1. Podaj definicję fobii szkolnej i objawy fobii szkolnej (wraz z okolicznościami wystąpienia tych objawów) Definicja fobii szkolnej . Jest to częściowa niechęć lub całkowita odmowa uczęszczania do szkoły w związku z odczuwaniem silnego lęku na jej terenie. . Najczęściej obserwuje się u adolescentów, zdecydowanie rzadziej u dzieci w młodszym wieku szkolnym . Fobia szkolna jest fobią sytuacyjną (powstaje w określonych sytuacjach) Objawy kliniczne fobii szkolnej . Fobia szkolna przeważnie zaczyna się od dolegliwości somatycznych: a) bólów brzucha i głowy b) wymiotów i biegunki c) nudności d) zawrotów głowy i omdleń . Dolegliwości te pojawiają się w godzinach porannych przed wyjściem do szkoły i ustępują całkowicie, gdy rodzice zgodzą się aby dziecko pozostało w domu . W przypadku pójścia do szkoły objawy somatyczne nasilają się, często na tyle mocno, że nauczyciel jest zmuszony na odesłanie dziecka do domu . Dziecko próbuje racjonalizować swoje niechęci do szkoły, dlatego też pytane o powody często podaje: a) niechęć nauczycieli do niego b) złośliwa klasa c) inne możliwe powody złego samopoczucia w szkole . Jeżeli fobia pojawia się na wczesnych etapach dojrzewania, to brak rozwiniętych funkcji poznawczych utrudnia dziecku uświadomienie sobie istoty problemu Dwa typy fobii szkolnej Fobia ostra - spowodowana silnymi regularnymi przeżyciami na terenie szkoły np.: a) regularne wyśmiewanie i szydzenie na forum klasy z danego dziecka b) regularne znęcanie się przez rówieśników Fobia przewlekła - narastająca powoli, stopniowo, związana jest z coraz większym i częstszym opuszczaniem szkoły: a) fobia ostra może zamienić się w fobię przewlekłą Co wspiera powstawanie fobii szkolnej? . Fobie szkolną przede wszystkim podtrzymują rodzice, którzy albo nie angażują się w życie dziecka (pozwalają mu nie chodzić do szkoły) lub cechują się nadopiekuńczością i pozwalają dziecku ciągle zostawać w domu, ponieważ głęboko wierzą w chorobę dziecka . Najczęściej jest ona wynikiem nieprawidłowej socjalizacji dorastającego dziecka już od wczesnego dzieciństwa 2. Podaj różnicę między lękiem, strachem a fobią Lęk - Lęk powstaje w wyobraźni jako reakcji na wewnętrzne odczucia. - Ma charakter lęku subiektywnego na niebezpieczeństwo o cechach lęku najczęściej nieokreślonego. - Jest emocją pojawiającą się przy społecznym zagrożeniu o mniejszym nasileniu od strachu. Strach - W przeciwieństwie do lęku ma określony przedmiot, który można zobaczyć / przeanalizować - Można w nim uczestniczyć, najczęściej w formie uciekaj - walcz - Można się z nim skonfrontować Fobia - Wiąże się z odczuwaniem nieproporcjonalnie silnego strachu w stosunku do zastanej sytuacji - osoba doświadczająca fobii rozumie, że strach jest irracjonalny, ale musi unikać miejsc wywołujących fobie, ponieważ wiążą się one z występowaniem ataków paniki - czasem wystarczy tylko wyobrażenie fobii, aby wywołać reakcję (tj. atak paniki) 3. Wymień i opisz etapy wykolejenia społecznego Stadium pierwsze – Poczucie odrzucenia i bunt: W początkowej fazie młody człowiek doświadcza silnego poczucia odrzucenia – zarówno w rodzinie, jak i w środowisku rówieśniczym czy szkolnym. Może to być efektem braku akceptacji, niezaspokojonych potrzeb emocjonalnych, zaniedbań wychowawczych lub niewłaściwego stylu komunikacji ze strony dorosłych. Nieletni reaguje agresją – zarówno werbalną, jak i fizyczną. Często pojawia się opór wobec autorytetu, niechęć do współpracy, impulsywność i działania mające na celu zwrócenie na siebie uwagi. Bunt ten może być formą obrony tożsamości, a wrogie nastawienie służy jako tarcza ochronna przed dalszymi zranieniami emocjonalnymi. Młody człowiek zaczyna izolować się od pozytywnych wzorców społecznych, a jego zachowanie staje się coraz bardziej chaotyczne i destrukcyjne. Stadium drugie – Utrwalenie negatywnych wzorców: W tym stadium dochodzi do utrwalenia niepożądanych zachowań i pogłębiającego się dystansu emocjonalnego wobec rodziny i innych osób znaczących, jak nauczyciele, trenerzy czy mentorzy. Młody człowiek przestaje widzieć sens w utrzymywaniu relacji opartych na zaufaniu, a wartości przekazywane przez dorosłych zostają odrzucone. Często pojawiają się pierwsze poważniejsze przejawy łamania norm – wagary, drobne kradzieże, wandalizm czy używanie substancji psychoaktywnych. Zachowania te zaczynają być powtarzalne i akceptowane przez jednostkę jako element jej tożsamości. Dochodzi do formowania się negatywnych przekonań na temat społeczeństwa, autorytetów i instytucji społecznych. Stadium trzecie – Rzeczywiste postępowanie antyspołeczne: Ostatni etap to już faza głębokiego niedostosowania społecznego. Młody człowiek nawiązuje relacje z grupami przestępczymi lub subkulturami, które wspierają jego buntowniczą postawę i dostarczają mu akceptacji, której wcześniej nie otrzymał. Udział w zachowaniach destrukcyjnych staje się nie tylko normą, ale i źródłem satysfakcji – pojawia się poczucie mocy, wpływu i przynależności. Jednostka otwarcie przeciwstawia się normom moralnym, prawnym i społecznym, traktując je jako przeszkodę w realizacji własnych celów. Może dochodzić do popełniania przestępstw, przemocy, czy permanentnego łamania zasad współżycia społecznego. W tej fazie interwencja wychowawcza i resocjalizacyjna jest najtrudniejsza, ponieważ osoba nieletnia często nie widzi potrzeby zmiany i nie odczuwa wyrzutów sumienia. 4. Podaj jedną (wybraną przez siebie) metodę twórczej resocjalizacji Twórcza resocjalizacja zakłada ukształtowanie wśród młodych niedostosowanych społecznie prawidłowych wzorców zachowań, a także wykorzenienie powstałych zachowań dewiacyjnych. Polega ona przede wszystkim na: . Resocjalizacji za pośrednictwem kultury - stwarzanie warunków młodzieży, aby korzystały z różnego rodzaju aktywności kulturalnych (chodzenie do teatru, uczestniczenie w zajęciach artystycznych). . Arteterapia - Poprzez środki twórczej ekspresji młody człowiek przenosi wartości estetyczne do swojej hierarchii wartości, aprobując je jako własne. Metody twórczej resocjalizacji 1. Metoda Teatru Resocjalizującego Teatr resocjalizujący to jedna z najbardziej innowacyjnych i skutecznych metod pracy z młodzieżą niedostosowaną społecznie. Jej siła tkwi w wykorzystaniu potencjału ekspresji artystycznej, szczególnie aktorstwa, jako narzędzia do zmiany postaw i zachowań. Cel: Odtworzenie i przepracowanie trudnych doświadczeń życiowych, z którymi młody człowiek nie potrafił sobie poradzić w przeszłości. Mechanizm działania: Poprzez wchodzenie w rolę, osoba może spojrzeć na daną sytuację z innej perspektywy, poczuć emocje drugiej strony, zrozumieć skutki swoich działań. Taka forma terapii umożliwia rewizję zachowań i wartości w bezpiecznym, kontrolowanym środowisku. Efekty: Rozwój empatii, lepsze rozumienie własnych emocji, nauka kontroli impulsów, poprawa komunikacji interpersonalnej. Teatr buduje także poczucie wspólnoty i odpowiedzialności w grupie. 2. Działalność sportowa Sport to uniwersalne narzędzie wychowawcze i resocjalizacyjne. Działa nie tylko na ciało, ale również na psychikę i relacje społeczne. Cel: Zaspokojenie potrzeby ruchu, odreagowanie napięć, budowanie pozytywnych wzorców zachowania. Mechanizm działania: Systematyczny wysiłek fizyczny uczy samodyscypliny, wytrwałości i szacunku dla przeciwnika. Poprzez wspólne treningi i rozgrywki młodzież nabywa umiejętności współdziałania i podporządkowania się regułom. Zdrowa rywalizacja daje szansę na osiąganie sukcesów w konstruktywny sposób. Efekty: Redukcja agresji, poprawa nastroju, zwiększenie samooceny, kształtowanie odpowiedzialności i lojalności wobec grupy. Sport często daje młodym ludziom cel i sens działania. 3. Muzykoterapia Muzyka od wieków pełni funkcję terapeutyczną – uspokaja, motywuje, pozwala wyrażać emocje i przeżycia, których nie sposób wyrazić słowami. Cel: Otworzenie kanału komunikacji emocjonalnej, łagodzenie napięć i stresów, rozwój ekspresji twórczej. Mechanizm działania: Kontakt z muzyką – poprzez słuchanie, granie, śpiew czy taniec – pozwala na dotarcie do głęboko ukrytych emocji. Muzykoterapia umożliwia też wyrażenie siebie w sposób społecznie akceptowany, co ma ogromne znaczenie dla osób niedostosowanych. Efekty: Obniżenie poziomu lęku i agresji, poprawa koncentracji, rozwój kreatywności i wyobraźni, a także zbudowanie pozytywnego obrazu siebie jako osoby twórczej i wartościowej. 4. Zajęcia plastyczne Sztuki wizualne są kolejnym skutecznym narzędziem pracy wychowawczej, szczególnie w przypadku osób, które mają trudności w werbalnym wyrażaniu emocji. Cel: Rozbudzenie wrażliwości estetycznej, rozwój umiejętności manualnych i symbolicznego przedstawiania emocji. Mechanizm działania: Młodzież ma okazję poznać różnorodne techniki artystyczne (rysunek, malarstwo, kolaż, rzeźba itp.), które umożliwiają im przekazywanie własnych myśli i przeżyć. Proces twórczy sprzyja refleksji, uczy cierpliwości i skupienia. Efekty: Wzmocnienie poczucia własnej wartości, odkrycie talentów, poprawa nastroju, nauka pracy nad sobą. Zajęcia plastyczne pozwalają na bezpieczne rozładowanie frustracji i agresji poprzez twórcze działanie. 5. Opisz, czym jest epizod depresyjny, depresja afektywno-dwubiegunowa, dystymia Rodzaje depresji Rodzaje zaburzeń afektywnych Zaburzenia nastroju to grupa zaburzeń internalizacyjnych, w których okresowo występują zmiany emocji, nastroju i aktywności. Zalicza się do nich m.in. - epizod depresyjny (depresję), - chorobę afektywną dwubiegunową (ChAD), - zaburzenia depresyjne nawracające, uporczywe zaburzenia nastroju (cyklotymię i dystymię). Epizod depresyjny . Epizod depresyjny to okres, w którym osoba doświadcza utrzymującego się przez co najmniej dwa tygodnie przygnębienia, smutku lub rozpaczy, często połączonego z niemożnością odczuwania radości z codziennych aktywności. . Stresory psychospołeczne są silniejszymi predyktorami pierwszego epizodu depresji niż jej nawrotów. . U osób młodych, które już doświadczyły depresji, obniżony nastrój może uruchamiać depresyjne style myślenia, co bardziej sprzyja nawrotom niż pojawieniu się pierwszego epizodu. . W przypadku dzieci w wieku około ośmiu lat, negatywne wydarzenia życiowe przewidują wzrost objawów depresji po kilku latach, nawet jeśli początkowe objawy były kontrolowane. . Badania wskazują, że silne stresory zewnętrzne są większym predyktorem pierwszego epizodu niż nawrotów Choroba afektywno dwubiegunowa . Depresja afektywna dwubiegunowa to zaburzenie psychiczne charakteryzujące się szerokimi wahaniami nastroju od stanów wysokich (mania) do niskich (depresja). . Mania: Wysoki poziom energii, niska potrzeba snu, impulsywne działania (np. nadmierne wydawanie pieniędzy, ryzykowne zachowania seksualne) oraz możliwe objawy psychotyczne (urojenia lub halucynacje). Epizody depresji są często bardziej powszechne i obciążające niż mania, a z uwagi na ryzyko samobójcze, mogą być bardziej niebezpieczne. . Cykliczne wahania nastroju: a) Częste lub szybkie przejścia między manią a depresją. b) Jednoczesne występowanie objawów manii i depresji. Choroba ma tendencję do nawracania, a bez leczenia epizody manii mogą się powtarzać. Dystymia . Dystymia to przewlekłe zaburzenie nastroju, które charakteryzuje się utrzymującym się przez większość czasu przygnębieniem. Objawy przygnębienia muszą trwać co najmniej przez 2 lata. . W dystymii objawy są łagodniejsze od epizodu depresji dużej, ale utrzymują się dłużej. . Dystymię od dużej depresji wyróżnia większy nacisk na zaburzenia nastroju i relacje interpersonalne, a mniejszy na objawy fizyczne. . Dystymia często może wystąpić już w okresie dojrzewania, a jej objawy mogą narastać stopniowo. . Dystymia może współwystępować z epizodem depresji dużej, co mocna obciąża funkcjonowanie. . Osoby, które przeszły epizod depresyjny są narażone na wystąpienie Dystymii 6. Podaj różnice między edukacją zdrowotną a promocją zdrowia Edukacja zdrowotna To proces, który polega na przekazywaniu wiedzy z zakresu zdrowia, chorób, profilaktyki i stylu życia w celu kształtowania u ludzi postaw prozdrowotnych. Cechy charakterystyczne edukacji zdrowotnej: Skupia się na jednostce – działania są ukierunkowane na konkretnego człowieka (np. ucznia, pacjenta, pracownika). Ma charakter informacyjny i wychowawczy – celem jest dostarczenie rzetelnych informacji oraz kształtowanie odpowiednich zachowań i postaw. Cel główny: zmiana postaw zdrowotnych – np. zachęcanie do regularnej aktywności fizycznej, zdrowego odżywiania, rezygnacji z używek, dbania o higienę czy regularnych badań profilaktycznych. Przykłady działań: Lekcje o zdrowiu w szkołach Kampanie informacyjne o zapobieganiu chorobom Indywidualne porady zdrowotne (np. u dietetyka lub pielęgniarki szkolnej) Promocja zdrowia To szeroki zakres działań i strategii, które mają na celu poprawę ogólnych warunków zdrowotnych społeczeństwa poprzez zmiany w środowisku fizycznym, społecznym, ekonomicznym i prawnym. Cechy charakterystyczne promocji zdrowia: Obejmuje całe społeczeństwo – jest nastawiona nie tylko na jednostki, ale na grupy społeczne, lokalne społeczności, miejsca pracy, szkoły czy całe regiony. Działania są systemowe i międzysektorowe – współpracują różne instytucje (np. szkoły, samorządy, służba zdrowia, media). Cel główny: eliminacja czynników ryzyka – takich jak palenie tytoniu, zanieczyszczenie środowiska, stres zawodowy, brak aktywności fizycznej, niezdrowa dieta itp. Przykłady działań: Tworzenie terenów rekreacyjnych w miastach Wprowadzanie zdrowych posiłków w stołówkach szkolnych Zakazy reklamy produktów szkodliwych dla zdrowia (np. fast foodów, alkoholu) Programy profilaktyczne finansowane przez państwo 7. Podaj czynniki predysponujące do przedwczesnej inicjacji seksualnej 1. Uwarunkowania rodzinne Rodzina odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu postaw i zachowań seksualnych młodych ludzi. Brak odpowiedniego wsparcia i wychowania może prowadzić do ryzykownych decyzji. Brak edukacji seksualnej w domu – dzieci pozostawione bez rzetelnych informacji na temat cielesności, granic czy konsekwencji współżycia, często czerpią wiedzę z niesprawdzonych źródeł, takich jak internet czy rówieśnicy. Nadmierna aprobata rodziców dla wczesnej aktywności seksualnej – tolerowanie lub zachęcanie do zachowań seksualnych w młodym wieku może budować fałszywe przekonanie o ich „normalności” i bezkarności. Brak więzi emocjonalnej z rodzicami – chłód emocjonalny, brak rozmów i zainteresowania życiem dziecka może prowadzić do poszukiwania bliskości i akceptacji w związkach seksualnych. Rodzina dysfunkcyjna – obecność przemocy, uzależnień, konfliktów lub niestabilności rodzinnej zwiększa ryzyko zaburzeń emocjonalnych i przedwczesnych, nieprzemyślanych zachowań seksualnych. Wczesna ciąża matki – dzieci matek, które same bardzo wcześnie zaszły w ciążę, mogą nie otrzymać właściwych wzorców zachowań i powielać ich schematy. 2. Uwarunkowania szkolne i rówieśnicze Szkoła i środowisko rówieśnicze są kolejnym ważnym czynnikiem wpływającym na decyzje młodzieży. Niechęć do szkoły, problemy z nauką – uczniowie, którzy nie czują się dobrze w środowisku edukacyjnym, często szukają akceptacji w innych sferach życia, w tym w relacjach romantycznych i seksualnych. Niskie ambicje i niewielkie osiągnięcia szkolne – brak motywacji do rozwoju może skutkować przeniesieniem uwagi na relacje społeczne, w tym seksualne, jako formę „sukcesu” czy akceptacji. Presja rówieśnicza – młodzież często ulega wpływowi grupy, a współżycie seksualne może być przedstawiane jako dowód „dojrzałości” lub „normalności”. Brak umiejętności przeciwstawienia się tej presji prowadzi do przedwczesnych decyzji. 3. Uwarunkowania psychiczne Stan psychiczny i osobowość mają istotny wpływ na zachowania seksualne. Niska samoocena – osoby z niskim poczuciem własnej wartości mogą szukać potwierdzenia swojej atrakcyjności i znaczenia poprzez aktywność seksualną. Osobowość zależna, podatna na wpływy – brak asertywności i potrzeba akceptacji zwiększają podatność na manipulację, w tym zgodę na współżycie bez przekonania czy gotowości. Uzależnienia (alkohol, narkotyki) – substancje psychoaktywne obniżają kontrolę nad zachowaniem i sprzyjają ryzykownym decyzjom seksualnym. Niedostosowanie społeczne – osoby mające trudności z przestrzeganiem norm społecznych często przejawiają także zachowania seksualne odbiegające od wieku i kontekstu rozwojowego. 4. Uwarunkowania ekonomiczne Status ekonomiczny rodziny również wpływa na rozwój dziecka, w tym jego postawy wobec seksualności. Niski status ekonomiczny – może prowadzić do deprywacji emocjonalnej i materialnej. Młodzi ludzie, zwłaszcza dziewczęta, mogą wchodzić w relacje seksualne w poszukiwaniu wsparcia finansowego lub emocjonalnego. Czasem podejmowanie aktywności seksualnej bywa również formą ucieczki od trudnej rzeczywistości. Brak dostępu do opieki zdrowotnej i edukacji – ograniczony dostęp do wiedzy o seksualności i metodach antykoncepcji skutkuje większym ryzykiem niechcianych ciąż i chorób przenoszonych drogą płciową. 8. Scharakteryzuj związki preintymne Związki preintymne . Związki we wczesnych fazach adolescencji nazywa się związkami preintymnymi . Charakteryzują się: a) nietrwałością b) podatnością na różnego rodzaju zewnętrzne czynniki zakłócające c) często ukrywanie ich lub nadmierne eksponowanie W związkach preintymnych nie występuje poczucie bliskości, w wyniku czego rzadko dochodzi do poświęceń na rzecz relacji Związki preintymne mają na celu przygotować do uczestnictwa w dojrzałej relacji Potrzeba związku w tym okresie jest tak silna, że trudno jest zachować zdrową równowagę między zaangażowaniem uczuciowym a np. nauką . Powstały konflikt bezpośrednio wynika z funkcjonowania typowego dla adolescentów “pełnego przesady”, w wyniku czego pojawia się chęć całkowitego podporządkowania własnego życia tej jednej osobie . Pierwsze uczucia i zafascynowania miłosne przeżywane są tak samo mocno jak miłosne rozczarowania . Rozczarowania miłosne (przy odpowiednim wsparciu rodziców i rówieśników) stanowią ważną lekcję dla umiejętności budowania relacji w późniejszych fazach rozwojowych 9. Napisz, czym jest kryzys normatywny Kryzys normatywny to okres przesilenia w rozwoju, decydujący o postępie, stagnacji lub regresie. . Pojawia się w wyniku: a) Dojrzałości biologicznej do podjęcia nowego zadania rozwojowego. b) Niedojrzałości psychospołecznej, uniemożliwiającej jego realizację. . Brak umiejętności do poradzenia sobie z nowym zadaniem sprawia, że konieczne jest zdobycie nowych kompetencji. . Kryzys normatywny jest niezbędny – stanowi naturalny element rozwoju i pomaga człowiekowi dorastać. . Zmaganie się z kryzysem i jego rozwiązanie umożliwia przejście do kolejnych faz rozwojowych. 10. Scharakteryzuj rozproszenie tożsamości Rozproszenie tożsamości Rozproszenie tożsamości to pierwszy etap kryzysu tożsamości, typowy dla okresu dojrzewania. Wynika z pojawienia się nowych oczekiwań społecznych (np. konieczność wyboru ścieżki edukacyjnej, przynależności światopoglądowej, budowania relacji międzyludzkich) oraz braku gotowości emocjonalnej i kompetencji do ich spełnienia. Nastolatek doświadcza wtedy silnego wewnętrznego chaosu i nie potrafi odpowiedzieć na pytania: „Kim jestem?” „Kim chcę być?” Charakterystyka rozproszenia tożsamości 1. Brak stabilności w zachowaniu i myśleniu – zmienność poglądów, częste zmiany zainteresowań, niezdecydowanie. 2. Nieprzewidywalność emocjonalna – trudność w rozpoznaniu, nazwaniu i wyrażaniu własnych uczuć. 3. Powierzchowne relacje społeczne – nieumiejętność tworzenia trwałych i głębokich więzi; unikanie bliskości. 4. Lęk przed dominacją – obawa przed osobami o wyraźnych poglądach i silnym charakterze, co prowadzi do wycofania lub podporządkowania się. 5. Unikanie wyzwań – brak motywacji do podejmowania decyzji, działania, konfrontacji z trudnościami. 6. Poszukiwanie komfortu emocjonalnego i fizycznego – nadrzędną wartością staje się tzw. „święty spokój”; unikanie dyskomfortu i odpowiedzialności. Zagrożenia przedłużającego się rozproszenia Jeśli rozproszenie trwa zbyt długo, może dojść do poważnych problemów w rozwoju psychospołecznym młodego człowieka: Trudności w podejmowaniu decyzji życiowych – brak jasnych celów i planów. Niska samoocena i poczucie zagubienia – uczucie „bycia nikim”. Wzrost podatności na wpływ grup destrukcyjnych – poszukiwanie tożsamości wśród subkultur, sekt, środowisk przestępczych. Zaburzenia emocjonalne i społeczne – depresja, lęk, izolacja, ucieczki z domu, uzależnienia. Trwała niespójność osobowości – brak integracji „ja”, niestabilność emocjonalna, problemy w relacjach. Przezwyciężanie rozproszenia – dwa kluczowe procesy � 1. Eksploracja Eksploracja to aktywne poszukiwanie i testowanie różnych ról, wartości, zainteresowań i stylów życia. Jest to forma świadomego eksperymentowania – pozwalająca młodemu człowiekowi poznać siebie i swoje możliwości. Przykłady eksploracji: udział w zajęciach pozalekcyjnych (artystycznych, sportowych, społecznych), próbowanie różnych ścieżek edukacyjnych i zawodowych, eksperymentowanie ze stylem ubioru, światopoglądem, przynależnością społeczną, rozmowy z mentorami, obserwacja autorytetów, czytanie, samorozwój. � 2. Zobowiązanie Zobowiązanie polega na emocjonalnym i praktycznym zaangażowaniu się w wybrane wartości, role czy działania. Jest to akt wewnętrznego „przyjęcia” tożsamości – nawet jeśli może ona się z czasem modyfikować. Przykłady zobowiązań: wybór kierunku kształcenia i wytrwałość w jego realizacji, zaangażowanie w działalność społeczną, religijną, artystyczną lub sportową, przyjęcie określonego systemu wartości i życia zgodnie z nim, budowanie trwałych relacji i odpowiedzialne podejście do nich. ✅Efekt: Ukształtowanie tożsamości Poprzez eksplorację i zobowiązanie młody człowiek stopniowo buduje dojrzałą, stabilną tożsamość, która daje mu: poczucie sensu i kierunku, spójność wewnętrzną, zdolność do podejmowania decyzji i odpowiedzialności, silniejsze i zdrowsze relacje z innymi. 11. Opisz jadłowstręt reaktywny i właściwy Jadłowstręt psychiczny – to zespól występujący w wieku młodzieńczym, polegający, na świadomym ograniczaniu przyjmowanych pokarmów w celu osiągniecia szczuplej sylwetki ciała, co doprowadza do znaczącego ubytku masy ciała, a w skrajnych wypadkach do wyniszczenia organizmu, przy zachowanym dobrym samopoczuciu, sprawności i aktywności. Przyczyny: Biologiczne: a) Badania nad parami bliźniąt wykazują występowanie jadłowstrętu psychicznego częściej u par jednojajowych niż dwujajowych. Przemawia to, że występowanie jadłowstrętu psychicznego wynika z czynników genetycznych b) Nieprawidłowe funkcjonowanie podwzgórza i neuroprzekaźników c) Czynniki prowokujące występowanie jadłowstrętu psychicznego to: 1. Ciężkie urazy psychiczne (śmierć bliskiej osoby) 2. Trudności i niepowodzenia w nauce 3. Trudności w adaptacji do nowej sytuacji (zmiana szkoły) 4. Trudności w nawiązywania relacji społecznych 5. Urazowe doświadczenia w zakresie kontaktów seksualnych Psychospołeczne: a) jadłowstręt reaktywny b) jadłowstręt właściwy Jadłowstręt reaktywny . Powstaje w wyniku nacisku kulturowego (w kulturach w których panuje silny nacisk na bardzo chude ciała) . Nacisk wzmacniają rodziny i najbliżsi, którzy ulegają tej samej presji kulturowej . Jadłowstręt psychiczny występuje przede wszystkich w krajach, gdzie jest łatwo dostępne pożywienie, ponieważ można to jedzenie odrzucić: a) Ograniczając jedzenie dorastające dziecko przekracza cienką linię, gdzie restrykcyjna dieta przechodzi w regularnej głodówki, co prowadzi do wyniszczenia organizmu i zmian osobowościowych. Jadłowstręt właściwy . Jest związany z dysfunkcyjnym funkcjonowaniem rodziny . Niesprawiedliwe relacje w rodzinie oddziałowują na zasadzie sprzężeń zwrotnych na osobowość dziecka, co zaburza homeostazę rodzinny jako całości . W rodzinach dzieci anorektycznych przede wszystkim występując rodziny: a) nadopiekuńcze – Wysoki poziom lęku, rodzina koncentruje się na zapewnieniu bezpieczeństwa dziecka, w taki sposób, że rozwój autonomii dziecka jest niemożliwy b) zasznurowane – Poszczególne role są nieprawidłowo zdefiniowane i realizowane c) sztywne – „Zamiatanie” konfliktów rodzinnych pod dywan i starania się utrzymywania statusu quo. Uniemożliwia to rozwiązania konfliktu. 12. Podaj metody pracy, które wspierają pamięć logiczną W procesie edukacyjnym ważne jest, aby metody nauczania i uczenia się odpowiadały aktualnemu poziomowi rozwoju poznawczego uczniów. W miarę dojrzewania zmieniają się mechanizmy pamięciowe – dzieci przechodzą od pamięci mechanicznej do bardziej zaawansowanej pamięci logicznej. Dlatego metody pracy szkolnej powinny wspierać właśnie rozwój pamięci logicznej, czyli zdolności do rozumowego przetwarzania i trwałego zapamiętywania informacji. Metody wspierające rozwój pamięci logicznej 1. Wybiórcze traktowanie materiału o Umiejętność oddzielenia informacji istotnych od drugorzędnych. Uczeń powinien nauczyć się hierarchizowania treści, co sprzyja lepszemu przetwarzaniu informacji i ich późniejszemu odtwarzaniu. 2. Odkrywanie sensu i uświadamianie celu zapamiętywania o Zapamiętywanie staje się skuteczniejsze, gdy uczeń rozumie, po co się czegoś uczy i widzi w tym osobisty sens. Pomaga to zaangażować emocje i motywację wewnętrzną. 3. Krytyczne podejście do treści o Rozwój myślenia analitycznego i umiejętność kwestionowania informacji, oceniania ich wartości i źródła. Uczeń powinien uczyć się zadawania pytań, formułowania własnych opinii i dyskutowania z tekstem. 4. Łączenie treści z różnych materiałów o Tworzenie powiązań między nową wiedzą a tym, co już zostało wcześniej przyswojone. To tzw. sieciowanie informacji, które prowadzi do głębszego zrozumienia i lepszego zakorzenienia wiedzy w pamięci trwałej. 5. Rozbijanie materiału na logiczne części i identyfikowanie tez o Zamiast uczenia się całości na pamięć, uczeń powinien dzielić materiał na spójne bloki tematyczne, odnajdywać w nich kluczowe myśli (tezy), co ułatwia zarówno naukę, jak i przypominanie sobie treści. 6. Porządkowanie wiadomości w formie punktów o Tworzenie notatek punktowanych, map myśli, schematów, tabel – wszystko to wspiera strukturę logiczną i ułatwia późniejszy dostęp do informacji w pamięci. Konsekwencje braku stosowania tych metod Jeśli w procesie dydaktycznym dominuje mechaniczne zapamiętywanie, bez refleksji i zrozumienia, rozwija się pamięć mechaniczna, charakterystyczna dla młodszych dzieci. Taki sposób nauki prowadzi do: 13. powierzchownego uczenia się „na pamięć”, szybkiego zapominania materiału po sprawdzianie lub egzaminie, braku umiejętności wykorzystania wiedzy w praktyce, braku samodzielnego myślenia i analizy, zniechęcenia do nauki, ponieważ przestaje być ona procesem twórczym. Opisz, z czego wynika kryzys autorytetu rodziców Kryzys autorytetu rodziców pojawia się jako rezultat wzrostu krytycyzmu, wynikającego z rozwoju sprawności umysłowych u nastolatków. . Nastolatkowie zaczynają dostrzegać w rodzicach cechy, których jako dzieci nie zauważali. . Wzrost logicznego myślenia pozwala na analizę postępowań rodziców i ocenę rezultatów ich zachowań. . Nastolatkowie zaczynają porównywać swoich rodziców, do rodziców innych nastolatków i wzorcami dostarczanymi przez literaturę, w wyniku czego mogą doświadczyć głębokich rozczarowań. . Doświadczane rozczarowania mogą doprowadzić do utracenia zaufania w rodzicach, w wyniku czego przestaną się zwierzać im ze swoich spraw, problemów itd. . Nastolatek kształtujący tożsamość pragnie mieć swoje prywatne życie i może oczekiwać żeby rodzice to szanowali. . Kryzys autorytetów dotyczy nie tylko rodziców, ale również innych osób dorosłych, ponieważ dotyczy on poczucia niesprawiedliwości w narzucaniu im norm i braku ich przestrzegania przez dorosłych . Kryzys autorytetów przechodzi ewolucję pojawia się ok. 12 r.ż. i trwa do szczytu w wieku ok. 16 lat. a) We wczesnej fazie dorastania stosunek młodzieży do rodziców jest ambiwalentny. Z jednej strony mają silne poczucie oderwania się i dążenia do samodzielności, a jednocześnie potrzebują rodziców jako formy doradcy, i oparcia uczuciowego. . W wieku ok. 18 r.ż. następuje znormalizowanie relacji z rodzicami, jednak przy zmianie stosunków do rodziców. Relacja zmienia się z interakcji autorytet - dziecko na bardziej partnerską relację. Konflikty z rodzicami to kolejny sygnał zmieniających się w stosunków w rodzinie. . Nasilenie stosunków konfliktowych przypada między 14 a 16 r.ż. . Głównym czynnikiem generującym konflikt nie są przyczyny endogenne (biologiczne), lecz czynniki natury społecznej. . Konflikt z rodzicami ma charakter swoistego konfliktu pokoleń. Nastolatkowie generalizują swoje trudności, często wskazując, że źródłem ich jest pokolenie wyżej. 14. Napisz, czym przejawia się osłabienie więzi emocjonalnej z rodzicami Osłabienie więzi emocjonalnych . Konflikty z rodzicami, które wynikają z obniżenia autorytetu rodziców oraz częstych nieporozumień pomiędzy dziećmi i rodzicami, prowadzą do osłabnięcia więzi emocjonalnych. Objawia się to przede wszystkim: a) unikaniem towarzystwa rodziców, b) odtrąceniem czułości rodziców, c) zamykaniu się w sobie, d) sztywnością, e) obojętnością na cierpienie rodziców, f) odmawianiem pomocy rodzicom. . Zachowanie adolescentów nie musi być jednorodne. Często ich nastawienie wobec rodziców może się zmieniać z dnia na dzień. Rodzice często mogą również dystansować się uczuciowo wobec dzieci co prowadzi do dystansu emocjonalnego. . Nastolatkowie nie tracą potrzeby czułości ze strony rodziców. . Adolescenci potrzebują dowodów tej miłości i oparcia. . Doznawana przez nich labilność i nerwowość emocjonalna sprawia, że nastolatkowie potrzebują pewności, że są przez rodziców akceptowani i mogą liczyć na ich zrozumienie i pomoc. . Doznawanie bezwarunkowej akceptacji pozwala poczuć się bezpiecznie i rozładować napięcie emocjonalne, które często nastolatkom towarzyszy. 15. Podaj definicję FOMO i fonoholizmu i wskaż najważniejsze różnice między nimi Fonoholizm Fonoholizm to uzależnienie od telefonu komórkowego, które przejawia się niekontrolowanym i kompulsywnym używaniem telefonu, prowadzącym do negatywnych konsekwencji w życiu codziennym osoby uzależnionej. Objawy fonoholizmu: • Silna potrzeba ciągłego korzystania z telefonu, nawet w sytuacjach niewłaściwych lub niebezpiecznych • Rezygnacja z innych aktywności na rzecz korzystania z telefonu • Lęk, niepokój, rozdrażnienie przy braku dostępu do urządzenia • Objawy odstawienne • Uzależnienie od różnych funkcji telefonu (rozmów, SMS-ów, gier, social mediów) FOMO (Fear of Missing Out) FOMO to lęk przed przegapieniem – obawa, że moglibyśmy stracić coś ważnego, co dzieje się u innych ludzi, szczególnie w mediach społecznościowych. Osoby z FOMO odczuwają przymus ciągłego sprawdzania informacji, aktywności znajomych i bycia na bieżąco. Objawy FOMO: • Stałe monitorowanie mediów społecznościowych • Lęk przed wykluczeniem społecznym • Pragnienie ciągłego kontaktu z innymi • Uzależnienie od informacji i bycia „na bieżąco” z życiem innych 1. Źródło problemu • Fonoholizm: wynika z uzależnienia od urządzenia – telefonu jako przedmiotu i narzędzia (ciągła potrzeba korzystania z niego niezależnie od celu). • FOMO: wynika z lęku społecznego – obawy, że ominie nas coś ważnego w relacjach, wydarzeniach lub informacjach. 2. Motywacja wewnętrzna • Fonoholizm: motywacją jest rozładowanie napięcia, nudy, ucieczka od rzeczywistości. • FOMO: motywacją jest potrzeba przynależności, akceptacji, bycia na bieżąco z życiem społecznym. 3. Forma zachowania • Fonoholizm: objawia się kompulsywnym i bezrefleksyjnym używaniem telefonu (rozmowy, gry, przeglądanie). • FOMO: objawia się ciągłym sprawdzaniem informacji, postów, relacji – szczególnie w mediach społecznościowych. 4. Główne emocje • Fonoholizm: dominuje niepokój przy braku (nomofobia), ale też często pustka i rozdrażnienie. dostępu do telefonu • FOMO: dominuje lęk przed pominięciem, wykluczeniem, byciem "poza obiegiem". 5. Przedmiot uzależnienia • Fonoholizm: telefon jako narzędzie – niekoniecznie związane z social mediami. • FOMO: treści i informacje – głównie z social mediów (Facebook, Instagram, TikTok itd.). 6. Skutki społeczne • Fonoholizm: prowadzi do izolacji, rezygnacji z aktywności, problemów w nauce/pracy. • FOMO: paradoksalnie – mimo ciągłego „bycia skutkuje poczuciem osamotnienia i niską samooceną. w kontakcie” – 7. Kierunek zależności • Fonoholizm może istnieć bez FOMO – np. osoba uzależniona od grania na telefonie. • FOMO często prowadzi do nadmiernego korzystania z telefonu – czyli może sprzyjać fonoholizmowi. 16. Scharakteryzuj koncepcję psychologiczną (model rozwojowy) jako przyczynę depresji Model rozwojowy ujmuje depresję jako efekt złożonego i dynamicznego procesu, który przebiega w kontekście biologicznym, psychologicznym oraz społecznym – szczególnie dużą rolę odgrywa środowisko rodzinne i rówieśnicze. Główne założenia modelu rozwojowego: 1. Wpływ środowiska rodzinnego: • Brak ciepła, wsparcia emocjonalnego i zrozumienia ze strony rodziców. • Nadmierna kontrola, konflikty rodzinne i brak stabilności emocjonalnej. → Te czynniki mogą prowadzić do obniżonego poczucia własnej wartości i zwiększonego poziomu lęku, co sprzyja rozwojowi depresji. 2. Brak umiejętności radzenia sobie: • Dzieci i młodzież, które nie rozwinęły skutecznych strategii radzenia sobie ze stresem, nie potrafią konstruktywnie reagować na trudne sytuacje życiowe. → Skutkuje to bezradnością, wycofaniem i pogorszeniem samopoczucia psychicznego. 3. Wczesne negatywne doświadczenia: • Doświadczenia takie jak utrata bliskiej osoby, odrzucenie, zaniedbanie emocjonalne czy negatywny styl przywiązania (np. lękowy lub unikający) wpływają na rozwój osobowości predysponującej do depresji. → Kształtują się u dziecka negatywne przekonania o sobie, świecie i przyszłości. 4. Zmiany okresu dorastania: • Wiek dojrzewania wiąże się z intensywnymi zmianami biologicznymi (hormonalnymi), kształtowaniem się obrazu ciała i potrzebą akceptacji rówieśniczej. → Problemy w tych obszarach mogą zwiększać ryzyko depresji, szczególnie jeśli jednostka doświadcza odrzucenia, wykluczenia lub presji społecznej. 17. Opisz, zmiany pamięci w okresie adolescencji Zmiany w funkcjonowaniu pamięci w okresie adolescencji (dojrzewania) W okresie dorastania (czyli adolescencji – ok. 11–18 lat) zachodzą istotne zmiany w zakresie procesów poznawczych, a jednym z kluczowych obszarów jest rozwój pamięci. Zmiany te mają ogromne znaczenie dla nauki, sposobów zapamiętywania oraz efektywności edukacji. 1. Przejście od pamięci mechanicznej do logicznej Najważniejszą zmianą jest przejście od pamięci mechanicznej (charakterystycznej dla dzieci młodszych) do pamięci logicznej (sensownej). Oznacza to, że nastolatkowie zaczynają: lepiej rozumieć, co i dlaczego zapamiętują, łączyć nowe informacje z już posiadanymi, analizować i porządkować materiał w głowie. Zamiast bezrefleksyjnego „wkuwania” uczą się strategii pamięciowych opartych na sensie i znaczeniu. 2. Rozwój myślenia abstrakcyjnego Wraz z rozwojem struktur mózgowych (zwłaszcza kory przedczołowej) nastolatkowie zaczynają myśleć abstrakcyjnie, co oznacza: rozumienie pojęć oderwanych od konkretu (np. wolność, sprawiedliwość, uczciwość), tworzenie złożonych kategorii i modeli pojęciowych, analizowanie symboli, metafor, idei. Dzięki temu lepiej rozumieją sens nauczanych treści i łatwiej zapamiętują informacje o charakterze abstrakcyjnym. 3. Skokowy wzrost liczby zapamiętywanych pojęć abstrakcyjnych Około 11–12 roku życia następuje znaczny wzrost liczby przyswajanych pojęć abstrakcyjnych. Jest to efekt szybszego dojrzewania układu nerwowego i aktywizacji tzw. pamięci semantycznej – odpowiedzialnej za pojęcia, znaczenia i fakty. Przykład: Uczeń, który wcześniej uczył się głównie konkretnych przykładów (np. „jabłko”, „pies”), teraz zaczyna rozumieć i zapamiętywać pojęcia takie jak „grawitacja”, „wolność”, „przemiana materii”. 4. Lepsze zapamiętywanie materiału abstrakcyjnego W okresie adolescencji uczniowie coraz abstrakcyjny niż konkretny, ponieważ: częściej zapamiętują potrafią go analizować logicznie, wiążą go z wcześniej przyswojoną wiedzą, angażują myślenie przyczynowo-skutkowe i wyobraźnię. szybciej materiał To bardzo istotna zmiana, która wpływa na sposób prowadzenia zajęć dydaktycznych – powinny one zawierać więcej zadań wymagających interpretacji, porównywania, analizy pojęć. 5. Kodowanie informacji w formie werbalnej Adolescenci zaczynają coraz częściej kodować informacje werbalnie, czyli zapamiętywać treści za pomocą języka – słów, definicji, pojęć, argumentów. Jest to przejaw intelektualizacji pamięci i przechodzenia do operowania językiem jako narzędziem myślenia. Dzięki temu są w stanie: tworzyć streszczenia, tworzyć własne definicje i uogólnienia, korzystać z notatek, map myśli, haseł, punktów. 18. Scharakteryzuj jadłowstręt psychiczny i bulimię psychiczną Jadłowstręt psychiczny (anoreksja nervosa) Objawy kliniczne: • Najczęściej dotyczy dziewcząt w wieku 16-18 lat, ale może pojawić się już przed okresem dojrzewania (10-12 lat). • Początek choroby jest trudny do zauważenia – ograniczanie podaży energetycznej następuje stopniowo. • Choroba często zaczyna się od stosowania restrykcyjnych diet. • Wraz z postępem anoreksji pojawiają się zachowania takie jak ukrywanie jedzenia, kłamstwa na temat jedzenia, prowokowane wymioty. • Pacjentki często odczuwają satysfakcję ze spadku masy ciała i mogą nadal dobrze funkcjonować (np. osiągać dobre wyniki w szkole). • Dochodzi do ograniczenia kontaktów z rówieśnikami. Powikłania somatyczne: • Znaczny ubytek masy ciała (minimum 25% masy wyjściowej lub 15% poniżej normy rozwojowej). • Zaburzenia hormonalne, spowolnienie czynności serca, niskie ciśnienie tętnicze. • Zaburzenia metaboliczne, osteoporoza, wyniszczenie organizmu. • Wysoki wskaźnik śmiertelności – nawet do 20% po około 20 latach choroby. Rozpoznanie: • Wiek zachorowania 10-25 lat. • Odrzucanie potrzeby jedzenia i zadowolenie z wychudzenia. • Wykluczenie innych chorób psychicznych i somatycznych. Rokowania: • Po 4 latach leczenia: 44% bez objawów, 24% z objawami, 28% częściowa poprawa, 5% zgon. • Choroba o jednym z najwyższych wskaźników śmiertelności wśród zaburzeń psychicznych. Bulimia psychiczna (bulimia nervosa) Objawy kliniczne: • Charakteryzuje się nawracającymi okresami żarłoczności, najczęściej nocnymi, ukrywanymi przed rodziną. • Po epizodach objadania się następują prowokowane wymioty lub zażywanie środków przeczyszczających. • Towarzyszy temu silne poczucie winy, wstydu i obrzydzenia do siebie. • Bulimia może występować naprzemiennie z anoreksją. Powikłania somatyczne: • Bóle i zawroty głowy, chroniczne zmęczenie, omdlenia. • Arytmia serca, powiększenie węzłów szyjnych. • Zapalenia dziąseł, próchnica zębów. • Zaburzenia homeostazy jelit. Rozpoznanie: • Co najmniej 2 epizody objadania się bez kontroli nad ilością i rodzajem spożywanego jedzenia z następczym przeczyszczaniem. • Stałe poczucie winy, niska samoocena i wysoki lęk. • Brak akceptacji własnego wyglądu i osobowości. Przyczyny: • Dysfunkcyjne funkcjonowanie rodziny, brak wsparcia i ciepła. • Surowe, rygorystyczne postawy rodzicielskie. Rokowania: • Rokowania lepsze niż w anoreksji. • Po 6 latach leczenia: 60% bez objawów, 29% poprawa czasowa, 10% objawy utrzymujące się, 1% zgon – głównie z powodu zaburzeń kardiologicznych. • Częste przechodzenie od anoreksji do bulimii lub innych niespecyficznych zaburzeń odżywiania. 19. Podaj sytuacje sprzyjające przyjemnym przeżyciom u adolescentów * · Pozytywne relacje społeczne Adolescent potrzebuje bliskich, ciepłych relacji, w których czuje się zrozumiany i akceptowany. Dobre kontakty z rodziną i przyjaciółmi pozwalają na wymianę emocji, wsparcie i budowanie poczucia bezpieczeństwa. · Poczucie akceptacji i przynależności Należy do grupy rówieśniczej, co daje poczucie bycia ważnym i potrzebnym. Udział w grupie minimalizuje uczucie osamotnienia i zwiększa zadowolenie z życia. · Sukcesy i osiągnięcia Pozytywne wyniki w szkole, sporcie, hobby czy sztuce dają młodemu człowiekowi satysfakcję i podnoszą samoocenę. To buduje poczucie własnej wartości i motywuje do dalszego rozwoju. · Autonomia i samodzielność Możliwość podejmowania decyzji, wybierania własnych dróg życiowych, samodzielność w codziennych czynnościach sprawiają, że adolescent czuje się odpowiedzialny za siebie i bardziej spełniony. · Bezpieczeństwo emocjonalne Stabilne środowisko rodzinne i szkolne, w którym jest jasno określone, co jest dozwolone, a co nie, daje poczucie pewności i spokoju. To tworzy bazę do eksploracji świata i rozwijania własnej osobowości. · Wsparcie i zrozumienie ze strony dorosłych Obecność nauczycieli, rodziców czy mentorów, którzy potrafią wysłuchać i zrozumieć, a jednocześnie dają przestrzeń do samodzielności, jest bardzo ważna dla dobrego samopoczucia młodego człowieka. · Eksploracja i odkrywanie siebie Możliwość rozwijania zainteresowań, eksperymentowania z nowymi aktywnościami i budowania własnej tożsamości daje poczucie radości i spełnienia. 20. Zdefiniuj dojrzałość emocjonalną i podaj jakie zachodzą przekształcenia w formie wyrażania impulsów emocjonalnych * Dojrzałość emocjonalna oznacza zdolność do rozpoznawania, rozumienia i kontrolowania własnych emocji oraz adekwatnego reagowania na emocje innych. Jest to ważny element rozwoju psychicznego, który wpływa na relacje z innymi i na zdrowie psychiczne. Przekształcenia w wyrażaniu impulsów emocjonalnych w okresie adolescencji: • Zmniejszenie impulsywności W okresie dorastania następuje stopniowe wyciszanie gwałtownych, niekontrolowanych reakcji emocjonalnych, takich jak wybuchy złości czy płaczu. Młodzi ludzie uczą się, że nie wszystkie emocje trzeba natychmiast wyrażać. • Umiejętność opóźniania gratyfikacji Dojrzałość emocjonalna wiąże się z umiejętnością poczekania, zanim zareagujemy emocjonalnie lub zrobimy coś pod wpływem impulsu. To pozwala na bardziej przemyślane decyzje i unikanie niekorzystnych skutków impulsywności. • Lepsza identyfikacja emocji Adolescent uczy się nazywać swoje uczucia (np. rozróżniać smutek od rozczarowania, złość od frustracji), co ułatwia ich kontrolę i komunikację z innymi. • Empatia i zrozumienie innych Rozwija się zdolność rozumienia, co czują inni ludzie. Dzięki temu młody człowiek potrafi lepiej reagować na emocje otoczenia, co poprawia relacje interpersonalne. • Przemyślana ekspresja emocji Zamiast gwałtownych wybuchów, młodzi ludzie coraz częściej wyrażają emocje w sposób społecznie akceptowany — na przykład przez rozmowę, szukanie wsparcia, czy konstruktywne rozwiązywanie konfliktów. • Samoregulacja emocjonalna To zdolność do świadomego zarządzania swoimi emocjami — na przykład radzenia sobie ze stresem, niepokojem czy frustracją bez uciekania się do agresji lub zamknięcia się w sobie.
0
advertisement
Download
advertisement
Add this document to collection(s)
You can add this document to your study collection(s)
Sign in Available only to authorized usersAdd this document to saved
You can add this document to your saved list
Sign in Available only to authorized users