1
Ink en ander verhale
Notas
Graad 10
Eerste Addisionele Taal
Opgestel deur Susannie Pretorius
Aan die onderwyser:
2
Hierdie opsommings is daar om jou te help en nie om as aantekeninge vir die leerder te fotostateer nie.
Gebruik steeds die handboek hierdie is aanvullend.
Jou opinie mag van myne verskil.
Lekker klasgee!!!
SP
NB
Volgens die KABV dokument word protagonis en antagonis nie met leerders behandel nie.
INHOUD
3
1
2
3
4
5
6
All is fair in love and war
Jan van Tonder
Ink
Fanie Viljoen
Geheime bewonderaar
Jaco Jacobs
Mevrou, twee mans en ‘n wedevrou
Riana Scheepers
Die krieketkolf
Erns Grundling
‘n Pa vir Saterdag
Christo Davids
1. All is fair in love and war: Jan van Tonder
4
9
12
18
23
27
4
Agtergrond:
In hierdie humoristiese kortverhaal is die oorlog tussen Edwill en Waldemar wat albei verlief op Helena is. Die liefdesdriehoek het ‘n
kinkel: Waldemar weet nie dat Edwill by Helena aanlê nie. (of so dink Edwill).
Titel:
Enige iets is aanvaarbaar wanneer daar liefde en oorlog betrokke is. Jy kan dus dan enige iets doen.
Tema:
Wat ‘n ou nie alles sal doen om die meisie van sy drome te kry nie. /Die beste planne loop soms skeef.
Toon:
Humoristies romanties histories
Opsomming
Edwill is die hoofkarakter.
Verduideliking
1. Derdepersoonsverteller
Bespreking
1. Die leser weet wat Edwill dink, maar
5
nie wat die ander karakters dink nie.
Edwill is dolverlief op Helena maar sy
het ‘n kêrel, Waldemar, die groot
rugbyspeler.
2. Waldemar beteken groot /beroemd
Helena beteken sonstraal/helder lig.
2. Waldemar se naam vewys na sy
rugbyspelery en die einde van die
verhaal.
Sy is die lig in Edwill se lewe.
Sy suster Lita glo dat Edwil nie ‘n kans
by Helena het nie.
3. Lita het ‘n sin vir humor maak snaakse
vergelykings Knyp die kat in die donker so
onromantiese soos ‘n rugby bal.
3. Snaakse vergelyking.
Hy gaan na elke netbal wedstryd wat
Helena speel en ook na elke rugby
wedstryd wat Waldemar speel.
4. Edwill doen alles om naby Helena te wees.
4. Edwill is baie romanties.
In Afrikaans vertel die onderwyser van
Helena van Troje wat haar soldate in ‘n
houtperd weggesteek het en so die
stad kon oorwin.
5. Die verhaal van Helena van Troje inspireer
Edwill om oor te gaan tot aksie.
5. Waldemar kan nie regtig optree om
sy doel te bereik nie.
Hy besluit om met Waldemar vriende
te maak en so neem hy hom tot in
Helena se huis en samel Edwill
inligting in.
6. Edwill en Waldemar kuier saam by Helena.
6. Helena se ma is beїndruk met Edwill.
Haar boeties hou baie van Edwill.
7. Sy help Edwill om Helena se hart te wen.
7. Lita maak slim planne om haar doel
te bereik.
8. Waldemar kommunikeer nie en is ook
onromanties.
Praat net oor rugby.
8. Waldemar se swakheid moet
aangeval word.
Hy lewer verslag aan sy suster en die
help hom met sy strategie.
Volgens Edwill hou Waldemar en
Helena net handjies vas, net Helena
6
praat, Waldemar kan net oor rugby
praat. Hy help ook nie met skottelgoed
nie, wag in die sitkamer. Dit is dan net
hier waar Lita die lig sien opkom. Die
Achilleshiel, die swak plek in die
verhouding, is kommunikasie.
Lita beveel aan dat Edwill
liefdesgedigte moet uitsoek en leer om
dit vir Helena voor te dra.
Edwill geniet Helena se ma se
geselskap, maar wanneer Helena kla
dat haar boeties haar en Waldemar nie
alleen wil los nie bied Edwill aan om
hul besig te hou. Sy raak aan hom om
dankie te sê en hy ril van vreugde en
resiteer ‘n gedig. Daarvoor kry hy ‘n
piksoentjie in die gang.
Help nie in Helena se huis nie.
Nie baie intelligent nie.
9. Lita gee raad oor gedigte
Gee idee van doodskoot.
10. Edwill konsentreer op dit wat Waldemar
nie doen nie. Help met skottelgoed terwyl
Waldemar in sitkamer sit. Edwill speel met
haar boeties sodat Helena en Waldemar
alleen kan wees. Gesels met Helena se ma.
10. Edwill word beloon met ‘n
piksoentjie in die gang. Spanning bou
op wanneer Helena ten spyte van al
Edwill se pogings nie kan besluit van
wie sy die meeste hou nie.
11. Lita is slimmer as Oprah en dr. Phil saam
11. Edwill weet hy het die stad met
Waldemar se hulp ingeneem. In die
gang is sy Edwill se meisie en in die
openbaar Waldemar se meisie.
12. Edwill moet self ‘n gedig skryf en dit soos
‘n pyl mik op Helena se hart.
12. Edwill voel sleg omdat hy
Waldemar se vriendskap misbruik maar
Lita troos hom met die spreekwoord All
is fair in love and war.
Edwill is beїndruk met Lita se raad. Hy
dra dele van gedigte voor, verander die
woorde en sê nooit wie eintlik die digter
is nie. Hy skryf ‘n gedig neer en gee dit
aan Helena wat hom meer as ‘n
piksoentjie gee. Nog gedigte volg.
Lita besluit die tyd is ryp vir die coup
de grȂce, die genadeslag die
doodskoot. Lita is baie beїndruk met
9. Edwill verdraai die gedigte om
Helena te beїndruk. Edwill probeer
alles om Waldemar se meisie by hom
af te vat. Boeties wil hê Edwill moet
met hul speel. Gewild by boeties.
7
Edwill se gedig en glo hy gaan Helena
wen.
Waldemar en Edwill gaan kuier weer
by Helena. Edwill stel voor hulle moet
‘n kortpad vat. Die gedig in sy hempsak
brand sy bors. Edwill val, maar kom tog
eerste by Helena aan. Edwill hou weer
haar boeties besig en gesels met haar
ma.
Helena kom met stralende oё na Edwill
en soen hom liggies op sy voorkop.
Helena vertel aan Edwill dat Waldemar
vir haar die wonderlikste liefdesgedig
geskryf het. Edwill hoor hoe Helena sy
gedig al dansend voordra.
13. Edwill probeer Waldemar uitoorlê, maar
misluk.
13. Die klimaks is wanneer Edwill val.
14. Waldemar wen die oorlog deur te sê hy
het die gedig wat Edwill geskryf en laat val,
het geskryf.
14. Afloop
Ironiese einde.
8
2. Ink Fanie Viljoen
Agtergrond:
Fanie Viljoen het op skool uitstekende opstelle geskryf, maar nooit gedink hy sal ‘n skrywer word nie. Skryf is vir hom die beste
werk, want dit voel nie soos werk nie.
Titel:
Ink is iets waarmee mens skryf. Kan dit uitgevee word of is dit permanent?
Tema:
Die lewe en die dood
Toon:
Angs
Opsomming
Verduideliking
Bespreking
Ethan hoofkarakter
Eerstepersoonsverteller
Hy vertel ons hoe hy voel en wat hy doen.
Deur wat hy sê weet ons ook wat die
ander karakter doen.
Ethan word wakker met ‘n baie skerp lig
asof dit deur sy kop gaan brand.
1. Hy weet dit is onmoontlik.
1. Daar waar hy is, is enige iets moontlik.
2. Alles rondom hom is onwerklik.
Rondom hom is stukke van ‘n gebou.
Dit ruik na dooie dier, dalk dooie mens.
Iemand stap deur die lig na hom. Hy
onthou dat hy die dag moet sterf, want
die datum is op sy pols getatoeёer, 23
Augustus 2027.
2. Niks lyk soos dit moet nie.
3. Alles maak sin toe hy die man sien.
3. Hy weet hy gaan sterf.
9
Ten spyte van baie pyn in sy lyf begin
hy weghardloop. Die man agtervolg
hom.
4. Hy het ‘n wil om te lewe.
4. Die man wil hom doodmaak.
Dit is bitter koud. Die man waarsku hom
dat hy nie sal kan wegkom nie. Sy stem
maak Ethan bang.
5. “ my asem stoot ysige wolke voor my mond
uit”
5. Dra by tot spanning en angs wat opbou.
Hy kyk of die man hom nog agtervolg,
maar sien net die helder lig wat nou
skaduwees maak. Die man is weg.
6.” die helder lig gooi nou swartblou strepe”
6. Kontras lig en donker spanning bou op
Ethan is bang, want die man kan enige
plek wees. Hy is baie deurmekaar, hy
weet nie waarheen om te vlug nie.
7. Hy probeer ‘n plan maak.
7. Sy kop dink aan duisend dinge gelyk.
Hy onthou die vreeslike pyn toe hy met
sy geboorte getatoeёer is.
8. Die pyn het deur sy lyf gebrand soos die lig
wat vroeёr sy oё geskroei het.
8. Vergelyking
Hy sien beelde van sy ouers wat dood
is.
9. Hulle is ook op hulle datums weggevat.
9. Dit is nou sy datum.
Hy klim marmer trappe, terwyl sy bene
erg pyn.
10. Hy kan nie sien waarheen hy gaan nie.
10. Hy is beneweld van die pyn.
Die man roep hom weer, maar Ethan
kan nie agterkom waar die man is nie.
11. Ethan is verward.
11. Spanning bou op.
Ethan se asem raak op. Hy sien sy
vriende se beelde, hulle datums kom
nog. Hy onthou dat hulle op die
skoolgrond gekyk het wie volgende
12. Hulle was altyd morbied en nuuskierig.
12. Hulle wou weet wie volgende sterf.
10
gaan sterf. Hy besef dat dit nou sy
datum is.
Die mense wat die datums gee het hom
na die afskuwelike plek gebring om te
sterf.
13. Dalk kan hy sy dood keer.
13. Al wat vir hom saak maak is of hy dit
kan oorleef.
Die man roep weer.
14. Dis monsteragtig en koud.
14. Spanning bou op.
Ethan wil stiller beweeg .Sy stewels
raas. Hy kyk om en sien iets onder die
trap. Dit is nie die man nie.
15. Hy wil nie hê die man moet weet waar hy
is nie.
15. Ethan probeer wegkom om te oorleef.
Hy skrik vreeslik groot toe die man
“HET JOU” bokant hom skree. Sy gesig
is teen die van Ethan.
16. Ethan is bang vir die man.
16. Klimaks
Die man:
Sy hande is voor Ethan se bors.
Hy het een spierwit oog
Die ander een is wit met ‘n donker kol
en rooi are
Met hierdie oog kyk hy.
Sy asem is koud.
17. Die man lyk angswekkend.
17. Spanning word behou.
Hy sê vir Ethan dat dit sy datum is,
18. Ethan besef die man wil hom doodmaak.
Ethan moet doodgaan. Hy vat ‘n swaard
van agter sy rug. Hy laat Ethan val as
hy wil wegkom. Daar is bloed aan die
swaard.
18. Ethan dink die man is ‘n jagter of
huurmoordenaar.
11
Ethan sukkel om asem te haal. Skielik
word alles duidelik en besef Ethan dat
hy nou gaan sterf.
19. Ethan se kop maak oop.
19. Afloop
Hy weet nou die man gaan hom met die
swaard doodmaak.
Dan sien hy die man se datum is in
swartblou ink en dieselfde as syne. Hy
vra die man of hy dit weet. Die man sê
die mense het gesê as Ethan hom
doodmaak sal Ethan lewe.
20. Ethan kan nou duideliker sien wat om hom 20. Die datum brand in sy oё vas.
aangaan. Hy sien alles anders.
Die datum is die teken wat hulle vir Ethan
onder hipnose gegee het.
Ethan vee sy datum wat net in swart ink 21. Die man skrik toe Ethan sy datum afvee.
is met sy sweterige duim af.Hy besef dis
nie sy dag om te sterf nie, dit is die man
se dag.
21. Hy besef hy gaan sterf.
Ethan sê vir die man hy is nou die
huurmoordenaar.
22. Die mense het vir die man gelieg.
22. Ethan is jammer vir die man: ironies
Hy gooi die man oor sy kop die afgrond
af.
23. Ethan gebruik al sy krag en die man val
hom dood onder die trappe.
23. Ethan is verlig. Dit was nie sy dag nie.
12
3. Geheime bewonderaar: Jaco Jacobs
Agtergrond:
Volgens Jaco is dit pret om te skryf. Hy sê iets moet die heeltyd gebeur dat jy die storielyn soos ‘n lekker skinderstorie kan
oorvertel. Jaco probeer jong lesers oortuig dat dit die moeite werd is om Afrikaans te lees.
Titel:
Jy weet dadelik dis ‘n liefdesverhaal en dat daar iets geheimsinnigs gaan gebeur.
Tema:
Die lewe is nie altyd soos jy dit beplan nie/soos jy dit wil hê nie.
Toon:
Liefde/hartseer
Iets nuuts:
Foto’s met byskrifte is deel van kortverhaal
Opsomming
Ilse hoofkarakter
Verduideliking
1. Eerstepersoonsverteller
Bespreking
1. Deur wat sy sê en haar foto’s met
byskrifte weet ons hoe sy voel en dink.
Sy vertel ons van die ander karakters.
Eerste woord in kortverhaal is al Ek
Volgens Ilse is sy nie die tipe meisie
wat op die gewilde tipe seun verlief
raak nie, maar toe sy die krieketkaptein
by die redenaarskompetisie hoor praat
gebeur iets in haar. Sy toespraak raak
haar: As jy die verlede wil onthou sal
dit deel van jou wees.
Haar eie toespraak is daarna ‘n
2. Krieketkaptein se stem is heuningbruin
3. Soos ou foto’s en diep en rustig
2. Metafoor
3. Vergelyking
4. Sy toespraak gaan oor hoe om die verlede
terug te kry.
4. Dit ontstel haar, want dit laat haar
aan haar ma wat dood is dink.
13
gemors, want sy toespraak laat haar
aan haar ma dink. Sy neem net deel
omdat sy moet en nie van sport hou
nie.
Die volgende dag sit sy foto 1, wat sy
self geneem het, skelm in sy tas. Sy
vertel nie eers haar beste vriendin Nazli
daarvan nie.
Foto 1: Mallemeule
Byskrif:
die wêreld is partymaal ‘n mallemeule
en ek ly aan hoogtevrees
Ilse beskryf krieketkaptein.
Ilse kry verskillende maniere om foto’s
by hom uit te kry.
5. By die skool moet hulle aan 2 buitemuurse
aktiwiteite deelneem.
5. Redenaars is beter as hokkie of
netbal.
6. Hierdie is een van baie foto’s wat sy skelm
vir hom gee.
7. Sy deel gewoonlik alles met Nazli.
6. Eerste teken van geheimsinnigheid.
Ilse is dus die geheime bewonderaar.
7. Dit is net haar geheim.
8. Sy verkies om deur foto’s te kommunikeer.
So praat sy met die krieketkaptein oor goed
wat sy met niemand anders kan praat nie.
8. So hou sy haar ma, wat ‘n fotograaf
was, lewendig, sy gebruik ook haar ma
se kamera. (dit verwys ook na die
toespraak van krieketkaptein oor die
verlede)
9. metafoor
Ons verstaan nou hoe Ilse voel veral so
sonder ‘n ma.
9. Haar lewe is soms deurmekaar en dit
maak haar bang.
10.
10.1 groot oop glimlag
10.2 blonde hare laat hom effens
windverwaaid lyk
10.3 baie gewild
10.4 ouens bewonder hom
10.5 meisies praat pouses saggies oor hom
in badkamer
11.
11.1 sy wiskundeboek lê op gr 11 stapel n
klas
11.2 sy sportsak langs krieketveld
11.3 sy potloodsakkie wat hy in Afrikaansklas
vergeet het
10. Redes waarom Ilse hom ook
bewonder.
11. Dit wil voorkom asof Ilse hom die
heeltyd dophou om kans te kry om
foto’s skelm af te gee.
14
Foto 2: Blom
Byskrif:
laat die mooiste blomme jou ook soms
onthou dat niks verewig is nie?
12. Haar ma was vir haar soos die mooiste
blom en sy het nie bly lewe nie.
12. Sy doen presies wat die
krieketkaptein in sy toespraak gesê het:
Sy hou haar ma lewendig (deur
foto’s)
13. Digitale foto’s is baie goedkoper
13. Sy doen dit omdat sy haar ma se
kamera gebruik wat nog met ‘n film
werk.
14. Hy is verleё. Dit lyk of hy verskoning
maak vir die nuwe meisie.
14. Hy weet presies wat Ilse wil hê.
15. Sy drink cappuccino en kyk deur
fotografietydskrif.
15. Dit is Ilse se roetine terwyl sy wag
vir foto’s.
16. Die kelner weet sy kom terug hy hou haar
tafel vir haar.
16. Ilse gebruik die koffiewinkel waar sy
alleen kan wees.
17. Die foto’s is verskillend geneem.
17 Dis vir haar ongelooflik wat sy met
haar kameraoog raaksien.
By die fotowinkel waar sy haar foto’s
ontwikkel kan die nuwe meisie wat daar
werk nie glo Ilse gebruik nog ‘n film nie
en dat sy swart en wit foto’s wil hê nie.
Die donkerkop ou wat Saterdae daar
werk help haar verder.
Terwyl sy die uur vir die foto’s wag
gaan sy na die koffiewinkel langsaan.
Sy gaan haal die foto’s en sit weer in
koffiewinkel om deur die12 foto’s te
kyk.
Al die foto’s is van ‘n hart wat teen ‘n
boomstam vasgespyker is. Sy het dit in
die parkie afgeneem toe sy met Rufus
(hond) gaan stap het.
Sy sorteer die foto’s in groepe waarvan
sy hou en nie.
Haar pa is bekommerd dat sy so laat in
die aand nog wakker is.
18. Net een bly oor waarvan sy hou. Sy skeur 18. Sy raak ontslae van dit wat sy nie
al die ander op en gooi dit weg.
van hou nie.
19. Hy wil nie hê sy moet moeg by die skool
wees nie.
20. Woorde is anders as foto’s
19. Haar pa wys dat hy vir haar omgee.
20. Met die foto’s hou sy kontak met
haar ma.
15
Sy sukkel om iets by foto te skryf.
Ilse praat oor haar pa:
21.
21.1 Lyk partykeer deurmekaar asof wêreld
hom verbaas.
21.2 ‘n Jaar na haar ma se dood het hy al
haar foto’s van die mure afgehaal.
21. Ilse wonder oor haar pa.
22. Sy weet haar pa kry seer om haar ma se
naam te sê.
22. Sy het nog nie haar ma se dood
verwerk nie.
Ilse wens sy kan met iemand oor haar
ma praat.
23. Bêre hy dit? Kyk hy daarna?
23. Sy wonder oor krieketkaptein.
Sy sou graag wou weet wat die
krieketkaptein met die foto’s doen.
24. Sy het geheime wat ver gebêre is.
24. Ilse het nie regtig iemand met wie
sy haar diepste geheime kan deel nie.
25. Soos wat die lewe aangaan vergeet
mens van die verlede.
25. Sy leer om sonder haar ma reg te
kom.
26. Sy voel siek en haar mond smaak na
souttrane en die snoepie se hoenderpastei.
26. Vergelyking
Foto 3: Hart teen boom vasgespyker
Byskrif:
my boomhart klop geheime diep, diep
onder sy skurwe bas.
Foto 4: motor se truspeёltjie
Byskrif:
Hoe vinniger en verder ek ry hoe
dowwer word my truspeёltjie
Vrydag in pouse hoor sy wat die
krieketkaptein van haar foto’s sê. Hy sê
sy is psycho, sy maats lag daaroor en
spot met hom. Ilse is so ontsteld dat sy
na die badkamer gaan om te huil en nie
klas toe gaan nie.
27. Nazli glimlag vir Ilse se planne om foto’s
te stuur.
Nazli kom soek haar, hou haar vas, huil
27. Ilse kry iemand om haar geheim te
vertel.
16
saam met haar en troos haar. Sy vertel
Nazli van die foto’s.
Nazli vertel van die krieketkaptein:
Vir 2 weke ignoreer Ilse haar kamera
en die krieketkaptein.
Op ‘n Vrydagmiddag grawe sy haar ma
se foto’s uit en hang die mooistes in
haar kamer. Sy haal ook haar ma se
kamera uit.
Sy en Rufus gaan weer parkie toe. Sy
neem ‘n oom en tannie op ‘n bankie af.
Die volgende dag neem haar pa haar
na die fotowinkel. Die ou lyk verras om
haar te sien. Hy vra haar om hom te
belowe om nie weer haar foto’s op te
skeur nie.
Hy neem ook foto’s en sê dat hy meer
van die opgeskeurde fotos gehou het.
27.
27.1 Sy ma betaal iemand om sy toesprake
te skryf.
27.2 Sy ouers glo as hy redenaars praat sal
hy hoofseun word.
27. Nazli vertel dit om Ilse te troos.
28. Sy weet hy kom dit nie agter nie.
28. Sy doen dit uit beginsel.
29. Dit is vir haar asof haar ma nog aan die
kamera kleef.
29. Sy voel dit aan die blinkgevatte
sluiterknoppie en die verweerde
nekband.
30. Haar ma se foto’s insipreer haar om weer
foto’s te neem.
30. Sy sien weer kans vir die lewe.
31. Hy dink sy skeur die mooistes op. Hy wys
haar hy het elke keer haar opgeskeurde
foto’s weer aanmekaar geplak.
31. Ilse voel skaam wanneer hy vertel
wat hy gedoen het. Sy verduidelik dat
sy net die mooistes gehou het.
32. Hy dink die mooiste foto’s is juis die wat
nie uitkom soos jy dit beplan het nie.
32. Moenie jou lewe vooruit beplan nie.
33. Hy lyk skaam.
33. Die ou met die groen oё en donker
kuif is Ilse se geheime bewonderaar.
34. Moenie te hard probeer nie die lewe is
makliker as wat jy dink.
34. Soos die geskeurde foto’s wat
aanmekaar vasgeplak is, is Ilse se lewe
Hy nooi haar vir ‘n melkskommel.
Foto 5: Melkskommel
17
Byskrif:
Partykeer is die lewe so eenvoudig
soos ‘n bubblegum milkshake op ‘n
saterdagmiddag in die wimpy
ook nou weer heel.
18
4. Mevrou, twee mans en ‘n wedevrou: Riana Scheepers
Agtergrond:
Hierdie kortverhaal is deel van die Katrina-stories wat aanvanklik geskryf is as leestof vir geletterdheidsklasse. Net soos Riana se
lewe self, is hierdie kortverhaal dramaties en opwindend, uitdagend, avontuurlik en romanties. Met haar humoristiese styl
gesels/skinder sy en haar kleurvolle huishulp Katriena, sonder om aan te sit oor die teenstrydighede van ons samelewing.
Nadat Riana geskei is gaan woon sy in Kaapstad in die halwe huis met haar twee onhebbelike seuns. Sy ry bus en die taal wat sy
hoor inspireer haar om Katriena stories te laat vertel.
Mevrou is baie lief vir snaakse stories en luister maar te graag na Katriena.
Katriena, ‘n storieverteller van formaat, vertel die storie van gewone mense en hul gebeure terwyl sy lekker aandik.
Titel:
Die kortverhaal bestaan uit twee dele:
Mevrou is die eerste deel
twee mans en ‘n wedevrou is die tweede deel
Tema:
Onverwagse geluk/laat dit vir jou ‘n les wees
Toon:
Humoristies
KAART:
19
Mevrou
Ruimte 1: Mevrou se halwe huis
Katriena Willemse kleurling huishulp by
Mevrou
Verduideliking
1. Katriena Eerstepersoonsverteller
Mevrou bedien gemmerbier aan
Katriena terwyl sy vir haar vriendin
Mietjie wag om van die werk te kom.
2. Sy dink dis niks minder as reg dat Mevrou
haar bedien nie. Sy kan nou haar moeё bene
laat rus, want die halwe huis met sy trappe
het net soveel werk as ‘n hele huis.
Mietjie werk vir ‘n weduwee en dié hou
haar solank as moontlik omdat sy
alleen is. Katriena en Mietjie ry saam
trein omdat dit so gevaarlik is.
3. Katriena moet vir haar vriendin Mietjie wag
al het die polisie vir die vrouens in Katriena
se buurt ‘n kursus in selfverdediging gegee.
Bespreking
1. Voordeel en nadeel
2. Goeie verhouding tussen mevrou en
Katriena. Tree soos baie ander
huishulpe op.
3. Skooldogters kan hieruit iets leer;
safety in numbers. As ‘n skollie jou wil
pickpocket of sy hand onder ‘n vrou se
rok wil insteek slaan een hom met
handsak oor die kop terwyl ander een
hom op sy juwele skop. Druk jou
20
vingers in sy oё as hy jou wil aanval.
Katriena vertel van ‘n ander wedevrou
wat so bang was dat sy maar weer
getrou het. Die huwelik is so sleg
omdat sy nou bang vir die man is.
twee mans en ‘n wedevrou
Ruimte 2 Knersvlakte/haaivlakte
Die twee mans Klaas Smit en Jan
Malherbe ry vir besigheid deur
Namakwaland/Calvinia se omgewing
4. Mietjie se weduwee laat haar aan
4. Simboliek in die naam Haantjie
weduweestories dink en daarom vertel sy van Romanties: Dora trou.
antie Dora en Haantjie Apools
Steriotipering: Haantjie is gedurig
aangeklam
5. Sy sien spoke sweef en soek mans onder
haar bed. Nou is sy bang vir haar man in die
bed.
5. Dramaties: Spoke en mans onder
bed.
Ironies: Dora was bang vir mans onder
haar bed nou is sy bang vir die man
in haar bed.
6. Katriena wil nie weer trou, sy het nie meer
die hart daarvoor nie en haar vrolike dele is
ook uitgehaal.
6. Humoristies: haar vrolike dele is
uitgehaal. Mevrou lag vir die manier
waarop Katriena praat.
7. Gemmerbier moet skerper wees.
7. Katriena is ‘n fyn waarnemer sy weet
hoe gemmerbier moet proe.
8. Mevrou sê haar twee seuns gaan dit dan
gulsig opdrink.
8. Inligting oor Mevrou se seuns.
9. Gulsigheid laat Katriena dan aan die
gulsigheid van die man in die volgende deel
dink.
9. Mevrou belowe om Katriena nie in
die rede te val nie. Sy hou egter nie
daarby nie en so bou spanning op.
1. Mevrou glo die mooiste stories kom uit
Namakwaland. (sy onderbreek Katriena)
1. Spanning bou ook op wanneer die
mans besef dis laat en moet oorslaap,
as die motor breek en hul dit dan nie
21
waar die dorpies ver van mekaar is.
kan regmaak nie
2. Natuur word beskryf:
2. Avontuurlik: Ver en woes geleё
Bybel klippers vlaktes.
Hulle stop by elke dorpie vir ‘n bier.
3. Drink by elke dorpietjie se hotel ‘n bier
3. Dubbele verkleining beklemtoon dat
dorpies baie klein is.
Hulle is ver van ‘n dorp toe dit donker
word en so breek die motor toe ook
nog. Hulle probeer sonder sukses dit
regmaak en stap toe maar aan na ’n
liggie in die verte.
4. Beskrywing hoe motor gaan staan.
4. Personifikasie: hoes proes en snork
5. Die spoke begin regmaak om hulle dinge
te doen… Mevrou wil ook nie op haaivlakte in
donker sit nie (sy onderbreek Katriena weer.)
5. Dramaties spanning bou op.
Hulle kom by ‘n plaashuis aan en kry
kos en slaapplek by ‘n weduwee. Wat
hul nie geweet het nie, was dat sy ‘n
ryk vrou was.
6. Mevrou raai reg as Katriena vra wie die
plaashuis se deur oopmaak, ‘n weduwee.
6. Opwindend dat twee mans by
weduwee aankom.
7. Die weduwee is sonder kind of kraai, boer
alleen, dapper vrou het baie geld en kan
motors regmaak.
7. Romanties hier kan dalk nou iets
gebeur.
Hul kuier heerlik tot laat en gaan slaap.
8. Die mans kry elkeen sy eie kamer die huis
is groot.
8. Klimaks wanneer almal bed toe gaan
Die volgende oggend maak sy hul
motor reg en hul ry na hul vrouens.
9. Mevrou wil baie graag weet of daar nie iets
die nag gebeur het nie . (Sy val Katriena
weer in die rede.) Katriena vererg haar vir
Mevrou.
9. Romanties: Mevrou voel aan iets het
gebeur.
10. Mevrou is teleurgesteld in Katriena se
storie.
10. Wat is nou die storie?
Begin van afloop effense antiklimaks
22
‘n Jaar later kontak Klaas vir Jan om ‘n
bier te gaan drink. Klaas vra Jan of hy
nog die aand op die plaas kan onthou.
Jan onthou dit goed. Klaas wil by Jan
weet of hy daardie aand by die
weduwee geslaap het en of hy vir haar
gesê het sy naam is Klaas. Jan bieg en
vertel Klaas dat hy bang vir sy vrou
was. Klaas is glad nie vies vir Jan nie.
Sy prokureer het vir hom twee
dokumente gegee. Een wat sê dat die
weduwee aan bosluiskoors oorlede is
en die ander dat hy haar plaas en al
haar geld erf omdat hy haar soveel
vreugde gegee het. Klaas erf dus onder
‘n skuilnaam!
11. Mens wonder waarom Klaas vir Jan
kontak.
11. Afloop met verrassende romantiese
einde.
12. Ironiese einde
12. Jy wil aan die einde sê:
Jan, laat dit vir jou ‘n les wees!
Kry vir jou, Jan!
Dis jou verdiende loon!
Jy wil mos!
23
5. Die krieketkolf Erns Grundling
Agtergrond:
Erns Grundling is ‘n bekende joernalis met ‘n passie vir woorde. Hy is ‘n storieman en stapper en geniet dit om te reis.
Titel:
Jy weet dadelik dat hierdie kortverhaal met krieket te doen het.
Tema:
Ouers maak ‘n fout om te veel van hul kinders te verwag/ouers verwag van kinders om soos hulle te wees.
Toon:
Teleurstelling
Opsomming
Okkert hoofkarakter
Verduideliking
Derdepersoonsverteller
Bespreking
Deur die verteller weet ons hoe Okkert
voel en wat hy dink.
Met ‘n krieketwedstryd by Hoёrskool
Otto van Staden juig almal, behalwe
Okkert. Terwyl hy kolf het hy die bal mis
geslaan en dit het hom op sy beenskut
getref. Gelukkig wys die skeidsregter
dat hy nie uit is nie.
1. Okkert het amper ‘n groot fout gemaak.
1. Hy voel verlig.
Skeidsregter: Meneer Pienaar
Ou Crooked Finger
2. Hy stuur kolwers dikwels druipstert met sy
krom vinger van die veld af.
2. Skaam omdat hul sleg gespeel het
Meneer Pienaar sê dit is die einde van
die boulbeurt.
3.Die veldwerkers brom, maar Okkert is
verlig.
3. Teenstelling
Marius gaan nou kolf. Hy en Okkert
4. Marius sê hulle moet nou vinniger begin
4. Okkert erken dat hy byna ‘n groot fout
24
praat saggies oor die fout wat Okkert
amper gemaak het.
kolf.
gemaak het en luister na Marius se raad.
Marius vertel Okkert dat sy pa gekom
het.
5. Okkert is verbaas.
5. Okkert se pa het ‘n groot invloed op sy
krieket.
Okkert se pa:
6.
6.1 ry met silwer Lexus
6.2 was bekende krieketspeler
6.3 is gereeld gas op Supersport se
krieketprogramme
6.4 moes Johannesburg toe vlieg om op
kykNET te praat
6.
Het baie geld. Is‘n belangrike man; het
baie kennis oor krieket
Okkert het van kleins af krieket gespeel.
7.
7.1 sy eerste speelding was ‘n geel
plastiekrieketkolf
7.2 sy pa het hom in agterplaas met tennisbal
leer kolf
7. Okkert se pa wil van hom die beste
krieketspeler maak.
Okkert se pa se krieket loopbaan:
8.
8.1 As dit nie vir sportboikot was nie, het hy
vir SA gespeel.
8.2 Na boikot was sy beste jare verby.
8.3 Speel wel weer plaaslike kookwaterkrieket.
8.4 Word gekies vir Werêld- Eendagspan teen
Australiё, maar was in ernstige fietsongeluk.
8.
8.1 Boikot a.g.v. Apartheid
9.
9.1 Okkert het sy gene, al die houe is binne
hom.
9. Okkert se pa domineer sy spel. Okkert
mag nie die nuwe Twenty-20- toertjies
uithaal nie.
Okkert se pa motiveer hom om krieket
te speel:
8.2 Hy word nie gekies nie.
8.3 Speel uitstekende krieket.
8.4 Kan nie meer krieket speel nie.
25
9.2 Hy het dieselfde talent om te fokus en sy
stempel op ‘n wedstryd af te druk.
9.3 Hou jou kop af en speel elke bal op
meriete.
Sy pa belowe hom die beste krieketkolf
as hy 50 lopies in ‘n wedstryd aanteken.
10. Die kolf is baie duur. Sy held AB de
Villiers speel ook daarmee.
10. Sy pa is AB de Villers se held.
Okkert speel nie goeie krieket hierdie
seisoen nie. Ver van 50.
11. Sy pa vat hom tot op Sondae om te oefen.
11. Okkert weet nie hoe om vir sy pa te sê
hy sukkel om te fokus nie. Wil pa nie
teleurstel nie.
Redes vir swak krieketspel:
12.
12.1 Graad 10 groot aanpassing, nuwe vakke
12.2 Word deur matrieks geboelie
12.3 Verlief op Bienkie
12. Okkert is net ‘n gewone skoolseun.
Bienkie Beukes:
13.
13.1 Bruingebrande hekkiesatleet met rooi
tekkies
13.2 kuiltjie
13.3 al ‘n bietjie met haar gesels
13.4 wag in spanning dat sy hom as
Facebook - vriend aanvaar.
13. Hy is erg verlief.
Hierdie is die laaste wedstryd vir de
seisoen. Hy het nog net 38 lopies
aangeteken.
14. Okkert moet kophou en fokus op
wedstryd.
14. Hy kry dit reg en teken 6 lopies aan.
Okkert het nou 44 lopies.
15. Nog net 6 lopies.
15. Sy pa sal dan tevrede wees
Daar word na die bal gesoek en Bienkie
16. Sy het na altletiek kom krieket kyk.
16. Okkert voel baie goed voor Bienkie en
26
gooi die bal na die veld.
sy pa gaan hy 50 lopies slaan.
Die paaltjiewagter tart Okkert.
17. “Dis jou pa wat nie kon fietsry nie”
Die twee glipwerkers grinnik soos hienas
17. Okkert is woedend
Vergelyking
Okkert het gedink dit gaan’n vinnige bal
wees. Hy gebruik ‘n Twenty-20 -toertjie,
maar word skoongeboul.
18. Okkert word geflous deur paaltjiewagter,
die bal tref die paaltjies.
18. Hy is ontsteld. Hy sien hoe sy pa
wegry.
Die kaptein en Bienkie dink hy het goed
gespeel. Met sy bydrae wen sy span.
19. Hy gooi sy kolf neer.
19. Okkert is teleurgesteld in homself.
Daardie aand is sy pa nie tuis nie en hy
gaan vroeg slaap.
20. Hy wil van die wedstryd vergeet. Hy
droom sy pa gee steeds vir hom die
krieketkolf.
20. Okkert probeer ontvlug, maar droom
steeds oor krieket.
Die volgende dag is dit sy sestiende
verjaarsdag. Hy sien die langwerpige
toegedraaide geskenk. Okkert is baie
opgewonde. Hy dink dit is die duur
krieketkolf.
21. Hy wil vir sy pa dankie sê, maar hy is nie
tuis nie.
21. Hy glo dat die nuwe kolf hom baie met
sy krieket gaan help.
Wanneer hy die geskenk oopmaak is dit
‘n hokkiestok.
22. Hy kan dit nie glo nie.
22. Okkert is bitter teleurgesteld hy weet
hy het sy pa ook teleurgestel.
27
6. ‘n Pa vir Saterdag Christo Davids
Agtergrond:
Ons ken Christo beter as die akteur Errol in 7 de Laan. Die kortverhaal het min detail, met min karakters en het ‘n lewensles.
Titel:
Jy weet dadelik dat hier iemand praat wat dringend ‘n pa nodig het.
Tema:
Leemtes/ behoeftes in die lewe van’n kind sonder ‘n pa.
Toon:
Hartseer
28
Opsomming
Tino hoofkarakter
Verduideliking
Derdepersoonsverteller
Bespreking
Jy weet net hoe Tino voel en dink, nie die
ander karakters nie.
Tino dagdroom langs die rugbyveld
1. Die dagdroom is skuinsgedruk en word oor
terwyl sy span speel en hy reserwe is.
luidsprekers uitgesaai
Hy is die held van die wedstryd. Hy hoor
‘n man skree: “Dis my laaitie daardie!”
1. Tino dagdroom oor wat hy graag sou
wou hê. Hy soek sy lewe lank na sy pa.
Hy ervaar innerlike konflik. Spanning bou
op.
Hy word wakker geroep na die
kleedkamer.
2. Hy kom agter hy sit nog die hele wedstryd
daar.
2. Dit is so stil hy verbeel hom hy hy hoor
die gras asemhaal.
Die afrigter is besig met ‘n spanpraatjie.
3. Die afrigter heet Tino welkom. Martin sê al
wat Tino gedraf het was na die kleedkamer.
3. Die afrigter en Martin is sarkasties
teenoor Tino.
Die afrigter kondig af dat daar die
volgende Saterdag ‘n pa-en-seunwedstryd is. Almal moet daar wees.
4. Die seuns bondel soos sardientjies uit.
4. Vergelyking
Tino bly sit terwyl die ander seuns
jubellend vertrek.
5. Tino wonder waar hy ‘n pa gaan kry.
5. Hy raak paniekbevange. Spanning bou
op.
Tino verseker die afrigter dat hy en sy
pa sal kom, want sy pa wou lankal sien
hoe hy speel.
6. Die afrigter moedig hom aan om homself
op die veld te bewys.
6. Tino vertel sy eerste leuen.
Tino weet hy het ‘n pa. Dit ontstel sy ma
as hy oor sy pa uitvra.
7. Uit magteloosheid skop hy ‘n leё
koeldrankblikkie terwyl hy huis toe stap.
7. Die koeldrankblikkie maak ‘n leё
klatergeluid; klanknabootsing.
Wanneer hy van ver ouer seuns sien
sorg hy dat sy klere lyk en ruik asof hy
‘n wedstryd gespeel het.
8. Hy vee gras aan sy wit rugbybroek af en
trap op sy trui op die grond.
8. Niemand mag weet dat hy nie in die
wedstryd gespeel het nie. Hy begin in ‘n
leuen leef.
29
Hy stop by sy vriend Jerome wat soos
‘n broer vir hom is.
9. Jerome se werk is ‘n geheim. (dwelms)
9. Jerome moedig hom altyd aan om skool
klaar te maak sodat sy werk nie ‘n geheim
is nie.
Jerome vra uit na die wedstryd. Tino sê 10. Tino lieg verder en verder.
hy het drie drieё gedruk en was speler
van die wedstryd. Jerome gee R10 en
noem hom sy laaitie. Volgens Tino
speel hy die volgende week eerste span
dan wil hy R20 hê.
10. Hy kry dit al reg om te glimlag as hy
jok.
By die huis wil sy ma (‘n verpleegster)
sy vuil klere hê om te was. As sy uitvra
oor die wedstryd sê hy net dat hulle
gewen het.
11. Sy ma gee instruksies oor wasgoed; nie
langsaan die mandjie nie binne-in nie.
11. Tipiese ma. Tino lieg nie vir sy ma nie.
Hy probeer vir sy ma vertel dat hy ‘n pa
nodig het vir Saterdag, maar sy is besig
en haastig en luister nie.
12. Sy is op pad vir haar nagskof en
ongeduldig.
12. Sy is ‘n afwesige ouer.
13. Sy lewer geen kommentaar nie.
Eers as hy MA sê, stop sy om te luister
13. Hy draai sy rug op haar as hy die nuus
oordra.
Maandag by die skool vertel Martin vir
Tino hy en sy pa het die Bokke se
wedstryd by oom Sias gaan kyk.
14. Martin vermaak Tino.
14. Spanning bou op; nog geen pa.
Vir Tino klink Martin se woorde dof.
Tino wens Martin geluk met sy goeie
wedstryd.
15. Tino probeer gaaf wees.
15 Hy ruk hom reg.
30
Martin wil weet of Tino se pa ook
Saterdag kom en of hy rugby speel of ‘n
sissie soos Tino is.
16. Martin vermoed Tino jok.
16. Martin boelie Tino.
Volgens Tino het sy pa provinsiaal
gespeel. Martin wil weet vir watter
provinsie en probeer selfs in klastyd
uitvis.
17. Tino probeer Martin vermy.
17. Martin laat Tino goed verstaan hy wil
alles weet.
Dinsdag met ontbyt wil Tino by sy ma
weet wanneer hy sy pa ooit sal sien. Sy
ma wil nie oor sy pa praat nie.
18. Sy ma wil huil. Tino se eetlus is weg.
18. Spanning bou op nog net 4 dae.
Tino is sensitief hy weet hy moet sy ma
nie verder druk nie.
By die skool hou Martin aan met vra vir
watter provinsie Tino se pa gespeel het.
19. Martin is soos ‘n spinnekop wat sy prooi
voorlê.
19. Vergelyking
Wanneer Tino sê sy pa het vir WP
gespeel glo Martin hom nie.
20. Martin weet Tino lieg. Tino raak bang vir
vrae wat gaan volg.
20. Tino probeer Martin so ver as moontlik
vermy. Skuldige gewete?
Woensdag na skool smeek Tino vir
Jerome om Saterdag sy pa te wees.
Jerome weier.
21. Jerome is maar 10 jaar ouer as Tino.
21. Tino is ontsteld. Spanning bou op hoe
nader dit aan Saterdag kom.
By die rugbyoefening is Martin op sy
hakke en wil weet waar Tino se pa is.
Tino kom met die volgende liegstorie te
vore:
Pa is ‘n sakeman
Pa werk vir ‘n groot maatskappy
Pa werk in Holland
Pa kom twee keer ‘n jaar huistoe
22. Tino spin homself met elke nuwe leuen al
vaster in die web.
22. Hy voel hoe Martin hom stadig inryg.
31
Pa is op die oomblik in die land.
Martin kondig voor al die spelers en die
afrigter aan dat Tino se pa vir WP
gespeel het.
23. Die spelers klop Tino op die skouers.
23 Tino besef die afrigter weet hy lieg.
Donderdag droom Tino sy pa kom
aangestap oor die groen rugbyveld.
24. Sy pa weet Tino soek al lewenslank na
hom.
24. Twee dae oor nog geen pa; spanning
bou op.
Vrydag hoor hy hy het die span gehaal.
25. Hy wonder wat hy gaan doen.
25. Hy weet almal gaan vir hom lag as die
waarheid uitkom. Wat kan hy anders doen
as om te bieg?
Nadat sy ma weg vir haar nagskof is
26. Van die dak kan hy ver sien as iemand
klim Tino op die dak van hul huis. Hy bly aankom.
daar tot dit te koud word.
26 Ons wonder of Tino gaan selfmoord
pleeg en spring. Sit en wag hy daar vir sy
pa om te kom?
In die huis blaai hy deur die album met
min foto’s. Daar is wel ‘n trou foto van
sy ma en pa.
27. Hulle glimlag asof hulle ‘n geheim ken
waarvan niemand anders weet nie
27. Vergelyking
Tino besluit dit maak nie saak as almal
die volgende dag die waarheid uitvind
nie.
28. Hy voel hoe die spinnekopdrade om sy
bors skiet gee.
28. Klimaks
Groot verligting spoel oor hom.
Hy skeur die foto op.
29. Sy stem breek as hy sê:
”As ek eendag ‘n laatie het sal ek by al sy
games wees.”
29. Maak ‘n belofte aan homself
Lewensles:
Jou kinders is baie belangrik en jy het
verpligtinge as ‘n ouer .
Vertel die waarheid , leuens maak die
lewe net moeiliker.