www.lawcommission.gov.np
k|df0f P]g, @)#!
@)#!
k|df0fLs/0f / k|sfzg ldlt
@)#!.&.%
;+zf]wg ug]{ P]g
!=
Í
k|df0f -klxnf] ;+zf]wg_ P]g @)#$
@)#$.%.@&
@= u0ftGq ;'b[9Ls/0f tyf s]xL g]kfn sfg'g ;+zf]wg
ug{] P]g, @)^^
@)^^.!).&
@)#! ;fnsf] P]g g+= @$
k|df0f;DjGwL
f0f;DjGwL sfg"gnfO{ ;+zf]wg / PsLs/0f ug{ ag]sf] P]g
k|:tfjgf M k|df0f ;DjGwL g]kfn sfg"gnfO{ ;+zf]wg / PsLs/0f u/L ;dofg's"n ;'wf/ ug{
af~5gLo ePsf]n],
>L % dxf/fhflw/fh jL/]Gb| jL/ ljqmd zfxb]jaf6 /fli6«o k~rfotsf] ;Nnfx /
;Ddltn] of] P]g agfOaS;]sf]5 .
kl/R5]b−!
k|f/lDes
!=
;+lIfKt gfd / k|f/De M -!_ o; P]gsf] gfd æk|df0f P]g, @)#!Æ /x]sf] 5 .
-@_ of] P]g cbfnt ;dIf x'g] d'2fsf] sf/jfO{df nfu" x'g]5 .
-#_ of] P]g @)#@ ;fn a}zfv ! ut]b]lv k|f/De x'g]5 .
@=
kl/efiff M ljifo / k|;+un] csf]{ cy{ gnfu]df o; P]gdf,
-s_
æcbfntÆ eGgfn] d'2f x]g]{ cGo clwsf/LnfO{ ;d]t hgfpF5 .
-v_
æJoQm ePsf]Æ jf æJoQm u/]sf]Æ eGgfn] df}lvs jf lnlvt ¿kdf jf
Ozf/fåf/f JoQm ePsf] jf u/]sf] ;Demg' k5{ .
Í
of] P]g ;+jt\ @)^% ;fn h]7 !% ut]b]lv nfu" ePsf], k|z:tL / clw/fHo zAb lemlsPsf] .
1
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
-u_
æ;fj{hlgs lnvtÆ eGgfn] M
-!_
-@_
g]kfn ;/sf/ jf s'g} ;+j}wflgs lgsfo jf kbflwsf/L jf cbfnt jf
=== === ===
sfg'g adf]lhd ;+ul7t ;fj{hlgs ;+:yfsf sfof{nodf clen]vsf]
¿kdf /x]sf] lstfa, >]:tf jf cGo lnvtnfO{ ;Demg' k5{ .
kl/R5]b−@
k|df0f a'‰g x'g] / k|df0f j'em\mg\ gkg]{ s'/fx¿
fx¿
#=
k|df0f a'‰g x'g] s'/fx¿
fx¿ M -!_ cbfntn] d'2fdf 7x/ ug'{kg]{ s'/f / To:tf] s'/f;Fu
;Dj4 s'/fsf] dfq k|df0f a'‰g x'G5 .
:ki6Ls/0f M æ;Dj4 s'/fÆ eGgfn] d'2fdf 7x/ ug'{kg]{ s'/fnfO{ k|dfl0ft jf
v08g ug{ ;xfotf x'g] s'/fnfO{ ;Demg' k5{ .
$=
k|df0f a'‰g gkg]{ s'/fx¿
fx¿ M -!_ b]xfosf s'g} s'/fsf ;DjGwdf k|df0f a'‰g kb}{g M
-s_
d'2fsf] s'g} kIfn] JoQm u/]sf] s'g} s'/f csf]{ kIfn] lnlvt
¿kdf :jLsf/ u/]df ;f] :jLsf/ u/]sf] s'/f,
t/ cbfntn] pko'Qm 7fg]df To:tf] s'/fsf
;DjGwdf klg k|df0f a'‰g ;Sg]5 .
-v_
bkmf % adf]lhd cbfntn] :j+d Goflos hfgsf/L lng]
s'/f .
-@_ bkmf ^ / & adf]lhd s'g} s'/f cg'dfg ug{ cbfntn] s'g} k|df0f a'‰g
kb}{g .
t/ bkmf & adf]lhd s'g} s'/f cg'dfg ug'{eGbf cl3 cbftnn] cfjZos
k|df0f a'‰g ;Sg]5 .
%=
cbfntn] :jo+ hf
hfgsf/L lng] s'/fx¿
fx¿ M -!_ cbfntn] b]xfosf s'/fx¿sf] :jo+
Goflos hfgsf/L lng' k5{
u0ftGq ;'b[9Ls/0f tyf s]xL g]kfn sfg'g ;+zf]wg ug{] P]g, @)^^ åf/f lemlsPsf] .
2
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
-s_
g]kfnsf] Onfsf,
-v_
g]kfnsf] ;+ljwfg / g]kfn sfg"g,
-u_
g]kfnsf] /fli6«o em08f,
-3_
/fi6«kltsf] zky,
-ª_
ljw]ossf] k|df0fLs/0f ldlt,
-r_
g]kfn /fhkqdf k|sflzt ;"rgfx¿ .
-@_ cbfntn] ljjfbsf] ljifo x'g g;Sg] ;fdfGo 1fgsf s'/fx¿sf] :j+d
Goflos hfgsf/L lng x'G5 .
t/ o; pkbkmf cg';f/ d'2fsf] s'g} kIfn] s'g} s'/fsf] Goflos hfgsf/L
lng cbfntnfO{ cg'/f]w u/]df cbfntn] To; ;DjGwdf cfjZos k|df0f k]z ug{
;f] kIfnfO{ cfb]z lbg ;Sg]5 / cbfntnfO{ ;Gtf]if x'g] u/L k|df0f k]z geP;Dd
cbfntn] ;f] s'/fsf] Goflos hfgsf/L lng OGsf/ ug{ ;Sg]5 .
-#_ o; bkmf cGtu{t Goflos hfgsf/L lng cbfntn] cfjZos lstfa jf
lnvtsf] ;xfotf lng ;Sg]5 .
^=
cbfntn] cg'dfg ug]{ s'/fx¿
fx¿ M cGoyf k|dfl0ft geP;Dd M
-s_
Psf3/;Fusf c+lzof/x¿dWo] h'g;'s} c+lzof/sf] gfddf /x]sf] ;DklQ
;uf]nsf] ;DklQ xf] elg cbftnn] cg'dfg ug]{5 .
-v_
b'O{ jf ;f] eGbf a9L JolQmx¿sf] ef]u jf rngdf /x]sf] ;DklQdf tL
JolQmx¿ ;a}sf] a/fa/ xs 5 elg cbfntn] cg'dfg ug]{5 .
-u_
s'g} cbfnt jf ;/sf/L sfof{nodf sfg"g /fVg' kg]{ :ofxf, >]:tf jf
sfuhkqdf pNn]lvt ul/Psf] s'/fx¿ ;xL ¿kdf pNn]v ul/Psf x'g\ elg
cbfntn] cg'dfg ug]{5 .
-3_
kltkTgLsf] j}jflxs ;DjGw sfod /x]sf] cjlwdf hGd]sf] jf ;DjGw laR5]b
ePsf] jf kltsf] d[To' ePsf ldltn] b'O{;o axQ/ lbgleq hGd]sf] ;Gtfg
;f] klts} ;Gtfg xf] elg cbfntn] cg'dfg ug]{5 .
u0ftGq ;'b[9Ls/0f tyf s]xL g]kfn sfg'g ;+zf]wg ug{] P]g, @)^^ åf/f ;+zf]lwt .
3
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
-ª_
s'g} cbfnt jf ;/sf/L sfof{no jf clwsf/Laf6 jf g]kfn sfg'gadf]lhd
clwsf/ k|fKt s'g} JolQmaf6 k|sflzt ePsf], tof/ ul/Psf] jf k|dfl0ft
ul/Psf] elg hlgPsf] lnvt ;f] cbfnt, sfof{no, clwsf/L jf JolQmaf6
k|sflzt ePsf] jf tof/ jf k|dfl0ft ul/Psf] xf] elg cbfntn] cg'dfg
ug]{5 .
-r_
s'g} ljb]zL /fHosf] ;/sf/af6 jf To:tf] ;/sf/af6 clwsf/ k|fKt
clwsf/Laf6 k|sflzt ePsf] eGg] hlgPsf] ;f] /fHosf] sfg"g jf cbfntsf]
lg0f{o 5flkPsf] k':ts jf klqsfdf k|sflzt To:tf] sfg"g jf lg0f{o ;xL
¿kdf k|sflzt ePsf 5g\ elg cbfntn] cg'dfg ug]{5 .
&=
cbfntn] cg'dfg ug{ x'g] s'/fx¿
fx¿ M cGoyf k|dfl0ft geP;Dd M
-s_
s'g} JolQmsf ;fydf rf]/Lsf] ;DklQ 5 eg] ;f] JolQmn] ;DklQ rf]/]sf] jf
rf]/Lsf] eGg] hfgfhfgL v/Lb u/]sf] xf] elg cbfntn] cg'dfg ug{ ;Sg]5 .
t/, To:tf] JolQmn] ;f] ;DklQ cfkm"sxfF /x]sf] s'g} dgfl;a sf/0f
b]vfPdf jf To:tf JolQmsf] Joj;fo jf sf/f]af/sf] k|s[ltsf] ljrf/ ubf{ ;f]
;DklQ lghn] rf]/Lsf] xf] eGg] ghfg]/ klg lghsxfF /xg hfg ;Sg] b]lvPdf
cbfntn] To:tf] cg'dfg ug]{ 5}g .
-v_
s'g} JolQmsf] ;fydf /x]sf] lnvt k]z ug{ lghnfO{ cbfntn] cfb]z lb+bf
lghn] k]z gu/]df ;f] lnvt k]z ePsf] v08df lghsf] lj?4 k|df0f nfUg
;Sg] lsl;dsf] 5 elg cbfntn] cg'dfg ug{ ;Sg]5 .
-u_
s'g} 36gf dflg;x¿sf cfr/0f jf sfd sf/f]af/sf] ;fdfGo qmd ljrf/
ubf{ ts{;+ut¿kdf cg'dfg ug{ ;lsg] cGo s'g} s'/f cbfntn] cg'dfg ug{
;Sg]5 .
kl/R5]b #
k|df0fdf lng x'g] / gx'g] s'/fx
fx¿
*=
k|df0fdf lng x'g] s'/fx¿
fx¿ M bkmf # adf]lhd d'2fdf k|df0f a'em\bf o; kl/R5]b
adf]lhd k|df0fdf lng x'g] s'/fx¿ / ;fIfLn] cbfntsf ;dIf as]sf cGo
s'/fx¿dfq k|df0fdf lng x'G5 .
4
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
(=
kIfn] JoQm u/]sf] s'/f M -!_ d'2fsf s'g} kIfn] JoQm u/]sf] s'g} s'/f lghsf lj?4
k|df0fdf lng x'G5 .
-@_ pkbkmf -!_ df h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg M
-s_
kmf}Hbf/L d'2fdf s'g} cleo'Qmn] lghnfO{ nufOPsf]
cleof]usf] ;DjGwdf cbfnt afx]s cGoq JoQm u/]sf] s'/f
cbfntn] b]xfo adf]lhd 7x/fPdf k|df0f lng x'G5 M
-!_
;f] s'/f JoQm ubf{ cleo'Qm ;r]t cj:yfdf /
cfkm"n] eg]sf] / u/]sf] s'/f a'‰g ;Sg] cj:yfdf
lyof] .
-@_
lghnfO{ afWo u/L jf lgh jf c¿ s;}nfO{ oftgf
lbO{ jf oftgf lbg] wDsL lbO{ jf lghnfO{ cfˆgf]
OR5f lj?4 ;f] s'/f JoQm ug]{ l:yltdf kf/L ;f] s'/f
JoQm u/]sf] xf]Og .
-#_
;f] cleof]u af/] s'g} ;fj{hlgs clwsf/Ln] ug]{
sf/jfO{sf] ;DjGwdf o:tf] wDsL jf ljZjf; kg]{
cfZjf;g lbPsf] lyPg h;af6 lghn] ;f] s'/f
c;To ¿kdf JoQm ug]{ ;Defjgf lyof] / h'g wDsL
jf cfZjf;g sfof{lGjt ug{ ;Sg] clwsf/ / zlQm
;f] clwsf/LnfO{ lyof] eGg] s'/f lghn] o'lQm;+ut
¿kdf ljZjf; u/]sf] lyof] .
-v_
bkmf !@ sf] v08 -s_ b]lv -3_ ;Dddf plNnlvt s'/fx¿ /
o; kl/R5]bsf] cGo s'g} bkmf adf]lhd k|df0fdf lng x'g]
s'g} s'/f ;f] kIfn] g} JoQm u/]sf] eP klg lghn] rfx]df
To:tf] s'/f lghsf kIfdf klg k|df0fdf lng x'G5 .
-u_
ldNg] p2]Zon] s'g} kIfn] cfˆgf] bfaL k"/} jf cf+lzs ¿kdf
5f]8\g jf s'g} JolQmnfO{ s'g} /sd lbg jf s'g} ;]jf k|bfg
ug{ :jLsf/ u/]sf] s'/f lghsf la?4 k|df0fdf lng x'Fb}g .
5
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
-#_ o; bkmfsf] k|of]hgsf] nflu b]xfosf JolQmn] JoQm u/]sf] b]xfo
adf]lhdsf] s'/f kIfn] g} JoQm u/]sf] dflgg]5 M
-s_
kIfsf] jfl/; jf k|rlnt g]kfn sfg'g adf]lhd lghsf
tkm{af6 d'2fdf k|ltlglwTj ug]{ JolQmn] jfl/; jf To:tf]
k|ltlglwsf] x}l;otn] JoQm u/]sf] s'g} s'/f,
-v_
kIfsf tkm{af6 s'g} sfd ug{ clwsf/ kfPsf JolQmn] To:tf]
clwsf/ sfod /x]sf] cj:yfdf cfˆgf] clwsf/sf] ljifo
j:t'sf ;DjGwdf JoQm u/]sf] s'g} s'/f,
-u_
d'2fsf] s'g} ljifo j:t'df kIfnfO{ s'g} clwsf/ k|fKt
x'g'eGbf cufj} ;f] ljifo j:t'df :jfldTj jf cfly{s :jfy{
ePsf JolQmn] cfˆgf] :jfldTj jf cfly{s :jfy{ /x]sf]
cj:yfdf To; ;DjGwdf JoQm u/]sf] s'g} s'/f, jf
-3_
d'2fsf] ljifo j:t'df ;+o'Qm¿kdf kIf / cGo s'g} JolQmsf]
:jfldTj jf cfly{s :jfy{ sfdo /x]sf] cj:yfdf ;f] JolQmn]
;f] ;DjGwdf JoQm u/]sf] s'g} s'/f .
!)=
df}sfdf JoQm u/]sf] s'/f M -!_ s'g} sfd 36gf jf cj:yfsf ;DjGwdf b]xfosf
s'g} JolQmn] df}sfdf jf To;sf] tTsfn cl3 jf kl5 JoQm u/]sf] s'/f k|df0fdf lng
x'G5 M
-s_
;f] sfd ug]{ jf ;f] sfd, 36gf jf cj:yf k|ToIf ¿kdf
b]Vg] jf yfxf kfpg] JolQm, jf
-v_
;f] sfd, 36gf jf cj:yfaf6 kLl8t ePsf JolQm .
-@_ s'g} JolQmn] lghsf] zf/Ll/s jf dfgl;s cj:yf :ki6¿kdf af]w x'g]
u/L To:tf] cj:yf sfod 5Fb} JoQm u/]sf] s'/f k|df0fdf lngx'G5 .
!!=
d/]sf] JolQmn] xf];\ 5Fb} JoQm u/]sf] s'/f M s'g} d/]sf] JolQmn] cfkm" dg{ nfu]sf]
cj:yfdf xf];\ 5Fb} cfˆgf] d[To'sf] sf/0fsf ;DjGwdf JoQm u/]sf] s'/f k|df0fdf lng
x'G5 .
6
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
!@=
vf; cj:yfsf JolQmn] JoQm u/]sf] vf; vf; s'/fx¿
fx¿ M d/]sf], a]kQf ePsf] jf
;fIfL a:g o; P]gadf]lhd c;dy{ jf s/ gnfUg] ePsf] jf ljkIfLsf] hfn k|k~rn]
ubf{ cbfntdf pkl:yt u/fpg ;Dej 5}g elg d'2fsf] kIfn] k|dfl0ft u/]sf] jf
cbfntåf/f ;dfJxfg hf/L x'g g;Sg] cj:yfdf ePsf] jf cbfntsf] /fodf
cgfjZos ¿kdf a9L vr{ jf ;do nfUg] eO{ pkl:yt u/fO{ /xg cg'ko'Qm
b]lvPsf] JolQmn] JoQm u/]sf] b]xfosf s'/fx¿ k|df0fdf lng x'G5 M
-s_
lghsf] xs, lxt jf :jfy{sf] ljk/Lt x'g] u/L JoQm u/]sf] s'g} s'/f,
-v_
lgh pk/ s'g} sfg"gL sf/jfO{ x'g ;Sg] jf s'g} kmf}Hbf/L cleof]u nfUg
;Sg] u/L lnlvt ¿kdf JoQm u/]sf] s'g} s'/f,
-u_
lghnfO{ ljz]if ¿kdf yfxf ePsf] s'g} ;fj{hlgs xs jf /Lltl:yltsf
;DjGwdf d'2f kg'{ eGbf cl3 lnlvt ¿kdf JoQm u/]sf] s'g} s'/f, jf
-3_
lghnfO{ ljz]if ¿kdf yfxf ePsf] s'g} gftf ;DjGwsf ljifox¿ d'2f
kg'{eGbf cl3 JoQm u/]sf] s'g} s'/f .
!#=
;fj{hlgs lnvt OToflbdf pNn]v ePsf s'/fx¿
fx¿ M -!_ /fi6«;]jsn] cfˆgf]
cf]xbfsf] st{Jokfngsf] l;nl;nfdf / s'g} JolQmn] sfg"gåf/f tf]lsPsf] cfˆgf]
st{Jo kfngsf] l;nl;nfdf s'g} ;fj{hlgs lnvtdf pNn]v u/]sf s'/fx¿ k|df0fdf
lng x'G5 .
-@_ g]kfn ;/sf/af6 jf g]kfn ;/sf/åf/f clwsf/ k|fKt JolQmaf6 jf
;fj{hlgs ;+:yfaf6 k|sflzt eO{ ;fj{hlgs ¿kdf laqmLdf /x]sf gS;f, dfglrq
jf tYof+s ;DjGwL lnvtdf hlgPsf s'/fx¿ k|df0fdf lng x'G5 .
!$=
lgoldt ¿kd
¿kdf /flvPsf vftf,
vftf, axL, lstfa jf cGo
cGo >]:tfdf hlgPsf s'/fx¿
fx¿
M s'g} sfd, sf/jfO{ jf Joj;fosf] l;nl;nfdf lgoldt¿kdf /flvPsf] vftf, axL,
lstfa jf cGo >]:tfdf lgoldt¿kdf r9fPsf] jf hgfPsf] s'g} s'/f jf ;f] sfd,
sf/f]af/ jf Joj;fosf ;DjGwdf n]v]sf] lr7[Lkq, e/kfO{, rnfgL jf cGo s'g}
ljj/0f k|df0fdf lng x'G5 .
!%=
k':ts jf n]vdf n]lvPsf s'/fx¿
fx¿ M -!_ s'g} ljb]zL /fHosf] ;/sf/af6 jf To:tf]
;/sf/af6 clwsf/k|fKt JolQm jf ;+:yfaf6 ;f] /fHosf] sfg"g jf cbfntsf]
7
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
lg0f{osf] ;DjGwdf k|sflzt k':tsdf pNn]v ePsf To:tf] sfg"g jf lg0f{o ;DjGwL
s'/fx¿ k|df0fdf lng x'G5 .
-@_ s'g} ljifodf ;f] ljifosf ljåfg sxlnPsf JolQmåf/f n]lvPsf] k|sflzt
k':ts jf n]vdf pNn]v ePsf s'/fx¿ k|df0fdf lng x'G5 .
!^=
vf; k|sf/sf tYof+s, ;"rL kq, ljj/0f OToflb M s'g} vf; k]zfdf nfu]sf
JolQmx¿sf] pkof]usf nflu lgodlt ¿kdf k|sflzt x'g] tYof+s, lkmxl/:t, ;"rL
kq, ljj/0f jf n]vdf pNn]v ePsf s'/fx¿ k|df0fdf lng x'G5 .
!&=
cGo d'2fdf ;fIfLn] as]sf s'/fx¿
fx¿ M s'g} d'2fdf s'g} cbfntsf ;dIf s'g}
;fIfLn] as]sf s'/fx¿ b]xfosf cj:yfdf dfq csf]{ d'2fdf k|df0fdf lng x'G5 M
-s_
;f] ;fIfL d/]sf], a]kQf ePsf] jf ;fIfL a:g o; P]g adf]lhd cof]Uo x'g
uPsf]df, jf
-v_
lghn] ;f] s'/fdf k|df0f lbg s/ gnfUg] u/L o; P]g adf]lhd ;'ljwf kfpg]
cj:yf ePdf, jf
-u_
ljkIfLsf] hfn k|k~rn] ubf{ lghnfO{ cbfntdf pkl:yt u/fpg ;Dej 5}g
elg d'2fsf kIfn] k|dfl0ft u/]df, jf
-3_
lghsf la?4 Dofb hf/L x'g g;Sg] cj:yf ePdf, jf
-ª_
cbfntsf] /fodf lghnfO{ pkl:yt u/fpFbf cgfjZos ¿kdf a9L ;do jf
vr{ nfUg] e} cg'ko'Qm b]lvPdf .
!*=
txlssft jf hfFra'emsf] l;nl;nfdf tof/ ePsf lnvt M s'g} sfd, 36gf jf
cj:yfsf ;DjGwdf ePsf] txlssft jf hfFra'emsf] l;nl;nfdf k|rlnt g]kfn
sfg'gadf]lhd tof/ ePsf] s'g} lnvtdf pNn]v ePsf] s'g} s'/f ;f] s'/f JoQm ug]{
JolQm ;fIfLsf] ¿kdf cbfntdf pkl:yt e} aofg u/]df k|df0fdf lng x'G5 .
t/,
-s_
zj k/LIffsf] k|ltj]bg -kf]i6df6{d l/kf]6{_ df ;DjlGwt ljz]if1n]
pNn]v u/]sf] s'g} s'/fsf ;DjGwdf d'2fsf kIfx¿sf aLrdf s'g}
klxnf] ;+zf]wgåf/f ;+zf]lwt .
8
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
ljjfb gePdf jf ;f] s'/f ldl;ndf b]vfk/]sf] s'g} k|df0f jf s'g}
j:t'l:ylt;Fu c;+ut gb]lvPdf ;f] ljz]if1 cbfntdf pkl:yt
geP klg ;f] s'/f k|df0fdf lng x'G5 .
-v_
d'2fsf] k'k{If ubf{ cleo'QmnfO{ y'g5]s ug]{ k|of]hgsf] nflu clwsf/
k|fKt clwsf/Ln] u/fPsf] nf; hfFr d'r'Nsf / df}sf txlssft
;/hdLg d'r'Nsf ;f] d'r'Nsfdf pNn]v ePsf s'/fx¿ JoQm ug]{
JolQmx¿ ;fIfLsf] ¿kdf cbfntdf pkl:yt eO{ aofg gu/] klg
y'g5]ssf] nflu k|df0fdf lng x'G5 .
!(=
lg:;f jf k|df0fkq
f0fkq M s'g} lg:;f jf k|df0fkq lbg] sfg"gL st{Jo ePsf JolQmn]
k|rlnt g]kfn sfg'gadf]lhd lbPsf] lg:;f jf k|df0fkq k|df0fdf lng x'G5 .
@)=
k|ltj]bg M k|rlnt g]kfn sfg'gadf]lhd s'g} sfd, 36gf jf cj:yfsf ;DjGwdf
s'g} l6Kk0fL jf k|ltj]bg tof/ u/L s'g} vf; 7fpF jf sfof{nodf hfx]/ ug'{kg]{
sfg"gL st{Jo ePsf JolQmn] cfˆgf] st{Jo kfngsf] l;nl;nfdf n]v]sf] To:tf]
l6Kk0fL jf k|ltj]bg k|df0fdf lng x'G5 .
t/ To:tf] l6Kk0fL jf k|ltj]bg ;DalGwt 7fpF jf sfof{nodf /Ltk"j{s hfx]/
e} btf{ ePsf] x'g'k5{ .
@!=
k|df0f nfUg] cGo lnvt
lnvt M bkmf ( b]lv @) ;Dddf pNn]v ePsf lnvt afx]s
cGo s'g} lnvt ;f] lnvt 5 eGg] s'/fsf] k|df0fsf] ¿kdf lng x'G5 .
@@=
bzL k|df0f M ;fIfLn] cbfntsf ;dIf ;gfvt u/]sf] d'2f;Fu ;DjlGwt h'g;'s}
bzL jf rLh j:t' k|df0fdf lng x'G5 .
@#=
JolQmut /fo M -!_ cbfntn] ljb]zL sfg"g, lj1fg, snf, x:tfIf/ jf NofKr]sf
;DjGwdf /fo osLg ug'{ k/]df ;f] ;DjGwL ljz]if1sf] /fo k|df0fdf lng x'G5 .
:ki6Ls/0f M o; bkmfsf] k|of]hgsf] nflu æljz]if1Æ eGgfn] ljz]if cWoog,
tfnLd jf cg'ejaf6 s'g} ljifodf ljz]if 1fg k|fKt u/]sf] JolQmnfO{ ;Demg' k5{ .
-@_ cbfntn] s'g} JolQmsf] x:tfIf/sf ;DjGwdf /fo osLg ug'{ k/]df ;f]
JolQmsf] x:tfIf/ a/fa/ b]Vg] df}sf kfO{ ;f] x:tfIf/ lrGg ;Sg] l:yltdf ePsf]
JolQmsf] /fo k|df0fdf lng x'G5 .
9
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
-#_ cbfntn] s'g} wfld{s, hftLo jf ;fj{hlgs xs jf /Lltl:yltsf
;DjGwdf s'g} s'/f osLg ug{ k/]df To:tf] xs jf /Lltl:yltsf] ljz]if hfgsf/L x'g
;Sg] l:yltdf ePsf JolQmsf] /fo k|df0f lng x'G5 .
-$_ cbfntn] s'g} JolQmsf] csf]{ s'g} JolQm;Fu s'g} gftf ;DjGw 5 jf 5}g
eGg] s'/f osLg ug{ k/]df To:tf] gftf jf ;DjGwsf] ljz]if hfgsf/L x'g ;Sg]
l:yltdf ePsf JolQmsf] /fo k|df0fdf lng x'G5 .
-%_ cbfntn] s'g} vf; :yfgdf k|of]u x'g] vf; zAb jf zAbx¿sf] cy{
osLg ug'{ k/]df To;sf] ljz]if 1fg x'g ;Sg] l:yltdf ePsf JolQmsf] /fo k|df0fdf
lng x'G5 .
-^_ o; bkmfadf]lhd s'g} JolQmsf] /fo k|df0fdf lnOPdf To:tf] /fonfO{
;dy{g jf v08g ug]{ s'/fx¿ / To:tf] /fosf] cfwf/ klg k|df0fdf lng x'G5 .
-&_ s'g} JolQmn] JoQm u/]sf] s'g} /fo ;f] JolQm ;fIfLsf] ¿kdf cfkm}+
cbfntdf pkl:yt ePdf dfq o; bkmf adf]lhd k|df0fdf lng x'G5 .
t/ s'g} ljifosf] ljz]if1åf/f s'g} k':ts jf n]vdf JoQm ePsf] /fo jf ;f]
/fosf] cfwf/nfO{ k|df0fdf lng ;f] k':ts jf n]vsf] n]vs cfkm}+ cbfntdf pkl:yt
x'g clgjfo{ x'g] 5}g .
@$
k|df0f lng gx'g] s'/f M -!_ d'2fdf kIfx¿sf] rl/q c;n jf v/fa 5 eGg] s'/f
k|df0fdf lng x'Fb}g .
t/ s'g} kIfsf] rl/q g} cbfntn] 7x/ ug'{ kg]{ ePdf lghsf] rl/q ;DjGwL
s'/f k|df0fdf lng x'G5 .
-@_ bkmf $!, $# jf $% adf]lhd s'g} JolQmn] s'g} s'/f k|s6 ug{ gx'g]
cj:yfdf lghn] To:tf] s'g} s'/f k|s6 u/] klg k|df0fdf lng x'Fb}g .
-#_ s'g} kIfnfO{ cbfntn] k]z ug{ cfb]z lbPsf] s'g} lnvt ;f] kIfn] k]z
gu/]df ;f] lnvt csf]{ kIf jf cbfntsf] cg'dlt a]u/ ;f] d'2fdf k|df0fdf k]z ug{
kfOg] 5}g .
10
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
-$_ o; bkmfdf ls6fgL;fy pNn]v ul/Psf s'/fx¿sf cltl/Qm of] P]g jf
cGo k|rlnt g]kfn sfg'gadf]lhd k|df0fdf lng gx'g] cGo s'g} s'/f k|df0fdf lng
x'Fb}g .
kl/R5]b $
k|df0fsf] ef/
@%=
s;"/ k|dfl0ft ug]{ ef/ M kmf}hbf/L d'2fdf cfˆgf] cleo'Qmsf] s;"/ k|dfl0ft ug]{
ef/ jfbLsf] x'g]5 .
@^=
bfaL k|dfl0ft ug]{ ef/ M b]jfgL d'2fdf cfˆgf] bfjL k|dfl0ft ug]{ ef/ jfbLsf]
x'g]5 .
@&=
k|ltjfbLn] k|df0f k'¥ofpg' kg]
kg]{ ef/
ef/ M -!_ k|rlnt g]kfn sfg'gadf]lhd ;hfodf
sdL jf 5"6 x'g] jf ;hfoaf6 l/xfO{ kfpg] s'g} s'/fsf] lhsL/ k|ltjffbLn] lnPdf ;f]
s'/fsf] k|df0f k'¥ofpg] ef/ lghsf] x'g]5 .
-@_ k|rlnt g]kfn sfg'gadf]lhd jfbLnfO{ lbg' jf a'emfpg' kg]{ s'/f ;f]
sfg'gadf]lhd lbP jf a'emfPsf] 5 elg k|dfl0ft ug]{ ef/ k|ltjfbLsf] x'g]5 .
@*=
s'g} vf; s'/f k|dfl0ft ug]{ ef/ M s'g} vf; s'/f k|dfl0ft ug]{ ef/ s'g} vf;
JolQmsf] x'g]5 elg s'g} g]kfn sfg"gdf Joj:yf ePsf]df afx]s To:tf] s'/f k|dfl0ft
ug]{ ef/ ;f] s'/fsf] cl:tTjdf cbfntnfO{ ljZjf; lbnfpg rfxg] JolQm dflyg}
x'g]5 .
@(=
cbfntsf] cg'dfg v08g ug{ k|df0f k'¥ofpg] ef/ M cbfntn] o; P]g adf]lhd
cg'dfg u/]sf] s'g} s'/f s'g} kIfn] v08g ug{ rfx]df To:sf] k|df0f k'¥ofpg] ef/
;f]xL kIfsf] x'g]5 .
#)=
ljz]if hfgsf/Ldf /x]sf] s'/f k|dfl0ft ug'{ kg]{] ef/ M s'g} kIfsf] ljz]if
hfgsf/Ldf /x]sf] s'g} s'/f ;f] kIfn] g} k|dfl0ft ug'{ k5{ .
#!=
s'g} s'/f k|dfl0ft ug{ csf]{ s'/f k|dfl0f
fl0ft ug'{ kg]{ ePdf ;f] s'/f k|dfl0ft ug]{
ef/ M s'g} s'/f k|df0fdf lngnfO{ klxn] s'g} csf]{ s'/f k|dfl0ft ug'{ kg]{ /x]5 eg]
;f] csf]{ s'/f k|dfl0ft ug]{ ef/ ;f] klxnf] s'/f k|df0fdf lbg rfxg] kIf pk/ x'g]5 .
11
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
#@=
s'g} JolQm hLljt 5 eGg] s'/f k|dfl0f
fl0ft ug]{ ef/ M s'g} JolQm hLljt 5 jf
lghsf] d[To e};s]sf] 5 eGg] k|Zg p7]df ;f] JolQmsf] ;DjGwdf :jefljs ¿kdf
hfgsf/L kfpg] JolQmn] lghsf ;DjGwdf !@ jif{b]lv s'g} hfgsf/L kfPsf] 5}g eGg]
k|dfl0ft ePdf, lgh hLljt 5 eGg] kIfn] g} ;f] s'/f k|dfl0ft ug'{ k5{ .
##=
sAhf jf ef]u rngdf /x]sf] ;DklQsf] :jfldTj k|dfl0ft ug]{ ef/ M s'g}
JolQmsf] sAhf, ef]u jf rngdf /x]sf] ;DklQ pk/ ;f] JolQmsf] :jfldTj 5 jf 5}g
eGg] k|Zg p7]df ;f] ;DklQ pk/ ;f] JolQmsf] :jfldTj 5}g eGg] kIfn] g} ;f] s'/f
k|dfl0ft ug'{ k5{ .
kl/R5]b %
ljjGwg
#$=
ljjGwg
ljjGwg M -!_ s'g} JolQmn] n]v]/, argn] jf cfr/0fåf/f s'g} JolQmnfO{ s'g} s'/f
o:tf] xf] eGg] ljZjf;df kf/L jf To:tf] ljZjf;df kg{ lbO{ ;f] JolQmaf6 s'g} sfd
u/fPdf jf x'g lbPdf lgh / ;f] JolQmsf lardf rn]sf] s'g} d'2fdf ;f] s'/f To:tf]
xf]Og jf lyPg elg lghn] v08g ug{ kfpg] 5}g .
t/ sfg"gL a'Fbfdf of] bkmf nfu" x'g] 5}g .
-@_ pkbkmf -!_ df pNn]v ePsf s'/fx¿ ;f] pkbkmfdf pNn]v ePsf
JolQmx¿af6 d'2f ;DjGwL ljifo j:t'df s'g} k|sf/sf] xs k|fKt ug]{ JolQmnfO{ ;d]t
nfu" x'g]5 .
kl/R5]b ^
lnvtsf] k|df0f
#%=
lnvtsf] k|df0f M -!_ s'g} lnvt jf lnvtdf pNn]v ePsf] s'/f ;f] lnvt g} k]z
u/L k|dfl0ft ug'{ k5{ .
-@_ pkbkmf -!_ df h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg b]xfosf cj:yfdf s'g}
lnvt jf lnvtdf pNn]v ePsf] s'g} s'/f ;f] lnvtsf] kmf]6f], k|ltlnlk jf
sfg'gadf]lhd k|fKt /Ltk"j{ssf] gSsn jf df}lvs k|df0fåf/f k|dfl0ft ug{ ;lsg]5 M
12
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
-s_
lnvt h'g JolQmsf la?4 k|df0f nufpg vf]lhPsf] xf], ;f]
JolQmsf ;fydf 5 eGg] k|dfl0ft ePdf, jf
-v_
lnvt h'g JolQmsf ;fydf 5 ;f] JolQmnfO{ cbfntn] Dofb
hf/L ug{ g;Sg] cj:yf ePdf jf Dofb tfd]n eP/ klg ;f]
JolQmn] lnvt k]z gu/]df, jf
-u_
lnvt x/fPsf] jf gfl;Psf] k|dfl0ft ePdf, jf
-3_
lnvt ;lhn};Fu p7fP/ NofO{ cbfntdf k]z ug{ g;lsg]
ePdf, jf
-ª_
lnvtsf] k|s[ltaf6} ;f] lnvt k]z ug{ rfxg] kIf;Fu g/xg]
cj:yfsf] ePdf .
t/ o; v08 adf]lhdsf] lnvtsf xsdf kIfn] sfg'gadf]lhd /Ltk"j{ssf]
gSsn k|fKt ug{ ;Sg] cj:yfdf To:tf] gSsn k]z ug{ clgjfo{ x'g]5 .
-#_ o; bkmfsf cGo pkbkmfdf h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg === ===
=== g]kfn ;/sf/af6 ePsf lg0f{o jf cfb]z k|rlnt g]kfn sfg'gadf]lhd ;DjlGwt
clws[tåf/f k|dfl0ft ul/Psf] lnvt k]z u/L k|dfl0ft ug{ x'G5 .
#^=
x:tfIf/ jf ;xL5fk osLg ug]{ M -!_ s'g} lnvt s'g} JolQmåf/f n]lvPsf] jf
;lx5fk ul/Psf] xf] jf xf]Og eGg] k|Zg p7]df cbfntn] ;f] JolQmnfO{ csf]{
sfuhdf n]Vg jf ;lx5fk ug{ nufO{ ;f] x:tfIf/ jf ;lx5fk;Fu jf lghsf] c¿
s'g} lnvtdf k/]sf] x:tfIf/ jf ;lx5fk;Fu le8fO{ ;f] s'/f osLg ug{ ;Sg]5 .
-@_ pkbkmf -!_ df n]lvPadf]lhd x:tfIf/ jf ;lx5fk le8fO{ osLg x'g
g;Sg] cj:yfdf cbfntn] cGo k|df0faf6 ;f] s'/f osLg ug{ ;Sg]5 .
-#_ o; bkmfdf n]lvPsf] s'g} s'/fn] cbfntn] x:tfIf/ jf ;lx5fk ;DjGwL
ljz]if1sf] /fo k|df0fdf lng afwf k'¥ofPsf] dflgg] 5}g .
u0ftGq ;'b[9Ls/0f tyf s]xL g]kfn sfg'g ;+zf]wg ug{] P]g, @)^^ åf/f lemlsPsf] .
13
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
kl/R5]b &
df}lvs k|df0f
#&=
df}lvs k|df0f M -!_ s'g} s'/f k|dfl0ft ug{ o; P]g adf]lhd lnvt g} k]z ug'{kg]{
cj:yfdf afx]s cGo cj:yfdf df}lvs k|df0fåf/f k|dfl0ft ug{ x'G5 .
-@_ df}lvs k|df0f k|ToIf x'g'k5{, cyf{t b]Vg, ;'Gg jf s'g} OlGb|osf]
;xfotfn] yfxf kfpg ;lsg] s'g} s'/fnfO{ k|df0fdf lbg vf]lhPsf] eP, ;f] s'/f
k|ToIf b]Vg], ;'Gg] jf yfxf kfpg] JolQmn] To; ;DjGwdf df}lvs k|df0f lbPsf]
x'g'k5{ .
:ki6Ls0f M bkmf !), !! jf !@ adf]lhd k|df0fdf lng x'g] s'/f ;f] s'/f
JoQm x'Fbfs} cj:yfdf ;'Gg] jf yfxf kfpg] JolQmn] ;fIfLsf] ¿kdf pkl:yt eO{
cbfntsf] ;dIf lbPsf] df}lvs k|df0fnfO{ klg o; pkbkmfsf] k|of]hgsf] nflu
k|ToIf k|df0f dflgg]5 .
kl/R5]b *
;fIfL k/LIf0f
#*=
;fIfL x'g ;Sg] JolQm M slnnf] pd]/, clt a[4fj:yf jf zf/Ll/s jf dfgl;s /f]u
jf c¿ To:t} sf/0fn] ubf{ cfkm"nfO{ ;f]lwPsf] k|Zg a'‰g g;Sg] jf To;sf]
o'lQmo'Qm hjfkm lbg g;Sg] elg cbfntn] 7x/fPsf] JolQm afx]s ♠dltof/ nufot
h'g;'s} JolQm ;fIfL x'g ;Sg]5 .
#(=
af]Ng g;Sg] JolQmsf] ujfxL M af]Ng c;dy{ ePsf JolQmn] c¿n] a'‰g ;Sg] u/L
n]v]/ jf Ozf/fåf/f ujfxL lbg ;Sg]5 .
$)= kIfsf] cfdf, afa', OToflbnfO{ ujfxL lbg s/ gnfUg] M o; P]gsf cGo
bkmfx¿df jf cGo k|rlnt g]kfn sfg"gdf h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg s'g}
kIfsf la?4 ujfxL lbg lghsf] cfdf, afa', 5f]/f, 5f]/L, nf]Ug] jf :jf:gLnfO{ s/
nfUg] 5}g .
♠
klxnf] ;+zf]wgåf/f yk .
14
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
$!=
nf]Ug]:jf:gLsf
:jf:gLsf aLrsf] s'/f k|s6 ug{ gx'g] M s'g} nf]Ug]n] :jf:gLnfO{ jf :jf:gLn]
nf]Ug]nfO{ cfˆgf] bfDkTo ;DjGw sfod /x]sf] cj:yfdf JoQm u/]sf] s'g} s/f k|s6
ug{ s/ nfUg] 5}g / To:tf] nf]Ug] / :jf:gLsf aLrdf k/]sf] s'g} d'2fdf jf To:tf]
nf]Ug] jf :jf:gLn] :jf:gL jf nf]Ug]sf la?4 s'g} ck/fw u/]sf] l;nl;nfdf >L %
sf] ;/sf/ jfbL eO{ rn]sf] s'g} kmf}Hbf/L d'2fdf afx]s To:tf] s'/f JoQm ug{ nf]Ug]
jf :jf:gLn] cg'dlt glbP;Dd To:tf] s'/f k|s6 ug{ x'Fb}g .
$@=
GofofwLzsf] x}l;otn] u/]sf] s'g} sfo{ k|s6 ug{ s/ gnfUg] M dflyNnf] txsf]
cbfntaf6 cGoyf cfb]z ePdf afx]s s'g} JolQmn] cbfntdf GofofwLzsf]
x}l;otn] u/]sf] s'g} sfo{ jf yfxf kfPsf] s'g} s'/fsf ;DjGwdf ;f]lwPsf] s'g}
k|Zgsf] hjfkm lbg lghnfO{ s/ nfUg] 5}g .
t/ GofofwLzsf] x}l;otn] sfd ubf{ lghsf ;dIf cbfntdf ePsf] s'g}
36gf jf cGo s'g} s'/fsf ;DjGwdf lghnfO{ ;fIfLsf] ¿kdf a'‰g x'G5 .
$#=
;/sf/L sfof{nodf /x]sf ck|sflzt ;/sf/L lnvtsf s'/f k|s6 ug{ gx'g] M
ljefuLo k|d'vn] cg'dlt lbPdf afx]s s'g} JolQmn] ;/sf/L sfof{nodf /x]sf
;/sf/L sfdsfh ;DaGwL ck|sflzt uf]Ko lnvt k]z ug{ jf To;sf] s'g} s'/f
k|s6 ug{ x'Fb}g .
$$= ;/sf/L sd{rf/LnfO{
f/LnfO{ k|fKt ePsf] hfgsf/L k|s6 ug{ s/ gnfUg] M s'g} ;/sf/L
sd{rf/Ln] kbLo ljZjf;df yfxf kfPsf] hfgsf/L k|s6 ubf{ hglxt la?4 x'G5 eGg]
lghnfO{ nfu]df ;f] hfgsf/L k|s6 ug{ lghnfO{ s/ nfUg] 5}g .
♠
$$s=k|
s6 ug{ s/
$$s=k|x/L sd{rf/LnfO{ ck/fw
ck/fw 36]sf] s'/fsf] hfgsf/Lsf] ;|f]ft] k|s6
gnfUg] M s'g} k|x/L sd{rf/LnfO{ ck/fw 36]sf] s'/fsf] cfkm"nfO{ s'g} tj/n] k|fKt
ePsf] hfgsf/Lsf] >f]t k|s6 ug{ s/ nfUg] 5}g .
$%=
sfg"g Joj;foLn] cfˆgf]
cfˆgf] kIfn] lbPsf] hfgsf/L k|s6 ug{ gx'g] M -!_ sfg"g
Joj;foLn] cfkm"nfO{ lgo'Qm ug]{ kIfsf] lnlvt cg'dlt glnO{ cfˆgf] lgo'lQmsf]
cj:yfdf jf ;f] ug]{ p2]Zon] cfˆgf] kIf jf lghsf] jfl/;n] lbPsf] s'g} hfgsf/L
♠
klxnf] ;+zf]wgåf/f yk .
15
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
jf cfkm"nfO{ yfxf ePsf] s'g} lnvtsf] Joxf]/f jf cfkm"n] lbPsf] s'g} ;Nnfx k|s6
ug{ x'Fb}g .
t/-s_
s'g} sfg"gL sfd ug]{ clek|fon] s'g} sfg"g Joj;foLnfO{
lbPsf] s'g} hfgsf/L lghn] k|s6 ug{ x'G5 .
-v_
sfg"g Joj;foLsf] lgo'lQm e} ;s]kl5 s'g} ck/fw e} lghn]
yfxf kfPdf ;f] s'/f lghn] k|s6 ug{ x'G5 .
-@_ pkbkmf -!_ adf]lhd sfg"g Joj;foL pk/ nufOPsf] k|ltaGw sfg"g
Joj;foLsf] ¿kdf ;f] kIfåf/f lghsf] lgo'lQm ;dfKt e} ;s]kl5 klg sfod /xg]5
/ ;f] k|ltaGw sfg"g Joj;foLsf] sfl/Gbf, gf]s/ tyf bf]efif]nfO{ ;d]t nfu" x'g]5 .
-#_ s'g} kIfn] cfˆgf tkm{sf s'g} sfg"g Joj;foLnfO{ pkbkmf -!_ df pNn]v
eP adf]lhdsf] s'g} hfgsf/Lsf] ;DjGwdf s'g} ujfxL lbg nufPdf ;f] pkbkmfsf]
tfTko{sf] nflu ;f] kIfn] To:tf] hfgsf/L jf s'/f k|s6 ug{ cg'dlt lbPsf]
dflgg]5 .
$^=
s'g} JolQm / lghsf] Joj;flos sfg"gL ;Nnfxsf/sf] aLrdf ePsf] s'/f k|s6
ug{ kIfnfO{ s/ gnfUg] M s'g} JolQm / lghsf] Joj;flos sfg"gL ;Nnfxsf/sf]
aLrdf s] s:tf] s'/f jf hfgsf/L cfbfg k|bfg eof] elg k|s6 ug{ ;f] JolQmnfO{
s/ nufOg] 5}g .
t/ lghn] To:tf] s'g} hfgsf/L cfkm}+ cbfntdf k|s6 ug{ rfx]df To;nfO{
:ki6 ug{ cbfntn] cfjZos 7x/fPsf] tT;DaGwL cGo s'g} s'/f lghn] k|s6 ug'{
kg]{5 .
$&=
;fIfLn] hjfkm lbg s/ nfUg] M s'g} ;fIfLn] cbfntdf ;f]lwPsf] s'g} k|Zgsf]
hjfkm lbPdf ;f] hjfkmn] cfkm"nfO{ ;hfosf] efuL agfpg ;S5 eGg] cfwf/df
To:tf] k|Zgsf] hjfkm lbg OGsf/ ug{ kfpg] 5}g .
t/ em'7f as] afkt s'g} sf/jfO{ afx]s hjfkm lbg s/ nufOPsf] o:tf] s'g}
hjfkmsf] cfwf/df lghnfO{ kqmfp ug{ jf lgh pk/ s'g} kmf}Hbf/L sf/jfO{ rnfpg
x'Fb}g / To:tf] hjfkm c¿ s'g} kmf}Hbf/L d'2fdf k|df0fdf nfUg] 5}g .
16
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
$*= ;fIfL k]z ug]{ / asfpg] M k|rlnt g]kfn sfg"gsf clwgdf /xL cbfntn] lgwf{l/t
u/]sf] qmd cg';f/ ;fIfL k]z ul/g] / asfOg]5 .
$(=
;fIfL asfpFbfsf] sfo{ljlw M -!_ ;fIfL asfpFbf cfkm"n] b]v], hfg] jf ;'g]sf] s'/f
O{dfg wd{ ;DemL ;fFrf] aofg u?Fnf eGg] Joxf]/fsf] zky lng nufO{ asfpg' k5{ .
-@_ ;fIfL asfpFbf d'2fsf ;a} kIfx¿sf] /f]xa/df asfpg' k5{ .
t/, cbfntåf/f ;fIfL asfpg tf]lsPsf] tf/Lv / ;dodf s'g} kIf
cbfntdf pkl:yt eP;Ddsf kIfsf] /f]xa/df ;fIfL asfpg' x'G5 .
-#_ ;fIfL asfpFbf Pp6f ;fIfLn] as]sf] csf]{ ;fIfLn] ;'Gg gkfpg] u/L
asfpg' k5{ .
-$_ Ps k6s asfO{ ;s]sf] ;fIfLnfO{ s'g} dgfl;a sf/0faf6 km]/L gasfO{
gx'g] b]lvPdf cl3 :ki6 gePsf s'/fx¿sf ;DjGwdf dfq tltDaf u/L asfpg'
x'G5 .
-%_ ;fIfLsf] askqdf d'2fsf kIfx¿sf] klg ;lx5fk u/fpg' k5{ . s'g}
kIfn] ;lx5fk gu/] GofofwLzn] ;f] Joxf]/f hgfO{ cfˆgf] ;lx5fk ug'{ k5{ .
%)=
;f]wk"5 / lh/x M -!_ s'g} ;fIfL asfpFbf ;f] ;fIfL h'g kIfsf] xf], ;f] kIfn]
lgh;Fu ;f]wk"5 ug{ ;Sg]5 . To;kl5 csf]{ kIfn] rfx]df ;f] ;fIfL;Fu lh/x ug{
;Sg]5 .
-@_ pkbkmf -!_ adf]lhd csf]{ kIfn] lh/x u/L ;s]kl5 h'g kIfsf] ;fIfL xf]
;f] kIfn] ;f] ;fIfL;Fu k'gM ;f]wk"5 ug{ ;Sg]5 .
t/ ;f] adf]lhd s'g} kIfn] cfˆgf] ;fIfL;Fu k"gM ;f]wk"5 ubf{ cfˆgf] ljkIfn]
u/]sf] lh/x;Fu ;DjlGwt s'/fdf dfq ;f]wk"5 ug{ ;Sg]5 .
-#_ pkbkmf -@_ sf] k|ltaGwfTds jfSof+zdf h';'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg
cbfntn] cg'dlt lbPdf s'g} kIfn] cfˆgf] ;fIfL;Fu k"gM ;f]wk"5 ubf{ s'g} gofF
s'/fsf ;DjGwdf k|Zg ;f]Wg ;Sg]5 .
t/ ;f] adf]lhd s'g} gofF s'/fsf ;DjGwdf k|Zg ;f]lwPsf]df ;f] kIfsf]
ljkIfLn] To; ;DjGwdf ;f] ;fIfL;Fu km]/L lh/x ug{ ;Sg]5 .
17
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
-$_ s'g} kIfn] cfˆgf] ;fIfL;Fu ;f]wk"5 jf k'gM ;f]wk"5 ubf{ cfkm"n] OR5f
u/]sf] hjfkm ;'emfpg] ;"rs k|Zg ljkIfLn] cfklQ u/]df ;f]Wg kfpg] 5}g .
t/ cbfntn] cg'dlt lbPdf To:tf] k|Zg ;f]Wg x'G5 .
-%_ pkbkmf -$_ sf] k|ltaGwfTds jfSof+z adf]lhd cbfntn] s'g} kIfnfO{
cfˆgf] ;fIfL;Fu s'g} ;"rs k|Zg ;f]Wg] cg'dlt lb+bf cbfntsf] larf/df ;f] k|Zg
kl/rfos, ljjfb/lxt jf ;f] k|Zg;Fu ;DjlGwt s'/f k"0f{¿kdf k|dfl0ft e} ;s]sf]5
eGg] nfu]df dfq cg'dlt lbg]5 .
-^_ dflysf pkbkmfx¿df h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg ;fIfL asfpFbf
;f] ;fIfL h'g kIfsf] xf], ;f] kIfn] lgh;Fu ;f]wk"5 gu/L cbfntaf6 ;f]wk"5
ul/of];\ elg lnlvt b/vf:t lbPdf cbfntn] g} ;f] ;fIfL;Fu ;f]Wg'kg]{ k|Zg ;f]wL
hjfkm lng]5 / To;kl5 csf]{ kIfn] rfx]df ;f] ;fIfL;Fu lh/x ug{ ;Sg]5 .
t/-s_
o; pkbkmf adf]lhd cbfntn] s'g} ;fIfL;Fu ;f]wk"5
u/]sf]df h'g kIfsf] ;fIfL xf] ;f] kIfn] ;f]wk"5 jf k'gM
;f]wk"5 ug{ kfpg] 5}g .
-v_
s'g} kIfn] cfˆgf] ;fIfLx¿ dWo] s'g};Fu v08 -s_ adf]lhd
cfkm}+n] ;f]wk"5 ug{ / s'g};Fu o; v08 cg';f/ cbfntaf6}
;f]wk"5 ul/of];\ elg b/vf:t lbg kfpg] 5}g .
%!=
;fIfL;Fu cg'lrt k|Zg ;f]Wg cbfntn] dgfxL ug{ ;Sg] M s'g} ;fIfLnfO{
cgfjZos ¿kdf a]OHht ug]{ jf lemsfpg] lsl;dsf k|Zg ;f]Wg cbfntn] dgfxL
ug]{5 .
%@=
ljz]if1nfO{ ;fIfL ;/x asfpg] / lh/x ug]{ M x:tfIf/, NofKr], lab]zL sfg"g,
lj1fg, /Llt l/jfh, snf jf o:t} cGo ljifo ;DjGwL s'/f osLg ug'{kg]{ x'g cfPdf
cbfntn] To; ;DjGwdf ljz]if bIftf, cg'ej, jf tfnLd k|fKt JolQmnfO{ ;fIfL
;/x pkl:yt u/fO{ asfpg x'G5 . ;f] adf]lhd cbfntn] s'g} ljz]if1nfO{ ;fIfL
;/x asfPdf d'2fsf] kIfnfO{ o; P]g adf]lhd lh/x ug]{ df}sf lbg' k5{ .
18
www.lawcommission.gov.np
www.lawcommission.gov.np
%#=
cbfntn] ;fIfL;Fu cfjZos k|Zg ;f]Wg ;Sg] M cbfntn] ;fIfL;Fu cfjZos
b]v]df h'g;'s} k|Zg ;f]Wg ;Sg]5 .
kl/R5]b (
ljljw
%$=
a'‰g kg]{ k|df0f ga'lemPdf jf a'‰g gx'g] k|df0f a'lemPdf To;sf] kl/0ffd M
o; P]g adf]lhd a'‰g kg]{ k|df0f ga'lemPsf] jf a'‰g gx'g] k|df0f a'lemPsf] sf/0fn]
dfq cbfntsf] s'g} km};nf jf cfb]z ab/ x'g] 5}g .
t/ a'‰g' kg]{ k|df0f ga'lemPsf] jf a'‰g gx'g] k|df0f a'lemPsf] sf/0fn]
lg0f{odf c;/ kg{ uPsf] /x]5 eg] To:tf] km};nf jf cfb]z ab/ x'g]5 .
%%=
arfp M of] P]g k|f/De x'g' cl3 k|rlnt g]kfn sfg'gadf]lhd a'emL ;lsPsf] k|df0f
nufO{ d'2fsf] sf/jfO{ / lsgf/f ug{ of] P]gn] s'g} afwf k¥ofpg] 5}g .
%^=
vf/]hL M d'n'sL P]g, efu @ cbfntL aGbf]a:tsf] dxnsf] g+= !$*, !$(, !%!,
!%#, !^$, !^%, !^^, !^&, !^*, !&& / !&* vf/]h ul/Psf] 5 .
19
www.lawcommission.gov.np
0
You can add this document to your study collection(s)
Sign in Available only to authorized usersYou can add this document to your saved list
Sign in Available only to authorized users(For complaints, use another form )