Ки, а гоепожа мајка ro чула.
360
што во длабините морски еи била кај стариО'I' татко. t)
Бргу изронила таја од еивото море ко облак
и до иред сина си седна urr0' ронеше rорешти солзи;
'!:а си г0 по 1rали неFо с@ рака и цро~ума дума:
„Што плачеш, чедо, и зошто ти r' обзе~а срцето тага'?
Не криј BGJ ср~цето свое, но ка:ж'и да знаеме двата."
Нејзе со липање 'Fешко И одвратил брзиот Ахил:
„Зошто да зборувам: јас, коrа ее ти е познато тебе'?
:Влеговме в еветана Теба, во Еетионова rрадаЈ
та ј,а оnленив'М;е ние и се еи донесов-ме ваМ:о;
тогаrц Ахајцwге се си поделиле ДР6р:о
лична'Fа Хриеова керка ја дале на син
Хрисо, евештени:к;0т nак на АподФна д
дојд-е до брзине брq,дој н' А:ха~~е и
за да с0 неброен откуп ја откине с
ве~ о~ далеl{уметеЈЈi Аибл
Fope :иад зла1Тниот жеЗел и
но не одобрило срце на цар Агамемнон Атрејев,
туку го испадил лошо и продумал жестока д_ума.
380
Расрден старецот назад си пошол, а нему _Аполон
Лоша н' Аргејците стрела им метнал и гинеле _по'Fем
385
390
јунаци се еден ПО друг, а ~тре~те оделе бОЖЈИ
сегде низ ширната војс~а н Аха]ците. Г~тачот ~алхант
пророштва добро знаејkи ~и кажувал се од Аполон;
потоа веднаш ги повикав Ј'ас прво бога да смиљат.
Сетне пак синот Атрејев го обзела срдба, та веднаш
станал и прозборил заканлив збор што е исполнет веl{е.
А сјајнооките тогаш Ахајци со брзиот кораб
неа ја пратиле. в Хриса и принесле дарови ,богу;
сега од чадорот мој ми ја одзеле пак Брисеида,
што ми ја дале на дар ахајските синови мене.
Но
395
ако можеш
помогни му ти на своето дете;
оди' на Олимп и' моли го Зевса, ак ' еднаш си б арем
помогла или со збор или пак и со дело 'rи нему.
црнооблачникот Зевс си го· спасла од срамната пропаст,
ког' Олимпијците други да г' изврзат сакале него,
405
1
Х~ра и бог Посејдаон ) и со нив Атена Палада.
Туку си, божице, дошла и ти му одврзала врзли,
кога на вишниот Оли:мп го викна Сторакиот бргу,
што Бријареј 2) богојте го викаат, а пак Ајгајон
љуѓето смртни (зар овој е појак од татка си в сна:rа ,
овој до синот на Крона си застанал силен и славен;
пред него вечните бози од страв не го врзале Зевса.
Ова спомни му го сега, та седни и гушни му ноѕе, 8 )
410
некак' да пристан е тој да ги помага Тројците cera
да ги до самото море Ахај ците в кора би стиснат
и да ги бијат, за сите да си го радуваат цар0т,
и да го спознае греот големиот цар Аrамемнон
што сред Ахајците тој не го почести првиот јунак."
Нему пак солзи ронејки му одврати Тетида тога:
„Зошт' сум те родила куrра и гледала, чедо ле М!
415
Кам' крај корабlirге ти да си седел ненавреден вее
кога е кус твојот век и судбината кратка ти би.tt
1) „Посејдаоn" е старинска, микевска форма на боrот
рето Посејдон (лат.
Nepttmus).
2) Види во „Објасненијата " на к:рајот од
8) Автентичниот израз кај Хомер глв си: „ Гушни tl:1
30
420
425
.
'МИ ти I!аЈтеж0к жи.в0т и R~IКyc,
Овој збор !д~~~~ ~ла с~ те родила тебе jfac ;а0ма.
горе на снежниот Оевс на г:р0м?вн:l!Шот ;Ца ~У ro кажа1м,
Ти
.
лими, да м ислуша ТОЈ ањо сака.
IСрЗ!Ј ко:р~биве овде брз@пловни се;Ц}1 си cera.
љут на АхаЈтТiТ.....
·
·
'
К .
Ч"не скраЈа: од ВОЈната др.жи се сосем
а1 непорочните зар Ајтиопј1ани до Океаљн!)т
·· ·
на гости вчера си отишол Зевс ео боговите дРУFИi"
·
дванаесеТ'ГИот ден ке се врати на Ocrmмn назцд ·* '
~ас дури тога ~е појдам до дворецот ffiр>онзан ~а Зевса
е го придобиЈам, миељам, за колења~ преrр~ајки."'
Така му рекла и пошла, а него r' оС"Fавила: онде
насрден ?3 срцето мошне за к:расноиојаената1) MDiмa,
430 што
му _Ј_а одзел~е нему CQ си.да без негова ве~а.
А Одиее1 хекатомбата света ја довел во Хриса.
Кога пристигнале тие в прис'Fаниште длабоко вна'L'ре
Зашто во нашата кука јас од тебе често сум слушал,
како се фалиш дек' еднаш сред бозите бесмртни сама
400
сега од ewre зар им
ЗClilrFo за е
молба му почул, зар богот го милувал премногу него.
435
~латната бргу ги збрал~. и клале во :црниот КQраб, '
Јарболот пак, попуцrгаЈКИ' DIJY врски, го еnуштиле б:ргу
в кал~ф, 2) а коf абот в залив со -веслата тие no турна а;
ФРЛИЈа камења) тешки и задните врски ги врзаа·
потем ~а морскио; брег и самите долу се симнаа, '
спуmтиза и х.екатомба за далекуметец Ашf)лон·
излезе и Хрисеида од оној морепловен корао.'
440 Умниот пак Одисеј кон жртвеникот неа ја довел
в раце на милиот татко ја предал и нему му, peк~cri:
„Хрисе, ме испрати мене 'јуначкиот цар .Аrамемнон
тебе да iерка ти вратам, на Фојб хекат6мба пак ев~та _
да за Даиај~ дадам, да боrа ro смириме нИ:е,
што на Арrе3ците cera им пуштил прежалосни ' јадој."
Вака ве.1!ејКи ја :предал, а оно-ј•) се радост ја иримил
ми.пата керка. А овие5) вчае хекаrrо:мбата света
боrу ја пр:ииес.ле редум ~рајј· олтарот~~ .Qбѕидан красцо,
после си измиле раце и зачменот жртвен ro зе~е.
1) Изразо'l' „к:раеиопојасиа" му од_оовара иа иашио~r народен 'Из:­
Р83 п тенка половина а.
2) Специјатrо издпабеио меСIОО .во к:О'раб0Јr за схrес,'!'lу.Вање иа
арбо.по'l'.
Ѕ) Во Хоиерово вр~ иам. ж о т в а (сиДf)о) се. y;no p~aile
ешк:и камења.
«) оној = Хрис(о} mD:0im иа у0авата XpJ-J;c!"eJqlja,;
5) овие = Ахај~.
11) = :жртвенЈIВi ;(ва боr Фо:iб Аполои}
Хрис; пак се помолил гласно со рацете кренати горе:
450
„Почуј ме, о сребренолаки боже, што Хриса ја штитиru
и божествената Кила, а царув-аш ти и над 'Fе'нед;
ак' си ги порано еднаш ти послушал моите молби,
та си ме почестил мене а казнил аха] ски0т ~арод,
ај уште еднаш ти сега исполни ј.а мојlава ~елба:
455
спре~rи ја ТИ ОД Данајците веке претешка11а проиаст."
Така се помолил оној а Фојб бог Ап6лон го nочу,л.
Штом се -помолиле тие и фрлиле јачменот жртвен,
!i
прво им 1 ) свртиле вратој, ѓи зак,лаце, одрале n0т.еи.,
г' исекле вчас и бутојте и покриле сосем со еа.ло
460
вудве диплеј_ки, а озгора месо изнаклале пресно.
Старецот тоа го .печел и прелива.ц црвен0 вино,
младиrе околу него си др:Ж:е:ле ;наб0дна2 ) в раце.
Кога бутојте ги испекле пак и го руча.де дробот,
465 - другото здробено добро го вовреm:е на :ражни сето,
вешто печејки го мошне г' извадиле сето од огнот.
Кога престанале тие со работа :rозба г0твејки,
ручале, срцето нивно не им било . страдно за јастје.
'1
Откога пак се' наситиле т11е со јастје и П:rfTje,
470
момците туриле , тога во врчките вино до врфот, .
наточув?јки им в чаши на сите и обредот по;чнал.
1
1
Овие целиО'т ден го смирув·але богот со песна,
(
красен пајан 3 ) ахајските момци пеејки му в.езден
на Даљнометниgт в слава, а овој со радост ги с~ушал
\
~ 475
-,
'
480
А кога сонцето зајде и темница кога се спушти1
тога си легнале пак крај ко,рабните јажиња тие.
А ранобудница 3ора ружопр-стна 4 ) к0га се јави,
тога си тргнале назад к>он ширната а'хајска војска.
Далекуметец Аполон им испратил погоден ветер;
тие -исправиле ј арбо.Л и бели оптегна,це платиа,
ветрот пак средното платно го надул, а иорфирни 5 )
бра
·
=
1) им
на живот н Ј1 те (јунците iИ ке;зи'Fе; што му ги
несле како „хека:томба"' (Жртва од сто, 01дн. пове:Ке волови ил:и д · М
животни) на расрдениот ffioг Ф0јб Аnелон.
·
1
~) Со зборот „набодна" овде го преѕедовме Хiомерови-от и
i
pempobolon, т.е. еден ~ид ражен со пет шилки за иечење мес ~
3) п а ј а н 0 т кај ст'а1р:Ите fрци беше б0јна иеена, посвете .
бо'гот Аш>лон, в. во „Обј-асненијата".
4)
„р~жопрстна"
(=
„ео розови о:дн.
тра:идафилни
rnipe
еден од на1честите епиwети на бож:ица'11а Зора.
5)
= пурпурни (гримизни~, багренови ,~како бо1Жилак0т].
З И.л~а.ца
32
Тај а и инаку мене сред базите бесмртни везден
остро ми префрља дека ги помагам Тројците в бојот.
Туку ти тргни се се~а, да нешт о не разбере Хера;
јас пак зq. ова и сам ke се грижам да г исп0лнам докрај.
Еве со главата јас ке ти мигнам, да веруваш веке
.
555
сега се ллаш
Тет
заре од зори~) ти дошла ирка на морскиот старец~
вистински збор еи И вети ~олења твои ти гушна ;
л, Јас мисљам, што ти К:е 'ГО
сред бесмртниците заре е најголем овој м~ј белеr:
зашто не се врака назад, со главата кога ke мигнам, .
525
.ам ~ак страшно во с
ИДа ер ебреНОНОFата ке
рцево, да Не Те СКЛОНИ
Ахила, мнозина пак кај ахајските бродоЈ·
нито ке остане лажно ни пак неисполнето ништ0 . "
Рече и веднаш И мигна Крон:И:он со црн~те веѓи,
а амвросијските 1 ) коси низ царската бесмртна глава
му се истуриле нему и вишниот Олимп се стресол.
530
честиw
ке еот,реш."
Советувајки се вака се разишле; таја пак потем
рипна в длабокото море од оној олскавиот О:лимп;
Зевс пак кон дворецот свој. А боговите веднаш
потстанаа
сите пред отецот свој од столовите; не смеел никој,
тој кога врвел, да седи, но сите му стоеле простум.
535
Тога тој онде си седна на престолот; Хера пак разбра,
кога го видела Зевс, оти со него имала совет
Тетида сребреноногата керка на морскиот старец.
Веднаш г' ословила синот на Крана . со зборови злобни:
„Кој од боговите пак се советувал со тебе, лажу?
540
секогаш
милуваш ти да
си кроиш
и решаваш нешто
од мене скраја и скришем, а досега ништо ти радо
не си се осмелил сам да ми кажеш што еднаш ке
смислиш."
-Отецот пак на богојте и љуѓето нејзе И рече:
„Не чекај., Херо, да моите мисли ги разбереш сите,
545
зашт' ке ти бидат баш тешки, иако си сопруга моја.
Која е · прилична пак да ја чуеш ти, неа ни еден
550
не Ке ја разбере попрв ОД љуѓето НИ ОД богој11е;
која ке посакам јас да ја смислам од бозите скришем;
затоа ти не ме прашувај везден за секое нешто."
Нему му одврати пак велјооката госпожа Хера:
„Најстрашен сине на Крана, што збор си изговорил сета!
Тебе и инаку јас ни те прашувам нито те питам,
туку ми кажуваш мирно ти самиот она што сакаш;
) Зборот буквално значи „бесмртен" одн. „божески". Доа:ѓа O,t{
попростиот. старргрчки збор ambrotos „бесмртен", како и именката
1
а м б Роси Ја или а м в роси ја ; в. во „ Објаснен:Й:јата".
34
Хера
560 Облаг0берец0rг Зевс пак И прозборил одговарајки:
„Вез~ен се еомневаш, клета, и не можам ништо да
,
скријам,
туку н~ :Ке м5>Жеш ншnто да сториш, од срцето само
поскраЈа тике ми бидеш и иолошо се К:е ти стане.
Ако е т0а пак така, ке биде ми мило и мене.
-~---,,~-
1)
= уште од рани зори.
35
565
Туку ти седи си мирно и слуша\ј- ја мој.ата дума,
не ке ти помогнат заре боговите сите од ОсrЈимп,
ни110 за форминrа1)
поблизу ако ти дојдам и ~::ацете ~и.цни ги спуштам."
Вака и рекол, а Хера велЈоока е
исплаши тога,
мирно си седнала тај а и милното срце го свила,
570
а небесниците бази воздихнале в дворецот Зевеов.
Сред нив пак започнал Хефајст, преславниот мајстор,
6(i)5
угодувајки на милата мајка, белолакта Хера:
575
580
и сред боговите врева подигате; никаква с:ла;цост
чеснава гозба ке нема, зашт' овде побед;ува злото.
Мајце ми пак ке И речам, и ако и самата знае,
в раце на мајка си мила ја предал и вака И f>екол:
и да ме боли, зар мачно е со него јас да се борам.
Зашт' веке еднаш ме фатил тој за нога мене и фрлиЈ
од божествениот праг, што сум дошол да т' о~бранам
.
.
.
тее>
Целиот ден сум ти паѓал и, кога заш~ало сонце,
паднав на .островот Лемн, та сум бил омалодушен
сос
онде Синтијците мене ме диrнале ед земја веднаш.
Вака Й рекол, а х;ера белолакта с осмевка мила
чашата в рака ја зела што син је И беше ј1а поцал.
Овој пак на десно тога на другите бо1rови сите
600
нектар им точеше сладок 0;џ; врнката често црпеt
·Смех сред блажените бози неизгасл:ив т0гаш се JtR ·
кога го .виделе Хефајст низ ддореџот како пруе
Џелиот ден тога така, се до.цека сонцете зајде,
јаделе, срцето нивно не им било страдно за ]'а. -
*
високо,
36
Тамо ее качил и заспал а Хера зла'"""
дој~ел.
2
'
""'"то.ц;на) nекра].
~Расподи~а Бета)
биена, зашто не ке. можам сам да ти помоr.нам orora,
595
~ л в nо.стеља сво ·
'
Ако олимпскиот грмник пожелува, може да трешти
„Стрпи се, мајко ле моја, и воз;п;ржи мака,р и екрбна,
да не со моиве очи те видам јас, премила, тебе
590
·
КаЈ што си епие:л и напред, штом слаткиот сон ке ~ ~а,
ВТОРА ПЕСНА
Така И рекол и двојната чаша крев•а:јКи ја више3 )
горе.
да си леnzат,
·
со СВОЈата веw
.
А rром0биецот олимпски
Зевс по•пто
тина велЈа.
Зевсу да милому отцу м' угодува, да н@ би повrrор
отецот да ни се кара и гозбата да ни ј'а збрка.
од седалиштата свои, зар најсилен тој е О;Ц сите.
Туку ти фати го него со зборови к:ротки и блаrи,
за да ни биде милосрден нам Олимпјанинот сетне."
585
.о
беше му направ~: емднрашакотворе~от прес.лавен Хефајст
610
" се двајцата вие за смртните карат~ вака
ако
Ацолон,
овие по дома еекој си от~~~а з~а сонцето зајде,
·
Ужасни веке ке бидат и несносни овие дела
:
1
нито за пеени, што м зите
Откога веЊе светлина:а с· .с убав им пееле rла~ок.
каде што секом
да збори
1
·
красна, wто в раце ја држел
до Агамемнон Атреј ев тој дошол и. нег(!) ,r0 нашол
в чадор кај спи е, та Сонот амвросиЈски r опко.лил
.
•,
C0Cel\-I,
Врз глава потем му приЈде личеЈkи на н.~стор Нелеј.ев
20
што Агамемнон го ценел од старците н:аЈмногу него·
60
овему сличен божескиот Сон му ~рого~?рил 'Fога: '
1':
целата војска, зар сега тројанскиот град ке :ro земеш
широкопатниот град, зашт ' олимписките б есмртни бози'
30
веке се согласни сите, што нив ги придобила Хера
65
35
Така му рекол и пошол; а него го ОСТВ:ВИЛ онде,
да си размислува тој за она што нема да стане.
Овој си мислел пак тога, ке г' осво]11 градот на Пријам;
40
45
лудиот, не знаел зар какви работи Зевсо му готвел.
Зашто им кроел и болки и јадови уште да даде
и на Данајците тој и на Тројците в љутите битки.
Од сон се разбудил овој, а речта го свладала божја.
С' исправи добро и седна, си облече кошуља мека,
прекрасна, чиста, а врз неа облече голема гуна;
а на убавите ноѕе си подврза сандали красни,
преку раменици мечот го .префрли опкован :!3 сребпе.
70
75
85
55
овој им нарача веднаш на јасните гласници тоrа,
нека ги викаат в собор Ахајците е убави коси.
Овие личеле 1 ) гласно, а тие се збирале брrу.
Тој прво совет си свикал OJlli великодушните старци
близу до брзиот кораб на Нестор, господарот rmлcR
Оној ги повика нив и паметен совет им даде:
„Слушајте, другари, Сонот ми божески на спање д
низ амвросијскава нок nрилегаЛ.Ки на дивниет. Не
најмногу в лика и става и в сн:агата со.ее~а ел
1)
38
= објавувале; огласувале:
е те жали.
Зе~с, туку запомни добро во умот." Тој вака ве.лејКи
позде и летна, а мене ме остави слаткиот сонок.
Но .ча ги ружаме ние ахајските синови сега.
Ја~ ке се обидам прво со зборови, како е право,
ике им нарач~м ним в мноrуседнитеl) бродој да бегаат,
вие пак нив ке ги држите секој од секоја страна."
Но да ги ружаме ние ахајските синови сега."
Вака им рекол и тргн~л од советот прв да си оди,
а жезлоносците крале] си станаа и го послушаа
веднаш народниот водач. А војската сета се стрча.
Како што роеви чеети од пчели што вов излеrуваат
и до корабите појде ·н' Ахајците пандзирон0сЦ11'.
Тога божицата Зора до Олимп високиот дошла,
50
.
~арачал ТОЈ да ги ружаm Ахај:ците
Така проговорил е>вој и седнал, од сред нив пак станал
Нес:ор, што столнина царска во Пил песо:кливиот имал·
ова~ им пр0збор~л тога и дооро мислејК:и им рекол: '
„Вожди и ирвенди вие н' Арrејците, друrари МWЈИ!
80 Друг од Ахајците не.кој ак' сонот го кажеше овој
лага ке .Речевме ние и ке си побегневме пос:крај; '
туку назпрвиот маж сред Ахајците сонот ro ВЈ!дел.
Та си го зеде татковиот жезол, непропадлив вечно,
за да им донесе светлост на Зевс и на другите бази;
Мене ми
ве:Ке се согласни си?-'~· што нив ги придобила Хе а
секого о~ нив молезки, на Тројците зло пак им рписал
Зевс, туку запомни добро во умот и никако немој
д' изумиш ти, кога слаткиот сон ке те напушти тебе."
којшто од~~~~:~~:Је: ~=егрг:и: тебти идам од Зевса,
целата возска, зар сега троЈ· анскиn... град i:.
арно,
v.: .
Ае ro земеш
ш~рокопатниот град, зашт' олимпските бесмртни бози
секого од нив молејки, на Тројците зло пак им писал
•\
спие заповедник умен
Се~:и:r.~~лна г~ава војска. и големи .i'рижи му :Лежат.
не чини целата ноk да спие заповедник умен,
кому што на глава војска и големи грижи му лежат.
Сега послушај ме бргу: јас гласник ти идам 0д Зевса,
којшто одозгора мошне се грижи и тебе те жали.
Мене ми нарачал тој да ги ружаш Ахајците арно,
не чини целата нок да елиот херо] Атрез коњокротец?
ко
„ Спиеш ли, сине i:a смелиот хероЈ АтреЈ коњокр6тец?
25
Врз rлава мене ми дошо
„ Спиеш ли, еине на см JI и дума ~и ЧР~думал Т<ифко:
од издлабената карпа и везден се нови извираат
90
и на пролетните цветја грездовидно тие си летаат,
едните летнале вамо а другите онамо позпrо;
така ~о куuишта густи од бро.nој и чадори свои
тие пред нискиот брег си запо'ЧНале в ред дц излатаат
на собор еите по чети, а Молва~) -се пронесе сред нив,
г:ласникот Зевео'В, терајки да о'дат*И да се собираат.
Соборот вриел од љ fe и'-'јачела з~ата под нив,
кога седнувале; . вре'Ва се 'Крена и rлa'tmttџi девет
ги задржувале везден вик:ај:КИ им, врева да сопра'11,
за да ги чујат кралејте, пито:м~е Зе'Всови, сите.
г...-.._ _t_)_::·-со мноrу седишта (кnуnи), Na itoиmтo 'Седа"IЈ: вecлa~Jliife.
2) Персонификација на r111aebт Jt речта. В. ~
6јасне11Ија~а".
Народот седнал одвај и во мес'Dата стиснат:и еиле,
100
кога с~ смирил и шумот, а силниот цар Аrамемнон
стана со жезолот в раце што беше г' ИЗ]Dабетил
·
·
Хефај ст.
__
Хефајст му беше го дал на господарот Зе.ва, синот
·
К.ронов
Зевс пак на гласникот Хермес, на брзиот Аргубиец 1}'
господар Хермес го д~Ј_I пак на I'!елои:а коњоббlЦец;.')
105
·, ј·' 1
1'
Пелоп го дал на АтреЈ, на хероЈскиот народен водач·
а пак Атреј пред да умре на Тие.ст богатиот с ОВ!ЈЦИ '
Тиест пак на Агамемнон му F' оставил, тој да ro нос~
и да над целиот Арг и над острови царува многу.­
На него овој се опре и реч на. Аргејците рече:
110
„Данајци; јунаци мили, прислужници верни на Арес!
Зевс, синот Кранов, ме сплетка во тешка слепотија
'1
мене,
силниот ужасен бог, што ми обети е~аш и мигна
дека ке г' освојам Илиј лепоѕиден 2 ) и ке се вратам;
измама измислил лоша и ми препорачува сега,
115
бесславен в Арг да си одам, што силна сум загубил
воfiска.
Така си нашол за сходно .семошниот Зевс туку речи,
што веке разурнал многу и досега бедеми градски,
ике разурнува уште, најголема зар му е мошта ..
. Оти е срамота кога потомството еднаш ке чуе, .
120 · дека попу:стина таква и толкава ахајека војска
· без успех водела -војна и без успех биела битки
и против помалку мажи, а крај0т не ее гледа уШте.
Ако Аха:јците ние и Тројците сакавме само
верна да врземе вера и да се преброиме сите:
125
Троdците, колку што г' има во ' градот, да: ве:lЏ{о се
·
; f
збеи
а пак Ахајдиве да се по десет наредиме ние
1
и да по. ед.ен избереме 'I'ројец да вино ни точи,
1
многу десетини наши ке осжанат без виноrr6чец.
Толку би рекол от' има и nовеке ахај е~ синој
130 _ отколку Тројци во градот ЏIТО живеат; мно·гу па•
од многубројците градоi] џомагачи се ~оnј0метци 3
1) Убиец на змијата .Арг или оној што
2) = со убави ·ѕидишта; уРа.в0 , оrраде~.
З) = фрл·ачи на к0пја (џили~и~„
4:0
IU~o ме одсиваат силно
градот да Илиј
и а.е ме ·оставаат мене, .
Певет из· мт~.
го заземам )ае населениот добре
,.,.,
••..,...1.nале лета на 3
,
·
дРВ<Уl10 корабно па~ и .а~вса ве~киот веќе;
На1Иите мили иак женЈ и л њата r изела l"НИлеж,
дома еи седат и чекаат на н.:дМИе дечиња негде
заради кое
с, а делово на.пrе
Т
.
сме вамо и дошле, несвршено ст~
уку аа, како што јае l{e ви кажам да .
·
•
слушаме си'l1е:
Да си поб~гнеме ние со нашите кораби о.ма.
зашто не ке иа.zџrе Троја со ширните у~ 'уште"
Ва:ка им рекол, та умот и срцето ним им r
онде на собор&Т цел, што не го ел
·
о креиап .
С0борот тоFа се диrнап, ко rоле~о:~от совет.
среде в Икарското Море, што онде в~~о:ки
170 ' простум, а овој не се фатил тога за црниот кораf5,
туку негово-:;о срце и д~:и;rа ги стегаше та11а;
близу стоејkи Атена .сЈаЈн~ока нему му рекла:
„Чедо на Зевс, ОдисеЈу МОЈ. преумен, Лаер-110в сине,
вака ли по дома вие во своЈта татковина мила
175
215
ке си побегнете сега в бродО1јте со ~ноrуте весла?
Пријаму пак и на .Тројците . џонаш k остави:е · велја,
Елена лична АргеЈка за коЈашто многу АхаЈци
1
овде изгинале в Троја, од својта татковина: скраја?
Но сега оди сред војската а:х;ајска, не бој се ништо!
1
180
220
Кротко со зборови благи задржувај секого од нив,
не давај кораби вити наоколу в · море да влечат."
Вака му рекла , а овој го препозна гласот неј.зин;*
фати да трча фрлајки ја гуната; неа ја крена
185
гласникот брз Еврибат Итачанинот, придружник негов.
Така му истрча в пресрет на цар Агамемнон Атрејев
и му го зеде татковиот жезол,
225
непропадлив вечен,
та низ корабите појде н' Ахајците пандзиронос~и.
Кого да пресретел тој, или крал или војвода некој,
ке му се приближел нему и фател со зборови благи:
190
230
„ Кутар, не ти личи тебе ко страrirливе~ ти да трептиш,*
туку и самиот
седи и другите спираЈ
ги
.
с~е.
Јасно зар _ не знаеш уште, што синот АтреЈев решил;*,
сега Ахајците тој · ги искушува за да ги ка:зни.
.
Заре не сме чуле сите, во соџетот IIIТO рекол ОНОЈ.
195
235
Да не се - нас.рди нешто ~ удри н' ахајските синој.
Зашто е преголем гневот на царот, наследникот Зевсов;
честа од Зевс е, а Зевс пак премудрио: него rrp љ~б~."
Кого пак поrrрост ке пресретел маж и ke виде~ Ка]
вика,
240
него со жезолот тој ке го терал и карал со зборqј:
200
„ Будала, седи си мирно и_ слушај што беседат дру:зи,
поарни од тебе што се, зар неборец сам си и страшл
што ни во војната ти ни во советот не значиш ништ
205
оти Ахајците сите и · не ке пове~аме тука.
Зашто е големо зло многувластјето, но нека биде
господар еден и цар, кому синот на К:рона, му предал
жезол и закони свети, да Царува т0ј меfу ними."
Наредувајки им вака . ја средув·ал војската оној;
повтор од своите бродој и чад0iри стрчале в со60р
с огромен шум, како браној од морето бурне · и wy
210
кога в грамадните брегој ке згрмат, а морето бучи.
Другите седеле веке во своите места молчејки; '
1) т.е. со оружје, садови и друРи предмети од 6р0нза, заnл.евЕ!'rи
од непријателите.
2) коdшто зборува лудоети, ула-вштини.
з
42
инаку против кралејте ти не би ни зборувал вездеll
250
и не би ги ругал грдо, а чекал ~а дома се вратиш.
ЗаuIТо не знаеме yIIrГe ни како ke заврши ова:
дали А.."'Сајците добро ил' лошо ке дојдеме дома.
Затоа сега ти седиш и нашиот прв полков6дец
цар Агам:b\[Нон Атрејев го ругаш, што многу му даваа
255
.
нему да.наЈскиве мажи,
а ти го навредуваш тешко?
т
Но ке ти речам јас нешто и тоа ке с' исполни вe~aiu·
Ако те затечам повтор да палавиш тука ко
cera
да на рамењата веке ми не била главата мене
·
'
и да ме не вика татко на Телемах повеке никој,
260
ако не те фатам јас и не ти свлечам промена мила
твојата руба и риза, што ти го покриваат срамот '
та ке те оставам тука крај брзите бродој да плаче~
из биен од собор надвор со удари грди тешко.",*
265
Така му рекол, а потем со жезолот в рамо и по тил
г' удрил, а оној се свиткал и поронал горешки солзи·
'
мозолка пак од на.седната крв му рипна на тилот,
кај што го удрил со златниот жезол, та сплашен седна·*
'
.
смаЈ а.н од болки се обѕре, си г' избриса солзите сетне.
270
Тие при сета си тага се смееле со него слатко.
Вака ке проЗборел некој кон блискиот погледувајки:
„Безбројни добрини ~ам Одисеј ни изнаправил веке,
совети умни дава.јки и - мажи за војна ружајки; ·
сега н' Аргејциве пак им го сторил најубаво ова,
што не му допуштил тој на клеветниКов дрзок .да збори.
Повторно зар · не К:е И текне веке на лудата rлава
275
да :rи кралевите руга со грди и · зазорни зборqј\."
- Така множеството рекло, а тој Одисеј градоб:Иец
280
ста.на со жезолот в раце, а крај нив сјајноока Атена,
слична на гласница тога, му викна на полкот:!!) да молчи,
за да ,и крајните можат Ахајци со црвите исто
-
да ја сослушаат речта и советот да го обдумаат.
Овој им - прозбори тога и добро мислејliи им рече:
285
„Цару, ти сине Атрејев; Ахајциве сакаат cera
најсрамен маж, да те направат тебе сред смртните сите;
ни ветувањето тие ке г' исполнат што ти го дале
кога си гределе 2 ) вамо од Арг, што · е богат со коњи,
штом ке го заземеш Илиј · лепоѕиден, дома да трmат.
1) = на народот, т.е. на војската.
2)_
44
Посејден
= иделе, доаѓале.
45
Тие пак сега к о лудечки деца иљ вдовици жени
плачат и викаат едни на други да дома се вра 11 ат.
290
Туку е човеку тешко да јадосан дома се врати;
зашто и еден да остане месец од своето либе
далеку некоd, :Ке пека на својот многуседен кораб,
туку го држат виулици зимс~и и бурното море.
Деветта година нам ни е веkе започната сега,
295
како се бавиме тука. Јас не им се затоа љутам,
кога си копнеат тие кај витите кораби сега;
туку е срамота сепак да чекаш и празен. да појдеш.
Но уште малу стрпете се , другари, чекаЈте 0вде,
за да се види даљ право ни прорекол Калхант иљ
300
.
криво.
Заре го знаеме добро во умот СВОЈ ова, и вие
сведоци сите сте што не ве грабнале смртните Мрии
вчера и завчера, кога н' Авл:Ида ахај ските броцој
се присобирале, зло им носејки на Пријам и Тро~а;
305
покрај кладенецот пак до светиот жртвеник ние
успешни · зар хекат6мби им дававме се на боr0јте
долу под красниот јавор, кај бистра си течела вода.
Тога големиот белег се јавил: змеј 1 ) црвен на грбот,
грозен, што самиот Зевс го пуштил на . видело невго.
С' измолкнал тој од под жртвеник здола и на јавор
310
сnолзнал.
Тука пак врапчиња биле, подлетарци слабички, мали,
горе на крајната ветка под лисјата збрани в купче,*
осум, а мајката пак , што г' испилила, деветТrа· била.
Тога ги изел тој' нив, а тие пак милно цивкаа;*
315
мајката облетувајки ги тажела чедата мили;
тој пак се извил и плачната мајка d:a за крило фа
и кога врапците мали ги изел и самата мајка,
ова ни г' објавил бог и го направил белег за показ:
тоа зар синот на итриот Кран
320
:ro престорил в
к
ние пак стоевме онде зачудени с' она што стана.
Сред хекат6мбите вакви испратиле базите стр
предзнаци, Калхант пак в.еднаш ироFоворил
пророк ·
„Што сте замолкнале вака, ~jt Ахајци е убави ко
Доцна премудриот Зевс ни го показал велјото ч
325 и ке се исполни доцна, а славата :Ке му е вечна.
Како што овој rи изел врапчињата :мали и неа,
осум, а мајката пак, што г' :Испилила, деветта б
1)
46
= змија.
така Ке ВОј'ВаМе овде И
а во десетт0rг0 г а от . ние онолку 0aw, л~а,
.
'Fака ни лрорек~л ~ној 0 улици ~ирни ке nадце:"
Туку естанете сите еј ':х~еЈ·~~ с б~сполнува еет.о.
ОВ:Це се додека Г
' .
0 ЈаЛОНОСЦИ,
Така им реко'7! ха~Ф1: го земеме Приј амов голем."
а од корабите ~тр~ш~~~:е опд~!.Вкасаехр~звикалбе еилне,
кога
'
б
азскион
укот
м Удо риле реЧ"Fа божескому Одисеју.*
'
Ним им иро])оворил тога геренски0т1) витезин Несто . :
„0 леле, вие'Fина вие збор~вате ко да сте де а
р
~дечки, кои не с~. грижат ништо за воени д~ла
аде заклетвите к одат и тие договори наши? .
В огон сове'Fите зар и одлуките умни да падн~т
нашите свечен!1 Думи и завети - вербата наш~?
Напразно зар ке ее караме ние со зборој а сред~о
~икак~о з~р да се најде, со се што сме о~амна овде?
ине треЈев, со намера iwpcтa ко порано уште
води ги пак Аргејците напред во силни битки!·*
пушти ги тi:;r нека ови~ неколку изrинат тук~,
што О:Ц АхаЈЦИ'Fе скраЈа си кројат порано д' 0
.
.z;i:aт во
А
.
не К:е сторат
ништо -
рг пред од ајгид@ноеецот Зевсо
арно разбереме, дали е лага: што ветил иљ не е
Зашто семо~иот с~ок на Кроиа би рекол јас ~ека
мигнал в ТОЈ ден коr Аргејците влагале в брзите бродој
уЖасна смрт им носејКи и помор на Тројците тука
кон десно кога ни светнал и показал белези сре~
Затоа порано нико3 да не брза дома да појде
·
додека не легне прво со жена од некој трој~ц,*
за да им платиме ние за Елена тешката тага.
Ако пак ко_пнее нек~ и сака да дома се врати,
·
црнио: СВОЈ доб)Јопокривен кораб то-ј· нека го земе,
за д~ ]а пр~сретие смртта и сугдf5ата најпрв од сте.
Но у6едув~] rи, цару, и другите добро думајb,
зашто не ке биде зборов за фрљање што К:е ro кажам:
Оддели мажи no племе и родови, сине Атрејев, _
така ~то род д:а си иомага рв;цу а племецу племе.
Кога ~е направиш така и аЕо те почујат тие,
·
то~а ке разбереш ти кој вожд ~ к0~ војник е .дебар,
КО] е. пак лош, le се борат зар оддеilIН.о они~ К:е знаеш
дали не ro земаш 'град0т., зашт' боr не ти д0еудил ynne,
или пак војската тво~а е лоша и невешта в бо'()ба.«
1~ :Види во „.Оејасненијата" по~ I' е·,р ен с. к и.
.,
Проговарајки пак тога му о?вратил цар А~амемнон:
370
~;Старче, ти пак ги победув~ш в собор а:хајјј~скиве синој.
Отецот Зевс да би само, Атена и уште .~по1Лон
меѓу Ахајците десет со~етници вакви ми. дале,
тога би г' освоил бргу Јас градот на ПриЈ ама цара
та би го зеле со нашиве раце и с~ушиле него.
375
380
385
Туку ми дал синот Кронов Зевс аЈгидоносецот маки,
што во расправии мене и в бесплор;ни борби ме бут~а
Оти се боревме, Ахил и јас, за убавата мома
со непријателски зборој, а јас сум с~ наљутил прво;
но, ако еднаш се сложиме ние, не ke можат еетне
никога Тројците злото да г' од~ожа,1: ниту малку.*
Туку поручајте сега, а потем ke ПОЈдеме в борба;
добро да секој е.и· наостри копј.е, штит добр0' да стави.,
добро на коњите брзи да секоЈ им подаде зопца,
добро на колата секој да припази готов за борба,
за да се .целиот ден надборуваме , в грозната војна.
Отпочинување после не 1~
ке има ниту мал~,
*
додека не дојде нокта, јуначкиот бес да го смири.
Ремникот тога од пrrитот, што трупот . го брани, некој*
390
В градите потен 1 ) Ке r' има, ОД копјето рака ke Kariнe
некому коњот :Ке спотне влечејки ј:а красна'Fа ~qла.
Кого пак јас ке го сетам да далеку с~~а од бој.ат
покрај · корабите вити да остане, бездруго иосле
1~
побргу гладните пси И птици ке
г ' изедат него. се
Така им рекол. Ко бран пак, f.._ргејците бучеле еил ·'
395
кога на стрмиот брег ке го нанесе Но~) д0аѓајки
на издадената карпа, nrro никоГа не ја оставаат
браној што . ветрови разни ги креваат вамо и та.мо.
Станаа тие и .вчас низ корабите сегде се спрснаа,
огон запалија пак :цо чадорите и си пор~аа.
400
После им жртвувал сеК!ој на свq9от 0д .ве:чните бо и
и им се молел од бојниот умор и смрт да . го спаса'Р.
Тога · јуначкиот цар Агамемнон му принел на ЖЈУ!:.В
деб~л· петгодишен бик на семошниот Зеве, синоll' К;о
старците први а потем Ахајјц~те сите ги викнаЈЈ,
405
најпрво Нестор, а:. џчас и господара Ицомене~а,
потоа пак и Ајантите двајца и синот Тидејев,
а Одисеја пак . шести, што .в умот . бил равен на Зе·
Од себе сам пак му дошол Менелаа, nрочутиет б
заре си знаел во паметта тој, колку брат му сет
1) = спотнат; облеан, наквасен во пот.
2) Нот е јужниот ветер; в .. во „О@ЛасненИјата". ·
48
4 Илија.ца
скапа држејl{и ајгf!rда, 1 ) што не знае емрт НИ'Г(!) старос
и што на стотина китки од сувоно· злато И висат
450
сите уплетени лепа , стоговедна2 ) секоја од нив.
'
Со неа таја сколтејки се впушти в ахајската .војска
1
за да ГИ_ бодри да ОД~Т V! секому снага да О~ДИ
'1'
зашто сте божици ви
ние си cлyl!llaмe F(aR ~ сте сеrде и знаете сеwт
кои пре~водници биле ~о 'Вс3!ух и не знаеме ниd:;о
Оти не ke можам јас да r' О],Води даЈ-~ајски nрви ни ако јазици десет н
именувам целиот на .
в срцето, д' издржи војна без починок и да се бори.
ВQј ната послатка веднаш им станала отшто 3 ) да одат
455
така и, кога стапувале тие, од си.дната бронза
еј ај што засенува очи низ етерот до небо сеFал,
Овие пак како крилести птици во роеви многу,
460
нито неуморен глае
со издлабените бродој во својта татковина мила.
Како живожарен огон. што. 1:11ирната шума 'ја гори
горе на горските врфоЈ, а СЈаЈ0Т од дал~ку све:rи,
жерави или пак гуски ил' -лабеди с вратови долги,
в Асиј ска ливада руда и крај Каистровите струи
не би ми спомнале Ум:~епремилите Зевсов11 кер~ади,
Корабоводциrгеt) Ј·ас
.. . Секое племе, предвФдено 0
место Хомер се задржува
,
'
цркотат кога ke седнат и одзвива целото поле,
така во - ~упишта густи од бродој и чадори свои
во Скамандарско~о поле с' _излев_але, земјата под нив
страшно
тропотела
тогаш
од
ноѕете
~оњски
и
нивни.
Тие застана~е в поле Скамандарско полно со :цветја
безбројни, колку што лисја и цвекиња виреат в :прелет.
Како што' ,роеви многу од чести и безбројни му.ви,
47 0
што во овчарската манДра влегуваат .ве,Зден векот,*4)
. кога се по.irнат со млеко _ садојте во пролеrно врем~,
· толку н·а бqјното поле Ахајци со убави коси ,
стоеле протЈ,f_~ Трој9-Нците спремни за нив да ги ~дробат.
475
г11 распознаваат, крга на пасење k:e се измешаа~,
Ко _што ,козарите лесно рас.турени стадата коз~и
така војводите нив г' .излаgувале вамо и тамо
за . да кин:Исаат в бој, -а со Џив и цар Агамемнон,
кој на громовниоrг Зевс му прилега в очи и rлава,
во половИната н' Арес,- а .· в -градите на Цосејдаон.
480
Како ЏIТО,. -в стад~то - 6Ј1кот._ги. надминал сосема си~е;
зашто е најголем тој меѓу кравите , собрани ~реце,
таков и Зевс оној ден го наџравил с~0т .&1~рејев
меѓу јунаците цар и пред ~ејската прв о:д сите.*)
-
.
Сега кажете ми, Музи, ш110 држите ол~еки дџаgци
--~--
;
11
= отколку, одошто.
= полно, многу.
„векот"
4*
50
колкумина дОШЈЈе под тк~-·
1
и корабите сал ,~
-LJm].
А-е rи кажам
·
д своите водачи, вnеrува
бо"
8
при оr:rисот на воената
Ј. На ова
сипа ЈЈа Ахајците
овде леткајки и онде со криЛ(ј-ата весело ~реикаат
465
и толку ак' усти:, сум им род,
ако олимпските М ~ НИто бронзани дробови в ал,
ТРЕТА ПЕСНА
:ПЕТТ1\. ПЕСНА
(Рапсодија fама)
.
дв о боз на
во првио~ судиР.
А
(Рапсодија Епсиnои)
-кса'Ндар и Ме11;1.ељ.ај,. Д:о~овор.
ft e
Диомедово одликување.
из в идување
на б оd от Александар .(= Парис) ro noz:
е во борба ; туку шт.ом r0 виде Мене
'Foraп Пiалада
Атена
,
т
, . му ,даде и срце и СМ""""'
. . .. .ост
на r"'iиомеда
иде]~в, за помеѓу сите Арrејци
да се одликува ТО] и да rолема слава си стекне.
нај храбриот мегу А~:Ј~т уплаши и побег~а. norreм .малку, исв:а
како риnна од кола '
се бие со МенелаЈа за да се кладе :крај
од хектора, се ~;зрати '::ма овој услов и сака да се потврди доr
војната. МенелаЈ го;~ј ама. во~јските. ro ~д,до:ж;уџаат еружјето;
со присутноста на Р :Елена пак на Приоама. и на старцит,е троја
5
в сво]ата светлина св&rи искапена во Океанот·
страни готват жртви . покажув а водачите аха]СКИ (rрчки) на бо]н
ски од кулата им ги
и слегува заедно со Антенора. Доrов
поле.
т.акев од Fлавата ffiaш и ~амењата оrан му r()p~
среде ro став~ла за1р, ка] Ш'l'О на~,мно:rу мажи се 'l!Исхаа.
·
.
,~
~
бичај и под услев: к01 к0rо Ае поuеди, ~
п РИЈ
· ам е по викан
склучен по стариот о Ј' зиното богатетво
а ако заrубат Трој .
. задрж и Елена Аха
и не
· 'о ткога си отиде При ·
Ја
· ците тешка глоба.
да им плат~т наМ
10
Ј ај и Парис и изле:Роа на меrдан, из
зедоа оружЈет 0, е ~=:е победен, туку окриш~ r0 тр:Рна А
борба. Парис k
го доведе во неговата ложн~а. После
од борбата и ~ра~ кој а отпрвин го одбива и ro уиреК!!у.8
веде _ваму и
лен
страшливоста, но пота~
поnустина го бара свАоЈОТме~нон ја б'ара пред сите договорен
богиња Афродита„ а
га
за по б едата.
Бил сред Тро]а~те иак некој )iJfaf)eт, беепрекорен боr:ат
свештеник Хефа]стов с~авен, што син9ви двајца си
оноlј Феr~ј, и Идај, wд:·о знаеја секаква борба;
изделува]Ки се дв~ll'а навалија против неrо;*
имал"
од коња тие, а оно~ навал.увал оц дољу пешки.
му ј а подарува својата милост. Мен
п отивник којшто ја ужива з
Нему од шл.е~оrr и штmот му rорел неуморен оrон
сличе:н на сtiа1ната есенска ѕвезда, што на~миоrу тај' а
А к0rа овие веке ее добрале еДНИЈ дiQ друrи,
15
први Феrеј си ro фрлил шредолr0010 :копје, а врфот
неrов над левото рамо од синот 'FИдејев 'f4Y IIpQjдe,
но не го поrоди неrо. А по~ем и овој со !fучот
навалил; <>;драка -roj не ro испу:прrил на т>азно неrо,
ЧЕТВРТА ПЕСUА
туку сред цицките в rpa~ ro уд.рил и од коња ~ал.
ToFa ја тратил Идај прекрасната кола и скокнал,
(Рапсодија Делта)
но не се осмелил сам убиенио~ · брат да оо спаее;
зашто ни самиот тој не кеј' 0д€iеmел Црната Мрија;
туку ro извлекол Хефај~, ro шо~ил ео ltq>aк и ro
Расипување -н.а до~оворот. А~а.ме.мпои;
спасил,
Како според договорот, со победата на Мене:з~а
Елена да ~е врати на Ахајците„ и да престане омр на
со поразот на Париса, на соборот на еоговите Хера,
за да не му биде веК:е разжалФС'!'ен старецот11 ) еосем.
Синот на ср'Чен Тидеј м;у rи потерал коњите 11ez.ry
нејзината иизма проти~ Тројанците нема да ее ~си~
и на друrа·рите дал да rи водат на кораби вити.
Срчните Тројци пак коFа rи вшиле аинојте на Дарет,
самата непријателка на· Тро}анците, по Херин Ha\JIOr ф
сосем ве пG-тресЈI.е еите, та тоrа сЗајно&ка A!l'eaa
од Зевса да И го препушти нејзе уништувањето н
б
тена на земја. Таа го· наговара Ликиецот Пап.цар да и~о:в
на Менелаја и да го расипе договорот и така да посее
за војна. Менелај беше ранет, но не смртно. Hero ro ~:ат,
Махаон. Во тоа време Трој андите наору~ани <:е вр
е
додека Дгамемнон ги надrледува четите .на Ахаац~ и, :
оние на Идоменеј, на обата Ајанта и на Неетор, rи Ф~И .
ната ГО'l'ОВНОС'!', а другите, како оние на Менепај, О~иее~
ги куди порадк нивната нерешителност. Потоа се зафа
:к:ојinто Арес и Аполон rи храбрат '['р0јанци'Те, а др~ит:
пред сите Атена,, Ахајците. Сега заш!>чнува заемно х.лањ ·
52
овеrа како си беrа а оној крај к..елата мртов,
за рака бесниеrr Арес re фаm и вака му ре'Че:
„Аресу човеком6рче, у0иецу и :г.радобИ,ец!
Не ке ли ПУl:ЈЛИМе зар да се борат Ахајци и Тројци,
кому од ов:ие ооецот Зевс :Ке им подели слава?
Хефајстов Дарет, та"Ј.:хоте на Феrеј и
е ние и гневот г' избегнеме ЗеаQ
Та да се ~~~~м бојот го тргнала: 0есниот Арес;
35 вака велеЈk
д. него крај вишниот
бреF. на Ск.а~
, оставила
.
потем г
. ите биле над ТроЈЦИ'I1е,. ~:~о] зар во.ца
Тога Дана]Ц А јуначкиот цар АF-амемнон ro ку
убил по маж~алЈ1~ѕонскиотl) војвода, ]адриот О.ци.9·
од 1~ола п~в · го закачил в тил, штом ее за-в
40 копЈето ТОЈ му среде низ градите тоа :му npoj
,
рамењата
'
.
мег)1
.
а се сруши, оруж]ето на: неr0 ~ве
(Јакна ':~] :З.'; го отепал Фа:ј9т, Ф';Ц Меонецот2) Б
ИдоменеЈ
синот
45
рутчестата Тарна е.и 6еше дошо
што од г
.
' .
пјоборецот славен, со долго'FG к0n3
~доме:;Ј~:~есното рамо пред тој да ее ~а ко ,
г удр
· се срушил та темни~а грозна F
од кола оноЈ
'
.
И
менеЈ· ев'И тога ,ро плене~е него.
Слугите
до
.
50
Потем Менелај Атрејев .со о~трото ·коn]е го ср~
е
' ндриЈ· од Строф:ијЈа синот, опитниот л
ОНОЈ
кама
' .
.. .
'
.
то го Артемида сама научила не1!1о да лови
·
~каква дивина вешто, штб го~·сК>ата :шума ги»~
етре.цометна
Ар'D'еми:д
.
.
.
н оне му помогла сепак
55
ни даљнометните стрели со, што се. одл~кув~Шf
зашто Менелај Атреј.е:ѕ, преславние>т ТОЈ ~0И]0
г'
дрил со копјето в ти.џ, кога ffier~л пред ов~г.аЈ
(м:ѓу рамењата среде, а 'F.Oa низ' градите· .nро]д
тој3) пак · се 0·бруш~· ничкум, оружЈето :на нe:rg
60
А Мери6н тога r' ' 0тепа Ферекл·а, синот н~ .те ·.
Хармонов,· којшто си· знаел да прав~. рак0~.в,@р~
. премногу з:ар го ' мИл~~-ал;а нез;"О· А'Fена Иа:.лада:,
што му ' ги соградил ТОЈ.~ ~ar Парис корабите
првото зло што · на 'Fро~Ццте еите и еа:мому н
на зло му биле, не da зна~л тој, зар су,дбин;ата б
65
А Мери6н пак Го гонел и ко~а го етиFна~ ~ У1
в десниот бут, та од спротива врфо~ о,ц кои]~
долу низ мачниот меур под самите к·<:»ск:и м1
Јакна · и· падна на коЈ1ења ничкум, а смр1'~а re
70
' 1
"
'
{1
Мегет го убил пак Пе;n;ај, н' Антен0;ра еинот
вонбрачен, но Теан6ја , ro Еледала .грmк:ли:~;'· ,
исто ко своите деца, на мажа еи уFод~в·аЈКИ
1)
~
''
=. од Ха.Лиѕонците (народ на lloн'F во ' вИтинИја},
доцнешните Халиби.
2) = од Меонија т.е. · МајонИја, дел о:ц Ј!Еидија. ·
3) т.е. Скамандриј, синот на Строфиј1 (еден Тројанец).
'11
'
54
.
а риза му потече крв како чешма.
а ни~ панѕирнат к Диомед rласовитиоrr борец:
Тога се помоли па
'
. . ,
. .
на Ајгидонбсецот, Атритона.
ојна емили ми се сега, Атено!
115 „Почу] ~е, чедо
обата млади ко роса, а татко им строwен од староет
'*
друг што не си роци.л син, за над својот да r' остави ~от
155 Tora rи отепал овој и векот на двата им r' одзел
в непри]~телск:ап~могн~ла мене и татка ми радо
Ако си м еди~
.
·
мил, а на нивниот татко му о.С'l!авил таm и ш-ешка
бијам мажот,
Да~ ми ~ек;:;:;~1~~:аиг~езфо:: :и~лејки си. д~ка"
120
~~:т~а долго ја гледам сончевата светлина с]ајјна.
16.0
Ај Диомеде ти сега со Тројците бори . се смело!
з"аш'то во гpa~wre т1 ои ти ставив јас бестрашнахра б Ј?ОСТ,
каква што татко ти имал Тидеј што со штитот сво) .
мракот од пред очи јас ти го тргнав што напред ~и беше,
за да распознаваш добро и бога и човека сега,
затоа, ако ти дојде да т' обиде бог сега вамо ,
ropa
•тцtа и еино~г Тидејев ги кутна од колата ло'Шо
'
со сила двајцата нив, та го пленел оружјето сетне;
165
тога си влегоЈI во бoj0ir и каде IШ'О копја се крша~
овој барајКи го Пандар, што личел на бог, да ro најде.
K0ra го иронајде синот Ликаонов славен и еилен,
170
маж, ни ве .Ликија за:р нема од тебе поарен С'q)елец.
Туку помоли се Зевеу и исфрли стрела на мажов,
175
180
кога !{е скокне го ранил, но сепак не го убил не~о;
само му разбудил сила, а после не му брани веkе,
140' туку си влегува в мандра и г' остава стадото с,амо.
овците стиснати пак една до друга заклани пагаат,.
поради жртвите љут, оти тежок е rневот од бога."
Нему му одвратил потем иресветлиоr.r син на Ликаон:
„Ајнеја, советодавче 0д 'fројците панѕирон6сци,
оној ми прилега сосем на силниот с:инок Тидејев,
што ми е познат по штитот и шлемот свој виrлест
и ребрест, 2}
и по неговите коњи, а дали е бог, g1асно не знам.
185
Ако пак мажов, :што зборам, е еиЈП1иот с:инок ТИдејев,
без бога вака не беснее тој, но му пом~а нему ·
од бесмртниците некој со телото скриен во облак,
што ми ја з~вртил в страна од овеrа острата стрела.
едниот в ·Гради над цицката r' удри со бронзното коп]е,
ЗШЈЈn:о му испуштив стрела и в десното рамо РО раикв,
таму го рамото одбил од вратот и плеките нeNfY·
Туку ги оставил нив а по Абант тој и по Полиид,
'
.
wол
чедата на Евридамант, на стариот соновник, по . . а' .
0 воЈН ·
2) Со
та низ панѕирната длапка од спротива изпеrла таја,
другиот пак со големиот меч покрај пле~ката в кључот,
150 што не им г' објаснил сонот коr' оделе тие в
свлекол.
силниот маж Диомед му rи отепал дват.а и
фајноn,
Потоа пошол по Ксант и по Тоон, сино]те на
56
којшто се расилил овде и зла ве~е мн0rу ни стори.л
и на мноrумина Тро~ци, на јунаци, живо!!' им: скусил;
само да бог не е некој на Tpojцwre насрден овде,
синот Тидеј ев пак наз?-д се вра:ил во првите редо~ .
уште
од напред пекајkи со ТроЈ!.Ј;ИТе ТОЈ _да се бори,
135
лавот пак разбеснет вон од длабокото трло си р~па'
и Диомед силен вака сред Тројците разбеснет за]де.
Г' уби Астиноја тој и Хип~ј.рона, прв полководец, .
застана пред него ов~ · и дума му продума не~:
„Пандаре, кај ти е · лакот и твоите крилести стре:ли - -
славата тв@ја? :Во IИТО не б:И ее мерел овде ни еден
.,
сега пак три толку горел од желба за боЈ , како арслан,
когошто овчарот в трло кај рудите јаганци надвор
а на другарите дал: да ги тераат коњите в кораб.
Него Дј1неј а FO видел кај разбива одреди машки·
..
да не стапуваш в бој со другите ~есмртни ?огоЈ'
130 ти
но ако l{ерката тебе на Зевс Афродита ти доЈде,
"
со тебе мегдан да дели, ти рани Ја с острата бронза.
145
дв~ца, Ехемон и ~ромиј, што беа во истата кола.
ШИЈа на вољ и на крава што паеат во честата
мавтал;
Вака му рече и појде Атена сјајноока веднаш ;
скрб, зашто нив не ги дочекал живи од бој да се вратат·
нивната р~~бина пак си Ро делила целиот имот.
'
П0т.оа 0ноЈ,) ги убил еинојте на Дарданов Пр:и]ам ·
Ка~о ШТ0 арооан ке рипне сред rоведа и ке му скине
Вака се помоли тој, а Палада Атена ro почу.
Снагата лесна му стана и ноѕете, рацете .нему,
.
пот.ем му застана близу и крилати зборо] му рече.
125
.
1)
= Диемед.
виrлест" (снабден со „виrли" т.е. процепи за rледаИiе) .и
„ребрест" r~' преведовме не сосем јасните :комеровски изрази aulo~
и · tryphaleia, што ro означуваат специјапниот вид на ДИо:иедовио.т
wпем.
што сум си помислил јас дека в Аид сум r' испратип
190
неrо
но не сум ro убил сепак; зар боr ми се насрдил некој.'
Кола пак немам јас тука ни коњи да на нив се качам;
но единаесет коли во дворот Ликаонов лежат,
убави, нови, невпрегнати уште, а нив FИ покриваат
платна од сегде; крај секоја од нив по два коња стојат
в јарем, што белиот ~јачмен и јадрото жито го зобаат.
Стариот борец Ликаон навистина премногу мене
195
200
в стрО\јно градениот дом ми нарачувал кога идев:*
ми препорачувал тој да си земам јас коњи и кола
и да во силните битки на Тројците вожд им бидам;•
но не го послушав јас, што би било покорисно многу,
зашто ги коњите жалев, ког' опседнат градот ке биде,
да не ми останат гладни, што свикнале многу да јадат.
Така ги оставив нив, та си дојдов во Илиј пеши, •
205
верба држејќи во лакот, што не ке ми помогнел сепах.
(Зашто сум стрељал на двајца предводници досега веiе,
та сум го зrодил и синот Тидејев и синот Атрејев,
пролеав вистина крв, но ги раздразнив повеке уште.)
Витиот лак сум го сметнал од клинот за несрека само,
210
оној ден кога пред Тројците стоев во свидниот И.пиј
на чело, укажувајlrn му милост на дивниот Хекто
Ако се вратам пак назад и видам со свои очи•
мила татковина мој а и жена и домот свој витев.
главата нека да вчас ми ја пресече мене кој е
215
ако не г' искршам лаков и фрљам во сјај
зашто попустина јас сум го зел неrо сом~
Тројскиот водач Ајнеја пак назад му одвр
„ Сепак не зборувај вака, от' инаку нека ~
пред да излеземе напред со нашите коњи
220
да се обидеме ние со оружје против м
Туку на колава мој а ај качи се, за
силните Тросови коњи, II1ТO знаат п
бргу и вамо и тамо да гонат и на~
·rие и нас l{e не спасат во градот,
225
повторно на Диомеда Тидејев да
'!Гуку ај ,камшикот сега и уздите
,3ас пак ке застанам горе на коn&Ј
или ти овега држ' го, а коњите
Не~ .му одврати потем преса
230 „AJF еЈа, уздите сам ти и
ПС):арно колата вита ја влечѕ
270 Шест му се од нив во домот ожд:ребиле нему з·а п:риnЈiод;
в јасли четирите сам си ги хранел и за себе држел,
двете н' Ајнеја пак тој му ги дал, на оиитниоrr roнa"il.
Ак' би rи добиле нив, би стекнале rолема слава."
Вака си збореле тие меѓу ·себе разговарајки,
275
Оние вчас дошле близу терајки ги брзите коњи.
· Тога му прозборил прв riресве'11.џиот е:Ин .на .Лика0н:
туку со џилитов сег~ ке с' обида:м ја<;: 'Ча те згодам."
280
Рече и долгото копЈе го сврте и иефрли напред;
тој Диомеда во штитот го погоди, врфот пак бронзан
низ него сосем се пробил и. доШол до данѕироrг близу.
По него извикал г;џасно ~ре.светлиQТ ,син на ЛИк&он:
285
ДОЛГО Ке издржиш· ти; •Сег. а FОЛеМа слава МИ даде.''
„Сега те пронизав сосем низ слабина, не мисљам дека
Силниот пак Диомед му проrоворил одважно нему:
„I:Ie си ме погодил добро, си згрешил; но мисљам јас
'
·"
дека
''
290
не ке престанете двата, пред , едниот од вас да падне,
и да ro насиТи Арес; со крв, µ.~ти~оносецот силен."
Вака му рекол и фрлил, Атена пак м' упати копје
в нос покрај окото cal\ :о, т.а прошло низ бели~е За:би.
Грозниот туч .му to пр~секол,јазикот. (/1,О корен ~ему,
врфот .пак негов му из.легол над13ор прд брцдата долу,,.
295
Од кола оној се сруши, оружјето над него ѕвекна
блескаво сето сколтејки, та брзите коњи се и:репнаа;
вчас
пак неговата душа и
сила'!!а му а.е , прекинаа.
Долу пак рипна Ајнеја со Штито.т и долrQТО копје,
уплашен, да не го грабнат Ахајците :мрr:rвото тело.
300
Онм се вртел ко лав што е уверен в својата снаrа,
копјето напред го држел и штитот од секаде раве
готов да секого сотре што сам ке му излезел и
страшно викај.КИ, а синот Тидејев со раката
грамаден камен,, штq ма~и не би могле ,zџза д
305
Какви Се љугево Cefa, а . ОНОј И сам r' Иf,р8Л
со него г' удрил Ајнеја по 6.едроТо, к~е
внатре во кол~от се врти, а: којЏiIТО
ro в
коската тој му ја скршил И обете жили
каменот груб му ја сољ~пил 'кожата. Ј
310
па~а на крлена в. прав и со снажната
земЈат~; црна: пак нок му ги покрИла
Така ке заrинел тука јуначкиот краљ
60
околу милиот син си rиробвАнхие ro РОДЈtла него;
ила
„Сине на славниот јунак Тидеј, ратоб6рче ти срчен~
брзиот устрел од љутата стрела не те убил тебе,
11
„„.
да не се eeтei7Ia в:час Аф
мајка му, што ео Fоведа ~0~та, Зевсова!!'а . iiepxa,
5
елите 1'fИШки
'
меч. не . му закач. и в тради, та -душат.а да м;у ј.а з~ме . .
Сакала надвор од бојот да г'. извлече :милио't' еин ~воз ;
синот пак на Капанеј не rи изумил умните збор9],
320
што му ги нарачал прв Диомед, глас9вmиоrг f50рец,
туку ги задржал овоЈ неговите ~опитни коњи
.
скраја од бојната врева, а з~ :ко:Јiа закачил уз;ш;а.:
325
на красногривите коњи АјнеЈеви :о·га им .риnн~л,
г' извел од Тројците тој кон Ахаtјците обЈалон0сци,
та му ги дал на Де:Ипил, на другароr мил, што F'_0д си'Fе
врсници повеке љубел и со не:r9, со~-ем се слагал,
да кон корабит.е нив· .си г;и .води, а ·Ј,~на кот тога
в својата кола се качи и сј.ај 1ните узди ги фати,
веднаш по синот ТИ;ц~ј-ев ги терал копитните коњи
330
смело . А овој се фрлп на Кипри.ца 1 ) с острата бронза,
знаел зар дека е страшлив-а таја и не е од тие
богињи што во јуначката војна· и битка повељаат,
ни Ени6ј а, што Градови руши:, а нито А~тен~.
Кога ја стигнџл сле;цејки низ силното множество неа,
335
синот на оној Тидеd ,, на пресрчниот, тога .се rrодал
напред со острото копје и
tro рака зF0ра Ја ранил;
копјето пак И ја пресекло одеднаш кревка~а кожа
низ · амвросиј скиот ирев·ез, од самите Ха:рити ткаен,
340
горе над дланот. А крв нејзе бесмртна б&Јж~а И '1'екла
пречиста, каква што тече од вечни'Ре блажени боз
тие зар не јадат леб, нито пиј'ат пак дрвено ВИН(!)I;
зато·а бескрнни се и се викаат бесмртни тие.
Таја изви:кала силно, · г' испуrцтила од раце е
него пак в раце го дримил и заштит.иЛЈ - Фојбо
345
в синикав облак, ;n;a брз некој Данај~ц, вemrn
~о
11
меч не му закачи в граДи, ~а ду, шата да ' му
По неа извикал Jfraк Диоме;ц Гласов'ИТИ!QТ СИ!
„ Отстапи, Зевсова керкd, .0д војна и ;крв
Или рак не ти е доста што же:Ните луди 'FPJ.
350 Ако ли тике ее_ врткаш В0 в0јнат,а,. ~ог.а ia
дека ке замрзнеш ти и од Др:уг ако "ЈЈуе 1
Така И рекол,, т.а от.Ишла сма:ј а:на с~ра •1
Ирида, брза ко ветер, ја . !i1-a!ВeVIa неа од
СТОПена сета ОД болки J1i М0д,ра · BG Кf>а;
62
Потем од битката лево ro затекла бесниоrr ·Арес·
се~ат, а брзите коњи и копјето скриено в облак·
таЈса на колења падна; молејК:и ro милиот ера'Р'ец'
многу ги барала китните коњи со златеви узди: ·
„Пом0Гни, мили мој брате, и дај ми rи коњите твои
.за да се качам на Олимп, кај седат бесмртните боз~.
Раната си~о ме ~ече, што мене маж сr.q>теи ме рани,
синот ТидеЈев, КОЈ eera и с отецот Зевс би се борел. "
Рекла, а коњите Арес m дал со златените узди.
Таја: се качила: в кола е~адајК:и во своето срце
крај неа Ирида влеrла и уздите в раце rн зела; '
коњите потем m ши0на, а овие нерадо летиаа.
В час тие стиFнале потем на стрмиот божески Олимп;
Ирида1 ) брза но вет-ер, 'Fи сопрела ~дњите онде
од :ко.ла · отпретн~ајRи и бесмртна храна им дала;
дивната пак АфродИта при својата: мајка Диова
lfa скут Й П~На, а 'FВЈја ја иреrрна керката СВdј'З,
си ја пота.ли неа со рака и прФдума дума:
Хера настрадала пак кога силниот син н' АмфхnрИои
в десната града ја з·rодил со онаа трирезна 1 ) cmpe1'Ia;
395
тога и неа ја фатила в час неизлеклива болка.
Патил од брзата стрела и самиот огромен Аид,
кога тој истиот маж, синот н' ајгидоно<;:ецот Зевсо,
г' удрил и причинил бстки пред прагот на ~ото
царетво.2)
400
Тога тој дојде до домот од Зевса на вишниот Олимп,
зашто во срце,то болки од С'Iре.Лат.а нег~ го свиле,
што му го прониза снажнот0 р~м0, го р;обо.џе ~уша.
Г' излечил неr.о Пајеон3 ) ставајки му бе.з6олни биљки;
лесно г' излекувал овој, за,р 'не ,бил: тој еоздаден
.
1'
,
,
е:мртен.
Безбожен грешник е тој шт0 не ~азира злочин чинејки,
405
кога со лакот ги ранил богојте, шт,р а~имп го држа~.
Ти го испратила ·за:р ој.ај.ноо:к;а'I:а ,богиња А~ена·.
Луди0т, синок Тидејев не се сетил сам дека не 'е
сосем долговечен: то9, да се бори qo , бесмрr:гни богој,
и дека немало тој да се врати од схрашната во-јна,
ни на· колењата пак да NIY в:Икаат деца,'Rа: „тате".
410
Затоа и Д:Иомед, f1 ' ако е пресилен ~ега,
~
нека се дума, да посилен од тебе некој не р' у:дри,
да не би ДјГЈ.fалеја, Паметната керка на А.Др.аст,
долго тажеЈК:и од сон да ги разбуди · своите СЛуrи,
мажот барајки · ГО венчан, нај1арниот' ахајски О!УН'ак,
415
,,
1
1
јаката одважна же:на на ~ој Диомед коњокрбтец 11
Рече и оД рака крвца И ~збриса е Qбе~е раце;
с' исцеiЛи раката не·јз·е и ·болкит~ тешки и 91ХИ8!а
А кога . пак ј,а дqгледале неа А~ена, и Хера:,
с остри заначливи зборој го дразнеле Зеве, в
1
' 11~
1
"1
420
сред нив пак по1:1нал-а. прв~ сј1ај,ноои:а боmњ
„Оче мој З~~се:, даљ ,l{e м~ се · Rа:Љутиm,
1
1
1•
1,ј
11
425
64
1
r
Или ги чеI{аТе пак да се бијат кај самите П0р1'и?
· Подлегнал мажот Ајнеја, што равно со ДИВНИОIГ Хекто1)
честен бил, славниот
. син на nрее:рчниот 0ној Анхис ·*
1
1
470
туку' од вревата а) да г' извадиме добриот друг.ар."
Вака велејlси го бодрел кај секого смелото срце.
)
А Сарпедбн тога мошне го прекорил дивниот Хектор:
„Хекторе, каде ти отиде ду~от, I:ИТО напрец еи :r' имал?
i
1
1
475
туку се плашат трчајки ко' кучиња околу арс.Лан;
ние се бориме пак , што сме тука сојузници ваши.
Сојузник заре и јас сум и мошне од далеку доЗден;
зашто е Ликија скраја крај вирната река Ксанто.*
1
1
Зарем без војската ти и без четиrг@ IIом:оmни мислиш
сам да го задржиш градот со твои-:rе зе'Fој и браl{:а?
Од нив јас не мо:ж:ам сега ни еден да видам и по.знам,
480
Онде сум оставил , ј.ас мила жена и лудечко цете,
посатка мНогу, шт0 сега ја ползува некој ШТQ немал;
туку Ликијците ееЧак · ги бодрам и самиот стојам
готов за борба со мажов; и ако јас овдека немам
што да м:И однесат мене Ахајците ни да ми земат.
485
Ти пак сИ застанал овд-е и нито на дру:Рата војска
викаш· да издржат борба и жените да си ги бранат,
ј
· да не би, фатени како во Ја,мка од велј 1ата мрежа,
станал·е пљачка и плен на наrпи~е дуrџмани љути;
490
овие градот зар ваш добро населен вчас ке го земат.
Затоа ти треба дење ~ ноке на;. ова да мислиш,
·
в~жди да молиш од твој·те с0јузници далеку елавни,„
да <;е едн_остојнb држат, даг' отстраниш тешкиот пораз .
f
i
Ваков му про~борил збор Сарпедон, _ а Хекто:р се
·
Веднаш од колат.а roj се оружјето на земја :pиmr
495 . две ,копја остри т.ресеј.ки низ ,,~ојс~ата . се'Р'де е
по,цбудувајКИ ГИ В бој И' CИ-1i!e~m ]а С't'Рашна'R
Тие се свртиле вчае кон АхаЈцит~ .е-пр~мни
здружни Арг,ејците иак ги ~дочека.л~ сме ''
Како Im'O плев~та ветрот ,ла , ~о.си uиз cz;,c
t
-1
500
тто
јата
11ото .
житото ко~а го веј,а~, а -·.llемет.ра ;Ryca ~
Л:лодот од плевата, дури вe'R{')@Bf1T: ~
.
ш1_1>еКН~Ј .
54 0
Јакна тој кога се сруши ору
.
· ги убил најарните
' , ЖЈето над
'I, ога л·ЈНеЈа
. е него ѕвекна .
Онсга синот А'ГреЈ' ев
;R::ретон и оној Орс:Илох, синов~=~ски мажr;r:
. 545
нивниот татко си седел во Фера н а ДиоклеЈа ;
богат во имот, што него а~фејс~~таасреелена добро,
· А ф ·
ка го роди
ОНОЈ
л еЈ, што широко тече низ пилскат 1)
: .
.
а
земЈа ,
ТОЈ си го родил 0 рсилох, што повељал мнозина
,. б
.
маж:и,
а од 0 рси,~оха син д ~оклеЈ
ил; пресрчниот јунак,
.
' vor~,
L„ · 1 Јаникот
е
,· ·
како што стоел, го згодил е
. лавен МенелаЈ'
,
о КО11Јето в·
'
потем А нтилох го ·FIОГОДИЈl М
кључна.та коок .
' А ,
.
идона вред
а,
580
СИНО,Т н
'ГИМНИЈ
'
ког' ОВОЈ'
среде во лактот со камен го
'
ниат ВОЗ'ач
ги вртел к
'
опитните коњи·
3
на земја уздите бели О:Ц фиљ rод~л; од рацете нему
,
удри по слепото око
·
)
Скокна АнтИ:лох со мечот и ;иш му паднале в ираој
од ДиоклеЈ а пак дваЈда се родиле синови б.лизни
'
Кретон и оној ОрсИлох , што знаеле се1~аква: борба'.
550
Кога пораснале пак, со Аргејците заедно пошле
во коњогојниот Илиј на црните ·кораби двата,
за Агамем:нон Атре.ј_ев и за · Менелај барајl{и
отплата , туку и двата ги грабнала ондек:а смрrгта.
Тие ко арслани два, што на вишн:ите планински врфој
555
една г ' изгледала мајка во горските· длабоки долој;
говеда одграбну~ајl{и и дебели овци и двата
трла и ман-дри им пустат
560
на љуѓето, дури и сами
в рацете нивни не' падн~·:г убиени с острата бронза;
свладани така 'И двата од рацете силни н' Ајнеја
паднале на земја- долу ко високи тенки ели. *
1
\
Над нив се co:жa.r.LJtrл тога Менелај , љубимецот н' Арес;
пошол низ предните борци наор ужан -в !\IIрачната
бронза,
копје трес еј к~-1; а нему .~У г ' о·снажил срцето ~р~с,, ..
в умот l\'IJiicлeJkИ му СВОЈ да џод рацете паДI:Iе . н А.ЈнеЈа.
565
Синот на срчниот Нестор Ант:И:лох: ,го догледал него;
Де:л од бojIIa сцена
5.8 5 -~вој пак тешко збихајќи од стројната китена кола
ничкум на 1'\.
П
пошо-л низ предните борци плаш@ЈkИ се мошне :за
-
~
!ВОЖДОТ,
1
за да не настрада нешто и не И~ г осуети трудот.
Оние рацете веl{е и ·о·етрите· коттЈ а rи имаа ~
.
590
готови · битка да бијат, устремени едни на ,цруrи,
570
5 75
Штом ги довлечкале тие в · axall скиФП' :габор тру, е
, .
ните 'lil:nyrapи r.в р>ац
двата ти фрлил~ кутри на: НИ13- ·
"-"":t' ·
.
- -- . , , . ак 'да се боfјат..
самите в првиdт р~д си ,с~ врат~_:rе _п , каќо А . е
Тога го убил'е оној Пила:јмен, што 6_и.л
·
·
од Пафлагонците в0ждоr:г, од хра
1) =
брите ШТУЈ.'""""'
на пилската држава, , так а · !t'
•
,
и дворецот н
.rрадот Пил, кај што се на0гал
"'.""'" .
на,nечена
,
·
.t'амења в прав се сруши и на теме падна.
редолго стоел тој вака, зар nоrодил в длабока песок
дури н;е .г' у;дриле коњите в прав и исфрлиле долу· '
нив пак rи шибнал АнтИл0х и шоrнал в ахајскиот'
Но . - ·
:
.
табор·. .
низ редQЈТе ги: видел, се заг:нал и провикнал Хект0р,
:;дцо . со Hi&ro п0шле и тројските јуначки чети,
до полководе:Цот тога Ант~лох_ ~е пр:ИбЈiIИЖИ , со6ем, ц,
туку Ајнеја не ги чекал ~в, а:в: и- е-мел да ~ил оре
кога ги догледал двајц;.;~. каЈ бf:~еле ~ еден кр~Ј др::;е,
-
595
0
ги предводеле нив Ениоја2) м.оmна и Арес;
laJреоа .говодржела
напред бесрамниот Ј5укот3) на бојот,
рацете па:к rрамад»ото к.опје го вртел;
:
и ~уку. сега пред Хехтор, а сета пак одзади одел.
~
1) со тенк -
иа 60
слонова ко11:ка (слоновица), зашто уздите iиле ygpa~amt
2 и IIл<:>ч1~и од сл0нова коска.
Ен и 0 ~ а е крвавата божица на војната (сш>}>. ro ерИ!Ј'етот
r3~т на ВОЈната Арес - Енијалиј.
) Йе]:!>с0нификација на бо3на:т,а врева.
69
600
605
610
615
620
625 •.
630
635
630 да не го дог ле;цал веднаtu в~иk .
.
иот вр т
м инал низ :~рвите редоЈ наоруж<iЕ:
в ИllIJielVI Хектар .
1',
·
у~ 13 е з ор на Ма ·
·
дека ке г уништел Илиј Јrеnоѕиде
к
Не.ц.аЈ,
и пред Дана~ците страв сеел, а Сарnедо~Јiеска:ва бронза
ние навис·гина празен му ве 1.„, м
„ н емоЈ. да м ' оставиш плен на ДанајIЏiтеЛ1iаn дylVIa.
. ·
ако г' · оставиме вака да 15еснее пун и еАсе врател,
стиот
рес
н о да се сетиме сега и ние на бесн
. ·
радостен, кога го виде, му продума УМИ' еин.от Зевсов,
'
туку одбрани ме оега; а .се1•не пак можам да YlVIpa~инe,
685
,
РИ!Ј амов
720
да
'
Вака му рекол, а вртишлем Хектор не одвратил ништо
туку горејКи од желба тој nрол\ета, за да rи збрка
'
690
веднаш Аргејците онде и земе од мнозина душа.
Дивните другари пак Сарпед6на 071; бојот · го з€ле
и nод прекрасниот даб н' ајги;;цоносец Зевсо го клале,
а јасеновото копје о,џ; бутот му г' извадил надвор
силниот пак Пелаг6н, што другар мил му бил нему;
дуn:rата г' оетави тога, а очите :мрак му ги покри.
Туку тој повторно вдихна, та г' оживел зди'от Борејев 1 )
r
i
ј
.
си Ја радувам милата жена и лудото дете."
695
душа дувајКи му нему, што зло беше г' издихнал
духоr.
Тога не оставал Арес и бронзооклопниот Хектор
ни да се в кораби црни Аргејците свртат Да бегаат,
ни против нив да се фрлат во бој, туку се отртапуваа
700
назаД, штом разбрлае тие, со Тројците дека бил Арес.
Кого ли прв, кого nоследен nак го отепале онде
синот на Пријама Хектор Jif бронзооклопниот Арес?
Прв божествениот Тевтрант,
705
а втор коњокр.1Тецот
Орест,
Трех и копјаникоТ добар Ајт6лиј и оној Ојн6мај,
Ојнопов Хелен, а потем Оре:збиј со сјајниот појас,
којшто си седел во Хила и мислел на имотот. мошне
до Кефисидекото езеро близу, а крај нето други
.
6иткаl"
в ака и рече, а таЈа Атена сјајноокаата
почу
·
Старата боFи~~ Хера, од Крона великиот· к
пришла ружаЈки ги китните коњи со зла ерка,
Хеба пак бргу ги клала на кола'Ра вит тните узди;
горе во ва~от гр~, Ш'll"OM не. сум можел јас да еи одам
назад во МОЈата куkа Ј1 в своЈа татковина мила
б
725
·
б
ите колца
бронзни
со рдици осум до крај на железната
1
Гобелки ) имале златни нестрошливи u-a ни
оска.
' ц
в пак згора
о брачи б рон:зани биле наместени да им се
'
чудиш·
сре б рени г:лавини иак се вртеле в обете стр
'
е едлоfFо стегнато б ило со зла'Рни и сmебрениани.
2) 6
r
рем:ни,
двете ~ак л:и'Fрила
иле извиени околу неа.
Оиwте-) сребрено пак. од кај опленот.:t) од;ело напр ед,.
златниот прекрасен Јарем го врза за крајот, а ремни
убави златни му стави, а Хера ги впрегнала в iap "'
~ие брзон~ѓи. коњи копнејКи за кавга и борба. ·
eb.
Керката н азгидон@седот .зевс пак Атена ја простре
преку т~тковиот праг СВО!l)та тенка и шарена саја,
nrro си Ја сторила сама со рацете вешто везејКи;
коЈ!Иу.ља потем еи вовре од облакобередот Зевсо
оружје облекувај.kи од бронза за плачната војна .
Преку рамењата пак си ја метна ајгидата китна
страшна, што околу неа насекаде етееше бегство
е неа биле и кавга и еила и потера rроз:на,
'
внатре и гоrавата била на грозната ала Горгона, 5 )
страшна и ужасна, белег на ајFидоносецот Зевсо.
Н:а глава шлем с11> две цевки и четири плочки си кладе,
златен, со в:резана елика на борIЏr од стотина градој .
В колата иламена стапи со ноѕете, коије пак зеде
претешко големо ј,ако, со кое јуuачките редој
Бојо1rци седеле уште во крај мошне плоден и богат.
А кота разбрала: r:naj а белолакта богиња Хера,
дека Арге/.јците мили И гинат во еиљн~та бит.к%
110·
И проговорила вч·ае н' Атињанката 2) крилатни
„Олеле, чедо на Зеве ajrи}ilioнoeeц, Атритвн
,
1) Б'ареј
.МОрје).
е север:t-Iиот ве!Гер {, 1 б~ра" од наwе110
2) „Атињанка" е бог.ињата Атена,
Атина, кој и ro добил името по А~ена.
12
*
73
бојни ги бие љутејки се керка'l'а с
Хера со камurикот вчас ги noтepa;Jilia ·no та'rка. 1 )
портите небесни пак, IllТO ги пазеа ~око~и)те бргу ;
сами, а ним им бил доверен Олимп и ~еи, . зарикаа
750
·
785
толку з·ар Јак имал глас, колку :педесет други мажи: *
ЛЈОто небо,
Синот. на Крона го нашле кај седи од другите скраја
„, Срамота, Аргејци, етрашливци грди, а навид)ј'М личм:и!
Додека диви0т Ахил се вртел во вqg ната евде,
нико~а не дошле Тројци пред о~ие Дарf(ански порт.и 1
на наЈвисокиот врф на Олимп со мноrу с:ртој ;*
коњите онде ги запре белолакта б<tн·иња Хера
oeFa nак скраја 0д Fрад0т кај витите брадо~ ее бијат. "
за да го отстранат тие и навлечат густиот облак ·
онамо тие ги терале нив низ збо,цнатите коњи.
755
'
зашт
„Зарем не се љутиш, Зевсе, на Арес за дрските ,цела?
Колкава ахајска
вој1 ска
и ка~рз~а ли не сотрел лудо,
не как' е редно, та мене ме боли, а тие се ситат:
795
Оче еј Зевсе, даљ ти :Ке се наљу-t-иш, јас ако сега
765
коњите потем ги шибна, а тие си летнале радо
770
775
коњите тука ги сопре белолакта богиња Хера,
од кола отпрегнувајки, и в дебела маг~а ги обви;
ним па1к Сим6ент им иу;штил амв~0еија полно да пасат.
Оние ирусале двете к<:> плашливи голап:ки ,циви, . ,
за да им помогнат бргу н' арrеј, ските мажи пека]k:И.
78@
А кога стигњале мак, кај што најмногу одлмчни мажи
слични на арслани силни, што јадат нева~н0 месо,
или на веирови диви што имаат пресилна сна::~
oкoJriy сиmниот тој Диомед коњокр6'1'ец се; в R "
застана т0га и викна белолакта оо·гиња~:
1)
2)
Како l{ерка на сесилниот и' татко Зев
Хорите се бо:2кици на времето 14 на
3) Епитетот
и:
800
„ Ајде пушти му ја сега Атена пленачката3 ) нему,
таја што најчесто него го терала в неволи лоши."
Вака И рече, та почу белолакта богиња Хера,
помеѓу земјата долу и небото ѕвездено горе. ·
Колку што маж може простор да види со својте очи*
седнат на виглата 4 ) горе гледајки во модроrгр :море,
толку бо·жеските коњи пискајки со кренати глави
скакале. Но кога дошле до Троја и струјните ,реки,*
кај што Сим6ент се става со с'Fруите GД Скамандар,
„Плена::qка" го нес~аАте
пленув· ањ.ето на победевите не:ЕфИЈ
4) Зборот „вигла" е овде упет
. ~:~
м:о1Ј<е да се има на]'уvав
а
паеrп
Z:'
'
Тога до синот Тидејев А.тена сјај:uоока стрчна;
туку FO за'Fече краљ0т кај е~зи'Fе . коњи и кела,
раната како ја лади, шт0 Пандар ео стрелата r' удрил .
прекрасен колцест·; го кинела тала, а рака му капна ;
ременот оној го кревал и црната крв си ti·a бришел .
Тога богињата сегна кон коњскиот јарем и викна :
кога . го пуштиле лудиов овој, што не знае закон.
Облакоберецот Зевс И одговорил тога и рекол:
.
Него го кинела пот под широкиот реме.Н од штитот
сребренолакиот оној Ап6л0н и Киирида лична,
Ареса тешко го ранам и истерам надвор од бојот?"
од неговото претешко коп]е се плашеле тие·
Вака велејltи на секој му разбуди срце и снага. ·
и прашувајки го вишниот Зевс, синот Кронов, му рече:
760
в Јmка ко , ерчнио'iF Стен'.РОр Ј!Uто rлa:eort1 му бучел к0
,.
.
еронза ,
805
81Q
„Вистина изро1дил дете 'Fидеј кое малу му личи!
Малечок беше во pac'Porr ':Fидеј, туку 0дважен борец.
И кога јас не го оставав него да в.nага во војна,
ни да се иушта К!0 ве;n;а, Ш'FО сам ffieз Ахајците еднаш
дошол к0 гласник во 'Felffia е12ед тие Кад~мејевци нолно,
тога му нарачав јас да се 11оети ве дв@ре.ц0т мирно ;
теd иак, имајќи FO смел0 ко ионапред срцето свее,
ги предизвикувал си'D~ Кадмејани иобе~~ајl{и
~секоFо лесно; зар таква: иомошница јас су,м му била).
Крај тебе ceFa пак lj ас ти с110~ ам и теб.е те чувам
и те повикувам радо со 'Fројците ти да ее биеш;
но или умор од те!!Шкиоw тру;.д 'FИ ЈЈ1О еовла~ап труц0т
или те држи пак страв не~ој беосрчен, та според ова
не си ти син на Тиде~, на борtDенио,rг синок ·Ојнејев."
СилниQrr иак ~и@ме:Ш; И <!Џ!~F0в0;рил: нејзе и рекол:
„БОГ.ИН>О, кер1~0 на Зеве ајFИДQНОСе~, јас сум: те :ИФЗнал;
за'Dоа: зffiop ке ти речам јас радо и нема да скрија1м.
Н!т0 ме са-рав некЈ~d ffie.ee:piЧ!eн држи ни некоЗа МЈ:\)За,
H(i) ти rи иомна:м ~tac уште но:раките Ш'FО ми гк да;де:
бранеше, ти да се t50рам со другите б~ажени бози,
но а~о керката мене од Зевс АфродИта ми до~де,
~0 мене меF;цан да дели, рја с е'СТра11а бронза ~:а ранам.
Затоа cera и сам се повлекувам а и на сите
.
друFи Аргејци им наредив овде да ведно ее збираат;
зашто jrae знам дека Арес рацоводи сег.а ео бцјот."
Нему му @дврати mак сјајноокат,а боrиња Атена :
,,]Мил Диомеду Тидеј ев ru .
нито од Ареса ти ни оД
то срце'l'о iVIae .
не бој се, додека јас су:РУГ~е бeclVr.pт - те сака,
Туку ај терај ги прво ко:и овде noIVJ.o::i~~oзи
830
.
865
одб:rизу удри, не плашI1 се ~е~ коnи-гuит~~~:,о~а.
ОВОЈ палавиот бог, превртливиот д свиорциот Арес,'
што ни под?бетил ед~аш со збор' и ~Х::тата беда,
Вчас ТОЈ на стрмниот Олим:п, боговското седиште,
.
стигна,
. против Тро~ анците .то.~ да се бо~ри, а ва~е~а и IVIeнe, .
се. га со Тро]р.ите тоа пак се здружи ,
835
д ве брани,
.. , го турнала Стенела од·
л, а од вас се одби "
в ака велеЈkи
ко
л.
·к
·
87'0
ла долу
назад тргаЈ уи со рака, а оној пак искочил в
В кола б
· д иомеда
, се качи~а дивен
еднаш
·
спремна за боЈ, а дабовата оека од тежина скрца
840
Тога Атена Пал_ада_ си подзеде камшик и узд~;
875
к.
првиот а}'Fолски Ј ун~ак, пресветлио· т син н·а Охеоиј ·
845
туку ја ПУШ'FаШ, зашт' Керља СИ бесрамна самиот
885
таја безбож:ниот шак Диомед ceFa, синот Тидејев,
против бесмртните бози го буцна да беенее лудо.
/
Од близу прво ја ранил по :раката Киприда в дланка,
после и самиот .~ене ме нападна ]Dавен на бога ;
туку ме изнесле брзи'Fе ноѕе, от' инаку долго
.
капата и' Аид ја навре, Да Арес не ј.а види силен.
Штом мажомор>@цот Арес ге дdгледал пак Диоме:Џiа
кад~ што жив.о"FdТ прво му г' одз@мал отеп:увај:Ки,
та му о@ завртил Право на тdј Диомед коњокр6те:ц.
855 . Втор пак е.е устремил 'FOj Диом€~, Fлаеов~тиот боЈ?еШ:,
право со бронзното коије, што .г' опре Атена ~ал~да~
в слабина, кнј 1nто се внатре опашува' долниот позас,
l
1
1
анде го _згади и рани и красна му расече к;шж:а.
Копјето г' извлеч~ на;а;вор, а ·~ре~ бронзовиО'Г1') i::;a,
мажи :во 6 а
8. 60 . колку што д@вет [ke ви~нат илЈаднс~~и
· ·
заподеваа.т..
или пак десет што кавгата аре~ ека Ја
. '
ј/Ци;
,Трепет и страв пак FИ опфати сите АхаЈiЈ!Ј!И и о "на.
.
си..rио =~аситиот Арес о
Ј
толку зар зарикал
· •н.-п ="' · .
о:
Каков е темниот мрак, од облаЈџм"Уе к
родил;
судни Ке трпев ј а:с маки сред FрОЗНИТе трупови мртви,
ИЛИ пак ЖИВ И без СИЛа Ке бев ПОД ударите брОНЗim."
А кога овие пак се прЈttближиле еден до други,
прво наД јаремот Арес го испружил бронзио110 к:еnје
и преку уздит~ коњски чекајки да душа му земе;
тоа со рака· го фати сјајноока беrиња Атен·а,
г' одби под · колата долу да попусто rtад:не nреку.*
поради нашата ревнос'F чинејки на љуѓето милост.
Сите сме со тебе в боб·, зашто безумна керка си родил,
пакосна, ~ofi аш'Fо вез ден за безб0жни дел-а се грижи.
88(\)
'
дивен, го пуштил да лежи огр@мни<Јт .о 'њде llерИфант,
850
показал ~~смртна .крв пак од раната кај му тече*
и лелекаЈkи се ТОЈ '!'1-У проговорил ~рилатни зборој:
„Зарем не ее љутиш, Зевсе, гледајkи rи дрските дела?
Другите боРови си~е , до колку што има на Олимп,
сме m потчинети секој и тебе 'Fe слушаме сите;
не И се противиш нејзе иак ти ни со збор ни со дело,
вед~:аш на Ареса прво ги бодна копитните коњи.
ОвоЈ го -у_бивал т~га огромниот оној Пер:Ифант,
Арес убиецот него ro убивал; туку Атена
та покраЈ Зевс, синот Кронов, со срце јадосано седн:а;
Ние боговите везден сме трпеле најгрозни маки
огињ~та краз
силно, зар носела богиња страшна, и одлич~н јуна
по зажарениот ветер, што лошо дувајки се крева,
таков бр?нзовиот Арес му личе.л на синот Ти~ејев ,
на Дио~ед, кога одел с облаците в ширното небо.
Облакоберезцот Зево пак го погледа мрачно и. рече :
„Ај не ми мрмори н!ilшто, превртливче, овдека седнат!
890
За:р си ми најмрз0к ти ед бого~те nrro Олими го држат;
зашт' ти се сек0га мили кара~а, војни и битки .
Срце нездржливо имаш и 'Fврдо ко мајка ти Хера;
неа ФДВ'ај можам ја:с да ја у15едам соеем со збоРоti .;
за~оа мисљ·ам и ти о;ц нејѕините еовеm cтpaдalII.
Но не ке издржам јао yuJITe долго да трпшri ти болки,
з,ашто о:ц м0јо~ си ЈD0д, ми те :род•ила со мене мај.Е:а.
Ако 0д бозите друг некој вака те родеше дрзок.,
кај 'WЈ!)анов~е;~:) ти в.elte QД.Змна долу !К:е беше.
:Вака велејки FO викнал Пајеона да го лечи;*
не.~ Паје0н му е~авил на :раната безбо~ни биљки.
(Ов@ј г' излекувал него, зар не бил то~ создаден
С114.Р'Ее:Н. ),
1) €ин~ви 11 е на: б0F Ура1н, а 'F0a се КрGЈн и Титаните, rшбедени од
еве и фрле:ни в0
а д.
·
77
16
Како што сокот од смоква го пресекол белото млеко
Вака И прозб?·рил т0.гр. на Елена вртишлем Хект6 . ·
течно бидеј l{и, та бргу се пресекло дури се меша-,
905
Час поте~ ИОЈ~е во р;омот, во којшто се живее до~е
вака и ово/ј· г' излекувал бргу виорниот Арес .
Потем г' и:скапила Хеба 1 ) и свидна му облекла. Ру?а;
тој пак си седнал кр ај Зевс, синот Кранов, светеЈkи
во .слава.
ту~у не 3а наЈде ТФЈ Андромаха белолакта дома;
'
та3а с0 детет0 зар и елугинката в убава ру,ба
5
Тога си отишле назад кон домот од велјаго Зевса
2
богиња Хера од Арг и Атена од Алалкомена, )
горе на кулата била~ ш1~чела тажби редејки.
Хектор u~~' кога не Ј 1 а на3де дома честитата жена
зас:ануваЈkИ на nра:гот кон своите слуrинки рекол~
„ АЈде, о слутинки мои , кажете ми право мене*
штом мажоморецот Арес го спречиле од људоморства.:~)
кај пошла од дома зар ~ндромаха белол-акта 'сега?
10
Дали до свои'L'е ~олв~ и .Ј атрви в убави руби,
или до храмот н Ате~а е~ 011ишла, кај што и други
многу краснокоси Тро]ки Ја мољат богињата страшна? "
А икономк:ата в~една му вратила збор и му рекла:
„ Хект0ре, кога ми викаш, да право ти кажам тебе
15
.
H!fTO до своите з~лви, и Ј а11р:ви в убави ру,би,
*
'
нито до xwaмom н А те~_а СЈ;1 отишла, кај што и други
многу кра@нок0си Трl!tЈКИ Jra мољат €5оFињата страшна,
туку до ~улата велја на Илиј си шошла, m:roм чула
дека Тро3анците гинат о:п; силната ахајска војска.
20
Тај а пристигнала веке до гр-адекиет бедем брзајКи,
слична на луда, а синот доилк:ата пак И ro носи."
Вака икономката рекла, а Хектар се заrнал од домот
назад по истиот пат низ убавите улицл сr.rројии.
Кога низ ширниот праг минувајКи од Скоо·сшrtе порти
ШЕСТА ПЕСНА
25
(Рапсодија Ѕета)
храбриот маж, Андромаха, Етионовата керц
Кога бојните редови на Троја~-rците попушт~а и ови-е веке се
општо молепствие на Атена во крепост·а . Овој бргу ги задржа бој
ните редови и отиде во градот . Во овој
бој излегуваат на меrд
Диомед и Главко, водач на Ликијците, но пред да ја заП:Фчнат бо
бата,. се сетија на старото· пријателство на нивните татковци и,
кога си го изменија оружЈето, си ги подадоа рацете и приаател
се разделија. - Хекаба пак и другите тројански госпоѓи: по сов
на Хектора и на другите Трој анци го занесуваат пеилосот (фу
нот) на богиња Атена во нејзиниот хр ам и ту•ка И ветуваат Ж
за спас на татковината . Во тоа време Хектар го бара Париса, ~0
корува nора~и неговото излежув ање дома и го враl{а на бо]
поле. Потоа Ја бара жена си Андромаха ...
1) Божица прислужничка на Зевс што ги служи
нек тар.
2) Стар град во Бојотија.
3)
=
к о· мор ец .
убиства , клања на луѓе; епо;р. маж о мор е ц
тој ЕетИон, што седел под mу1t11Ш1та ropa Плака,*
во Подплакиската Теба и над Ки.ли:tоfјци:rе царвал;
k:ерка од овега Хек-тор бронзошлемен имал за жена.
Таја го пресрете него, а назад слуrинхата била,
на гради лудото дете дрЖејКи го рулече yu:rre,
милиОт Хекторов син, што личел на убава ѕвезда,
кого:што Хектор го викал СкамаидрИј, а другите сите
-
Раздељба на Хе1Кт0р и А?tдромаха
готвеа да бегаат, гатачот Хелен го посоветува Хектора да закате
ст~гнал, низ коипrrо тој да излезе требало в поле,
многударовната жена го пресрете онде бузајkи
30
Астианакт, по тоа што Хекшо~:> л:о бранел сам rрадот. )
1
Тогаш го по;r~е.ц11а синоw. и аас ~ се нае.мевна м.OfIKOM,
а Андромаха крај мажвт заС11аИiла ео.лзи роне3Ки,
за рака потем го зела и зt5ор му прозборила ~e}ly:
„Хекторе мил
'
ке ми за:mнеш, кутар, со с·ВОЈаТа
смелост;
40
оти ни синот го жалиш ни клетата мене, Ш'Fо скор
45
туку с ал а ад , зашто немам јас татко ни госпожа мa'jl{at
вдовица твоја l{e ста!Iам, зар бргу Ахајци'11е 'Fебе
]{е ми те убијат кога ke срипаат сите, а тога
поарно в земја l{e биде да зајдам, заш;' утеха друга
за мене нема , штом црната судбина ke ми те зе~е
0
оти божески:от Ахил ми г' отепал милиот татко
70
1
и ни го разурнал градот киликиски населен Добро
ви:сокодверната Теба, та г' отепал и ЕетИон,
'
но не го соголил сепак . плашејки се в ~·вое'I.10 срце,
50
туку го запалил него со целата адора китн:а;
~шгила сетн~ му - кренал, а крај неа Fорските нимфи,
9
kерките н' аЈгидоносецот-) Зевс, испосади.ле б:рестје.
Јас во дворовите наши си имав седуммина бpalta,
туку в о еден ден сите си отишле д,о:лу во Аид,з)
55
нив брзоногиот Ахил, божескиот, г' истшла.л сите
крај кривоногите крави и врз бел0руиите овци.
Мајка ми пак, што царувала он'де под FO]p>a:"Ea Плака
.
'
.
откога заедно вамо со другата пљачка Ја довел,
назад ја отпуштил Ахил земајки неизброен откуп,
60
туку Артемида ј ' уби стрело.метна в двор@цот татков4)
Хекторе, ти си ми сега и татко и госпожа ма.Dка,
ти с:И ми братец мој роден, ти моето момче си младо.
Туку смилувај се сега и остани овдека в кула,
да не то оставиш детево сирак, а вдовица мене.
65
-
Војска кај смоквана дива ти клај, Запrго најлесно онде
мо~~т да навлезат в град и најизложен тамо е ѕидо
- - --'-'
1) Постојаниbт епитет го еп о ж а покрај некои боFињи
да го носи секоја постара мајка во патрИЈјархални<Уr етрој,
ната на господарот, на главата на семејството. Но, овој епи~~,.е
ж:еби: наследен од матријархалното општество,. кај што мајка
глава на семејството и во многу пого·.лема почит одошто татк
2 ) А ј ги да . бил спецt1јален штит од козј_а к0жа II!тo
врховниот бог на старите Грци Зевс и неговата борбена К:е:R
А ј г и д о н о с е ц е еден од најчест.иmе еиитети на: Зевеа.
3 ) А и д или Х аде с ' одн. А д ее викале п0!1Ј;Земн ·
на мртвите кај старите Грци, а џ0ранG тоа ffiи310 имеж0
господар негов Плутон . Аид на. „<;тд~огрчки значело .,Неви
в и д л ив.
.
4
)
АР теми да, како и нејзиниот брат богоrr Аполо
Ја замислуваа наоружена со л·ак и стрела. Кај Хомера;
божества се ~ретставени како безмилосни демон.и на емр
ги убива аха:~ските борци под Тр'СЈја1 а с~стр·а му Артем
з~ма дуµ~~т~ на жените..
С т р е л о м е т н а е на:јчес"DИО'D
т т со КОЈ таа подоцна се јавува и како· титти"IНО б-0же€!11
/во
Рече и испружи раце ко н син~ си светлиот Хе}.{тор;
100
рулекот назад пак в :Ј?ади каЈ младата доилка cтpo]lfa
исплашен солна липаЈ kи пред татка си мил, штом Fo
виде
оти го преплаши тучот и коњскио;г 0пЦIII на шлемот,
'
Тогаш се насмевна милиот татко и госnожа. мајка.
·
коrа го догледа горе на врфот каЈ страшно му мафта
Вчасокот светлиот Хектар го с~етна.од главата шлемот
105
г' остави на земја до лу, а ОНОЈ се СЈаеше сиот,
Откога синот свој мил си го баци и поигра в раце,
тој .му се помоли потем ~а з:вс и на дру;гите бози:
'
Зевсе и богови други, аЈ да\Ј1Те _ и син ми да етане
110
~осема достоен еднаш кај Тројци:ге, ие-т како мене
вака во снагата јак и да владее , добро во Илиј.
'
Некој да рече: од татка си овој е поарен многу,
кога ОД бој Ке Се враКа СО оружје КрВ·аБО В рака,
115
а мажGт ·Се сети и СМИ>iЛИ,
-
зашто не ке може никој да м' ис,прати пред време в
ОТИ ОД судбина, МЈ.'{СЉаМ, rHe Ке М0Же д' избеЕа НИК
Туку ај оди си дома и гледај си работи твои,
разбој И фурка, заповедај ТИ Ha r GЛ~ГИНКWi'е r CBOI
нека на работа одат, зц војнат,а пак ке . се - ~
мажите сите, а најмногу ' ј.ас, ЦIТ0 сме родени в
Вака пресветлиот Хектар И рече И m'1емо:т го
украс ен с опашка коњска,
а милата Ж!ена си
дома ~ртејки се често. и солзи ко река ронејк{f.
Час потем стигна во домот на ј унакоморецат
кај што се живее добро, и затече елуFинки
внатре, а оние сите з·апочнале т~'би да ре;Ц;а
Овие жив. rште Х~хтор -го т~~лв дома · му
не н8:деваЈkи се веке од војната .дека тоЈ наз·
пак ke се врати и спаси од силнитв а~ајс~
· 1)' Епитетот з· у н
. - .
У иец на ахаЈските
·
.
, .
·
· а к о м о р е ~ц го но€и Хе:к'I'о~ њаК!0
.
,
·
.
3·унац
и, помегу дРУ'ГИ'I'е и на назми •
другар и по 6ратим Патрокло
.
82
·
.
дtЈобој и~. Хек~~Р и. Ај~пт
·
АхаЈците се бореа ,досега рамно~ За:'Коn иа .м.ртвит,е. . .
eпorrepaa Хектер и Парие кега се в ИЛ!!О И' ус~ешно додека. не г.и
пе совет на Аrена и л·-олона' и
рати:~а на бQЈното поле. Хектар
&:.
·•
по IJaroвop на х
f;U•
•
кине . ""ОЈОТ,
rQ извињува најхрабрио
А
. елен, за да . го пресе ко.лебаат, а Менељај се јавува рат од ~зците на двобој,. Сиiе
Kor.a Нестор почна да · ги куди се . до, но rамемнон ro за.цр.жува.
влеку!3аат жрепка, 2К;ребот пцДна ~~в~~ат де;ет:мина јунаци и Из­
се - ~иЈа'11 Хектор и Ајацт и жестоко сеЈб~та е:~амонов. Фатf.!ја да
два;Јцата еднакви по снага и јунаштина
i>ea. се до пред нокжа, и
си изменија дарови .. На општата вечера' ~ на1одзади се одделија и
!{опаат телата на паднатите и да го утвр естој предлага да rи за­
на Т.рQј'анцит,е , ·Антено.р предлага да ск~З:Ч та орот„ На со~орот пак
Елена . со сето нејзино .богатство · П!арис
a:r мир и да Ја вратат
1~
одговара
дека
Тој
ниш
паднатите Тро.Јанци. . Потоа си rи зак0пуваат и едните и елата на
нито прост маж ни благороден човек, ll:ROM еднаш се
б
..
своето чедо, а таја го прими в · мирисни"Ее rради
„Не жалости ми се мен~, ти куwра, - пре~умерно сега!
130
(Рапсодија Ета)
~,I\PYPO не вр~Аа освен богатството, а -. на ова уште и
потем ја погали неа со рака и про дума дума:
125
СЕДМА ПЕСНА
IIГГОМ Ке ГО убие врагот, а мајка му рас.те ОД радост."
Вака велејки го предаде в раце на милата жена
с осмевка мила и солзи ,
120
':Ј
.
· '
·
, ·
:Iридаде. Ов.оЈ одговор и предл<;>r Пријам ro ноои дРУFИ
.;о
од своето ~е
ците и нареду~а прими~је, додека не rи закопаат и~~е~ на Ахаз­
~воите мртви, а ~ха1цит7 во .ис~о време ги обrра.цуваат кора=~~
.~~ и . ендек..ИосеЈдон ro .r'11еда ова е0 лутина. По вечерата се спушти
нокта во КОЈашто Зевс им ПуU!!та страшни rрмежи без цреставок.
.ОСМА ПЕСНА
8
борба и rи охрабрува своите одново д
.
задржуваат војската и rн враЈСаат нзr-Убе:омед, 0 дисеЈ и .Ајант ја
меда ro ранува ,Парис и тој брrу се повле нте попожаи, . 'Ј'УЈ'\У Ди?­
nак го "ранува Сок којш'l'О nafoa прободен :в~ ((он Rораби:rе. О.дисеЈа
и Аја~т му притекнуваат на помош на ранет:~вgrо K?n)e. Менепај
ваат да не .падне во трој,ански раце, зашто веќе r~И~еЈ и ro спаеу­
Од Парисовиже стрели паrаат ранети Махаои и Ев~аа~пкопен_о.
ro испрака П ·
ил, коrа
го виде Махаона во колата на Нестор
распраша за ситуацијата. Не.стор ro иЗвестува за те~~окла да ~е
и го моли: или . Ахил да им
т 01:Всам:.нот
по,11ождаа ·
. помо~не на л.ц1·ии"'е
......~ •' ·6-и
,и.
излезе со оруж)ето на Ахил и да rи заплаши т~~DУ .......е Н
1:.
r-J-~•• •
а ВраАаЉеТО 110 сретнува Е врипила ра·нет, ro однесува во шаторот и ro -лекува.
ДВАНАЕСЕТТА ПЕСНА
(Ра.Псодија Ми)
;
ДЕСЕТТА ПЕСНА
(Раriсодија Капа)
· Рас-каз
Аг амемнона не
за Доло-н
ro фака сон, та заедно со Менелаја од
ск ориваат Нестора и други rлаватари. Тие со нив заедно ВRШ
колка на страж ите кај ендекот . Тука итно се советуваат да
пр атат како извидници во тројански'от табор Диомеда и Од
исто Ереме и тј>ојанците ro имаат "Испрате;но Долон да m
ахајските планови,
страв
им го
туку
овие
ro
фа'!'~ја
откри ва целиот положај
на
кај
корабите.
Тројанци·те
и
кад~ се нај дува шаторот на тракијскиот крал ~ее. Дом
предав никот и потоа одат до леrалото на Реса. · Го зак
и него и неговите 12· друѓари И им ~и зедоа , про~уенн~r.е
ги о поменув а да
не
се
задржуваат
многу,;„
а
. Ацелон
Тракијците и Тројанците. ·ИзвидницВ;та се врака назад
ЕДИНАЕСЕТТ~ ~ ЏЕСНА
(Рапсодија Ламбдсај '
Од.11.:и·кување 'На :А~аМЈе-..4t'Но:н
84
и
ците, а росејдон на Ах~ците. ~ектора•. ко~што · и.М:~Й:iе навалено
други Тројанци, го ?дбиваат дваЈцата . Ајанти и друrи, -ra почнаа со
се повлекуваат ТроЈанц~; туку на пшзик од ПоЈЈ!идаман'r 'Xer.r.тAa
уште еднаш ги собра ТроЈанците и па_~ ~авали. Од ~руrата С'1'р ~».
lliEC~AECETTA ЛЕСНА
(Рапсодија Пи)
се устреми Ајант и се зафати силен боЈ, а -r~асов~те на вojcкJl'l'el}; а
двете страни јачеа надалеку.
о~
Расказ за Патро'К.11.о
ЧЕТИРИНАЕСЕТТА . ПЕСНА
пушти- за да. им помогне на Ахајците; ~ г: зам-оли АХила да ro
своето ор~Је, а му ги l'ЈРидРУ<ИИ и Мир 0 IЈУШти и му ro даде
Па:тtЈокло, кога ја виде Фваа: нес
да се врати веднаш штом К:е ги истера т,.,.~мидо.нцихе со препорака
јанците, коFа го видоа Патрокла во опр~~Ј.анците од- корабите. 'f,ро­
мидоНЦите, многу се упла}:Ј!IИја миеле]·'~ емата иа Ахи.па и ео. Мrф.
~и дека е самиет Ахил l'I
. трокло удри Јуначки
со св0јата чета и РИ
•
; , аго уби Сарпедона, ликијскиот војсководец и Pactepa Тр<панцrfl'е; mj
дот обид~ајКИ се да се качи на ѕидишll'ата потем се заrаа кон :rра­
· (Рапсодиfа Кси)
Из.л~амеи Зевс
Нестор излегува од шаторот кај што
ro лекуваше Махаона
се најдува со Агамемнона, Од~сеј1} __иr .ДЈ1о}\11еда, кои :ир~ се што беа
ранети, излегоа да го видат боЈОТ. Кога видоа дека Тр0Ја111Џ1те мио~
напредуваат и дека ги. потиснуваат -~х.аqцп:те,. Агамемнон се очај
предложи пак како на)арно: целата ВОЈСКа да си отиде од Троја.
0
нег о не се согласија другите главатари што г~'· Fl'Р,идружуваа. - Бо
гиња Хера пак сака да го одврати· вниманиет0 на. · Зевса од 6.оиm
и да ги ослободи Ахајците од трај анскиQТ ириll'исок, та го иа11U~
Зевса во гората Ида; овој се подава на .љубов . и заспива спа
во тоа време Посејдон ги охрабрува Ахајците. Особено ее 0
Ајант Теламонов; овој го погоди Хектора со еден· гооем камен
тор паѓа онесвестен, а ТројанцИте · го изнесуваат 0д бојот. €ii
Ахајците им е полесно да ги истераат Трајанците од кор'а6ѕt
ПЕТЦАЕСЕТТА nECHA
(Рапсод:Ија Омикрон)
Одбивање од корабите
Зевс, кога се раз·буди, гледа дека се засилиле Ах~
тераат Тројанците пред себе с0 по~ошта . на П0сејдон. Се
ради ова на Хера,.остро ја прекорува и И заповеда да ги ВИВi
лон и Ирида. Хера доаѓа на Олимп и ги наоѓа боговите
~а~ ги испраl{а Аполон и :Йрида до Зев~а на Ида. Кога д
3\Ј ~евса, тој ги испрати на боиште с0 нал,оr: И:рида да
ПосеЈдо~а, веднаш . да се r~•ргне, од бојот ~ да · не им по
на АхаЈците, а на Аполона да му ја изл.екува на Х
ro
.
· испрати п·ак в б.ОЈ. Ка.:Ј. ТроЈаЕците
Ирида и
rи извршуваат ПОР,аките на Зевса. Хекто.р предведеu
пак се пушт:и
б ·
· •
.,..~
·
в Qg и истеп~а . многу Ахајци а· д.PYll'Иll'
И • да .
исплашени нешто од него а нешто и. од ·егидаtа на АиФ
назС\д до к:орабите ,' Gera ·в к
корабите, туку Ај.а~ .
. .,. . ,._ .
· ~ .~„ ""Fq~ а~џ~те. се ~ру;даж.
и уб11ва 12 Тр0. ан . ит. , 11, ела:-10!fов , :сам : ЈЗ···одбива неnрИ:Ј;
Ј
8'6
ц
ШТ-0 се беа Пf)Иб-л.ижиле· се оrно
к
лон. Истиот овој б0r го наговори Хектоwа Д~ ro одб.и боr АПо­
Хектор ro послуша еоrот, а nа:трокло МУ ro поr: дочека Па~ома.
rарот Ке0рион Jil уц~:те некои јунаw1. Најо за 1:Ј8а и ytij~a дру-:
силата на Патрокло и Еуфо,рб rФ ранува, : х-:тор ~~о;~:дзеде
огледаа Ахила ш'Го се беше nojai:iI1л кај ендек
од ненад~на го ~олемиот страв се повлеко а, ~ Ахааците 110 доаес 0'1'
без оружЈе и од а Патрокла пред Ахил а. Beke ~е беше стема °а
11
мртвото тело н советува на Тројанците, преку нокта да се nов.ле~0.
Полидамант ::: Хектар и луѓето не с акаат. Мирмидонците го оn.л:~
тие в град ,
а Хефајс·r на Оли:мп радо при~танува да го l{o
1
куваа.т Патрол
"~и:Л за да 1~1 се .оддолжи на ма_~ка му Т~ида ~е
оруЖЈеТО за
х
'
„а
r
нејзините добриње.
1
1
'.
Ковачницата на бог Хефајст
:
(Хеф ајст со Киклопите го кове новоrrо оружје за AxilJ!Ji)
(стих
468-617)
В ака в ел еј kи ја остави онде и вчас до ме'ојте
пој де, ги сврти кон огнот и пушти да работат,
Дваесет ме ' ови веднаш в·о печките зеле да д
секаква пареа жешка и искри и чад
испуш
5 еднаш, дувајки му бргу, a:tt"' брзал, а други па
како ke посакал Хеф<:;tјст и делото, за да: с·е
Овој тврд бакар во QГHQT и мекиот калај го к
· и скапоценото злато и сребро, а потоа стави
10
на наковалникот1) велјо наке>вало, ; в ед:ната
теп_rкиот ковачки чекан го · зеде, а машата
НаЈпрво зап~:на шrито-r тој голем и јак Да
вешто длабеЈkи го еегде: наоколу сјаен .iМ
l) Подл0Ј'ата на „нак0валото"
8.8
т.g. на наков.ална.та.
1
50
В аЈ1ИШ'11а златu,„
' nrro биле облечени
.
·~„~
дв
еми двата с ору2кЈето како што биле '
лични и го5л зч и два;а а љуѓето поситни биле '
б
·
р есветли о у
. ..
ата од злат
п
55
О
nоскраја ГЛаСНИЦЈ>1 јаСНИ ПОД ДрЈзо СИ Г0'1'Јзеле руче.к,
голем што заклале вол и го зготвиле; жени пак онде
е пак кога дошле , каЈ тре ало, в заседа скриu.~ца,
'
•
Они
ај што за сиот им добиток поило било
на
река,"
кседнале
онде · облечени в блескава бронз~·
веднаш ..:>а
.
'
лк
подалеку од нив извидници седеле два:Јца
за работниците ручек од бело им мешале брашно.
95
ма е~ твајки да видат витороги крави и о~цп.
6
ставил о~ кала], а до неFо патека била сал една,
весело в свирол ~виреЈkИ, не сетиле з аседа скрИIU:ца,
Оние догледувајkи се стрчале потоа
ргу,
зеле да тераат стада од крави и буљуци красни
од
ш:то гроздdберците онде од лоз~ето иделе ~ад;
100
б елоруните овци и овчари да отепу~аат.
.
прекрасна Јiинова пеена, а тие го гмечеле rроз.дот
105 придружувајk:и со песна и писхот и сложно скокајКи.
Прет.ставил уште и стадо ед ~~ави uравороrи овој:
ЗастанувајКи започнале бО'Ј покраЈ речните бреr~ј
кравите биле од злато и ~~лаЈ направени сите,
и со бронзовите копја удирале едни на. други.
Кавгата бојниот Букот и морната МриЈа се нашле 1)
едниот ~ив скоро ранет и другиот читав држеј!Ш,
70 третиот мртов вле:чејки за обете ноѕе низ бојот,
к;ако од брлогот тие мукаЈКи на пасиште ПОШЈiе
покрај жубе,рлива река и оние трстики тенки.
110
а меѓу првите крави два арслана силни и страшни .
ЗFрапчиле бик еден рикач, та зарикал заr.qшио ово1
Онде се збирале тие и биеле, ко да се живи,
и си гИ тргале едни од други цаднатите мртви.
75
широка, мека и пло
триш што се ора со ред, и земјоделци во н~а м:н
ѕевгари волој терајки и тамо И ·вам:о вртеј.ки;.
кога ке ст:Игнеле тие врвејки ја нивата до кр~а-Ј,
НИМ Ке ИМ дојдел пак МОМОК СО_ КрОНДИрОТ В раце
медено вино да пијат, а тие се · враќале назад
80
да ја изораат докрај длабоката нива сакајR:и,
та се црнеела назад на вистинска се ирил1еrЦ1.ј
макар
што била од злато; тоЗ -- срабо'Fил чудеG
Претставил уште и имање царсно : надничар
r·
жниеле с острите српој, -~то~1F' и:м:а.ле· в ·свеи
85 едните откоси долу си паѓале -на земј~, ре
дру~ите в снопови пак ги „в·рзувале момчиња
троЈца со ред сноповрсци помагале. з·ад нив
оделе КЛасој збирајки и на раце п~лно носеј '" .
r.
туку им давале ним, а rоспо.r(арот -ЖезоЈI {jR
(
ј
1
90
застанал молкум молчејки и - rле~аЛ со радо.
1) Мрија =
90
е
·
мрт (в . во „Објаснени}ата"}„
Четири кравари златни со IqЈавите оделе в~
по нив пак · ~уч-иња де13ет брзоноги следеле вазад;
на плеКи превез носејки од крвта на момците ЦР.Ве
На него претставил нива тој
слаткиот плод како мед си ro носеле в плетени крошни;
· в сво,јата форминга јасна пеејки со нежен rmicoк•
Мом:ците кога ја чуле каЈ кравите велЈата врева,
65
младите моми и момци мислејКи си младешки мисли
а во средината пак едно момче им свирело страсно
.
како што седеле напред пр,ед соборпт, рипнале ведва~ц
на лесноногите коњи rонеЈ~И и в:ч~с ги пристиrна:а.
прекрасно златно; а о.нде оvесени гроздови црни
стоел~ по-r,црени еите со СЈ!)ебрени стапови: сегде;
црн бил наок;о~у ендек, а оrрад11 околу него
~:е ~злегле бргу, а ?,О ними овчари дваЈца,
60
Претставил г'олемо лозје преnоЈIНето сето со грозје,
влеч:ен. од лавот, што ~ero F0 з?ркале иси. Ј1 lfOllilЏI;•
Н5
два:та пак раскину.ва'јКи ~а вел:Ја а кожа~~'
црева и црна му 110~тале крв, а ~арите оид
иопуето брзите пси му rи пуI!Ј!ти:Пе iro
еле,
. овие пак од лав0Зте се ш
туку ' си лаеле е>лизу. ето
Гlрететавил пасиш11е Ra
исткаени сите, од маслото1 ) Потсветнув.аЈ·к
·k'
,
. ц.Ј.t·,
ави венци носеЈ и, а мо.мци re мечо]·
момите уб
б
_
краен 0
130 зла;Н:и си носеле сите обесен:\i! в сре рени ремни;
ДВАЕСЕТТА ПЕСНА
сега ке стрчнеле напред со ноѕете лесни и лесно
сосем, ко нарачен вител, што веur~'-ИОТ грнчар Се· е·.
си го _обидува вчас и завртува R рацете лесно; · ;Ц 1lt~
135 потем k:e стрчнеле назад во низови едни кон дРУГЈt·
околу китното оро се собрало множество народ
1
за
пее]·~'-да ги гледа ' а сред нив
. божескиот певец
,
~
после му направил оклоп, шт.о светел ко зажаре~
~
' .
oro
потоа шлем му изработил тежок за главата ток 0
145
'
N!Y на:м:естил: в wка·
најсетне објала нему му сторил од мекиот калај.
'
убав, изнакитен
вешто, и златна
Откога куциот мајстор го свршил оружјето сето
пред Ахиловата мајка го крена и остави оној; "'"''~„
таја с-и слетала. пак како сок.ал низ снежниот ~
150
блескаво оружј ·е сјајно носејkи од мајсторот Х
ДЕВЕТНАЕСЕТТА ПЕСНА
(Рапсодија Та•в)
Отк,ажување . од z-невот
'
Yrirтe од раното утро Тетида му го донесува · новото
сина си, а тој ги собира Ахајците на собор и им изја~
се срди повеке на Агамемнона и дека сака веднаш да
На - ова собрание Агамемнон си ја признава грешката и м
на_ Ахил даровите што му ги беше ве!<;е ветил цреку ".ЈЈ'
сеЈ и Феникс кога г.и испрати кај него-. Ахил и не м
роните, тој саќа веднаш да влезе в 15ој; Одисеј QДВ8
дека тоа не . може да биде веднаш„ зашто војската
руча , а не да оди гладна во борба. Агамемнон ги П•
и кога момците ве:Ке ги донеqоа ; Ахил г:И п·рима и rи
ги однесат в шатор. Покрај даровите Ага:мемнон му ја Ѕ
и Брисеида
·
·
и го виде Патрокла: мрт~
· Ко га таа дооде
та~и. Другите ручаат, а Ахил неМ{е да јаде доде~а и
сво1от друга:Q; за да не ослаби Атена му· влЈва c·~ara.
на кола неговиот к
К
'
'
оњ
сант му претскажува с-о човеч
наскоро го чека смрт.
1 ) ТО'а е специја
·
натопувале алишт
лн.о миризливо .масло со кое
ата КаЈ старите Хомерови Грци.
92
Ахил коЈ
6
и м.о.ЈЖел преку суд инат-а да за разур,ке Троја. · в
0 ..,_
Уште и силниот ток Океанов го претставил ХеФ,ај-ст
надвор на самиот раб од прекрасниот штит на А:хи ',
б
З€вс ИМ . ПОЗВ0:ЛуВа На бОl'ОВИТе
Да ОДаТ на 60'"WTe
.
w•
и да им: цо,-
магаат и.а бво~ските, како КОЈ сака, со ц~л да ја qсдаби силата на
на земЈа, _ не ото грми и зе.м~а1Га се треее . На е'Ј'раната од Axajцwre
се превртувале онде, шт~м песна ke запеел оној.
Откога пак го изра отил штитот и rgлем и тежок
Борба иа бо~овите
го послушаа .Зевеа и сл·егоа од О111ммп и .во ниви„
зашоrови'1е
·
·
б
· ""' ......„... ,
1Ј!О идат
в тамбура свирел; а дваЈда пеливан,и мегу цив среде
140
(Рапсодија Ипсилон)
застануваат бог0ви:rе п0-сеЈдон,. Хермес, Хефајст, Хера и Атеиа а
на страната на ТроЈанците. AI?ec, Аиолон, Артемида, Аф~одита, Лет~ја
и Ксант (Скамандар). - АЈнеЈа, наговорен од Апол01rа, изле_rува да се
бори против Ахил, туку Ахил ~ргу ro _надо.Ј.Ј;ЈЈ.- и за малку Ке го уби­
еше, ако не г~ избавеше Посездон. Tora~ AXWI ~ сврти да убива
Тројанци . и м~~У другите о.ц негова I?ака падна ~лидор~ синот на
Пријам.
Сака]КИ да го одмазди -сво1от бра„, XeJВrOl) излеrува пред
АхиЛ . Ахил и 0веrа бргу К:е го пОбедеше, да не~о"ЙЗбаВеше Аполон
покривајки го со густа магла. Тоrаш Ахил почна да 11И сече Тро.јаи­
ците
без
милост
и
да
гл тера кои нивнио'I!- врад.
•
од градските ѕидишта го викаат Хекто
1\
Татко му и маЈI~~ ~ку гордиот Хектар не може да го lianp~a Да е~
п овл·ече во град
'
Ј" Ахил но Хектор кога го виде се Yn 13 ~ 'l>o•
' по него . БидеЈ!Ull
· 1~-- му било
'
Во часот се д а Ахил "се ,загна
nисJla11Iit q~
фати да бег~,
а загиие, А тена се престори на брата му Д atto ~Q
обл иж и
хектора овоЈ ден д престане да бега и нека се обиде со Ахилае~tФ05Q
и го ~:аговори не~а ија и фатија да се борат и тргаат на 6<?6111,
цата Јунаци с% ~рнајодзади не го надбори И Не ГО уби Xei~~O
поле, додека хиото на убиениот Хектар за свој'ата ко~а, так: тоРQ;
потоа го врза тел ше од земјата, и го влечеше вака до а~ а 1111\'о
гл~вата му У~~ра го сето ова Тројанциrе љут.о тажа~, а в~Cltit~
кораби. Глед_аЈ и
, жена му на Хектар.
т а тко му, маЈКа му и
'
1
Хектар се оруЖа за бој 1(во присуство на Пр:Ијам
Брзиот Ахил ГО:fј:еј,ки FO ХеК:тbра напаѓаЈI
Како ~то пее коЕа вие в0 rората е:.11ен-е;е
штом ke гог истера надвор 0д мекото нег
после низ долови него и дресеки rорски FG
5 она пак, за да се скрие пр~Д песот, се збрал
туку надушува овој трчајки по трагата в
___в_ак_а_и Хе-ктор не се скри.л пред брзиот син
се обе~ Ахил многу ~'есто во ИЛија~ата
ежува со неrов"Ото еQпствено име
94
dl.!11011~
т ку ти почекај сега, почини се; ј ас пак ке liloj~
наговорам ХектарАда подели
со тебе меr,ц af{
'1'1
·
се
хил Ја посЈiуша радо.
·
ака
.
.
б
,,
на потпрен на теш кото к о пЈ е со
ронзана tl4
за ста
. ·
•11Jt
Т аЈа
. го о стави него и поЈде,. кон дивниот Хектор , ~а.
ема слична в о става и (] асни от г лае на деИфоб .
сос
,
6
б
. .
Застанув ајkи пак лизу му проз ори крила1'·:аи збо .
45
Брате навистина мошне те с?отерал брзиот A:>f~ Ј)о~:
"колу градот
'
на П риЈ. ам гон е]'k и со б рвите нозе· JI '
0
.
'
6
'
но да застанеме даЈ: да г о д и еме пречекувајRи."
40
У
да го
В
му рече А тен а, а
80
85
Тога Й одврати~ неЈЗе големи от вртиДЈ.Јil)ем Хектар :
t,
50
„ Најмил од бр аkата ти , Де~фобе , !iапрец ми беwе;
мене од дец_ата · сите што .г има Х~каба и Приј~;
90
сега и п ов еkе ми сљам во паметт а, Ј ас да те че~ам
зашто с е осм ели ти, шт о м ме даг леда , поради мене
55
'
надвор од градот да дојде:П:, а другите внатре осmанаа,"
Н ему му прозбори пак СЈ а1нооката богињ а: Ате :
Брате
навистина многу ме ~ мо л еа татко и :ма~1iѕ;
.,
колена о бгрнуваЈkи, и милите другари ие-rо ,
онде да останам 'јас , зашт~ премногу · сИ"Fе се
"
'
'
95
туку од силниот жал ми с е топеше срцево вн
60
65
С ег а пак , дај да се бием е смело и никако НiИ
да не го жалиме туч от , да видиме , може ли д1
н ас да н е у бие сега и крвав·а адор а свлече
по крај корабите или ке падне од тво.ето коп;'
Вака му рече Атена и итро · го заведе напре
Еден до' друг се приближиј:а по'Dоа двајаа;а~
прв му проговорил н'
Ахил големиот вр
100
115
120
125
150
155
дека ке ост.ацеш жив,
130
160
135
140
170
145
180
„ В ис тина добро те знам, штом те видов, не т.ребаше
Тебе
да те наговарам јас , зашто железно срце си имал.
Помисли, да не те казнат боговите поради ова,
185
оној ден кога Аполон и Парис, иако си силен,
:Ке те отепаат тебе демнејки кај СкаЈски:rе по.р'FИ."
Колку што тоа го рекол, го покрила Хекл.~01ра С'1'4!Ртта;
душата веднаш од трупот му летна и дојде во Аид,
скрбна за својата судба, што кревката млад@ст ]а трати.
190
Дивниот Ахил пак нему при се што тој умрел: му
рекол:
„Умри ти сега, а јас ке ја пречекам смртната Судба,
кога ке посака Зевс и ,бесмртните богови други.
Рече и г' извлече тој од мртовецо'l' бронзнот.о :копје;
на страна · г' остави ова, та фати од плеКите Ахил
195
да му ја свлекува тогаш крвавата одора нему,
Другите синови пак на Ахајците околу н~го
трчаа за да го видат и ' да · и се начудат мошне
на Хекторовата снага · и лик што возбудува в~схит;
туку не можеше · тога ни· .еден од нив да се здржи
200
1
и да не го удри 'rPyh oт на ~ектора, макар и ' l\fP'POB.
Вака пак некој ке речел гледајКи во другиот ;б\ЛИЖеН:
„0 леле, вистина еrга е помек на пип9ње Хектор,
отшто корабите кога ги пале.Л со жешкиот оrон. '.'
Вака ке ре~е:л и за:етанувајКи ке удрел по трупот.
205
Отко·га него г<;> свлед:ол, боЖее:kиот брзон()r АхЈш
меѓу АхајцИ:те станал и прозборил кри.латни збоЈ)ој:
„Аргејски војводи мили . и вие nре..zuзодници први,
њога боговите дале Да. мажов ro евладаме овој.,­
многу 'што направил: зла, ~олку ~ој оД др~rит~ си
210
да се обидеме ајде ео <:>ружј·е о:кол.у rрадов,
за :Да разбереме ние, на кGј у·м се ТрG.]ците cera:
дали висо'киот rрад ке ro трат.а11, wroм За1rина ХекТО
И:ли ке останат онде, иако ro не:маат .lfe,ro.
Туку што збФрува умов мој €0 еебе се:па з·а ова?
215
Покрај ~орабит.е наши н~по>Fре. бен неи~кан :лежи
Патро·кло, когqrЦто нема да r' изумам цеЈ1Ј1от ЖЈФ.
дури кqлењата м:ои ее двuжат и :мене ме држат;
дури .и В· Ад, кај што ,заборав :мртвите долу rи че~
ке си го спомнувам· јае дури ондека :милиот друrа
туку јас не жаљам толку за сите, иако ме бо·лц,
255
колку за едниов Хектар, за коrо ке м' однесе в Аид
тешката таrа. Еј камо да умрел на рацев_е мои!
ке се наситевме барем плачејКи и тажејки ro неrо
јас и неговата мајка несреКница која го ро~. се
Така плачејk.и тој рече, а љуѓето по џe.rq липаа.
260
Тога сред Тројците зела Хекаба да тажи и · реди:
зоо
265
305
270
310
275
315
280
320
285
325
290
1)
1.02
= со убави пл:етенки („леса';
п:летенк~).
1
спиел в креветчето свое, на дојнички1 ~ преграТКЈiI
.
в
335
своЈата
:мили,
постеља
мека,
задоволен
в.
срце
од
сладост.
Сега без милиот татко што останал ~огу: l{e страд~
наш Астианакт, как' Тројците н~го по ир~кар го
викаат
-
зашто ти caivr си им бранел . ~ пор~ и ЅЈilд~т.а . долги. -
Виулец црв l{e те јаде, штом псине с'е насriта:т. r.лqдни,
340
гол тебе, иако рубата твоја Т!-1' лежи во дOl\'IOT,..
тенка "!'1 м~л~, што неа ја создале р_;::~.цене -:Ж~IФ!}И;.
затоа Јас . ke Ја изгорам сета вр ,же1цкиdт .огон, , )
,
·
штом не ке ти служи веkе.; зар . во неа не~а ~Џi ,ле~Џ!!!,
туку за твојата слава да ?и~е кај 'rР<!ј~,Џ;(_и. 'fрdј,ки." ·.
344
в.ака СИ. рече плачејКVf, ~ а . ~ените по н;еа JIJ.ff;Iaa.:
ДВАЕСЕТ И. Т-РЕТR- PIEG:НA
..,
...
,.. _
f
(Раnсод:цја, Пси) ·
. · И ipu в0 чеет tt·a 'Л_ifТ.Po'К.n.d
1
1
(П..ОА . д'Иi!анет
104
~05
10
15
25
30
35
· i) т.е. вО' ч·адоРQт (=
2)
10.6
ша'Р:О.рот) на .А:хИл.
= заеебно, оддепн~; на етра·на.
,· 90.
95
105
110 '
120
1)
= 0т,Fipe:r.нane,; ос\ЛобоiИЛе Q\Ц јарем:ОЈr.
155
„АК!-
1:9р
16.0
~([)(!)
16'5
2(1)§
•
]70
175
-
НН·>
2~5
nrro ~ ro бранел и IЏТИТел и жени и луде:чки деца,
Хермес си отишол тога кон Олимп ':Високион скра]·а.
што }ie ги одведат нив в издлабените КОЈl>аби брrу,
Зоl?а со шаф~анов пре1:3ез се разви над целата земјаt)
ОвЈе со пискоЈ и плакоЈ г.и терале коњите кон град,
маските мртовца пак пренесувале; нив не Pi НИКiој
разбрал сред ма\>Кине - друг ни од краснсшојасните }КенИ
преди 2 ) Касандра, на златн а Афродита штФ прилега .
230
'
'
_
'
265
за рака и ке те фрли 08 :куланаi в претаЖна ~опаст,
насрАеН зар дека Хектор му от.еnал некQrаш брата,
мошне.
270
од Хекторовите раце и каснале земј,а с-Ф заби,
оти :Милосрден таrrко ти не бил во љ~ана борба.
писнала тогаш и силно низ цела си ви:trnала града:
Затоа народот плаче низ градов.. А жал · ти и таFа
„ТројцИ · и Тројки, излезете еј., да го видите Хектор!
на родителите сега им донесе безмерна ~аwна.
Хекторе, најмногу мене еи м' оставил маки и болки,
ак'' сте с' израдвале еднаш, од бој. кога жив се вракал, *
275
зашто бил голема paДbc!Ji' за градов и целио'т народ,."
ниту си прrоборил паметен збФр, за да :по него веч~m
жена ни маж, зашто сите ги свила неутешна жалое~:
ми те сиоме~ам тебе плачејКи и дење и воК:е.
Вака си рече тажејКи, а жените mo неа лииаа.
Најпрво милата љуба: и Роспожа мајка над него
280
коси кинеј·Ки си скокнале в . кола со красни колца,*
И ве~е целиот ден ке го тажеле Хектора ·тие, ·
се дур не зајдело сонце пред портите СОЛЗИ' ронејЈiи,
да не му стариот Пријам на народот од кG>ла викнел:
285
;;Еј направете ми иа'l!, да со маскиве минам, т.а сетне
Ј.{е с 1 изнап.Лачете сите, штом него l{e г' однесам цома."
Сред нив пак тога Хекаба започнала тажаЈта долrа:
„Хекто:ре, најмили сине на моево орце од сите,
Зашт' брзоноrиот Ахил gд ,цpyz'!fie еинов,11 мо,И
коrошто фатил го цродал одо:џме шумното море,
в Сам и ;на Имб110
на изрезба~иоr:v трон го п:оложиП а, :иeвr.w'De покрај,
-
тажалкf!!: Жа,лни да Почнат, ги клале, а по11оа песна
255 ' претажн~ ределе ти~, а жените тажеле :п9 :нив.
290
· T0Fa' сред Нив , ~ндро1У1аха 6iел:ола:кта почна д'а реди:
в р1ацете гла~а др~к~'ки. од ХектQра јунакомор~ц:
0Д ,гроб~
Cera пак свеж како роса и пресен 'РИ мене ми .лежиш
в дом приле~аtјКи н~З!- маЖ, шrо еребренолаm01Е не~
Вака плачејЙ:и му реќла и жал0ст ,незадRжна к~на.
Ио нив пак Елена: трета заре'дила а:ажа:ЈI<ка тога:
Што ' сме го родиле ние несреlfilици; н~ мисљам дека
младост ке ДОСТИFН~ тој' .заре градов Re пропадне прво
295
~о темељ,, 'к:.Фi~'а ми за:гица ти, надгледувачоrr .неrов,8)
„Хекторе, девеI>е наЗI'~'Ил на срцево _мое о~ сите;
сопру;r навиетида мQ!ј бото~~ е Лле:кеандар,
в Троја што мене ме.-довел, еј камо да заrЖЈев нМЈР.ед, -
, 1) Убава епска с<Лиња за црвеникавото небо во з0ри'11е, пред да
.
„
види и пропаста на Троја).
3) = личач; лелал; гласник.
4) т. е. на l'радот :(Tpoila~; 'Неговиот зашти!l'Ник.
112
r0
Фојбо Аполои ro убил од €5лизу ео свои-Ре сТ{)ељи.
„Млад си го загубил векот, еј мажу, а в;Цовица мене
, IYI', остав,а:ш В куl{и СО дете се уште BQ лудечка В0Зрает,
·
2) = п:ред; п0бргу о:д. Касандра била претст.авена ~ако да
.воен во себе пророчки дар добиен од бdг Аполон (можела да за пред„
чадо). 1)
р.'ОЛrО тој') 0колу rрббот т.е _влече~ на милиот др~ар
Патрокло, што си му r' уб:r&л, но еепак не
диrиал
Кога го внесоа тие в0 елавниот дом, тога нег9
yrpee со'нце'l'о.
» Лемно, mте вез~ен е завит:к~ . в _
Т~е пак, отКоrа дуЈ:Uа ео острата бронз~ ти_ зеде,
Ш тоту:ку рече, се тргнале тие и колата мина.
~6'0
11
додека жив си ми бил, од бо.г(!)вин:е љу-15ен ми 0еше,
за тебе бриrнеа1) тие и в еамаrра судбина емрwна:.
за глава · него, го зе,ле, наоколу народо~г плачел.
250
,
· зашт' не си ми подал раце на иостеља в мир ~ајКи,
Штотуку 'рекла, а НИКО.~ не останал онде во Fрадон,
f;Ѕлизу до портите дошле, мртовецот к·аде' l!I!l'Г~ мине~.
245
или пак татка иљ сина, LЦТО паднале мноrу Ахајци
Брата си *ога -го виде кај лежи на маскине в mдар,
како на колења стои со гласникdт, градскиот викач.з)
Z40
k:e вршиш,•
мачен ОД F<?СПОдар свиреп; ИЉ некој Ахајец Ќе фати
Taija се к~чи на Пергам и догледа мили си '!1атко,
235
а меrу ними и ),\{ене, :но ти, чедо, или ке цојдеш
со мене, каде што де.па нед0стојНЙ за!!)
8 Иаијада
. ОБ.ЈАСНЕНl;tЈА И ТОЈIКУ'В:АЊА
С:Ите онИе стихGви зад кои ее наоfа 3
оригиналот ~е беа чиет,и да\к:тилси:и Х1ексам нак на ѕвезд~а (*) 80
имаа сш!>~деЈ во иеттата етапка, и така rи . ~_и но спондеЈсЈQt, т.е.
скиот превод. Како се тие многу поретки 0~ а~адовме и во македон­
а и понеобични, см~тавме за ПО'Dребно да г~ 3ТИЈ.tскпте :х:ексамет.ри,
ориrинал:ца фQрма и на нив да им Сi>брнеме нар адржиме во нивна'Ра
. ѕ:едонсж:Јrот читател.
очне внимание на иа-
јунак зад
од
раката
t ocnm
е
превод
за
грчкиот
во Троја, 1;UTO станало причи­
збор „ ксеинос ". „ Гости" се B'Pr-
на за 'FроЈ:анска111а војна. ·Ко­
, кале .двај ца · луѓе кои ЖЈi1вее ­
га паднала 'l)>oja, таа се ·вра
л е да л еку еден од друг и се
тила ео Менела~а ве Лакедај:
по сетувале .и пријателски се
пр е'!'!екув але. Во :најстар о вре­
мен (Спарта~ .
Епејци биле житеi!liИ на север. на Елида на Пелопонес.
.
Ереб е име на иедземно"Fо Аидо­
ме дуѓето упiте немале rостил­
ници, и ·коrа патувале и иде­
ле во непознати места, некој
или
од
порацо
ве царство кај
ИЈП:t: нов при­
ле
мазднички божества во под­
ro врати применото госто­
љ~е и вака
r
се склуqувале
траЈШI DрЈ,tјателства меѓу JIYre ОД разви области Ј!! Земј и,
пш краишта не
ниди т.е. „,чобродуmни" за: да
не rи налутат.
е ни до дене с
етер бил најm~стиот и најсвет­
лиот небесен простор што се
( „Виш­
нао:ѓал над .облацит,е и воз­
ниот .Грмник: " или „ВИИIНИР!l'
Гремов~ ")' се на;ј честите е­
~от.
питет-и на З.евса ~акd1 qог ·на
молњата
и
, грмртев ~а,~а.
Дајдал или Де.Д~.11 · биле 'hм.-е на
nиei'tye;н ' ~т~~:И , , УМ~~~ и
.11Радит,ел :tia ~Е!ИТ. : ~а~о· · н~110Г
во1
· љае:и;рин,, дело cel ,спомн~ва
!11
1! „
1
тот, , 6rромна ..зг'ра·~~ p(i) без-·
бр0ј соб:И ·и , ооСlЏЏi~ци П;1'ЕО. му
ја1 изг.ра:цил , на крал ~ицоа за
да
ге.
за.т,вори ч:уд9ВЈ\1Ш'liЕ:!~О
Мино!l!авро, За1Fворе:а на• Крит,
'l!Oj успеаЛ! ;ЦЗЈ наира•ВИ КЕ!ИЛ-
1
ја за себе Ј'1 за е.ина си И:ка.ра
и со· помошта на овие да из­
беrа од Крит. Во митот за Дај­
да'Ла и Шара е изнесена ;пр­
;в_ат.а иАеа и •желба на човекот
да, 110 _ овладее ' и в· оз.Ц.уЏЈН:и9т
прос:rо,р,
дмек:rиетец или да:љвометец и
.Ца.,лекубрЅвец 'се еИ~ите!l'~ на
15pr АИо~о·:ц, ка:~Р 64r . на д~- ·
;вот. И eecfma м.у :А:р~еии~а · се ·
вЈ:fК;а'ла ;,ст-релом~на" .' '
1.18
хако
многу
страшни
б'ожеетва и
нивното име нерадо го изоо­
варале, ':\'УКУ: ги викале Евме­
исчезната .
ГрМЈЈИК ИЛ.Ј1 Громовиик
земниот свет ·кај што r.и :ма­
чел.е r.решн.ите .ЦУП:IИ, есобено
оние што зrреши•ле и преле­
але крв во сепствениот род.
тие беа претстав~ани
Оваа 1ш:ституц:иј а дол:го вр е­
ме се одрЖУЈ3.ала кај стар11rте.
Таа беш:е позната 111 ка] ста­
рите ел.овени и в о некои на­
наполно
душите на умрените.
. Еривии биле лоши женски од­
ма со дарови. Ов ој од свој а
~на се чувствувал обврзан
да
што в:ладеел
вечен мраш и кај ште си оде­
ј ател К.е ro примел патникот
на rости, ке ro бранел ~д ло­
nш -дуfе и К.е го испрател до­
;1:
носи
- ]'рМНИИ,
nа'ЧНИКi,
}{авконци · е и~е на два народа,
Л~~~ · е име на две области во
г Мала Азија, едната е во ју­
од,. кои едните се в.о Битини­
rqзападна Мала Азија од кo­
ја, .во rМа;Џа Аз~а, а другите
];i'WTO беа војсководцу~те Глав­
_ на ~Пел.оџонес.
;ко и .Сарпедон, а дР.\У"Рата ис­
то,:чно од · тројанска:та држава
' : о.џ коdаШ'l'о беше војсК!оводе­
·Ка~стар· , или Каистриј е река
-. во ,. Мала Азија, што се влев'а
· · · в.о · морето
· }!';фес.
близу
до
rрадот
цот Пандар.
ст~аната на
Кајне;Ј рил крал на .Цапи,тите,
Калипс~ била убавата
ним$.а
· _ на острово;г Оrиrија, 1$:ерка· на
то
момче
што
yмpe:JIQI
пред
м
.
нач·ин на ,,.~,~О]а
.
:М:рија
"' ""•F>ање.
т.е.
Уза или Муса е бож
песната и nоези·
ица на
јадат.а не е оттr;.. Јата. Во Иnиот б
.
~·Јi'еделен ВЙВНИ
р.о], а во О:цИ'се.ја ее ве
-
дека има девет М
ли
и во и
у,зи. Х0мер
.
ли~адата и во Одисе
Јата во сам.ие:т пеЧеток .
-
·
~.ива Музата да мw n: ~:~
раскажува.
Н~:еЧНИЦи или Мојр,и биле бо-
А'тланта. Таа
џреме, како ш:rо била . слико­
се~·а и
свој маж, но по нал0r на о-·
вито
претставена
приро~ата
Што
б:ЈQГУ:
rio бујната
~ што му r,o пределе на
чевекот животш.шт конец и
како и колку ке му испреде­
ме~да; или мајвада била же­
веел. Кај Хомера не се спом­
ro држела Оди­
сакала 'да ro земе за
· лимпс:ките . боrови
ro ис;:прати дома .
мор,а.ла
-
прор0к н·а
,
rрчка:'11а
/На занесе~а од бо~а и во за­
нес0!1' доведена до иал:ава о·цн.
„вој:на ,
,
под Троја.
·
1
Карди беа ~арqд ~о , јуrоза~ад;­
на Мала Ази}<:l„ сојуз.~Ди· на ·
бесн,а: ·еос'IЈ.~јба. Подоцна в0 .0-
ва·а , смисла
Касандра била, најуб'авата. к~р-
:· ·
ка на Приј.а:м. ~
Кентаври f?1:1ле, iМите~и· Hii\P.0д 'вq
лав' или ·арслан · многу често се
qпомн~а
каd
Х0мера 'и ·Кај
Тесалија. Хоме.р rИ в.ика 'ѕве- ·
ро~и или „.ЦИО'\ГИ", ' а ' ПQ~ОЈд:- '
на тие беа · .nретста~~НЈ:1 _1ка~:Кiо
·ко.њи с0
ЛОТО'
ире:днира- де·.ц
ЧQВеНКИ, ·
на . 'Ј.'е.;
'ЈЈ.е; Се 'раце„
. rра•ди J:r Гл~ва·· од , ч0век. · .: ,
Кефалеција. е .r.0лем <)с~р,ов r.~·0! ,
Јонското
·~оре
з~иадно .~ о~
Итака . Таа била соста01;1ен Дел
.ОД дF)ЖаВаТа на• ф:дисе~•а. ,
Кикопци се :ВиКiа.Ло е:д·но пле~е
од
крајбр.еж:јет0 .
Траќија.
кила била f!eкa:i,ma
на · јужна
rратче, во
Троада. ·
K~'l1ajмeC'l!Dt' иљи Клкrемест.ра
б.и.Ла ~ест,ра на Елена и ~е'на
.на . А:rам~мнqн.
'Заведена
~д,
б.ратучеДот на .Аrамем.нона ~Ј­
rис11,· !'о 0теиа.ла ·ево~,от :м:аж,
'!!У,КУ: нејзиниот СИН! Орес~ ne, р;оцна И ооm:ла;;ил за ,cм.:P,'rra
на "lla'fKЗ си и Ј~З у;бил.
Квос и.Ли Кнос·ос е голем и :по­
знат Fрад на Крит, @IГОЛ~ина
на
митек11dт крал
Мин?Ј•
и
еден 0 д Центрите на МИВ(:)ЈСКа,..
та .о,цн. криll'С:&З:!!'а кул.тура.
,r'
се уџе!!'рееу.ва·ше
зборот ба:х;ан:rка, т.е. 3анеее­
на , о:ц- боr Бах или дионис.
Менелај бил брq.т на Аrамемнон
и маж на убавата Елена, е­
ден од наЗсљавните rр,<rки .ј~-
ј/,
,
'РројашЏ1'11е.
ЈrМИра
иролет и лето.
:да ·
·Калхант или ·калхас.• бил raтi:i·ч '
1
'i.F]i>eja,
беа
о:ц
а m:р0т:ив
, , ,'ГрЦите.
,
.
Лин - ~ таЖ!овна и.есна за убаво­
: · митскио>r . на~о:д. од Тесалиј,а .
"
Обете
човек има св
цекои
друrи
·стари
~са:тели
и, п0' секоД а 'вер0ја!l'но·е!l'
' ќогаш·„
Мала'
Имало
лавеви
не-
и ве
~зИ1·а и на: .'6алканот,
, !IJP 'rr0д0Цна биле униџiт.ени,
:Лакедајмон IИ~J'll Лц.кедемов ~п:о­
:дрцна на.речена' Л:акеiниј·а), ' е
06.пает. ве ' ј&Јkнио.Ф FЈ!.епопонес
со г.Лавен г]i>ад
Cha}'!Xl'a„ е~0:11-
нината на · Менемаја.
надњ
,
TOilIXy ке Ж:И­
нуваат шmн;ите ~ нит-у .
се ОFIЈ!едел~а пивниет
Gpej.
Iiia:цowa се знае за три нз­
реч~: КЛотх6, Лахееис и
.A:r]JQFI0C.
нект,ар еило слатко И" бесиртно
шитие на богевите.
Цестор еил
син
на
Нелеј од
·:ииlЛ. Теј би\11 умен старец, што
со своите паметни совети :мно­
Мевојтиј се вик:ал тат:к:0' ~ на
Патрокло.
Мерион бил критски ~у;џа:к:, по­
. · МОIШIИК на
, Идоменеј.
ле ТИе така И
критскиет
крал
Месеида е име ~а еден извор
ве Лаконика или в0 Тее<Јљи­
~а.
гу им вrористел на Грците nад
'l)eja; неr.о:вите зборови
би­
ле „песлатки од . мед". И де­
нес се вели за невдј ЈШОrУ
стар и умен маж дека е Н«­
тер.
НиМфи ех-ле М:11ади и убави бо­
~ на li@ИР0дата. каке ва­
..ЈИИте „сем.овlШИ", me седе31е
по р~иипrа, ;ЈЈаl'ОВИ; в~ море­
т0, во Пеш'llер~ иов,ра] :шзвои
и
ID!oбa;
Нот или Ното е име ·на боr .и
персониф:ИкацИја на јужниот
ветер џ~то ноеи дожд.
Оолакоберец е еhитет на Зевс.
Оrиrија б.Ил митски измислен
остров
на
којшто
живеела
н:Имфата Калипса.
ОДис'еј,, бил син на Лаерта, крал
на' Итака и Кефаленија, еден
од нај;р;обрите и секако нају,м­
Пелеrои ·(П~лаrон)
б,ил
речниот ро'Г д:к~иј
син на
(т .е. Вар­
дар) и татко на славниот nа­
јонскИ ју;на~ Аетеро:па~.
Ц~леј бил .~ин ~а Ајак или Еак,
брат
на
Те:11амона, •маж на
морската
божица
Тетида и
татко· на . Ахила.
Пелеијадов ~ њли ·ПелеиДов
и.ли
Пе~ејев· сЈ111 О:ЦН. Пељеgд се ви-
Грчки ј .унак под Троја.
Со неговата
итрина
успеале
ка Ахил,
'
, Пелнј е .иданина во Тесали~а.
Тој
прочуе­
Пелоп бил, син н~ Тантала. И,с­
теран од Фриrија . дошол на
ниот Тројански коњ и го· на­
Пелошшез и заrоспо·дарил во
ниот
· 'Грците да · ја заземат
им
го
направил
Троја.
полни.ri со луfе, а и тој в'легол '
Елида. ·
.,
·
остави'ле
Пеонци· или ЏајовIЏI се е11ар на·­
се повлекле и
одн. Пајонија, облае'I.1 во д0лината на Ва:рдар ео најс'Fа­
го внесле коњот в град и нок..Ј
риот град ,Амидан .
.перrам се вика·ш~ троd·анската
. крецост кај што беше ~ царскиот дворец.
.
внатре.
Грците
го
род што живеел во Flе11>Ни1а
божем како жртва на бого'­
вите и божем
си отишле · дома. Трој анц:Ите
та Одисеј со Грците што биле•
во коњот · ги · И;3ненадил Трој анците, им го запалил гра­
дот и по тој начин во де'сет:rа­
Персефова
или
Персефоиеја
.била . „страЏrната" богиња на
подземниот
свет,
жена
на
та година од опсадата паДна'­
ла славната Tpqja. За т,р(\)ј_ањ­
скиот коњ и пропаст·а на ?'Гро-
ј а на кусо се . збор;ува '1:!0 4~rF~;
песна·
на , Gдисе]ата. По
пропаста на Троја тој скi;.Ј'.(!а1л
уште 10 години Й. ifo '20,:-;ra':'a
година се вратил дом~ ка~ што ·
. ГО' чекала верна:та , ЖеНЗ Це­
нелоиа, млади0т ч1еин , 1~е'Јiе:Мах '
и престаре'ниот :~а\'.Г~о 1.лае:~;>т; · ,
Океан · бЈllЛа онаа вода~ шт.о те-
:Аид, а керка на Зевс и Деt
.м~т.ра.
Пнл или ПИлос 'е град во · Ме­
сенија
во
југозападе:ЕЈ
по.нес, стол:нина
на
!Тело­
стариот
Нестqр.
Пирајхме _· бил
иајонски
јунак
~ предво~ник што - загинал ед
раката
на
Патl\)ок:Ла.
-
Цлак или Плака е рид во Ми­
. чела рколу земј·ата it во кој"а-"
сија, во :Мала А.зија, ио.ц кој­
што заоѓале сонцето, месе~-,
, ната и ѕвездите; Од р~еанет
. „подплакиска Теба".
иЗБИрале си'11е вqди во, м()р:н- ·
њата и на земјата.
што
лежел
rра~от Теба
Плејади се викаш~
-
п0,ен~т0r.rо
Олимп е висока ПЈЈанина ме~у
соѕвездие о:ц !l ѕвезди, нашата
„квачка
со
rtилиња'I.1а" .. По­
~те веруваа дека на негови­
.z.хо:цна Гр~те раскажУiЈlаат де
ка Плеја.z.хит.е биле сее'!!I!)И
те
ХИјади;де и о:д жаi'Iоет ее
·Македонија · и Тееалија.
iРР;­
вие'ови: живеат ·боге~ со·
Зевса
на
земните ·
~е.џо . .Зат,оа !Ја;Ц­
боrо~и
1се
- викаат
Олимиски, а Зев'с О.Лимииец
или Олимпјашm.
биле' и биле
iiолифем-- е .име . на
·.
Ореет бИл син ЈЈа Аrа~емноџа
Ji1 :Клит,ајмес'Ј,'ра што ,·з~а убил
мајка .еи за
.да
ја 0дмаз~Ч"и
смртта на та111ка еи.
122
преmо:ре~
ѕв~езди.
син
кова н со сребро
или
'
на Ајгај или Еге~, што ја:
делкан, а може да биде оп­
лободил
злато,
Атина и Атик:а
00
_
0
крвавиот, · срамен данов.: · 1L!т~
nrro го носеле кралеви , свеш­
теници, судии, гласници и др .
го· испраkале на Крит (n0 се­
слу1кбени
лица во знак
власт или ч.ин. Поради
дум
што
го
вие
и
носеле
се
на
тоа
кралевите,
викаат
за
момци
и
:нотавро). В.
о­
6.иринт.
„жезлонос­
седум
· девојки
критското чудовиште lVLи­
Аријадна и ла-
·
та и дражеста. Хомер :не им го
оnреде:Тiува бројот, а подоцна
биле три.
,
:х:екаба била ~ерка на Димант,
жена на При),ам и мајка на
· Хектор и уш:;uе ·на 18 синови.
:хекатомба беше црво\5итно жрт•
Теспротија е област
ци".
Сребреnолак или Сребреnола­
чен е епитет на бог Аполон.
Стиr или Стикс и Стиmка вода
. 7
:х:арити биле божици на милос­
ва
од
сто
говеда,
а
иодоцна
жртва_ од голем бро1ј
или овци.
хек:тор бЈ1л с11н на
гове:ца
и
:Хекаба:, маж на Андрома~а и .
земниот
татко на G:камандриј wли А.с­
тианакт. То~ ~би.Ј!__ на:јс.илниоr~"
тројански
:у-унак.
Неговата
смрт ја оила...куваат сите Тро-
во
неа
се
кол­
неле боговите . Тоа била ·нив­
ната „голема клетва" .
Сторакиот бмл џинот Бријареј
или Ајгајон, замислен со сто
ја~и.
раце.
Стрелометиа
е · чест
епитет
Хелиј ' е персо~фика~ија и боr
на
на
богиња Артемида, сестрата на
вот .
Схерија е име на митскИо:r ост- ·
ров на којшто живееле Фа­
јаците иљи Феачаните Стари- ,
те i:rоради Пар:иса, Шll'Q не и
го додеЛил златноmо ~~балк0
нејзе туку на Афроди.'l!а. Н.а,'g.­
,те мислеа дека тоа ' е ,островот
.
Керќира оди „ Крф.
честиот еиИтет И е ,;800пИс"
талент бил во· Хомерово време
што
мало количесц10 на .злато, а ·
подоцна талентот вреДел мио- '
гу повеке. '
Taprap
се .
1
' '
викал'а д.т.Iабbката, , ,
најмрачна бездна . во ПОАзем­
ниот свет кај IЏll'O бlif·лe зат­
ворени ТитаНИте.
Фе'ачавИ одн. Фе­
елажените
Теба е име на · неколку градо­
ви. Најпознат,ата е ' вО', ·Војо:..
Оди~еј
остров
· тија и ·егИПетскат.а ,' а 1 псiмi:tл.
'
' . '
'
'
ку позната
тро]анската, .под
l\>Идот Плак(а).
· 1
•
Тевкар или r!rевкро би.џ сИЙ на
· Т~ла:мон и· брат на• ·~0r:олеми­
от Ајант, 1Позна~ · јунаЕ'.
Теламоп ~ил син на ,Ailaк, брат
•"на ИеЛеј1 · и т.атко на Поголе- ,
миqт ,· Ајант и ТевкРо, '• fi би:Л ,
крал на са·ламина. 1н f· ' .'
'
'Телемах ·бил CVЏIOT на Од'исеј
'"
и Пенелопа. .
'
~
Тем:Ида била · божица · џа .peдorr
и закрнот.
Тесеј• 'бrи.д иозн~тЈirот: ·а~к:~ ј';-"
нак од х,еројската eпo:ira, син
124
значи „:к;рав011m.са" 1tИ'11iИ
FР----
„велјоока". В. еја~ѕ
'
1
с~шцето.
Хера бrи:ла: ке~ка на Крон и
Реа, а сестра и ·жена на Зеве.
Таа била о:ц страната на Гр­
ците и rJ'! мразела Тр~]аици­
· · Аполон, како богиња на ло­
'
.
.
ХеФа.Зст бил. к.\nп~т).
~еве
х
"'.,...,..1r сив. ua
,_,
и
ера, l.(Jor на о~
rолем ма)етор во кова.:О.~
вештина и каwо т,а,ков ro 'И.G­
сел
еп1:1тетот
славен".
„"Ра.ко"ТВо:ре:,,
....,
Хијади сџор~д еден
мит
биnе
ДОИЛFf:И на малиот боr Дионис;
според друг ми~-тие -биле ќер­
Иријам
се вика големата река во под­
свет ;
ro зад-Ржав.l® t
- оnравдуВа. ео ~'Рато, , \'nи. се
а.
ки
на Атлањт и n~ејона . ~ ·-
ееетри на Илејади'rе, ш.то
смЈi)тта
биле
небо-: · :["оа
no
. иремеет.еВЙ ва
биле ѕв~д~е од
rшав;:\та на еоѕв-ез~ето
Вuк.
Тие ее појавП'аат во месец
мај заедно оо COl:IЦea)O и ста­
рит.е I'р:ци верува:а дека 'l!Ие
l1И ноеа.т мajCQt!l!e до-.цави.
КВпер;еја е е'Ј1Ѕ11 ЙЗВФР ве '1-е­
с_~11, а :r,au а 'В~а и
~~ - 'Q -~
ФВ!i'а~ ее ~ • -
~~-~
·
8~~
~
. . . .,llJFF: ~
"