Grafički dizajn je kreativna (stvaralačka) djelatnost, koja ima za cilj da se putem likovnografičkog izražavanja i uz odgovarajuća tehnička sredstva ostvari kvalitet savremene vizuelne
komunikacije.
Pojam vizuelne komunikacije podrazumijeva kreaciju u različitim područjima grafičkog dizajna,
koja svojim ukupnim kvalitetom ( formom i sadržajem ) uspješno komunicira sa čovjekom i
društvenom sredinom kojima je prvenstveno namijenjena. U tom smislu, vizuelna
komunikacija predstavlja svako prenošenje informacija pomoću vizuelnih znakova, simbola,
tekstova, crteža i slika, dakle, svako prenošenje misli grafičkim, fotografskim, filmskim,
televizijskim ili internetskim putem. Oblikovanje ovih informacija treba da bude što tačnije,
razgovjetnije, jasnije i jednostavnije.
Pojam „dizajn“ je engleskog porijekla i u slobodnom prijevodu i užem znaženju podrazumijeva,
crtež, nacrt, projekat ili sl. Kada je u pitanju likovno-grafičko izražavanje, sa ciljem kreiranja
određene vizuelne komunikacije, koja treba ispuniti mnogo zahtjeva (ekonomskih, kulturnih,
tehničkih, socijalnih... ), pojam „grafički dizajn“ je personifikacija određenog kvaliteta.
Suštinski, grafički dizajn je vrlo snažno sredstvo formiranja ukusa i likovne kulture u najužem
smislu.
Za razliku od oblasti slobodnog likovnog izražavanja ( slikarstvo, vajarstvo ), grafički dizajn kao
likovna disciplina, bez obzira na kreativnost, stručnost i iskustvo autora, zavisi od bitnih faktora:
- Tehnologije proizvodnje i materijala
- Tržišta i ekonomskih faktora
- Vremena i roka za realizaciju zadatka
- Finansijskih mogućnosti
- Pravnih aspekata
Pomenuta ograničenja predstavljaju realan okvir unutar kojeg grafički dizajner mora pronaći
rješenje zadatka, a što su ograničenja veća, manja je mogućnost dolaska do kvalitetnog rješenja.
Tehnologija proizvodnje i materijali obuhvataju cjelokupan proces reprodukcije, koji se odnosi
na tehnička, reproduktivna, mehanička i druga sredstva koja se koriste u samom postupku
realizacije kreativnog rješenja, od njegove skice do konačnog grafičkog proizvoda.Kada je riječ o
tržišnim ograničenjima, onda se to prvenstveno odnosi na ukus i kulturu određene društvene
sredine i na materijalne mogućnosti pojedinca i društva u cjelini. Vrijeme kreiranja i realizacije,
raspoloživa finansijska sredstva kao i pravni aspekti ( autorska prava ), su izuzetno bitne
ograničavajuće okolnosti koje dizajner ili kreativni tim moraju uvažavati u cjelokupnom procesu
realizacije projekta.
1.2.Oblasti grafičkog dizajna (uvod)
Grafički dizajn kao kreativna disciplina (primijenjena umjetnost), može se posmatrati u okviru
dvije osnovne oblasti, a u svakoj od njih postoje područja koja predstavljaju cjeline za sebe.
Prva oblast je ono što nazivamo dvodimenzionalnim područjem grafičkog dizajna, a karakteriše
ga likovno-grafičko izražavanje u površini, odnosno u dvije dimenzije. Ova oblast obuhvata
najveći broj sredstava ekonomske propagande, kao što su plakat, letak, oglas, zaštitni znak, kao i
likovno-grafičku opremu knjige, novina i časopisa.
Druga oblast koju nazivamo trodimenzionalnim područjem, prvenstveno se odnosi na dizajn
ambalaže-pakovanja i grafičke prezentacije proizvoda.
Pored ove dvije osnovne oblasti grafičkog dizajna, u današnje doba sve više mjesta zauzima oblast
audio-vizuelnih komunikacija koju zovemo „savremeni mediji“, kao što su film, televizija, video,
sistemi digitalnih reklamnih monitora, ali i oblast koja se danas nameće kao samostalna cjelina –
Web dizajn.
Pomenuta kategorizacija grafičkog dizajna na dvije osnovne oblasti i pojedina područja, uz
kategoriju savremenih audio-vizuelnih sredstava ekonomske propagande, može se prihvatiti kao
jedna od podjela, što ne znači da je ona idealna i jedina prihvatljiva. Vrlo često se pomenuta
područja prepliću i dopunjavaju, pa ove granice u podjeli ne mogu biti ošto postavljene.
Interdisciplinarnost i timski rad u grafičkom dizajnu
Mnoga dosadašnja naučna istraživanja, koja je praksa potvrdila, pokazala su da grupni (timski)
rad u pocesu kreiranja grafičkih proizvoda, pruža mnogo kvalitetnije rezultate nego individualni
rad.
Ova prednost grupe-tima nad pojedincem, javlja se, pored ostalog i zbog toga, što prisustvo
drugog lica najčešće za svakog predstavlja stimulirajući faktor – poticaj. Svaki učesnik u timu
koristi doprinos drugog kao povod i inspiraciju za sopstveno djelovanje, kao polazište za
novo istraživanje i kreacije.
Potreba za timskim radom, kada je riječ o grafičkom dizajnu, javlja se prije svega zato što su
zahtjevi za kreaciju bilo koje vrste grafičkog dizajna vrlo složeni i različiti da bi ih na kompetentan
i zadovoljavajući način moglo riješiti jedno lice, bez obzira na njegovu stručnost, iskustvo
i talenat kojim raspolaže. Timski rad podrazumijeva takve međusobne odnose i način rada koji
omogućava ravnopravno i aktivno učešće svih stručnjaka u timu bez obzira na njihovu
specijalnost.
Zavisno od vrste zadatka, zahtjeva i kvaliteta koje treba ugraditi u pojedinu kreaciju grafičkog
dizajna, u timski rad se angažuju i pojedini
stručnjaci različitih profila. Za ovakve grupe obično postoji pravilo da trebaju biti angažovana
najmanje tri člana i to: rukovodilac grupe, koji je obično i koordinator, grafički dizajner i redaktor
. pisac teksta. Za rukovodioca grupe poželjno je da to bude stručnjak ekonomskog obrazovanja
koji poznaje marketing, ekonomsku propagandu, ali posjeduje i adekvatan nivo likovne kulture.
Grafički dizajner je stručnjak koji posjeduje potrebno specijalističko znanje na polju grafičkog
dizajna, neophodnu praksu i odgovarajuću opštu kulturu. To nije likovni umjetnik klasičnog tipa,
već stručnjak koji pored likovnog znanja ima i potrebno tehničko znanje. Kao član kreativnog
tima, kroz odgovarajući postupak, angažuje svoju imaginaciju, znanje i iskustvo kako bi
sintetizovao sve zahtjeve u harmoničnu cjelinu. Od presudnog je značaja da grafički dizajner
bude uključen u kompletan proces kreiranja, od samog početka, kako bi mogao da prati sve
analize i rasprave, koje prethode definisanju zadatka i svih zahtjeva.
Grafički dizajn kao pojam kvaliteta
Kao što je ranije pomenuto, osim značenja koje grafički dizajn ima kao stvaralačka djelatnost,
ovaj termin podrazumijeva i određen nivo kvaliteta kreacije svakog djela koje je obuhvaćeno u
pojedinim područjima grafičkog dizajna. Pri vrednovanju kvaliteta, polazi se od stanovišta da je
u pitanju takvo djelo koje ima svojstvo proizvoda namijenjenog tržištu. Kvalitet grafičkog dizajna
utvrđuje se kroz određene parametre i pokazatelje:
- Troškovi kojima je opterećen pojedini proizvod, odnosno njihova svrsishodnost u odnosu na
efekte koji se realno očekuju. Pored troškova proizvodnje ( štampa, materijali, priprema, dorada i
sl. ), ovdje u uračunate plaće i autorski honorari angažovanih lica različitih profila, troškovi
distribucije i drugi materijalni troškovi.
- Usaglašenost proizvoda društveno potrebnom i tržišnom asortimanu; Ovdje se, prije svega, misli
da li je sa ekonomskog
stanovišta opravdano da se pojedini proizvod pojavi na tržištu i u javnosti. Ovo se naročito odnosi
na proizvode za koje se očekuje pojava u velikom tiražu i na širokom tržištu, kao i na sve one
vrste u koje se ulažu velika materijalna sredstva ( luksuzno opremljeni katalozi, svjetleća
propagandna sredstva, projekcijska sredstva, plakati velikih formata ili ambalaža od materijala
visoke cijene ).
- Konkurentna sposobnost proizvoda; Ovaj parametar ima izuzetan značaj s obzirom da su u
pitanju oblasti ili područja grafičkog dizajna koja doprinose plasmanu pojedinih proizvoda
ili usluga na tržištu.
- Funkcija; U ovom slučaju to znači da grafički dizajn svojim kvalitetom odgovara namjeni, da
proizvodi korisno dejstvo u komunikaciji sa čovjekom i društvenom sredinom i postiže željeni cilj
i ispunjava ekonomske, kulturne i socijalne zahtjeve. Ovo se smatra jednim od najvažnijih
pokazatelja ukupnopg kvaliteta.
- Likovno-estetski kvalitet; S obzirom da grafički dizajn putem likovno-grafičkog izražavanja
uspostavlja vizuelnu komunikaciju sa čovjekom i društvenom sredinom, ovo takođe,
predstavlja jedan od najbitnijih činilaca kvaliteta, koji poštujući sve pomenute zahtjeve, na
racionalan način, uspostavlja harmoničnu cjelinu.
- Origninalnost; Svaka kreacija grafičkog dizajna kao stvaralačko djelo podrazumijeva određen
stepen originalnosti, međutim, ovu originalnost ne poistovjećujemo sa slobodnim
oblastima stvaralaštva. Vrlo često se ovaj pojam može vezati i za određene vrste pomodnosti,
koje su po nekad prolazne i kratkotrajne i ne daju istinski i trajni estetski kvalitet. Potrebno je
pomenuti da je originalnost i inovacija izvjesnija u nekim oblastima, npr. u kreaciji plakata za
neku kulturnu manifestaciju ili kozmetički proizvod, nego kreaciji grafičkog dizajna za plasman
nekih tehničkih proizvoda.
- Aktuelnost (moda); Sociologija kulture i umjetnosti kao naučna disciplina posmatra modu kao
kolektivnu društvenu pojavu.
Moda ima sve veći značaj u ekonomskom smislu, odnosno kao svojstvo kvaliteta u savremenim
uslovima masovne proizvodnje i potrošnje. Opšta karakteristika mode je da su to kratkotrajna
i prolazna shvatanja . ukus momenta, koja po nekad mogu da dostignu i visoku estetsku
vrijednost.
Grafički dizajn u funkciji marketinga
Marketing kao metod predstavlja skup aktivnosti koje su uključene u proces prelaska jednog
proizvoda od proizvođača do tržišta, odnosno neposrednog potrošača. To su brojne radnje i zadaci
koji obuhvataju poslovne aktivnosti, kao što su proizvodnja, planiranje, finansije, istraživanje i
razvoj, dizajn, ekonomska propaganda, distribucija, prodaja i sl. Marketing kao poslovna funkcija
u uslovima tržišne privrede, ima za cilj da se unaprijed osigura veza proizvodnje i potrošnje i da
se skladno poveže ponuda sa potražnjom na tržištu. U marketinška sredstva uvrštavaju se sva
područja grafičkog dizajna, od kojih većina služi kao neposredna vizuelna i poslovna
komunikacija između proizvodnje i tržišta.
Prilikom sprovođenja marketinga kao poslovne funkcije jednog preduzeća, postoje aktivnosti koje
neposredno izražavaju uzajamnu vezu i prožimanje marketinga i grafičkog dizajna, a to su
ekonomska propaganda i dizajn ambalaže i grafičke prezentacije proizvoda.
Svako sredstvo ekonomske propagande, koje je obuhvaćeno nekim područjem grafičkog dizajna,
kao što su oglas, plakat, katalog i sl. nosi svojevrsnu poruku propagandnog sadržaja, jer je u
pitanju vizuelna komunikacija i obavještavanje pojedinaca ili određene društvene sredine o
karakteristikama nekog proizvoda ili usluge. Razvijeno tržište, uz savremene sisteme distribucije
i prodaje, koji ne poznaju granice plasmana, zahtjeva da se kreira kvalitetna i uspješna ambalaža
i ukupna vizuelna prezentacija proizvoda.