Атом – күрделі бөлшек.
«Орташа салыстармалы атомдық массаны есептеу»
10 сынып
Оқу мақсаты
10.1.2.1 «нуклидтер» мен «нуклондар» ұғымының физикалық мәнін түсіндіру;
10.1.2.2
табиғи қоспадағы химиялық элемент изотоптарының орташа
терийлері
салыстырмалы атомдық массаларын есептеу;
Бағалау критерийлері
- «нуклидтер» мен «нуклондар» ұғымының физикалық мәнін түсіндіреді;
- табиғи қоспадағы химиялық элемент изотоптарының орташа
салыстырмалы атомдық массаларын есептейді;
2
Атом - заттың ең кішкентай бөлінбейтін бөлшегі
Атом үш негізгі бөлшектен тұрады
протондардан (р)
электрондардан (е)
нейтрондардан (n)
Сипаттамасы
Протон
Электрон
Нейтрон
Таңбасы
р+
е-
n0
Заряд, Кл
+1,602*10-19
-1,602*10-19
0
Тыныштықтағы
массасы,кг
1,673*10-27
9,109*10-31
1,675*10-27
Радиусы
10-15 м
*
10-15 м
3
Нуклон = массалық сан
Атом ядросы – өзара ядролық күштермен
байланысқан нуклондардан тұратын
күрделі, атомның ең ауыр, орталық бөлігі.
Ядрода протондар мен нейтрондарды
ұстап тұратын күштер ядролық күштер деп
аталады.
Протондар мен нейтрондар бірге
нуклондар деп аталады және ядроның
массалық санын (А) құрайды А= p+ + n0
Массалық сан:
A = Z + N.
Нейтрон саны:
N =A–Z
https://cdn4.bilimland.kz/upload/content/platform_lessons/L_10706/41.mp4
4
Нуклид - ядро заряды (Z) пен массалық саны (A) бірдей атомдардың жиынтығы
Нуклид - (латын тілінде nucleus - ядро және ежелгі грек тілінде - түр,
сұрып дегенді білдіреді)
Нуклидтің массалық саны ондағы нуклондадың санына (протон мен
нейтрондардың қосындысына) тең.
Химиялық элемент - протон саны бірдей нуклидтер.
Оттек нуклидтерінің сипаттамасы
А
Z
N
15
8
7
16
8
8
17
8
9
5
Фосфор атом құрамына сипаттама
15
Р
30,97
ФОСФОР
реттік
нөмірі
А - массалық сан
А = Ar = 31
А=Z+N
N = A - Z =16
N - нейтрондар саны
Z - реттік саны
6
Тапсырма 1
“Суретпен жұмыс”
1- тапсырма
Массалық сан, атомдық сан және атомдағы бөлшектерді атаңыз.
Дескрипторлар:
- атом ядросын дұрыс көрсетеді;
- нейтронды дұрыс табады;
- протонды дұрыс табады;
- электронды дұрыс табады;
- массалық санды анықтайды;
- атомдық санды анықтайды.
7
Дұрыс жауап
“Суретпен жұмыс”
1- тапсырма
Массалық сан, атомдық сан және атомдағы бөлшектерді атаңыз
Ядро
Электрон
Нейтрон
протон
Дескрипторлар:
- атом ядросын дұрыс көрсетеді;
- нейтронды дұрыс табады;
- протонды дұрыс табады;
- электронды дұрыс табады;
- массалық санды анықтайды;
- атомдық санды анықтайды.
Жауабы: Электрон саны 8, олай болса протон саны да 8 ге тең. Нейтрон саны 8 ге тең.
Массалық саны А = 16 ға тең, N = A - Z = 8
8
Изотоптардағы массалық санды табу
Ядроларында протон саны бірдей бірақ массалары әр түрлі, белгілі
бір элементті құрайтын атомдар – изотоптар деп аталады. (Изотоп
грекше «Бір орынға орналасушы» деген мағнаны білдіреді).
Көміртек атомының екі изотопындағы массалық санды және
атомдық санды анықтаңыз:
массалары
әр түрлі
атомдық
саны бірдей
https://cdn4.bilimland.kz/upload/content/platform_lessons/L_11492/47.mp4
9
Тапсырма 2
Сутектің неше изотопы бар және оларды салыстырып, массалық санды
анықтаңыз:
сутек
дейтерий
тритий
1 протон
1 протон
1 протон
0 нейтрон
1 нейтрон
2 нейтрон
1 электрон
1 электрон
1 электрон
Дескрипторлар:
- сутек атомы изотоптарын атайды;
- изотоптардағы массалық санды анықтайды;
10
Тапсырма 3
Төмендегі оттек изотоптарының құрамын анықтаңыздар:
8 протон
8 протон
8 нейтрон
10 нейтрон
8 электрон
оттек -16
Дескрипторлар:
- оттек атомы изотоптарын атайды;
- массалық санды анықтайды;
8 электрон
oттек -18
11
Атомның салыстрмалы массасын есептеу
Периодтық кестеде элементтердің атомдық массалары неге бөлшек санмен берілген?
Салыстырмалы атомдық массаны Ar - есептеу үшін табиғаттағы
элемент изотоптарының массалық үлестерін олардың массаларына
көбейтіп, 100 ге бөлеміз.
Мысалы:
Бром табиғатта екі түрлі изотоптан тұрады, 50% 79Br және 50% 81Br.
Бромның Ar - салыстырмалы атомдық массасын есептейік.
Шешуі:
Ar = [ (50 x 79) + (50 x 81) ] /100 = 80
Яғни, бромның сал.ат. массасы 80 немесе
Жауабы:
Ar(Br) = 80
12
Бекіту тапсырмасы
4 - тапсырма
Хлор табиғатта екі изотобының қоспасы түрінде кездеседі:
37Cl
35Cl
75%
35
17Cl
және 25% 3717Cl.
Орташа атомдық массасын есептеңіз
Дескриптор:
- табиғаттағы изотоптардың массалық үлестерін қолданып, орташа атомдық
массаны есептейді;
- хлор атомының орташа атомдық массасын есептейді;
13
Дұрыс жауап
4- тапсырма
Жауабы:
Ar(Cl) = 35*0,75 + 37*0,25 = 35,5
Дескриптор:
-табиғаттағы изотоптардың массалық үлестерін қолданып, орташа атомдық
массаны есептейді;
- хлор атомының орташа атомдық массасын есептейді;
14
Оқу тапсырмасы
• Периодтық жүйедегі элементтердің қасиеттері неге бір біріне
ұқсамайды? Себебін түсіндіріңіз.
15
Қорытынды
Бүгінгі сабақта:
• «Массалық санды анықтау жолдарымен » таныстық;
• Элемент атомы иотоптарының бөлшектер санын
анықтауды үйрендік;
• Табиғаттағы изотоптардың массалық үлестерін
қолданып, орташа атомдық массаны есептеуді үйрендік;
16
Қосымша ресурстар
М.Қ. Оспанова Қ.С. Аухадиева Т.Г. Белоусова
Химия 1-бөлім 10 сынып
•https://cdn4.bilimland.kz/upload/content/platform_lessons/L_107
06/41.mp4
•https://cdn4.bilimland.kz/upload/content/platform_lessons/L
_10706/41.mp4
17
0