Rocket Internet – wordt de copycat geïmiteerd?
Introductie
Rocket Internet is een in Berlijn gevestigde start-up incubator en durfkapitaalbedrijf.
Het start, ontwikkelt, financiert en exploiteert e-commerce en andere online
consumentenbedrijven. Het bedrijf werd opgericht in 2007 en ging in 2014 naar de
beurs met een waarde van $ 8,2 miljard (€ 6,5 miljard). Het heeft meer dan 700
werknemers en meer dan 30.000 in zijn netwerk van portfoliobedrijven. Het heeft
geholpen bij het creëren en lanceren van meer dan 150 start-ups en is momenteel
actief in meer dan 100 bedrijven in meer dan 100 landen op zes continenten. Het
bedrijf werd opgericht door de gebroeders Samwer, Alexander, Oliver en Marc.
Nadat ze eind jaren negentig naar Silicon Valley waren gegaan, raakten ze
geïnspireerd door de Californische ondernemerscultuur en met name eBay. De
broers boden eBay aan om een Duitse versie van het online veilinghuis te creëren,
maar ze ontvingen geen antwoord van eBay. In plaats daarvan lanceerden ze hun
eigen eBay-kloon, Alando. Een maand later werden ze voor 50 miljoen dollar
overgenomen door eBay. Dit was hun eerste grote online succes, maar zeker niet
het laatste.
Vervolgens creëerden de broers Jamba, een contentplatform voor mobiele telefoons.
Het werd in 2004 voor $ 273 miljoen verkocht aan VeriSign, een netwerk
infrastructuurbedrijf. Sindsdien zijn ze experts geworden in het spotten van
veelbelovende bedrijfsmodellen, met name in de VS, en het sneller imiteren en
internationaal opschalen ervan dan de originelen. Verschillende van hun
ondernemingen zijn overgenomen door het bedrijf met het oorspronkelijke idee,
zoals twee van hun meest spraakmakende ondernemingen: CityDeal, dat werd
verkocht aan het Amerikaanse Groupon, en eDarling, verkocht aan het Amerikaanse
eHarmony. Het bedrijf is vaak bekritiseerd omdat het simpelweg een copycatmachine is zonder originele ideeën en sommigen beweren zelfs dat het een
oplichterij is die de originelen namaakt. De broers verdedigden hun model, via Oliver
Samwer, vóór hun beursgang in de Financial Times (Sally Davies, 15 juli 2014): 'Er
bestaat een romantisch concept van wat technologische innovatie is. Er is altijd een
Einstein, een pionier die de eerste categorie definieert. Maar neem de eerste auto –
die zag er afschuwelijk uit, je zou hem nooit willen gebruiken en je zou er nooit een
markt voor creëren. Het vergde een bedrijf als Toyota dat harder werkte, hem
goedkoper maakte en hem sneller over de hele wereld bracht.
Finance and expert teams
Om de financiële oplossingen te structureren, beschikt Rocket Internet over een
groot team van financiële experts op het hoofdkantoor in Berlijn en uitgebreide
externe samenwerking met vooraanstaande investeerders wereldwijd, zoals J.P.
Morgan. Naast financiële vaardigheden ontwikkelt Rocket Internet ook concepten
voor nieuwe ondernemingen, biedt het de technologische platforms en combineert
het diverse vaardigheden die nodig zijn voor het opzetten van nieuwe
ondernemingen. Er werken ongeveer 250 specialisten op het hoofdkantoor in Berlijn.
Deze specialisten maken deel uit van diverse expertteams. Engineering, inclusief ITsoftware, programmeer- en webdesignvaardigheden, zijn essentieel voor
productontwikkeling en er zijn ongeveer 200 engineers met toegang tot state-of-theart technologieën. Het expertteam in marketing bestaat uit experts in customer
management, customer relationship marketing en online marketing. Andere teams
zijn onder meer Operations, Business Intelligence en HR. Daarnaast is er een Global
Venture Development-programma met een wereldwijde mobiele taskforce van
ondernemende talenten die verdere knowhow naar alle internationale markten
kunnen brengen. Deze taskforce bestaat uit venture developers met functionele
vaardigheden in productontwikkeling, supply management, operations en online
marketing. Elke 4 tot 6 maanden verplaatsen ze zich naar een nieuw project in een
ander deel van de wereld.
Human resource management and culture
Het HR-team werft regelmatig personeel ter ondersteuning van Rocket Internet en
specialisten voor de expertteams en het Global Venture Development-programma,
en niet in de laatste plaats de oprichters van de ondernemingen. Vanuit hun
ondernemersgeest leggen ze de nadruk op persoonlijke gedrevenheid in plaats van
goede schoolcijfers. Vera Termuhlen, hoofd HR, legt uit: "Al met al maakt het niet uit
of een sollicitant van een elite-universiteit komt. Voor de sector van wereldwijde
ondernemingsontwikkeling zoeken we kandidaten die praktisch, eersteklas,
analytisch sterk zijn, zichzelf als ondernemer omschrijven, een passie hebben voor
de online start-upscene en bereid zijn om internationaal te werken, vaak op
exotische locaties zoals de Filipijnen of Nigeria." De medeoprichters en directeuren
van de individuele ondernemingen zetten alle activiteiten op, bouwen het team rond
een onderneming en ontwikkelen de onderneming; ze fungeren als ondernemers en
hebben een persoonlijk belang in het eigen vermogen van de onderneming. Het
werven van deze mensen staat centraal en Rocket Internet werft doorgaans
buitengewone, ambitieuze MBA-afgestudeerden met een hoog analytisch vermogen
uit de regio's waar de onderneming is opgericht. Zoals Alexander Kudlich, Managing
Director van Rocket Internet, zegt: 'We zijn op zoek naar mensen die vanuit een
analytisch oogpunt de schoonheid van het bedrijfsmodel begrijpen, de logica ervan
begrijpen en beseffen dat dit een enorme kans is. Soms zeggen we dat we op zoek
zijn naar analytische ondernemers in plaats van toevallige miljardairs. Het bedrijf
benadrukt niet alleen sterke expertise, maar ook ‘een nauwe culturele band met
Rocket Internet’. Rocket Internet heeft een intense, ondernemende werkcultuur die
sterk prestatiegericht is, met hoge druk, lange werkuren, vaak van 9.00 tot 23.00 uur,
en weinig baanzekerheid. Hoewel dit voor sommigen aantrekkelijk is, is de cultuur
ook bekritiseerd omdat deze te hard en agressief zou zijn. Alexander Kudlich,
Managing Director van Rocket Internet, zegt over de cultuur: ‘Ik zou onze cultuur
omschrijven als zeer gefocust, we hebben jonge teams – de gemiddelde leeftijd ligt
onder de 30. Er is geen plek waar je meer vrijheid krijgt en waar je zoveel
verantwoordelijkheid kunt nemen als je wilt. Het enige wat we terug willen, is
verantwoording.’
Identification of business models and execution
Rocket Internet is, vergeleken met veel anderen, meer een internationale venture
builder en operator. Expertise wordt wereldwijd gedeeld binnen de portfolio van
ondernemingen en de best practices kunnen worden toegepast op diverse
bedrijfsmodellen (variërend van online mode tot betalingen, deals en sociale
netwerken). Vergeleken met veel andere incubators staat de functie van het
hoofdkantoor centraal. Terwijl ondernemers worden ingehuurd om toezicht te
houden op individuele ondernemingen, wordt de algemene strategie voor Rocket
Internet grotendeels vormgegeven op het hoofdkantoor. De managing directors op
het hoofdkantoor leiden het zoeken naar en identificeren van nieuwe en bewezen
online en mobiele transactiegebaseerde bedrijfsmodellen die internationaal
schaalbaar zijn. Ze hebben een team van ongeveer 25 medewerkers die op zoek
zijn naar nieuwe kansen en maandelijks honderden bedrijven scannen. Voormalig
managing director Florian Heinemann legt in Wired uit: 'We kijken vrij systematisch
naar bestaande bedrijfsmodellen en proberen in principe te bepalen of een model
past bij onze expertise en groot genoeg is om de moeite waard te zijn om ermee aan
de slag te gaan. Een ander belangrijk aspect van het gecentraliseerde model van
Rocket Internet is de snelheid waarmee het nieuwe bedrijfsmodellen internationaal
kan lanceren. Dit is anders dan bij veel Amerikaanse en Europese concurrenten.
Rocket Internet beschikt over een internationale infrastructuur en een
distributienetwerk waarmee het in slechts enkele maanden tijd ondernemingen op
internationale schaal kan opzetten. Zoals Managing Director Kudlich uitlegt in de
Wall Street Journal: 'Wanneer we een bedrijfsmodel hebben geïdentificeerd, kunnen
we binnen enkele weken een platform bouwen vanuit onze centrale teams. In de
tussentijd hebben de lokale Rocket-kantoren de mensen aangenomen of
toegewezen die de uitvoering ter plaatse zullen uitvoeren...' Dat geeft ons de
snelheid. De combinatie van toegang tot het beste talent in elk land, gecombineerd
met een sterk gestandaardiseerde of modulaire aanpak qua platform en systemen
die door ons hoofdkantoor worden uitgerold. Kortom, Rocket Internet specialiseert
zich in uitvoering in plaats van innovatie. Dit is ook hoe het management hun model
verdedigt wanneer ze ervan worden beschuldigd simpelweg een kloonmachine te
zijn. Oliver Samwer zegt dat ze 'uitvoeringsondernemers' zijn in plaats van
'pionierende ondernemers'. Managing Director Kudlich legt uit aan Inc. Magazine:
'Wat is moeilijker: het idee hebben om schoenen online te verkopen of een
toeleveringsketen en magazijn in Indonesië op te zetten? Ideeën zijn belangrijk.
Maar andere dingen zijn belangrijker.' Paradoxaal genoeg, hoewel Rocket Internet
vaak voortbouwt op ideeën van anderen, geeft het er de voorkeur aan om zijn eigen
ideeën voor zichzelf te houden, zoals Marc Samwer uitlegde in de New York Times:
'We praten eigenlijk niet graag over onze investeringen, omdat onze staat van dienst
mensen aanmoedigt om concurrerende sites op te zetten... Ideeën verspreiden zich
tegenwoordig veel sneller.
The Future
Rocket Internet heeft succesvolle startups voortgebracht. Zalando, dat aanvankelijk
de online schoenenverkoop in de VS imiteerde van Zappos (nu onderdeel van
Amazon), heeft zich uitgebreid naar kleding en sieraden. Ze zijn nu de grootste
online moderetailer in Europa met een snelgroeiende omzet (€ 4,5 miljard in 2017)
en het bedrijf werd in 2014 in Duitsland genoteerd voor € 5,3 miljard. Ook andere
modemerken zijn gelanceerd binnen de overkoepelende Global Fashion Group:
Dafiti (Latijns-Amerika), Jabong (India), Lamoda (Rusland), Namshi (Midden-Oosten)
en Zalora (Zuidoost-Azië en Australië). Twee spraakmakende beursintroducties van
Rocket Internet in 2017 waren Delivery Hero, een online bezorgdienst voor
afhaalmaaltijden, en HelloFresh, een bezorgdienst voor maaltijdpakketten. In 2018
werd de online retailer Daraz verkocht aan Alibaba. De aandelenkoers van Rocket
Internet is sinds de beursgang echter met bijna 50 procent gedaald en sommige
investeerders hebben geklaagd dat het bedrijf te complex is om te analyseren en te
begrijpen. Ook betwijfelen ze of het bedrijf winstgevend kan worden en voldoende
succesvolle exit-mogelijkheden kan vinden voor de vele start-ups. Rocket Internet
begint ook imitators aan te trekken. Wimdu is een kopie van Airbnb, waarmee
individuele huiseigenaren en appartementen hun eigendommen als vakantieverblijf
kunnen aanbieden, maar ze sloten al snel een partnerschap met een andere
Berlijnse incubator voor uitbreiding naar Europa. Evenzo reageerde het
oorspronkelijke bedrijf snel toen Rocket Internet Fab.com, een website voor
designerdeals, imiteerde met Bamarang. Fab nam Casacanda over, een parallelle
Europese site, en lanceerde deze snel opnieuw als een Fab internationaal, waarna
Bamarang werd gesloten. Rocket Internet krijgt zelfs te maken met imitators van
binnenuit. Vier van de oorspronkelijke directeuren die bijdroegen aan het
aanvankelijke succes, hebben het bedrijf verlaten. Ze zijn allemaal actief geworden
als durfkapitalisten en ondersteunen bedrijven die rechtstreeks concurreren met
Rocket Internet. Twee van hen vertrokken, samen met andere voormalige
werknemers, om de Berlijnse incubator 'Project A Ventures' op te zetten. Ook uit
andere delen van Europa zijn meerdere durfkapitalisten en incubators ontstaan,
zoals The Hut Group in het Verenigd Koninkrijk. Er zijn dus tekenen dat Rocket
Internet uiteindelijk zelf geïmiteerd zal worden. Bovendien zijn veel van deze nieuwe
concurrenten pioniers in volledig nieuwe online ondernemingen en bedrijfsmodellen
in plaats van bestaande te imiteren. 'De tijd van kopiëren lijkt voorbij', aldus Ciaran
O'Leary, general partner bij BlueYard Capital, een in Berlijn gevestigde
durfkapitaalonderneming. Deze ontwikkelingen baarden CEO Oliver Samwer van
Rocket Internet echter geen zorgen in een interview met Reuters12: 'We planten
nieuwe zaailingen zodat we ze in 2020 en daarna kunnen oogsten... Kleine
zaailingen kunnen plotseling groot worden.