BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
TIỂU LUẬN
HẾT HỌC PHẦN
TÊN MÔN:TỐ TỤNG HÌNH SỰ
TÊN ĐỀ TÀI:Phân tích quy định của
BLTTHS năm 2015 về nguyên tắc “suy
đoán vô tội” và các điều kiện để bảo đảm
thực thi nguyên tắc này trên thực tế.
Họ và tên sinh viên
:Bùi Đình Thảo
MSSV
Lớp
Chuyên ngành
:A51913
:k37-02
:Luật kinh tế
Hà Nội, 2025
1
MỤC LỤC
PHẦN 1.
MỞ ĐẦU ......................................................................................................... 3
PHẦN 2.
NỘI DUNG ..................................................................................................... 4
1.1.
Khái niệm, đặc điểm của nguyên tắc suy đoán vô tội ........................................ 4
1.1.1
khái niệm .................................................................................................. 4
2.1.1
đặc điểm nguyên tắc suy đoán vô tội ....................................................... 4
3.1.1
vai trò của nguyên tắc ............................................................................... 5
2.1.
Thực tiễn áp dụng ............................................................................................... 6
3.1.
Điều kiện Bảo đảm thực hiện nguyên tắc suy đoán vô tội ................................. 7
1.1.1
Nâng cao nhận thức pháp lý cho đội ngũ tiến hành tố tụng ..................... 7
2.1.1
Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ tố tụng . 7
3.1.1
Hoàn thiện quy định pháp luật để làm rõ và ràng buộc trách nhiệm........ 7
4.1.1
Tăng cường giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình......................... 8
PHẦN 3.
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 8
2
PHẦN 1.
MỞ ĐẦU
Nguyên tắc “suy đoán vô tội” là một trong những nguyên tắc cơ bản, quan trọng hàng
đầu của pháp luật tố tụng hình sự, được thừa nhận ap rộng rãi trong pháp luật quốc tế và
pháp luật của nhiều quốc gia tiến bộ trên thế giới. Tại Việt Nam, nguyên tắc này lần đầu
tiên được ghi nhận một cách rõ ràng trong Hiến pháp năm 2013 và tiếp tục được cụ thể
hóa trong Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015. Việc thể chế hóa nguyên tắc suy
đoán vô tội không chỉ góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tố tụng
hình sự mà còn là cơ sở để xây dựng một nền tư pháp công bằng, dân chủ và tiến bộ.
Tuy nhiên, trên thực tế việc thực thi nguyên tắc này vẫn gặp nhiều khó khăn do nhiều
nguyên nhân khác nhau như: nhận thức của một bộ phận cán bộ tiến hành tố tụng còn hạn
chế, cơ chế kiểm soát quyền lực tư pháp chưa chặt chẽ, hoặc do sức ép dư luận trong một
số vụ án phức tạp. Vì vậy, việc phân tích các quy định của BLTTHS năm 2015 về nguyên
tắc suy đoán vô tội, đồng thời làm rõ các điều kiện bảo đảm thực thi nguyên tắc này một
cách thực chất và hiệu quả là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận lẫn thực tiễn.
3
PHẦN 2.
NỘI DUNG
1.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA NGUYÊN TẮC SUY ĐOÁN VÔ TỘI
1.1.1 KHÁI NIỆM
Nguyên tắc suy đoán vô tội là một trong những nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự
hiện đại, có vai trò trung tâm trong việc bảo vệ quyền con người và bảo đảm tính công
bằng, khách quan trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Theo nguyên tắc này, một người
bị buộc tội phải được coi là vô tội cho đến khi có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật của
tòa án được tuyên thông qua trình tự tố tụng đúng pháp luật. Đây là nguyên tắc thể hiện
tinh thần nhân đạo và tiến bộ của nền tư pháp hình sự, xuất phát từ sự tôn trọng phẩm giá
con người và phòng ngừa nguy cơ oan sai trong hoạt động tố tụng.
Nguyên tắc suy đoán vô tội không chỉ được ghi nhận trong pháp luật Việt Nam mà còn
là chuẩn mực pháp lý phổ biến trong pháp luật quốc tế. Điều 14 khoản 2 của Công ước
quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 quy định: “Mọi người bị buộc tội hình
sự đều có quyền được coi là vô tội cho đến khi chứng minh được là có tội theo pháp luật
tại một phiên tòa công khai, nơi người đó được đảm bảo mọi quyền biện hộ cần thiết”1.
Tại Việt Nam, nguyên tắc này được hiến định tại Điều 31 Hiến pháp năm 2013 và được cụ
thể hóa trong Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 “người bị buộc tội được coi là
không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định
và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.Khi không đủ và không thể làm
sáng tỏ căn cứ để buộc tội, kết tội theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì cơ
quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải kết luận người bị buộc tội không có tội”
2
.
2.1.1 ĐẶC ĐIỂM NGUYÊN TẮC SUY ĐOÁN VÔ TỘI
Về đặc điểm, trước hết, nguyên tắc suy đoán vô tội là nguyên tắc mang tính định hướng,
chi phối toàn bộ quá trình tố tụng hình sự, từ khởi tố, điều tra, truy tố cho đến xét xử đây
là một trong những nguyên tắc cơ bản thể hiện rõ tinh thần bảo đảm quyền con người trong
1
Điều 14 khoản 2, Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966.
2
Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. (2015). Bộ luật Tố tụng hình sự. Luật số 101/2015/QH13,
ngày 27 tháng 11 năm 2015.
4
tố tụng hình sự, được ghi nhận tại Điều 31 Hiến pháp năm 2013 và Điều 13 Bộ luật Tố
tụng hình sự năm 2015. Theo đó, một người bị buộc tội chỉ được coi là có tội khi có bản
án kết tội đã có hiệu lực pháp luật của tòa án. Trong suốt quá trình tố tụng, người bị buộc
tội phải được đối xử như người vô tội, được bảo đảm đầy đủ các quyền hợp pháp, và không
có nghĩa vụ phải chứng minh sự vô tội của mình. Nguyên tắc này định hướng cho toàn bộ
hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, buộc họ phải khách quan, trung lập, chỉ buộc
tội khi có đủ chứng cứ rõ ràng, hợp pháp và hợp lý; đồng thời cũng là cơ sở để phòng ngừa
các hành vi lạm quyền, kết án oan sai, bảo đảm cho việc xét xử đúng người, đúng tội, đúng
pháp luật.
Thứ hai, nguyên tắc này là hàng rào pháp lý chống lại những hành vi tùy tiện kết án và
giúp bảo vệ quyền tự do cá nhân. Người bị buộc tội không có nghĩa là người có tội, mọi
nghi vấn chưa được chứng minh phải được giải thích có lợi cho họ. Vì vậy nguyên tắc này
đóng vai trò như một cơ chế bảo vệ quan trọng, ngăn chặn việc các cơ quan tố tụng lạm
quyền hoặc kết tội người dân khi chưa có đủ căn cứ pháp lý rõ ràng và sự buộc tội chỉ là
bước khởi đầu của tố tụng, hoàn toàn không phải là kết luận về hành vi phạm tội nên
người bị buộc tội vẫn phải được pháp luật và xã hội nhìn nhận như một người vô tội cho
đến khi được chứng minh, nếu còn tồn tại những điểm chưa rõ ràng, chưa được làm sáng
tỏ bằng chứng cứ hợp pháp, thì pháp luật buộc phải xem đó là tình tiết gỡ tội, bảo đảm
quyền lợi cho bị can, bị cáo.
Thứ ba, đây là nguyên tắc đòi hỏi nghĩa vụ chứng minh thuộc về cơ quan tiến hành tố
tụng. Người bị buộc tội không phải chứng minh sự vô tội của mình mà có quyền giữ im
lặng và không bị coi là có tội vì không khai báo.
3.1.1 VAI TRÒ CỦA NGUYÊN TẮC
nguyên tắc suy đoán vô tội có ý nghĩa vô to lớn trong thực tiễn tố tụng hình sự. Trước
hết, nó là cơ sở pháp lý bảo vệ quyền con người trong quá trình tố tụng, đặc biệt là quyền
được xét xử công bằng và quyền không bị đối xử như người có tội khi chưa có bản án kết
tội. tiếp đó nguyên tắc này góp phần bảo đảm tính công bằng, khách quan trong hoạt động
tố tụng, hạn chế tình trạng kết án oan sai, vi phạm quyền công dân. cuối cùng, tạo tiền đề
để thực hiện các nguyên tắc khác trong tố tụng hình sự như nguyên tắc tranh tụng, nguyên
tắc bình đẳng trước pháp luật và quyền được bào chữa.
5
Tóm lại, nguyên tắc suy đoán vô tội là trụ cột của một nền tư pháp hình sự dân chủ,
pháp quyền. Việc bảo đảm thực thi đầy đủ và nghiêm túc nguyên tắc này không chỉ là yêu
cầu pháp lý mà còn là tiêu chuẩn đạo lý của một xã hội công bằng, văn minh.
2.1. THỰC TIỄN ÁP DỤNG
Thực tiễn áp dụng nguyên tắc suy đoán vô tội trong tố tụng hình sự tại Việt Nam cho
thấy những bước tiến nhất định nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, vướng mắc trong quá
trình thực thi. Trên thực tế, nhiều vụ án đã được xét đúng nguyên tắc này,. Tuy nhiên,
không ít trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng có xu hướng "suy đoán có tội", đặc biệt
trong giai đoạn điều tra và truy tố. Việc thông tin báo chí đưa tin về nghi phạm theo hướng
khẳng định hành vi phạm tội, hay việc sử dụng biện pháp tạm giam quá phổ biến, vô hình
khiến xã hội và cả cơ quan tố tụng có định kiến rằng người bị buộc tội đã chắc chắn có tội.
Điển hình là vụ của Nguyên Thanh Trấn3đã phải ngồi tù 10 năm Bên cạnh đó, tâm lý thành
tích, áp lực xử lý vụ án nhanh, đặc biệt trong các vụ án lớn, dễ dẫn đến tình trạng bỏ qua
hoặc làm nhẹ nguyên tắc này. Một khó khăn khác là nhận thức và năng lực pháp lý của
một số cán bộ tố tụng còn hạn chế, dẫn đến việc áp dụng thiếu nhất quán, sai lệch hoặc
hình thức.
Để khắc phục những tồn tại trên, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, cần
tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề nghiệp và đạo đức tư pháp cho điều
tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán để họ nhận thức đầy đủ và thực hiện nghiêm túc nguyên
tắc suy đoán vô tội. Thứ hai, cần hoàn thiện quy định pháp luật về việc xử lý thông tin báo
chí liên quan đến nghi phạm, tránh tình trạng định tội thay tòa án. Thứ ba, phải bảo đảm
quyền bào chữa thực chất, trao cho luật sư và người bào chữa điều kiện tiếp cận hồ sơ,
chứng cứ từ giai đoạn sớm nhằm bảo vệ quyền lợi của bị can, bị cáo. Cuối cùng, cần có
cơ chế giám sát độc lập, hiệu quả đối với hoạt động điều tra, truy tố, xét xử để phát hiện
và xử lý kịp thời những vi phạm nguyên tắc này, qua đó góp phần nâng cao niềm tin của
người dân vào nền tư pháp hình sự nước ta.
3
https://vnexpress.net/thu-pham-vu-an-oan-nguyen-thanh-chan-bi-y-an-12-nam-tu-3605481.html
6
3.1. ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC SUY ĐOÁN VÔ TỘI
1.1.1 NÂNG CAO NHẬN THỨC PHÁP LÝ CHO ĐỘI NGŨ TIẾN HÀNH TỐ
TỤNG
Một trong những nguyên nhân dẫn đến việc vi phạm nguyên tắc suy đoán vô tội là do
nhận thức pháp lý của một bộ phận cán bộ tố tụng còn hạn chế. Nhiều cán bộ vẫn có tâm
lý “buộc tội để đạt chỉ tiêu”, thiếu sự khách quan, vô tư. Do đó, “cần tăng cường giáo dục,
phổ biến sâu rộng về quyền con người, về các nguyên tắc cơ bản trong tố tụng hình sự –
đặc biệt là suy đoán vô tội – cho các điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán và các cán bộ
công an nhân dân”4.
2.1.1 TỔ CHỨC ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN NGHIỆP VỤ CHO CÁN
BỘ TỐ TỤNG
Việc xây dựng đội ngũ cán bộ tố tụng có trình độ chuyên môn vững vàng, hiểu biết pháp
luật sâu sắc là yêu cầu cấp thiết. “Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng
tranh tụng, thu thập và đánh giá chứng cứ hợp pháp, phân biệt giữa tình nghi và buộc tội,
tránh áp đặt chủ quan”5. Ngoài ra, các chương trình đào tạo cần cập nhật các chuẩn mực
tố tụng quốc tế như Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR), trong đó
có quy định về nguyên tắc suy đoán vô tội.
3.1.1 HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT ĐỂ LÀM RÕ VÀ RÀNG BUỘC
TRÁCH NHIỆM
Một số quy định pháp luật hiện hành còn chung chung, chưa cụ thể, dẫn đến việc hiểu
và áp dụng không thống nhất. Ví dụ, chưa có cơ chế xử lý hiệu quả khi cơ quan tiến hành
tố tụng vi phạm nguyên tắc này. Cần sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự và các văn
4
https://nplaw.vn/nguyen-tac-suy-doan-vo-toi-trong-phap-luat-hinh-su.html
Lê Hồng Thanh (kiemsat.vn), Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ Cơ quan điều tra VKSND
tối cao đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp04/05/2022
5
7
bản hướng dẫn theo hướng làm rõ: trách nhiệm chứng minh, quy định rõ hậu quả pháp lý
của việc vi phạm nguyên tắc suy đoán vô tội (như loại bỏ chứng cứ trái luật, bồi thường…).
4.1.1 TĂNG CƯỜNG GIÁM SÁT, KIỂM TRA VÀ TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH
Việc giám sát hoạt động điều tra, truy tố, xét xử cần được thực hiện thường xuyên và
hiệu quả thông qua cơ chế kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân, hoạt động của Ủy ban Tư
pháp Quốc hội, báo chí và nhân dân. Đặc biệt, “cần minh bạch hóa hoạt động tố tụng, nâng
cao vai trò của luật sư, cho phép công chúng giám sát thông qua xét xử công khai và báo
chí chính thống”6. Khi phát hiện sai phạm, cần xử lý nghiêm minh để bảo đảm tính răn đe
và phòng ngừa.
PHẦN 3.
KẾT LUẬN
Nguyên tắc suy đoán vô tội là một chuẩn mực quan trọng của pháp luật hình sự hiện
đại, thể hiện rõ tinh thần thượng tôn pháp luật và bảo vệ quyền con người. BLTTHS năm
2015 đã ghi nhận một cách đầy đủ nguyên tắc này, qua đó tạo cơ sở pháp lý quan trọng
cho quá trình cải cách tư pháp Việt Nam ngành càng công minh đúng sự thật bảo vệ con
người.
Tuy nhiên, để nguyên tắc này thực sự đi vào thực tiễn, cần có sự nỗ lực từ nhiều phía:
Nhà nước trong việc hoàn thiện pháp luật, các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc thực
thi đúng pháp luật, xã hội trong việc nâng cao nhận thức pháp lý và truyền thông trong
viêc đưa tin trung thực khách quan để hạn chế mội dư luận xấu tới người bị buộc tội.
Và chỉ khi tất cả các điều kiện này được bảo đảm thì nguyên tắc suy đoán vô tội mới thực
sự trở thành một giá trị nền tảng của nền tư pháp hình sự, góp phần xây dựng một xã hội
công bằng,
6
ThS. Phạm Thị Huyền, Nâng cao vai trò của luật sư trong hoạt động tố tụng hình sự
Pháp luật và cuộc sống
15:55 | 29/11/2021
8
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị Ban hành: 16/12/1966 | Cập nhật:
06/04/2015, thư viện pháp luật. 13 tháng 6 năm 2025
2. BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 13 tháng 6 năm 2025
3. HIẾN PHÁP 2013, 13 th áng 6 năm 2025
4. Việt Dũng, Thủ phạm vụ án oan Nguyễn Thanh Chấn bị y án 12 năm
tù, vnexpress.net,28 tháng 6 năm2025
5. Nguyên tắc suy đoán vô tội trong pháp luật hình sự, https://nplaw.vn/
6. Lê Hồng Thanh , Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ Cơ
quan điều tra VKSND tối cao đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp,
kiemsat.vn,28/06/2025
7. ThS. Phạm Thị Huyền, Nâng cao vai trò của luật sư trong hoạt động tố tụng hình
sự 29/6/2025
8. Pháp luật và cuộc sống 29/6/2025
9. PGS.TS ĐỖ ĐỨC MINH (Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội) Ths TRẦN
QUANG MINH (TAND Tp Hải Dương), Nguyên tắc suy đoán vô tội trong pháp
luật hình sự, https://nplaw.vn/,29/6/2025
9