James C. Van Horne
John M. Wachowicz, Jr.
%ეიმს L. 396 პორნი
ჯონ 3. ვაჰოვიჩი, უმცრ.
1ფ"ნანსური
'მენეჯმენტის საფუძვლები
მეთორმეტე გამოცემა
გამომცექლობა
„საქართველოს მაცნე“
ჯ
o
Pearson Education Limited
Edinburgh Gate
Harlow
Essex CM20 2186
England
and Associated Companies throughout the world
გვესტუმრეთ ვებ-გვერდზე:
voww.pearsoned.coak
წინა გამოცემები გამოიცა Prentice Hall-ob მიერ
მეთორმეტე გამოცემა გამოიცა Financial Times Prentice Hall-ob მიერ 2005 წელს
© 2001, 1998 by Prentice-Hall, Inc.
C Pearson Education Limited 2005
This translation of FUNDAMENTALS OF FINANCIAL MANAGEMENT, Twelfth Edition is published by arrangement
with Pearson Education Limited .
C „საქართველოს მაცნე“, 2008
სარედაქციო კოლეგია:
მთარგმნელი: გიორგი ზარდიაშვილი
მეცნიერ-რედაქტორი: 930 გეგეშიძე
რედაქტორი: მერაბ ცაგარეიშვილი
კომპიუტერული უზრუნველყოფა: ნანა ესართია
ყდის დიზაინი: იგორ გერაშჩენკო
ჯეიმს ს. ვან პორნის და ჯონ მ. ვახოვიჩის უმცრ. ამ სამუშაოს ავტორების უფლებები
იდენტიფიცირებულია და დამტკიცებულია საავტორო უფლებებით, 1988 წლის დიზაინის და.
საპატენტო უფლებების კანონის მიხედვით.
ყველა უფლება დაცულია. ამ გამოცემის არცერთი ნაწილი არ შეიძლება იქნეს ასლწარმოებული o6
გადაცემული ნებისმიერი ფორმით ან საშუალებით, ელექტრონული, მექანიკური, ფოტოსურათით,
ჩანაწერით ან სხვაგვარად, გამომცემლობის წინასწარი წერილობითი ნებართვის გარეშე. უფლება.
მიღებულია დიდი ბრიტანეთის საავტორო უფლებების ლიცენზირების გამცემი სააგენტოს Copyright
Licensing Agency Ltd, 90 Tottenham Court Road, London W1T 4LP.-b მიერ..
აქ გამოყენებული ყველა სავაჭრო ნიშანი არის შესაბამისი მფლობელების საკუთრება. ამ ტექსტში
არსებული ნებისმიერი სავაჭრო ნიშანი არ აძლევს საკუთრების უფლებას ავტორს ან გამომცემელს
ასეთ სავაჭრო ნიშნებზე და ასეთი სავაჭრო ნიშნების გამოყენება არ გულისხმობს წიგნის
მესაკუთრეებთან რაიმე გაერთიანებას ან მხარდაჭერას.
ISBN 978-9941-406-34-8
To Mimi, Drew, Stuart, and Stephen
James C. Van Horne
To Emerson, John, June, Lien, and Patricia
John M. Wachowicz, JR.
B ნაწილი 1. შესავალი ფინანსურ მენეჯმენტში
1 ფინანსური მენეჯერი 1
2 ბიზნესი, გადასახადები და ფინანსური გარემო 15
M ნაწილი 2. ღირებულება
3 ფულის ღირებულება დროში 43
4 გრძელვადიანი ფასიანი ქაღალდების შეფასება 75
5 რისკი და სარგებელი 99
88 ნაწილი 3. ფინანსური ანალიზის და დაგეგმვის ინსტრუმენტები
6 ფინანსური ანგარიშგების ანალიზი 133
7 ფონდების მოძრაობის ანალიზი, ნაღდი ფულის მოძრაობის ანალიზი
და ფინანსური დაგეგმვა 177
B ნაწილი 4. საბრუნავი კაპიტალის მენეჯმენტი
8 საბრუნავი კაპიტალის მენეჯმენტის მიმოხილვა 215
9 ნაღდი ფულის და ლიკვიდური ფასიანი ქაღალდების მართვა 233
10 დებიტორული დავალიანების – მოთხოვნების და მარაგების მართვა 263
11 მოკლევადიანი დაფინანსება 299
8 ნაწილი 5. ინვესტირება კაპიტალურ აქტივებში
12 კაპიტალდაბანდების ბიუჯეტირება და ფულადი
ნაკადების შეფასება 331
13 კაპიტალდაბანდების ბიუჯეტირების მეთოდები 349
14 რისკის და მენეჯმენტის ალტევრანტივები კაპიტალდაბანდების
ბიუჯეტირებისას 381
მოკლე შინაარსი
B ნაწილი 6. კაპიტალის ღირებულება, კაპიტალის სტრუქტურა და
დივიდენდური პოლიტიკა
15 მოთხოვნილი მოგება და კაპიტალის ღირებულება 411
16 ოპერაციული და ფინანსური ლევერეჯი 453
17 კაპიტალის სტრუქტურა 489
18 დივიდენდური პოლიტიკა 515
% 9% ნაწილი 7. გრძელვადიანი და საშუალოვადიანი ფინანსირება
19 კაპიტალის ბაზარი 549
20 გრძელვადიანი სესხი, პრივილეგირებული და ჩვეულებრივი აქციები 573
21 ვადიანი სესხები და ლიზინგები 601
« 8% ნაწილი 8. ფინანსური მენეჯმენტის განსაკუთრებული სფეროები
22 კონვერტირებადი ფასიანი ქაღალდები, გაცვლადი ობლიგაციები და
ვარანტები 627
23 შერწყმა და კორპორაციული რესტრუქტურიზაციის სხვა ფორმები
653
24 საერთაშორისო ფინანსური მენეჯმენტი 699
დანართი 735
ლექსიკონი 745
გამოყენებული სიმბოლოები 765
ინდექსები 769
VII
წინასიტყვაობა XIX
მადლიერება XXIII
=% ნაწილი 1. შესავალი ფინანსურ მენეჯმენტში
1 ფინანსური მენეჯერი
მიზნები 1
შესავალი 1
რა არის ფინანსური მენეჯმენტი? 2
კომპანიის მიზანი 3
კორპორაციული მმართველობა 7
ფინანსური მენეჯმენტის ფუნეციების ორგანიზება 8
წიგნის სტრუქტურა 9
რეზიუმე 13
კითხვები 13
რეკომენდებული ლიტერატურა 14
2 ბიზნესი, გადასახადები და ფინანსური გარემო 15
მიზნები 15
ბიზნესგარემო 16
საგადასახადო გარემო 19
ფინანსური გარემო 26
რეზიუმე 35
კითხვები 36
თვითშეფასების ამოცანები 38
ამოცანები 39
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 40
რეკომენდებული ლიტერატურა 41
ნაწილი 2. ღირებულება
3 ფულის ღირებულება დროში 43
მიზნები 43
სარგებლის განაკვერი 44
მარტივი პროცენტი 45
რთული პროცენტი 45
სარგებლის დარიცხვა წელიწადში რამდენჯერმე 61
სესხის ამორტიზაცია 64
რთული პროცენტის ფორმულების რეზიუმე 65
რეზიუმე 65
კითხვები 66
თვითშეფასების ამოცანები 67
შინაარსი.
ამოცანები 68
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 71
1.
რეკომენდებული ლიტერატურა 74
გრძელვადიანი ფასიანი ქაღალდების შეფასება 75
მიზნები 75
აქტივების შეფასების სხვადასხვა კონცეფციები 76
ობლიგაციების შეფასება 77
პრივილეგირებული აქციის შეფასება 80
ჩვეულებრივი აქციის შეფასება 81
სარგებლის განაკვეთი (ან უკუგება) 85
გრძელვადიანი ფასიანი ქაღალდების ახლანდელი ღირებულების ძირითადი
ფორმულები 90
რეზიუმე 91
კითხვები 92
თვითშეფასების ამოცანები 93
ამოცანები 94
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 96
რეკომენდებული ლიტერატურა 98
5 რისკი და სარგებელი
მიზნები 99
რისკისა და სარგებლის განსაზღვრა 100
რისკის გასაზომად ალბათობის გამოყენება 101
დამოკიდებულება რისკისადმი 103
პორტფელის რისკი და სარგებელი 105
დივერსიფიკაცია 106
კაპიტალური აქტივის შეფასების მოდელი (CAPM) 108
ეფექტიანი ფინანსური ბაზრები 118
რეზიუმე 119
დანართი ა: პორტფელის რისკის შეფასება 120
დანართი ბ: არბიტრაჟული შეფასების თეორია 123
კითხვები 125
ამოცანები თვითშეფასებისათვის 126
ამოცანები 127
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 129
რეკომენდებული ლიტერატურა 130
=% ნაწილი 3. ფინანსური ანალიზის და დაგეგმვის ინსტრუმენტები
6 ფინანსური ანგარიშგების ანალიზი 133
მიზნები 133
ფინანსური ანგარიშგება 134
ანალიზის ჩარჩო 139
ბალანსის კოეფიციენტები 143
შემოსავლების ანგარიში და შემოსავალი/ბალანსის ანგარიშგების კოეფიციენტები 147
ტენდენციური ანალიზი 159
სტრუქტურული და ინდექსური ანალიზი 160
რეზიუმე 163
ძირითადი კოეფიციენტების რეზიუმე 164
დანართი: გადავადებული გადასახადები და ფინანსური ანალიზი 165
კითხვები 167
თვითშეფასების ამოცანები 168
ამოცანები 169
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 173
რეკომენდებული ლიტერატურა 176
7 ფონდების მოძრაობის ანალიზი, ნაღდი ფულის მოძრაობის ანალიზი და
ფინანსური დაგეგმვა 177
მიზნები 177
ფონდების მოძრაობის ანგარიშგება (წყაროები და გამოყენება) 178
ნაღდი ფულის მოძრაობის უწყისი 184
ფულადი ნაკადების პროგნოზირება 188
მოსალოდნელი ფულადი ნაკადები 193
ფინანსური ანგარიშგების პროგნოზირება195
რეზიუმე 199
დანართი: მდგრადი განვითარების მოდელი 200
კითხვები 204
თვითშეფასების ამოცანები 205
ამოცანები 207
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 211
რეკომენდებული ლიტერატურა 214
ნაწილი 4 საბრუნავი კაპიტალის მენეჯმენტი
8 საბრუნავი კაპიტალის მენეჯმენტის მიმოხილვა 215
მიზნები 215
შესავალი 216
საბრუნავი კაპიტალის საკითხები 218
მიმდინარე აქტივების დაფინანსება: მოკლევადიანი და გრძელვადიანი აქტივები
221
ვალდებულების სტრუქტურა და მიმდინარე აქტივებზე გადაწყვეტილებები 226
რეზიუმე 227
კითხვები 228
თვითშეფასების ამოცანები 228
ამოცანები 229
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 230
რეკომენდებული ლიტერატურა 231
9 ნაღდი ფულის და ლიკვიდური ფასიანი ქაღალდების მართვა
მიზნები 233
ნაღდი ფულის ფლობის მოტივები 234
ნაღდი ფულის ამოღების დაჩქარება 235
ფულადი გადახდების შ-ე-6-ე-ლ-ე-ბ-ა 240
ელექტრონული კომერცია 243
X
გარერესურსირება (საწარმოო ფუნქციების სხვაზე გადაცემა) 245
ნაღდი ფულის ბალანსის შენარჩუნება 245
ინვესტირება მომგებიან ფასიან ქაღალდებში 247
რეზიუმე 257
კითხვები 258
თვითშეფასების ამოცანები 259
ამოცანები 259
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 261
რეკომენდებული ლიტერატურა 261
დებიტორული დავალიანების – მოთხოვნების და მარაგების მართვა 263
მიზნები 263
კრედიტი და ფულის ამოღების პოლიტიკა 264
კრედიტის მაძიებლის ანალიზი 272
მარაგების მართვა და კონტროლი 278
:
რეზიუმე 290
კითხვები 290
თვითშეფასების ამოცანები 291
ამოცანები 292
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 295
რეკომენდებული ლიტერატურა 297
მოკლევადიანი დაფინანსება 299
მიზნები 299
სპონტანური დაფინანსება 300
შეთანხმებული დაფინანსება 306
დებიტორული დავალიანების ფაქტურინგი 319
მოკლევადიანი დაფინანსების სტრუქტურა 321
რეზიუმე 322
კითხვები 323
თვითშეფასების ამოცანები 324
ამოცანები 326
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 327
რეკომენდებული ლიტერატურა 329
C8% ნაწილი 5. ინვესტირება კაპიტალურ აქტივებში
12 კაპიტალდაბანდების ბიუჯეტირება და ფულადი ნაკადების შეფასება 331
მიზნები 331
კაპიტალდაბანდების ბიუჯეტირების პროცესი: განხილვა 332
საინვესტიციო საპროექტო წინადადებების განსაზღვრა 332
პროექტის შეფასება — „დაბეგვრის შემდეგ, ოპერაციული მუდივი ფულადი
ნაკადები“ 333
რეზიუმე 343
კითხვები 343
თვითშეფასების ამოცანები 344
ამოცანები 344
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 346
რეკომენდებული ლიტერატურა 347
XII
შინაარსი
13 კაპიტალდაბანდების ბიუჯეტირების მეთოდები 349
მიზნები 349
პროექტის შეფასება და შერჩევა: ალტერნატიული მეთოდები 350
პოტენციური სიძნელეები 357
პროექტის
ექტ მონიტორინგი:
ტორინგ: პროგრესის
გრესის შეფაცება
შეფაპე და გ განხორციელების
ციელების შემდგომი
შემდგ,
აუდიტი 368
რეზიუმე 368
დანართი ა: მრავალგვარი უკუგების შიდა განაკვეთი 369
დანართი ბ. ჩანაცვლების ჯაჭვის ანალიზი 371
კითხვები 373
თვითშეფასების ამოცანები 374
ამოცანები 375
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 378
რეკომენდებული ლიტერატურა 379
რისკის და მენე:ჭმ ნტის ალტერნატივები კაპიტალდაბანდების
ბიუჯეტირებისას
381
მიზნები 381
პროექტის რისკის პრობლემა 382
პროექტის მთლიანი რისკი 385
კომპანიის მთლიანი რისკის კონტრიბუცია: კომპანიის პორტფელის მიდგომა.
393
მენეჯერული (რეალური) ალტერნატივები 397
რეზიუმე 402
კითხვები 403
თვითშეფასების ამოცანები 403
ამოცანები 405
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 407
რეკომენდებული ლიტერატურა 409
= 8 ნაწილი 6. კაპიტალის ღირებულება, კაპიტალის სტრუქტურა და
დივიდენდური პოლიტიკა
15 მოთხოვნილი მოგება და კაპიტალის ღირებულება 411
მიზნები 411
ღირებულების შექმნა 412
კომპანიის კაპიტალდაბანდების მთლიანი ღირებულება 413
CAPM: პროექტის სპეციფიკური და ჯგუფის სპეციფიკური მოგების
მოთხოვნილი განაკვეთები 427
პროექტების შეფასება მათი მთლიანი რისკის საფუძველზე 433
რეზიუმე 438
დანართი ა: ბეტას რეგულირება ფინანსური ლევერეჯისთვის 439
დანართი ბ: რეგულირებული ახლანდელი ღირებულება 440
კითხვები 443
თვითშეფასების ამოცანები 444
ამოცანები 445
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 448
რეკომენდებული ლიტერატურა 450
XIIII
შინაარსი.
16 ოპერაციული და ფინანსური ლევერეჯი 453
მიზნები 453
ოპერაციული ლევერეჯი 454
ფინანსური ლევერეჯი 462
მთლიანი ლევერეჯი 470
ფულადი ნაკადის უნარი მოემსახუროს სესხს 472
ანალიზის სხვა მეთოდები 475
მეთოდების კომბინაცია 477
რეზიუმე 478
კითხვები 479
თვითშეფასების ამოცანები 480
ამოცანები 481
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 484
რეკომენდებული ლიტერატურა 487
17 კაპიტალის სტრუქტურა 489
მიზნები 489
კონცეპტუალური ხედვა 490
სრული ღირებულების პრინციპი 494
ბაზრის არასრულყოფილება და სტიმულები 497
დაბეგვრის ეფექტი 499
გადასახადები და ბაზრის არასრულყოფიღება 501
ფინანსური სიგნალი 503
დროულობა და ფინანსური მოქნილობა 504
ფინანსირების საკითხთა შეჯამება 505
რეზიუმე 506
კითხვები 507
თვითშეფასების ამოცანები 508
ამოცანები 508
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 511
რეკომენდებული ლიტერატურა 512
18 დივიდენდური პოლიტიკა 515
მიზნები 515
აქტიური და პასიური დივიდენდური პოლიტიკა 516
დივიდენდურ პოლიტიკაზე მომქმედი ფაქტორები 522
დივიდენდების სტაბილურობა 526
დივიდენდები აქციებით და გაყოფილი აქციები 528
აქციების გამოსყიდვა 534
ადმინისტრაციული საკითხები 539
რეზიუმე 540
კითხვები 542
თვითშეფასების ამოცანები 542
ამოცანები 543
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 546
რეკომენდებული ლიტერატურა 547
შინაარსი.
B ნაწილი 7. გრძლევადიანი და საშუალოვადიანი ფინანსირება
19 კაპიტალის ბაზარი 549
მიზნები 549
კიდევ ერთხელ თვალის გადავლება 550
ფასიანი ქაღალდების საჯარო შეთავაზება 551
პრივილეგირებული გამოწერა 553
ფასიანი ქაღალდების შეთავაზების რეგულირება 558
კერძო განთავსება 562
პირველადი დაფინანსება 564
სიგნალის ეფექტი 565
მეორადი ბაზარი 567
რეზიუმე 567
კითხვები 568
თვითშეფასების ამოცანები 569
ამოცანები 569
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 570
რეკომენდებული ლიტერატურა 5711
20 გრძელვადიანი სესხი, პრივილეგირებული და ჩვეულებრივი აქციები 573
მიზნები 573
ობლიგაციები და მათი თვისებები 574
გრძელვადიანი სასესხო ინსტრუმენტების ტიპები 575
ობლიგაციების სიმწიფე 578
პრივილეგირებული აქციები და მათი თვისებები 581
ჩვეულებრივი აქციები და მათი თვისებები 584
ჩვეულებრივი აქციების მფლობელების უფლებები 587
ორმაგი კლასის ჩვეულებრივი აქცია 589
რეზიუმე 590
დანართი: ობლიგაციების ემისიის ხელახალი დაფინანსება 591
კითხვები 594
თვითშეფასების ამოცანები 595
ამოცანები 596
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 598
რეკომენდებული ლიტერატურა 599
2 ვადიანი სესხები და ლიზინგები 601
მიზნები 601
ვადიანი სესხები 602
სასესხო შეთანხმებების პირობები 604
აღჭურვილობის დაფინანსება 606
ლიზინგით დაფინანსება 608
ლიზინგით დაფინანსების შედარება სესხით დაფინანსებასთან 611
რეზიუმე 617
დანართი: ლიზინგების ბუღალტრული აღრიცხვა 617
კითხვები 619
თვითშეფასების ამოცანები 620
ამოცანები 621
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 623
რეკომენდებული ლიტერატურა 625
XV
შიწაარსი
C. 9 ნაწილი 8. ფინანსური მენეჯმენტის განსაკუთრებული სფეროები
22 კონვერტირებადი ფასიანი ქაღალდები, გაცვლადი ობლიგაციები
და ვარანტები 627
მიზნები 627
კონვერტირებადი ფასიანი ქაღალდები 628
კონვერტირებადი ფასიანი ქაღალდების ღირებულება 632
გაცვლადი ობლიგაციები 636
ვარანტები 637
რეზიუმე 640
დანართი: ოფცია ფასწარმოქმნაზე 640
კითხვები 647
თვითშეფასების ამოცანები 648
ამოცანები 649
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 651
რეკომენდებული ლიტერატურა 652
23 შერწყმა და კორპორაციული რესტრუქტურიზაციის სხვა ფ·ორმები 653
მიზნები 653
ღირებულების წყაროები 654
სტრატეგიული შესყიდვები ჩვეულებრივი აქციებით 657
შეძენა და კაპიტალის ბიუჯეტირება 663
საქმის დასასრული 666
მომხვეჭელები, სატენდერო შეთავაზება და თავდაცვა 668
სტრატეგიული ალიანსები 672
დივესტიტურა 673
საკუთრების რესტრუქტურიზაცია 677
გამოსყიდვა ლევერეჯით 679
რეზიუმე 681
დანართი: წარუმატებელი კომპანიის მკურნალობა 682
კითხვები 687
თვითშეფასების ამოცანები 688
ამოცანები 690
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 694
რეკომენდებული ლიტერატურა 696
24 საერთაშორისო ფინანსური მენეჯმენტი 699
მიზნები 699
ზოგიერთი ინფორმაცია 700
ვალუტის კურსი და რისკი 705
ვალუტის გაცვლითი კურსის რისკის მენეჯმენტი 710
საერთაშორისო სავაჭრო ტრანზაქციების სტრუქტურა 721
რეზიუმე 726
კითხვები 727
თვითშეფასების ამოცანები 728
ამოცანები 729
თვითშეფასების ამოცანების პასუხები 731
რეკომენდებული ლიტერატურა 732
შინაარსი
დანართი 735
ცხრილი L:მომავალი ღირებულების სარგებლის ფაქტორი/კოეფიციენტი 736
ცხრილი II :ახლანდელი ღირებულების პროცენტული კოეფიციენტი 738
ცხრილი IIL: (ჩვეულერივი) ანუიტეტის მომავალი ღირებულების სარგებლის
ფაქტორი/კოეფიციენტი 640
ცხრილი LV :(ჩვეულერივი) ანუიტეტის ახლანდელი ღირებულების სარგებლის
ფაქტორი/კოეფიციენტი 642
ცხრილი V :ნორმალური განაწილება საშუალო მნიშვნელობიდან 744
ლექსიკონი 745
გამოყენებული სიმბოლოები 765
ინდექსები 769
იხილეთ ინტერნეტ გვერდი
სსს booksites.net/wachowi
სტუდენტებისთვის:
% თითოეული თავის სასწავლო მიზნები;
9 მრავალვარიანტიანი ტესტები და სხვადასხვაგვარი საგამოცდო კითხვები მასალის გასამეორებლად, ასევე ინტერაქტიული ბარათები თემაში არსებული ძირითადი ტერმინების და განმარტებების ცოდნის შესამოწმებლად;
=% თითოეული თავის PowerPoint-ob პრეზენტაციები, მთავარი კონცეფციების დასამახსოვრებლად;
B ეწვიეთ ავტორის ვებ-გვერდს და იხილეთ ტესტები, კითხვები, ასევე ონლაინ სავარჯიშოები და
ასობით რეგულარულად განახლებადი ბმულებით შევსებული დამატებითი მასალა.
ლექტორებისთვის:
B სრული, მეთოდური სახელმძღვანელო;
B წიგნში არსებული ყველა ციფრი და ცხრილი, რომელიც შეიძლება ჩამოიტვირთოს და
გამოყენებული იყოს როგორც სასწავლო მასალა;
= წიგნში არსებული ამოცანების პასუხები;
% საგამოცდო ბანკი, რომელიც ხელმისაწვდომია
დისკით Pearson Education
წარმომადგენლის
მეშვეობით;
ასევე, ინტერნეტ გვერდზე განთავსებულია სილაბუსი და პროფილის მენეჯერი, ინტერნეტ დახ-
მარება, საძიებო და ელ-ფოსტის ფუნქციები.
xvii
ფინანსები ყველა კომპანიის, სახელმწიფოს, არასამთავრობო თუ საერთაშორისო ორგანიზაციის მიზნების მიღწევის ერთ-ერთი პირველი იარაღია.
თანამედროვე მსოფლიოს მამოძრავებელი ძალა ფინანსებია. ფინანსური ოპერაციები
ყველგან და ყოველთვის თან გვდევს. ეკონომიკას ფინანსები მართავს და, თუ ფინანსებს ვერ
მართავ, მაშინ ის გმართავს შენ. ამ ფონზე მნიშვნელოვანია ქართულ საზოგადოებას
საფუძვლიანი წარმოდგენა ჰქონდეს ფინანსების მართვის შესახებ. დღეს ბევრი ახალგაზრდა
სწავლობს ფინანსებს, ძირითადად ინგლისურენოვანი სახელმძღვანელოებიდან, ხოლო იმ
პირებისათვის, ვინც ჯერჯერობით ვერ მოახერხა უცხო ენის ათვისება, პრობლემას წარმოადგენს ფინანსური მართვის სფეროებში მეცნიერულად გარკვევა. ასევე ბაზარზე ძალიან მწირი
ასორტიმენტით არის წარმოდგენილი კარგი ეკონომიკური და ფინანსური პროფილის
სახელმძღვანელოები.
სწორედ ამიტომ გადავწყვიტეთ თქვენთვის შემოგვეთავაზებინა მსოფლიო ბესტსელერი,
ჯეიმს ს. ვან ჰორნის (სტენფორდის უნივერსიტეტი) და ჯონ მ. ვახოვიჩის (ტენესის უნივერსიტეტი) ფინანსური მენეჯმენტის საფუძვლების მეთორმეტე გამოცემა.
წიგნში თავმოყრილია თანამედროვე ფინანსური მენეჯმენტის სფეროს ყველა საკითხი,
რომლის შესახებ საფუძვლიან ინფორმაციას ვიღებთ. წიგნი 24 თავისგან შედგება, რომელიც
დაჯგუფებულია 8 ნაწილად. რა თქმა უნდა, იწყება ფინანსური მენეჯმენტის არსის გაცნობით
და ფინანსური მენეჯერის ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობის წარმოდგენით, შემდეგ
განხილულია: აქტივების შეფასება, ფინანსური ანალიზის და დაგეგმვის ინსტრუმენტები,
სამუშაო კაპიტალის მენეჯმენტი, ინვესტირება კაპიტალურ აქტივებში, კაპიტალის
ღირებულება, კაპიტალის სტრუქტურა და დივიდენდური პოლიტიკა, საშუალო და
გრძელვადიანი ფინანსირება, ფინანსური მენეჯმენტის განსაკუთრებული სფეროები და
საერთაშორისო ფინანსური მენეჯმენტი. სახელმძღვანელოში საკითხები ნათლად და მარტივი
ენით არის წარმოდგენილი. წიგნის სტრუქტურა იძლევა საფუძვლიან ცოდნას როგორც
თეორიულად, ასევე პრაქტიკულად. ყველა თემის ბოლოს წარმოდგენილია კითხვები, ამო–
ცანები და სავარჯიშოები, რომლის ნაწილის დეტალური ამოხსნა იქვეა მოცემული. ასევე.
მითითებულია ამა თუ იმ საკითხის გარშემო დამატებით საკითხავ მასალათა ნუსხა,
სიღრმისეული შესწავლისათვის. სახელმძღვანელოს ტექსტში ყველა ტერმინი გამუქებულია,
ასევე მინდორზე შესაბამისი განმარტება და ინგლისურენოვანი შესატყვისით არის
გამოტანილი. აგრეთვე, წიგნის ბოლოს თავმოყრილია ყველა ტერმინი განმარტებით
ლექსიკონში, სადაც მითითებულია თუ რომელ თავში არის ამ საკითხზე საუბარი. განხილული
ტერმინებიდან უმეტესი ნაწილი საქართველოში დამკვიდრებული ფინანსური ტერმინოლოგიის მიხედვით იქნა შერჩული, თუმცა იყო ბევრი ახალი ტერმინი, რომლის ქართული
შესატყვისის მოძებნა პირველად მოხდა და საკმაოდ რთულ საქმეს წარმოადგენდა, რადგან
ფინანსურ სფეროში მომუშავე პირები ამა თუ იმ ტერმინს ე.წ. „სლენგის" სახით ქმნიან,
აგრეთვე ხშირად მათ აქვთ სინონიმები, რომელიც ფინანსურ ლიტერატურაში გამოიყენება,
ჩვენ შევეცადეთ ეს ტერმინები წარმოგვედგინა სრულფასოვნად და სწორედ ამიტომ ყველა
ტერმინს ახლავს ინგლისურენოვანი შესატყვისი, რაც გააადვილებს სახელმძღვანელოს
ქართულად აღქმას.
წიგნი გამოადგება მენეჯერებს, პროფესორ-მასწავლებლებს, მკვლევარებს, სტუდენტებს, ბიზნესმენებს, ბუღალტრებს და მათაც, ვისაც სურს წამოიწყოს საკუთარი საქმე.
მადლობას გიხდით ამ წიგნის არჩევისათვის და ველით თქვენს კომენტარებს, შენიშვნებს
და რჩევებს. (მოგვწერეთ: ckagege@yahoo.com)
საუკეთესო სურვილებით
ეკა გეგეშიძე
ფინანსური მენეჯმენტი იცვლება სწრაფად. წინსვლა შეინიშნება არა მხოლოდ ფინანსური
მენეჯმენტის თეორიაში, არამედ ასევე ყოველდღიურ პრაქტიკაშიც. ამ ცვლილებების
შედეგი არის ის, რომ კორპორაციის ფინანსური ხელმძღვანელები ახლა ფოკუსირებას
აკეთებენ სტრატეგიულ საკითხებზე აქციათა ღირებულების გაზრდისთვის ბრძოლაში.
ღირებულების შექმნის პროცესში ფინანსური მენეჯერები დინამიკის ტრადიციულ
საზომებს უმატებენ ახალ მეთოდებს, რომლებიც მათ ეხმარება გაურკვევლობის
ვითარებაში. ფინანსური გადაწყვეტილების მიღების დროს ახლა განიხილება კორპორაციული მმართველობა, ეთიკური პრობლემები, დაინტერესებული მხარეების პრეტენზიები,
შევიწროებული კორპორაციული გარემო, ფინანსების გლობალიზაცია, ელექტრონული
კომერცია, სტრატეგიული კავშირები, გარერესურსირების ზრდა და სხვა მრავალი
საკითხი. დღეს გამოწვევებისა და შესაძლებლობების დროა.
ფინანსური მენეჯმენტის საფუძვლების მეთორმეტე გამოცემის მიზანი არის საშუალება
მოგცეთ, გაიგოთ ფინანსური გადაწყვეტილების მიღების პროცესი და აგიხსნათ ის
ზეგავლენა, რომელიც ამ ფინანსურ გადაწყვეტილებებს ექნება ღირებულების შექმნაზე.
ამიტომაც ეს წიგნი თქვენ გაგაცნობთ გადაწყვეტილების მიღების სამ ძირითად მხარეს
ფინანსურ მენეჯმენტში: ინვესტირებას, ფინანსირებას და აქტივების ეფექტიან მართვას.
ჩვენ ვიკვლევთ ფინანსებს, მათ უსაზღვრო შესაძლებლობებს, მკითხველისთვის ადვილად გასაგები და მომხმარებელთან მეგობრული დამოკიდებულებით. მიუხედავად იმისა,
რომ წიგნი მოიცავს გაცნობითი ხასიათის კურსს ფინანსურ მენეჯმენტში, ის შეიძლება
გამოყენებული იქნეს ასევე რეკომენდაციის სახით. მაგალითად, ამ წიგნის გამოყენება.
შეუძლიათ მენეჯმენტის განვითარების პროგრამის მონაწილეებს, სხვადასხვა სერტიფიცირების' პროგრამებისთვის (მაგალითად: დიპლომირებული ფინანსური მენეჯერი და
დიპლომირებული მენეჯერ-ბუღლალტერი) და ფინანსური აღრიცხვის სპეციალისტებს.
ამიტომაც, წიგნის ტექსტების ინტერნეტ გვერდების ფართოდ ხელმისაწვდომობა მას
იდეალურს ხდის დისტანციური სწავლებისა და მომზადების გეგმაში ინტერნეტის ბაზაზე.
ამ ახალ გამოშვებაში ბევრი მნიშვნელოვანი ცვლილებაა. მათი ჩამოთვლის ნაცვლად
ჩვენ ავხსნით ზოგიერთ ძირითად თემას, რომლებმაც გამოიწვია შესწორებები და
რამდენიმე ცვლილებაც. განახლდა მთავარი საგანი, რაც აუცილებელია იმ გარემოს
გასაგებად, რომელშიც მიიღება ფინანსური გადაწყვეტილებები. წიგნი იძენს უფრო მეტ
საერთაშორისო მნიშვნელობას. წიგნს დაემატა ახალი მაგალითები და საკითხები, რომლებიც ფოკუსირდებიან ფინანსური მენეჯმენტის საერთაშორისო ასპარეზზე. ყურადღება
გავამახვილეთ ასევე თითოეულ თავში ძირითადი იდეების უკეთესად და ნათლად გამოხატვაზე.
ახლა ყველა თავი იწყება მიზნების ჩამონათვალით; გამოყენებულია აქტიური ტერმინები, რომლებიც ურჩევს სტუდენტებს, რომ ფინანსური მენეჯმენტის საფუძვლების
შესწავლა მოითხოვს აქტიურ ჩართვას მათი მხრიდან. | ნაწილს, ფინანსური მენეჯმენტს,
დაემატა ახალი განყოფილება, რომელიც ეძღვნება კორპორატიულ მმართველობას. ისტორიული „ბეტას“ დაზუსტება გაერთიანდა მე-5 თავში – რისკი და სარგებელი. მე-6 თავში,
ფინანსური ანგარიშის ანალიზი, უფრო მეტად დაიხვეწა სტრუქტურული ფინანსური
ანგარიშების განხილვის თვალსაზრისით. ობლიგაციების ეკვივალენტური და ეფექტიანი
წლიური მომგებიანობის დაანგარიშება სახაზინო ვექსილებზე განხილულია და მოცემულია მაგალითები მე-9 თავში, ასევე ნაღდი ფულისა და ლიკვიდური აქციების მართვა.
ახალი განყოფილება 'III — დროული მიწოდების პრინციპი, მარაგების მართვა და ინტერნეტი" გაგაცნობთ ახალ ტერმინებს და კონცეფციებს მე-10 თავში, ასევე განიხილება დებიტორული დავალიანება და მარაგების მართვა.
მე-13 თავს, კაპიტალდაბანდების ბიუჯეტირების მეთოდებს, დაემატა ახალი განყოფილება, რომელიც ეძღვნება მგრძნობელობის ანალიზს. მე-15 თავი, მოთხოვნილი მოგება.
და კაპიტალის ღირებულება, ასახავს ძირითადად პროექტის შესაფასებლად რისკით
განსაზღვრულ დისკონტის განაკვეთის მიდგომას. მე-17 თავში, კაპიტალის სტრუქტურა,
მოცემულია დროულობისა და ფინანსური მოქნილობის ახალი განხილვა, გრძელვადიანი.
X
ფინანსური კონტროლის კითხვებით. ბოლო ცვლილებები ბუღალტერიაში, კომპანიების
გაერთიანების ან შერწყმის დროს, ახსნილი და ილუსტრირებულია 23-ე თავში, „შერწყმა და
კორპორაციის რესტრუქტურიზაციის სხვა ფორმები“. წიგნის ბოლო თავი, რომელიც
ეძღვნება საერთაშორისო ფინანსურ მენეჯმენტს, განახლებულია და დაემატა ახალი
საკითხები.
ბოლოს, წიგნს დაემატა ბევრი ახალი საკითხი, მათ შორის რჩევები, კითხვა-პასუხები და
სპეციალური ელემენტები, მკითხველის ყურადღების მისაქცევად და განხილული კონცეფციების გასაშუქებლად. ბევრი მათგანი გადმობეჭდილია ტექსტიდან — „CCII ბიზნესის
მესაკუთრეთა ინსტრუმენტები", „ჰკითხე ალისას!“ (CCH Business 0Mით”ა Toolkit: Ask
Alice 1 (www.toolkit.cch.com/advice/ kalice.asp); CFO, C60 Europe, Sharcholder Value, The
Treasurer, and Treasury & Risk Management magazines; the Financial Times newspaper; and
Anheuser-Busch, NASDAQ International, Protiviti, Volkswagen AG, and UBS AG corporations.
თავები თანმიმდევრულად არის დალაგებული სასწავლო კურსის მიხედვით, მაგრამ
მასწავლებელს შეუძლია შეცვალოს თავების თანმიმდევრობა, ისე რომ სტუდენტს არ
შეუქმნას სირთულეები. მაგალითად, ზოგიერთ მასწავლებელს ურჩევნია ჯერ
შეასწავლოს მე-3 ნაწილი, „ფინანსური ანალიზის და დაგეგმვის ინსტრუმენტები“,
მე-2 ნაწილის, „აქტივების შეფასების" შესწავლამდე. რეკომენდებული ლიტერატურის ჩამონათვალი თავების ბოლოს მკითხველს აძლევს შესაძლებლობას გაეცნოს
დამატებით ლიტერატურას, რომლებიც გამოყენებულია ამ თავების მოსამზადებლად. ცალკეული თავის ბოლოს დანართები საშუალებას აძლევს მკითხველს უფრო
ღრმად ჩაწვდეს ზოგიერთ საკითხს.
ტექსტს ემატება სხვადასხვა მასალა. მეთოდური სახელმძღვანელო მასწავლებლისთვის, რომელიც შეიცავს რჩევებს კურსის ორგანიზებისთვის, პასუხობს თავის
კითხვებს და ამოცანებს. მეორე დამხმარე საშუალება არის ექსტენსიური კითხვების და
ამოცანების საგამოცდო კითხვარი, მომზადებული პროფ. გრეგორი ა. კიუჰლემეიერის
მიერ, კაროლის კოლეჯიდან. ეს დანამატი ხელმისაწვდომია როგორც ჩვეულებრივი კომპიუტიზირებული საგამოცდო ბანკი, (ვინდოუსისთვის) Pearson ან Prentice Hall-ob გაყიდვების
წარმომადგენლის მეშვეობით. ამის გარდა, პროფესორმა კიუპჰლემეიერმა შეასრულა
შესანიშნავი სამუშაო 1000-ზე მეტი Microsoft PowerPoint-ob სლაიდების კოლექციის
მომზადებით (მაგალითებით) ამ ტექსტის მიხედვით. PowerPoint-ab პრეზენტაციის
გრაფიკები ხელმისაწვდომია Pearson Education კომპანიის ინტერნეტ გვერდზე: XMMM.ხ00Lsites.net/wachowicz. ტექსტის ყველა ციფრი და ცხრილი ხელმისაწვდომია ზემოთ
აღნიშნული ინტერნეტ გვერდზე. კომპიუტერული აპლიკაციის პროგრამა, მომზადებული
პროფესორი ეილ ფეგანის მიერ, რიჩმონდის უნივერსიტეტიდან, რომელიც შეიძლება
გამოყენებული იყოს თავის ბოლოს არსებული ამოცანებთან ერთად, რომლებიც დადგე-
ნილია კომპიუტერული პიქტოგრამებით (ნაჩვენები გვერდზე), ხელმისაწვდომია Microsoft
Excel-ob ფორმატში იმავე ინტერნეტ გვერდზე. კომპანიის ინტერნეტ გვერდი ასევე
შეიცავს ინტერნეტით სწავლების სახელმძღვანელოს, რომელიც შექმნილია პროფესორ
კიუჰლემეიერის მიერ, გამიზნულია სტუდენტების დასახმარებლად, აცნობს მათ თავის
მასალებს; ინტერნეტით სასწავლო სახელმძღვანელოს თითოეული თავი შეიცავს თავის
მიზნებს, მრავალვარიანტიან ტესტებს და მოკლე კითხვა-პასუხებს, PowerPoint-ob
სლაიდებს და Excel-ob შაბლონებს.
სტუდენტისთვის „თვითშეფასების ამოცანები“ (მაგალითად, ამოცანები, რომელთა
პასუხები რამდენიმე გვერდის შემდეგაა), გამოჩნდება თითოეული თავის ბოლოს
სახელმძღვანელოში. ესენია დამატებითი მორიგი კითხვები და ამოცანები. ეს
თვითშეფასების ამოცანები საშუალებას აძლევს სტუდენტებს შეამოწმონ თავისი ცოდნა
და დაუყოვნებლივ მიიღონ ინფორმაცია კონკრეტული თავის ცოდნის შესახებ. ალტერ–
ნატიულად, თვითშეფასების ამოცანები დაჯგუფებული პასუხებთან შეიძლება მარტივად
გამოყენებული იყოს როგორც დამატებითი ამოცანის ამოხსნის მაგალითები.
ფინანსების სწავლება ძალიან ჰგავს უცხო ენის სწავლებას. ერთ-ერთი სიძნელეა
ლექსიკონის მარტივად სწავლა. ამიტომ წიგნში არის განმარტებითი ლექსიკონი,
რომელიც მოიცავს 400 ბიზნეს-ტერმინს ორ ფორმატში – მიმდინარე განმარტებითი
ლექსიკონი (რომელიც ჩანს ტექსტურ მასალებში მინდორზე) და ამოკრეფილი
განმარტებითი ლექსიკონი წიგნის ბოლოს. ამის გარდა, Pearson Education კომპანიის ინტერ–
ნეტ გვერდი: IMM.ხ00L9000(ჩაალსისICV შეიცავს ჩვენი განმარტებითი ლექსიკონის
ონლაინ ვერსიას დამატებული ონლაინ ინტერაქტიული ბარათები თითოეულ თავში
ძირითადი ტერმინების და განმარტებების ცოდნის შესამოწმებლად.
ჩვენ მიზნობრივად გამოვიყენეთ ინტერნეტის მისამართების შეზღუდული რაოდენობა
(მაგალითად, მისამართი, რომელსაც ბეჭდავთ თქვენი კომპიუტერის ფანჯარაში,
ჩვეულებრივად იწყება hitp//www.) ამ ტექსტის ნაწილში. ინტერნეტ გვერდები არის
დროებითი – ნებისმიერი ინტერნეტ გვერდი, რომელიც ჩვენ გვსურს, შესაძლოა
შეიცვალოს მისი მისამართი, ან საერთოდ გაუქმდეს. ამიტომ, ჩვენ ვიყენებთ ინტერნეტ.
გვერდს, რომ შევინახოთ მასალები, რომელიც თქვენ დაგაინტერესებთ. შემდეგ
მუდმივად ვანახლებთ ინტერნეტ გვერდს და ვამოწმებთ ნებისმიერ გატეხილ ან
უმოქმედო ბმულს. რეკომენდაციას გიწევთ გამოიყენოთ ტექსტური ინტერნეტ გვერდი
თითოეული თავის წაკითხვისას თუმცა ტექსტური ინტერნეტ გვერდი შეიქმნა
სტუდენტებისთვის. ჩვენ სიამოვნებით მოგახსენებით, რომ მას ასევე იყენებენ
პროფესიონალები. ფაქტობრივად, ინტერნეტ გვერდმა მოწონება დაიმსახურა
რამდენიმე ბიზნეს-გამოცემაში, მათ შორის გაზეთ Financial Times და Corporate /MIთ/06-ში,
ჟურნალებში – CFO Asia და Strategic Finanse magazunes-do.
სტუდენტებს (და ინსტრუქტორებს) შეუძლიათ ეწვიონ ინტერნეტ გვერდს, Wachowicz’s
Web World, weirutk.e
გვერდს wwih
iiwacho_worldhtml (შენიშვნა: პირსონის ინტერნეტ
ასევე აქვს დამაკავშირებული ბმული Wachowicz’s
V World-ons6), რომელიც უკავშირდება ფინანსური მენეჯმენტის ასობით ინტერნეტ
გვერდს და დაჯგუფებულია ტექსტში არსებულ მთავარი სათაურების მიხედვით
(მაგალითად, შეფასება, ფინანსური ანალიზის და დაგეგმვის ინსტრუმენტები და ასე
შემდეგ). ამის გარდა, ინტერნეტ გვერდი შეიცავს ინტერაქტიულ და მრავალვარიანტიან
ტესტებს და სავარჯიშოებს. ბოლოს, ინტერნეტ გვერდიდან შესაძლოა ჩამოიტვირთოს
პოუვერპოინტის სლაიდები და მაიკროსოფტ ექსელის ცხრილები.
ავტორები მადლობას უხდიან რჩევების, კომენტარების და დახმარებისათვის
სხვადასხვა ბიზნეს-პროფესიონალებს ამ გამოცემის მომზადებაში. განსაკუთრებით,
გვსურს მადლობა გადავუხადოთ ჯენიფერ ბანერს, პერშინგ იოკლეი და კომპანიას – CPAS
და კონსულტანტს, ელაის მაგოს, CCH, IიC; და სელენა მარანიანს და The Motley Fool.
ბოლოს, ჩვენ გვსურს მადლობა გადავუხადოთ ჟუსტინა სიმენს, რეიჩელ დეილს, ეილენ
როჯერს და კელი მეიერს პირსონში და ლიონელ ბროუნს, პატრიკ ბონჰემ და დევიდ ბარაკლაუს, რომლებიც დაგვეხმარნენ ამ გამოცემის მომზადებაში.
ჩვენ ვიმედოვნებთ, რომ ფინანსური მენეჯმენტის საფუძვლები, მეთორმეტე გამოცემა,
დაგეხმარებათ ფინანსების გაგებაში. თქვენ, მკითხველი, ხართ საბოლოო მსაჯული. ჩვენ
მადლობას გიხდით ჩვენი წიგნის არჩევისთვის და ველით თქვენს კომენტარებს და რჩევებს.
(გთხოვთ, მოგვწეროთ: jwachowi@utk.eds).
3ზეიმს L. 306 ჰორნი, 3.
K6 3. ვახოვიჩი,
ჩვენ გვსურს გამოვხატოთ მადლიერება შემდეგი სასწავლებლების მიმართ, ისევე როგორც
დამატებითი ანონიმური მკითხველებისადმი, რომლებმაც მოგვაწოდეს რჩევები ამ წიგნზე,
მეთორმეტე გამოცემის მომზადებისას:
Bode Akinwande, London Metropolitan University, UK
Jean Bellemans, VUB, Belgium
Enrico Gallina, The European School of Economics, Italy
Peter Went, Bucknell University, USA
Michael Woatich, The Netherlands
ჩვენ მადლობას ვუხდით შემდეგ ჩამოთვლილ პირებს, რომლებმაც მოგვცეს მათი
მასალების გამოყენების უფლება:
Figure 10.3 D&B Composite Rating from მ Reference 800 and a Key 10 Ratings. Reprinted by
permission, D&B 2003. Page 269 from “What is needed 10 make გ ‘just-in-time’ system work,” in
Iron Age Magazine, June 7, 1982. Reprinted by permission, Iron Age; Anheuser-Busch
Companies, Inc., for permission 10 reproduce their logo and an extract from 2002 Annual Report,
p. 34. Copyright © 2002 by Anheuser-Busch Companies, Inc. Used by permission.
All rights reserved; The Association of Corporate Treasurers for permission to reproduce
The Treasurer logo and an extract from ‘Money Market Phenomena’, The Treasurer, by
Bedell D., May 2003. Copyright C 2003 by The Association 0წ Corporate Treasurers. Used
by permission. All rights reserved; CCH Incorporated for permission to reproduce their logo and
extracts adapted from Alice Magos, “Ask Alice about Ethics” and “Ask Alice about Accountants™
reproduced from wuwsw.taolkitech.com. Reproduced with permission from CCH Business
Owner’s Toolkit, published and copyrighted by CCH Incorporated; CFO Publishing Corporation
for permission 10 reproduce the CFO dsia logo and extracts adapted from “Wheel of Fortune,”
CFO Asia, by Winton K. and Tsui E., Apn! 2003, pp. 28-37, and “Tag Time?,” CFO Asia,
by Deady M., February 2003, ი. 16, www.
ი, Copyright C 2003 by CFOPublishing
Corporation. Used by permission. All nglm reserved;
C60 Publishing Corporation for permission to reproduce the CFO logo and extracts adapted
from “The Added Cost of Corruption,” CFO, by Durfee D., January 2003, p. 18 and “Natural
Performers,” CFO, by Fink R., June 2003, pp. 37-39. Copyright 6 by CFO Publishing
Corporation. Used by permission. All rights reservcd “Reverse Psychology Today,” CFO, by
Reason T., December 2002, p. 19, www
„ Copyright C 2002 by CFO Publishing
Corporation. Used by permission. All rights reserved CFO Europe (The Economist Group) for
permission 10 reproduce their logo and an extract adapted from “The dividend dilemma,” CFO
Europe, by Wood J., December 2001/January 2002, pp. 16-22. Copyright C 2001/2002 by CFO
Europe (swww.cfoeurope.com). Used by permission. All rights reserved; The Coca-Cola
Company for extracts from their Annual Report, 2002 and permission to reproduce their registered
trademarks: Coca-Cola and the Contour Bottle. Coca-Cola and the Contour Bottle are registered
Trademarks of The Coca-Cola Company; Federal Reserve Bank 0წ New York for an extract from
“The Basics of Forexgn Trade and Exchange,” September 2002, published at
WWW,
: Dell Inc. for extracts from their quarterly and
annual reports. Copyright © 2004 Dell Inc. All rights reserved; The First Tennessee Bank for permission to reproduce their logo and an extract from “New Accounting Standards are having a Big
Impact 0ი Acquisitions and Goodwill,” First Tennessee Business Review, Vol. 12:3, 2002, ჯ. 7.
Copyright C 2002 by First Tennessee Bank. Used with permission. All nghts rzscrved The
Economist for an extract from “The Big-Mac Index” published at »
' Copyright C The Economist Newspaper Limilcd‘ Used by permission. All rights reserved;
Harvard Business Review for permission to reproduce their logo and an excerpt from “Must
Finance and Strategy Clash?” by Barwise P., Marsh P.R. and Wensley R., October 1989.
xxiif
მადლიერება
Copyright © 1989 by Harvard Business School Publishing Corporation; მII right reserved;
Institute of Management Accountants for permission 10 reproduce the Strategic Finance 1090 and
an extract from “Why Automate Payables and Receivables?’, Strategic Finance, by Hurt S., April
2003. Copyright C 2003 by IMA. Used by permission. All rights reserved; International Business
for the extract “Taking the Bite Out of Exporting,” International Business, Resnick R., April 1992;
Kennedy Information Inc. for an extract from ‘Harmonizing Accounting Standards’,
Shareholder Value Magazine, January/February 2003. Copyright © 2003 by Kennedy Information
Inc. Used by permission. All rights reserved;
The author Ruth Ann Marshall for “Prepare for paperless payments,” 2002 C 2004
MasterCard International Incorporated. All rights reserved. Used by permission. 106 Motley Fool
for extracts from wwiw.fool.com and permission to reproduce their logo; NASDAQ International,
Ltd.
for an extract
adapted
from
“Lessons from the
European boardroom?,”
The NASDAQ® International Magazine, by Brummer A., September/October 2002, pp. 54—
55. Copyright C 2002 by NASDAQ International, Ltd. Used by permission. All rights reserved;
The Nasdaq Stock Market, Inc. for an extract from “Money Mechanics: A Guide to U.S. Stock
Markets (release 1.2),” The NASDAQ Stock Market Educational Foundation, Inc., by Angel J.J.,
2002, ი. 7. Copyright C 2002 by The Nasdaq Stock Market, Inc. Used by permission. All rights
reserved; Penton Media, Inc. for permission to reproduce the Business Finance logo and extracts
from “A New Chapter in Lockbox Technology,” Business Finance, by Gamble R.H., March 2003,
pp. 35-38, “Asset-based Financing Gains Ground,” Business Finance, by Sammer J., July 2003,
pp 31-35 and “Divest and Conquer,” Business Finance, by Hansen F., Janunry 2003, pp. 7-9,
n. Copyright C 2003 by Penton Media, Inc. Used by permission. All rights
reserved, Protiviti Inc. for permission to reproduce their logo and for an extract from “The
Sarbanes-Oxley Act of 2002,” October 10, 2003, published at www.protiviti.com. Copyright C.
2003 by Protiviti Inc. Used by permission. All rights reserved; UBS Group for permission to
reproduce their logo and an extract from UBS Annual Review 2002, p. 44. Copyright C 2003 by
UBS AG. All rights reserved. Used by permission;
Unisys Corp. for permission to reproduce their logo and extracts adapted from
“Strategic Alliances: When 1 + 1 = 3,” Exec, by Schoeniger E., Vol. 24:4, 2002, pp. 13-18,
www.unisys.com/exeemag. Copyright © 2002 by Unisys Corp. Used by permission. All
rights reserved. “When Not to Focus 0ი Cost Savings,” Exec, Vol. 25:1, 2003, ი. 4 and
“Being a Responsible Corporate Citizen,” Exec, Vol. 25:1, 2003, p. 5. Copyright © 2003 by
Unisys Corp. Used by permission. All rights reserved; Volkswagen AG for permission to reproduce their logo and an extract from Annual Report 2002, p. 57. Copyright C 2002 by Volkwagen
AG. Used by permission. All rights reserved; Wicks Business Information for
permission 10 reproduce the Treasury & Risk Management logo and an extract adapted
from “Bad Company?,” Treasury and Risk Management, by Sherman J., March 2003,
pp. 34-36 (www.treasuryandrisk.com). Copyright C 2003 by Wicks Business Information.
Used by permission. All rights reserved;
ჩვენ მადლობას ვუხდით კომპანია Financial Times შემდეგი მასალების გამოყენებისთვის:
“A manager’s real responsibility” © Financial Times, 30 January 2002;
“Companies 90 back to basics in search for cash” © Financial Times, 1 October 2002;
“A deal with strings attached” © Financial Times, 18 July 2002;
“How bigger dividends build trust” from The Financial Times Limited, 7 October 2003
© Joe Fuller and Michael Jensen.
ზოგიერთ შემთხვევებში ვერ შევძელით გამოყენებული მასალების მესაკუთრის
დადგენა და ჩვენ დავაფასებთ ყველა ინფორმაციას, რომლიც დაგვეხმარება ამის
გაგებაში.
XXIV
ფინანსური მენევზერი
& შესავალი
ამ თავის შესწავლის შემდეგ თქვენ შეძლებთ:
% რა არის ფინანსური მენეჯმენტი?
# ახსნათ, რატომ არის დღეს ფინანსური მენეჯმენტი მნიშვნელოვანი.
# გაარჩიოთ „ფინანსური მენეჯმენტი” გადაწყვეტილების მიღების სამი ძირითადი მიმართულების მიხედვით, რომელსაც ფინანსური
გადაწყვეტილება ინვესტირებაზეი
გადაწყვეტილება ფინანსირებაზე«
გადაწყვეტილება აქტივების მართვაზე:
# კომპანიის მიზანი
ღირებულების შექმნა «
წარმომადგენლობითი პრობლემა «
სოციალური პასუხისმგებლობა.
#კორპორაციული მმართველობა
დირექტორთა საბჭო «
სარბანეს-ოუქსლის 2002 წლის კანონი
# ფინანსური მენეჯმენტის ფუნქციების
ორგანიზება
= წიგნის სტრუქტურა
საფუძვლები « აქტივების მართვა და შეძენა «
აქტივების დაფინანსება «
განსაკუთრებული მხარეები
% რეზიუმე
# კითხვები
მენეჯერი ყოველდღიურად იყენებს.
& განსაზღვროთ კომპანიის მიზნები და რატომ
არის აქციონერების სიმდიდრის მაქსიმიზაცია
ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი მიზანი.
8 ამოიცნოთ პოტენციური პრობლემები, რომლებიც წარმოიშობა, როცა კორპორაციის
მართვა და ფლობა/საკუთრება გამიჯნულია
(მაგ., წარმომადგენლობის პრობლემები).
% განმარტოთ, რას ნიშნავს კორპორაციული
მმართველობა.
% აღწეროთ, რა არის კომპანიის სოციალური
პასუხისმგებლობა.
M განასხვავოთ ფინანსური მენეჯერების
ძირითადი პასუხისმგებლობები.
# რეკომენდებული ლიტერატურა
„აქციონერთა აქციების ღირებულების მუდმივი ზრდა არის ჩვენი ყველა
საქმიანობის საფუძველი“.
– რობერტო გოიზუეტა
კოკა-კოლას ყოფილი აღმასრულებელი დირექტორი
წაწილი 1. შესავალი ფი! 6360
ფინანსური მენეჯერი, თანამედროვე კომპანიის განვითარებაში, დინამიურ როლს ასრულებს.
თუმცა ყოველთვის ასე არ ხდებოდა. XX საუკუნის პირველ ნახევრში ფინანსური მენეჯერები
ძირითადად ფინანსურ საშუალებებს მოიზიდავდნენ და კომპანიების ფულად მდგომარეობებს მართავდნენ. ფულის ახლანდელი ღირებულების კონცეფციების ფართოდ
გავრცელებამ 1950-იან წლებში ფინანსურ ხელმძღვანელებს უბიძგა გაეფართოებინათ
თავიანთი პასუხისმგებლობები და ჩართულიყვნენ კაპიტალდაბანდების პროექტების
შერჩევაში.
დღეს ფინანსურ მენეჯერებზე მზარდი ზეგავლენა აქვს გარე ფაქტორებს. ფინანსური საქმიანობები ყოველდღე აწყდებიან ისეთ პრობლემებს, როგორიც არის გაძლიერებული
კორპორაციული კონკურენცია, ტექნოლოგიური ცვლილება, ინფლაციის და პროცენტული
განაკვეთების ცვალებადობა, გაურკვეველი ეკონომიკური განვითარება მთელს მსოფლიოში,
გაცვლითი კურსების მერყეობა, საგადასახადო კანონის ცვლილებები და ეთიკური
საკითხები. შედეგად, ფინანსები თამაშობს მეტად სასიცოცხლოდ სტრატეგიულ როლს
კორპორაციაში. ფინანსური მენეჯერი კი აღმოჩნდა კომპანიის გუნდში მთავარი მოთამაშე.
„საქმეების კეთების ძველი მეთოდები” უკვე აღარ არის საკმარისი დღევანდელ მსოფლიოში,
სადაც საქმიანობის მეთოდები სწრაფად ძველდება. ამგვარად, თანამედროვე ფინანსურ
მენეჯერი უნდა იყოს მოქნილი, რომ შეეგუოს ცვალებად გარემოს თავისი კომპანიის
გადასარჩენად.
მომავალმა წარმატებულმა ფინანსურმა მენეჯერმა სამუშაოს ტრადიციული წარმართვა
უნდა შეავსოს ახალი მეთოდებით, რომლებიც დაეხმარება გაურკვევლობების და
მრავალმიმართულებიანი ამოცანების გადასაწყვეტად. ეს ახალი მეთოდები წარმოაჩენს
ინიციატივების მოქნილობას და ნიშანდობლიობას – ისევე, როგორც გზის გასავლელად
გადადგმული პირველი ნაბიჯის შემდეგ გაქვთ არჩევანი შეჩერდეთ, გააგრძელოთ თუ
აჩქარდეთ. მოკლედ, სწორი გადაწყვეტილება შეიძლება მოიცავდეს რაიმეს გაკეთებას, რასაც
დღეს პატარა ღირებულება აქვს, მაგრამ მომავალში დიდი ღირებულება ექნება.
თუ ხდებით ფინანსური ხელმძღვანელი, მაშინ თქვენი შესაძლებლობა შეეგუოთ
ცვლილებას, მოიზიდოთ ფინანსური საშუალებები, დააბანდოთ აქტივებში და მართოთ
კეთილგონივრულად, ზეგავლენას მოახდენს თქვენი კომპანიის წარმატებაზე, საბოლოო
ჯამში, მთლიანად ეკონომიკაზე. ფინანსური საშუალებების არარაციონალური გამოყენება
განაპირობებს ეკონომიკური ზრდის შენელებას. ეკონომიკური მოთხოვნების დაუკმაყოფილებელობისას, ფინანსური საშუალებების არასწორმა განაწილებამ შეიძლება
სერიოზული ზიანი მოუტანოს საზოგადოებას. ნებისმიერ ეკონომიკაში რესურსების ეფექტიანი განაწილება აუცილებელია ეკონომიკის ოპტიმალური ზრდისთვის; ასევე მოქალაქეებმა უნდა მიაღწიონ მათი პირადი მოთხოვნილების დაკმაყოფილების უმაღლეს დონეს —
მაქსიმიზაციას. ამგვარად, აქტივების ეფექტიანად შეძენით, დაფინანსებით და მართვით
ფინანსური მენეჯერი ხელს უწყობს კომპანიის და მთლიანად ეკონომიკის სიცოცხლისუნარიანობის ზრდას.
ფინანსური მენეჯმენტი – ეს არის საქმიანობა, რომელიც მოიცავს აქტივების —
მოპოვებას, ფინანსირებას და მიზანმიმართულ ეფექტიან მართვას რაიმე მიზნის
მისაღწევად. აქედან გამომდინარე, ფინანსურ მენეჯმენტს აქვს სამი ძირითადი ფუნქცია:
მიიღოს გადაწყვეტილებები ინვესტირებაზე, ფინანსირებაზე და აქტივების მართვაზე.
ფინანსური მენეჯმენტი –
Financial
ent - gb
არის საქმიანობა,
რომელიც მოიცავს.
აქტივების – მოპოვებას,
ფინანსირებას @
მიზანმიმართულ
"ეფექტიან მართვას რაიმე.
მიზნის მისაღწევად.
=% გადაწყვეტილება ინვესტირებაზე
b
e არის ყველაზე მნიშვნელოვანი კომპანიის სამი
ძირითადი გადაწყვეტილებიდან, რომლის საფუძველზე იქმნება ღირებულება. ინ–
ვესტირებაზე გადაწყვეტილების მიღება იწყება კომპანიისათვის საჭირო აქტივების
მთლიანი რაოდენობის განსაზღვრით. მომენტალურად წარმოიდგინეთ კომპანიის ბალანსი
გონებაში, სადაც მისი მარჯვენა მხარე ასახავს კომპანიის ვალდებულებებს და
მესაკუთრეების კაპიტალს, ხოლო მარცხენა მხარეს ნაჩვენებია კომპანიის აქტივები.
ფინანსურმა ხელმძღვანელმა უნდა განსაზღვროს კომპანიის თანსობრივი მოცულობა,
რომელიც ჩანს საბალანსო ანგარიშის მარცხენა მხარეს ორმაგი ხაზის ზევით – რაც არის
კომპანიის სიდიდე. მაშინაც კი, როდესაც ეს რიცხვი ცნობილია, აქტივების შემადგენლობა
უნდა იქნეს გადაწყვეტილი. მაგალითად: კომპანიის მთლიანი აქტივების რა ნაწილმა უნდა.
შეადგინოს ნაღდი ფული ან მარაგები? ამას გარდა, არ შეიძლება ინვესტირების
საპირისპირო ქმედების – ინვესტირების შეწყვეტის ან ამოღების იგნორირება. აქტივები,
რომელთა არსებობა გაუმართლებელია ეკონომიკურად, შესაძლებელია შემცირდეს,
გაუქმდეს ან შეიცვალოს.
%% გადაწყვეტილება ფინანსირებაზე
განაღდებული დივიდენ-
დების კოეფიც
Dividend-payout ratio
– წლიური ფულადი.
დივიდენდები გაყოფილი
წლიურ მოგებაზე; ან
ალტერნატიულად,
დივიდენდები ერთ
აქციაზე გაყოფილი ერთ
აქციის მოგებაზე. ეხ.
პოეფიციენტი მიუთითებს.
'ერთ აქციაზე მოგების რა.
წილი იქნა გაცემული.
'დივიდენდის სახით.
კომპანიის მეორე უდიდესი მიმართულებაა გადაწყვეტილება ფინანსირებაზე. აქ
ფინანსურ მენეჯერს უხდება დაფიქრება ბალანსის მარჯვენა მხარეს არსებულ
სტრუქტურაზე. თუ თქვენ დააკვირდებით სხვადასხვა ეკონომიკის დარგების დაფინანსებას, შეამჩნევთ არსებით განსხვავებას. ზოგიერთ კომპანიას შესაბამისად აქვს დიდი
ვალი ანუ ვალდებულებები მაშინ, როდესაც ზოგიერთ კომპანიას იგი საერთოდ არ გააჩნია.
აქვს თუ არა რაიმე მნიშვნელობა დაფინანსების გამოყენებულ სახეებს? თუ კი, რატომ?
ზოგჯერ შერეული დაფინანსება შესაძლოა ჩაითვალოს საუკეთესოდ?
გარდა ამისა, დივიდენდების პოლიტიკა განხილული უნდა იქნეს კომპანიის დაფი–
ნანსებაზე გადაწყვეტილების მიღების განუყოფელ ნაწილად. განაღდებული დივიდენდების
კოეფიციენტი განსაზღვრაგს შემოსავლის რა ნაწილი რჩება კომპანიას. რაც უფრო მეტ წილს
იტოვებს კომპანია მიმდინარე შემოსავლიდან, მით ნაკლები ფული მიდის მიმდინარე
დივიდენდების გადახდაზე. აქციონერებისთვის გადახდილი დივიდენდების ღირებულება
უნდა იქნეს დაბალანსებული აქციონერების წილის დაფინანსებისთვის შენარჩუნებული
შემოსავლების ალტერნატიული ღირებულების საპირისპიროდ.
თანადაფინანსების არჩევის შემდეგ ფინანსურმა ხელმძღვანელმა უნდა განსაზღვროს,
როგორ მოიზიდოს საჭირო ფინანსური საშუალებები. აიღოს მოკლევადიანი სესხი, თუ
გრძელვადიანი ლიზინგი გააფორმოს, იქნებ კომპანიის ობლიგაციები ან აქციები გაყიდოს.
M გადაწყვეტილება აქტივების მართვაზე
კომპანიის მესამე გადაწყვეტილებაა — აქტივების მართვა. აქტივების შეძენის და
შესაბამისი დაფინანსებით უზრუნველყოფის შემდეგ აუცილებელია ამ აქტივების ეფექტიანი მართვა. ფინანსურ მენეჯერს არსებულ აქტივებზე აქვს ოპერაციული პასუხისმგებლობის სხვადასხვა ხარისხი. ეს პასუხისმგებლობები მოითხოვს, რომ ფინანსური
მენეჯერი მეტად დაკავდეს მიმდინარე აქტივების მართვით, ვიდრე ფიქსირებული
აქტივების მართვით. პასუხისმგებლობის მნიშვნელოვანი წილი ფიქსირებული აქტივების
მართვაზე მოდის იმ წარმოების ხელმძღვანელებზე, რომლებიც იყენებენ აქტივებს.
ეფექტიანი ფინანსური მენეჯმენტი მოითხოვს რაიმე მიზნის არსებობას, რადგან
ფინანსური გადაწყვეტილების შეფასება უნდა მოხდეს რაიმე სტანდარტის მიხედვით.
თუმცა შესაძლებელია არსებობდეს სხვადასხვა მიზნები. ამ წიგნში ჩვენ მივიჩნევთ, რომ
კომპანიის მიზანი არის მისი მფლობელების სიმდიდრის მაქსიმალური გაზრდა.
ჩვეულებრივი აქციები უჩვენებს მესაკუთრეების წილებს კორპორაციაში. აქციონერის
სიმდიდრე განისაზღვრება კორპორაციის ჩვეულებრივი აქციების საბაზრო ფასით, რომელიც
ასახავს კომპანიის საინვესტიციო, დაფინანსების და აქტივების მართვის გადაწყვეტილებებს.
ბიზნესსაქმიანობის გადაწყვეტილებების წარმატება აქციის ფასით უნდა შეფასდეს.
28 . ღირებულების შექმნა
Pro
კომპანიების მოგების
მაქსიმიზაცია
დაბეგვრის შემდეგ.
5 ნი
per sh
~ მოგება გადასახადების.
გადახდის შემდეგ,
'გაყოფილი კომპანიის
ჩვეულებრივი აქციების.
რაოდენობაზე.
მოგების მაქსიმალურად გაზრდა წარმოადგენს კომპანიების საქმიანობის ძირითად
მიზანს. თუმცა ამ მიზნის მისაღწევად მენეჯერმა შეიძლება უჩვენოს მოგების ზრდა,
უბრალოდ გამოუშვას ახალი აქციები და მოახდინოს ინვესტირება სახაზინო ვექსელიებში.
კომპანიების უმრავლესობისთვის ეს ნიშნავს საბოლოო ჯამში აქციების თითოეული
მფლობელის შემოსავლების შემცირებას. აქედან გამომდინარე, ერთ შემოსავლების
აქციაზე მაქსიმალური გაზრდა, არც თუ იშვიათად, წარმოდგება როგორც მოგების
მაქსიმალურად გაზრდის გაუმჯობესებული ვერსია. თუმცა ერთ აქციაზე შემოსავლების
მაქსიმიზაცია არ არის სრულიად შესაბამისი მიზანი, რადგან ეს მაჩვენებელი არ ასახავს
მოსალოდნელი შემოსავლების დროს და ხანგრძლივობას. რომელი საინვესტიციო პროექტი
არის უფრო ღირებული, პროექტი, რომელიც 5 წლის შემდეგ მოგვიტანს 100,000 დოლარის
მოგებას, თუ პროექტი, რომელიც 5 წლის განმავლობაში ყოველწლიურად მოგვიტანს
15,000 დოლარის მოგებას? პასუხი ამ კითხვაზე დამოკიდებულია კომპანიის და
ინვესტორების ფულის დროით ღირებულებაზე და მომგებიანობაზე. არსებობენ
აქციონერები, რომლებისთვისაც ხელსაყრელი იქნება პროექტი, რომელიც პირველ შემო-
სავალს მოუტანთ 100 წლის შემდეგ, იმის მიუხედავად, რა ოდენობის იქნება ეს შემოსავალი.
ნაწილი 1.
“Cadbury Schwerppes™ მთავარი ამოცანა არის.
აქციონერობის კაპიტალის ზრდა”.
ა Schiwerppes’ მოხსენებად.
„საბჭო და უფროსი ხელმძღვანელობა ათვითცნობიერებენ
თავიანთ პასუხისმგებლობას — გაითავისონ აქციონერე–
ბის ინტერესები და მაქსიმალურად გაზარდონ აქციონერე–
ბის კაპიტალი“.
ყარო:
Toldings Limited: T
mm & Pawer Group, 2002
„ჩვენი უმთავრესი მიზნებია მივაღწიოთ მაღალ სამომხმარებლო დაკმაყოფილებას, მაქსიმალურად გავზარდოთ
აქც"ონერების კაპიატალი და ვიყოთ ტალანტის მქონე
ებისთვის სასურველი დამსაქმებეი
Credit Suisse
5, Group, 2!
იხსენება.
„ჩვენს უმთავრეს მიზნად კვლავ რჩება ის, რაც ყოველთვის
მაქსიმ.
It
არ
სა
3
b
U Bodbedmaieg გავზარდოთ სააქციო კაპიტალი!
3
„ნXიიMიხI-ის მიზანი არის შექმნას გრძელვადიანი, მყარი
სააქციო კაპიტლის ღირებულება”.
წ
.
bil,
2002 წლის წლ
შედეგად, ჩვენმა ანალიზმა აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს შემოსავლის
დროულობის ხასიათი,
აქციაზე შემოსავლის მაქსიმალურად ზრდის მიზნის კიდევ ერთი ნაკლი არის –
ტრადიცული ინვესტიციის შემოსავლიანობის გამოთვლების არასრულყოფილება, რაც
გამოიყენება აქციაზე შემოსავლების გამოთვლისას, სადაც ხდება რისკ-ფაქტორის
იგნორირება. ზოგიერთი საინვესტიციო პროექტი დაკავშირებულია მნიშვნელოვან
რისკებთან, ვიდრე სხვა პროექტები, შესაბამისად, ერთ აქციაზე შემოსავლების მომავალი
ნაკადები იქნება მეტად რისკიანი, თუ შერჩეული იქნება ასეთი პროექტები. ამას გარდა,
კომპანიის რისკიანობის მაღალი ან დაბალი დონე განისაზღვრება მისი კაპიტალის
სტრუქტურაში ვალის სიდიდისა და საკუთარი კაპიტალის ურთიერთდამოკიდებულების
შესაბამისად. ეს ფინანსური რისკი ასევე განაპირობებს ინვესტორის ყველა რისკს. ორ
კომპანიას შეიძლება ჰქონდეს ერთ აქციაზე შემოსავლების ერთნაირი პროგნოზი, მაგრამ,
თუ ერთის ბიზნესი დაკავშირებულია დიდ რისკთან, ვიდრე მეორესი, მისი აქციების
საბაზრო კურსი შესაძლოა აღმოჩნდეს არსებითად ნაკლები.
ბოლოს, ეს მიზანი არ ითვალისწინებს დივიდენდების პოლიტიკის ზეგავლენას კომპანიის
აქციების საბაზრო ფასზე. კომპანიის ერთადერთი მიზანი რომ ყოფილიყო აქციაზე
შემოსავლების გაზრდა, მაშინ კომპანია არასოდეს გადაიხდიდა დივიდენდს. მას შეეძლო
ყოველთვის გაეზარდა შემოსავლები ერთ აქციაზე დივიდენდების გაცემის შეჩერებით და
მათი ინვენსტირებით ნებისმიერ შემოსავლის მომტან საქმიანობაში, უმნიშვნელოც რომ
ყოფილიყო ეს მიღებული შემოსავლის განაკვეთი. იმ გაგებით, რომ დივიდენდების
გადახდამ შეიძლება ზეგავლენა იქონიოს აქციის ღირებულებაზე, ერთ აქციაზე
შემოსავლების მაქსიმალურად გაზრდა, თავისთავად, არ იქნება დამაკმაყოფილებელი
მიზანი.
ჩამოთვლილ მიზეზთა გამო ერთ აქციაზე შემოსავლების გაზრდის მიზანი არ შეიძლება
იყოს იგივე, როგორც აქციაზე საბაზრო ფასის გაზრდა. კომპანიის აქციის საბაზრო ფასი
წარმოადგენს ბაზრის ყველა მონაწილის მიერ კონცენტრირებულ გამოხატულებას, ისევე
როგორც კომპანიის ღირებულების შეფასებასთან დაკავშირებით. იგი მხედველობაში
იღებს აქციაზე არსებულ და მოსალოდნელ მომავალ შემოსავლებს; ამ შემოსავლების
დროს, ხანგრძლივობას და რისკს; კომპანიის დივიდენდის პოლიტიკას და სხვა ფაქტორებს,
რომლებიც ზეგავლენას ახდენს აქციის საბაზრო ფასზე. საბაზრო ფასი კი არის ბიზნესის
მდგომარეობის საზომი საშუალება; ის მიუთითებს, რამდენად კარგად მოქმედებს
მენეჯმენტი თავისი აქციონერების სახელით.
მენეჯმენტი არის მუდმივი კონტროლის ქვეშ მისი აქციონერების მხრიდან.
აქციონერები, რომლებიც არ არიან კმაყოფილნი მენეჯმენტის საქმიანობით, შეუძლიათ
გაყიდონ თავიანთი აქციები და ინვესტირება მოახდინონ სხვა კომპანიაში. ეს, თუ მას მხარს
უჭერენ სხვა უკმაყოფილო აქციონერებიც, უარყოფითად იმოქმედებს კომპანიის აქციების
საბაზრო ფასზე და ის დაიწევს. ამგვარად, კომპანიის ხელმძღვანელობამ ფოკუსირება
უნდა მოახდინოს სააქციო ღირებულების შექმნაზე. ეს მოითხოვს კომპანიების
ხელმძღვანელობამ შეაფასონ ინვესტირების, ფინანსირების და კომპანიის აქტივების
მართვის ალტერნატიული სტრატეგიები აქციონერულ ღირებულებაზე (ანუ აქციის ფასზე)
მათი ზეგავლენის თვალსაზრისით. დამატებით, მენეჯმენტმა უნდა განახორციელოს ესა
თუ ის პროდუქცია-ბაზრის სტრატეგიები, მიმართული ბაზრის წილის მოპოვებაზე ან
მომხმარებლის დაკმაყოფილების დონის ზრდაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი ისინი
იმავდროულად გაზრდიან სააქციო ღირებულებას.
მენეჯერი
ორპორაცია არის შესანიშნავი ინსტიტუტი.
მაგრამ იგი შეიცავს მნიშვნელოვან ხარვეზებს, მათგან უმთავრესი ინტერესთა კონფლიქტია.
კომპანიის რესურსებზე კონტროლი მნიშვნელოვანწილად არის უმაღლეს მმართველთა ხელში, რომლებიც, შეიძლება ითქვას, რაციონალურად იცავენ
თავიანთ მიზნებს სხვების ხარჯზე. ამას ეკონომისტები უწოდებენ „წარმომადგელობით“ პრობლემას. თანამედროვე ეკონომიკაში, სადაც აქციები
არის ფონდების მენეჯერების ხელში, მხოლოდ ერთი
წარმომადგენელობითი ურთიერთობა კი არ არსებობს არამედ მათი გრძელი ჯაჭვი.
წარმომადგენლობითი პრობლემა რთულდება
სხვა ორი გარემოებითაც: ასიმეტრიული ინფორმაცია და კოლექტიური მოქმედების ბარიერები.
კორპორაციულმა მენეჯერებმა იციან მეტი, რა
ხდება ბიზნესში, ვიდრე დანარჩენებმა და ინტერესი
აქვთ თავად შეინარჩუნონ ეს ინფორმაცია. შესაბამისად, მცირე რაოდენობის აქციების მფლობელებს აქვთ სუსტი მოტივაცია მოქმედებისთვის,
რადგან ისინი მოგებას სხვებთან ერთად იყოფენ,
მაგრამ ცდილობენ ღირებულების დაბლა დაწევას.
შედეგად ვიღებთ კორპორაციის ქრონიკულ სისუსტეს მმართველობის არასრულყოფილების, თვითძი–
ების, თანამდებობრივი დანაშაულების თუ მოტყუების
გამო. პრაქტიკულად არსებობს ამ ურთიერთდაკავ–
შირებული რისკების შემცირების ხუთი გზა.
პირველი არის ბაზრის დისციპლინა, რომლის
სისუსტეს ძირითადად იგებენ მენეჯერები. მეორე
არის შიდა შემოწმებები დამოუკიდებელ დირექტორებთან ან ინსტიტუციური აქციონერების მიერ
ხმის მიცემის მოთხოვნები. მესამე არის საბჭოს
შემადგენლობის, ბიზნესის სტრუქტურისა და
მოხსენების მოთხოვნების რეგულარული განახლება. მეოთხე არის გამჭვირვალობა, რომელიც
მოიცავს ბუღალტერიის სტანდარტებს და დამოუკიდებელ აუდიტს. ბოლო არის პატიოსანი
ურთიერთობები და ღირებულებები.
ეკონომისტები მეტად არაკომფორტულნი არიან
ცნება — მორალთან. როგორც ჩანს, მას აქვს სხვა
მნიშვნელობა ბიზნესის კონტექსტში. იგი ნიშნავს
პატიოსნად მოქმედებას მაშინაც კი, როდესაც მოწინააღმდეგეს უპირატესობა აქვს. ასეთი მორალი არის
მნიშვნელოვანი ყველა სანდო ურთიერთობისთვის.
ამის გარეშე ზედამხედველობის და კონტროლის
დანახარჯები უზომო გახდება; შეთანხმებები და.
გრძელვადიანი ურთიერთობები გახდება შეუძლებელი
და საზოგადოება დარჩება ღარიბი.
კორპორაციის მენეჯერები არიან უფლებამოსილი
პირები ანუ არიან ფონდების მენეჯერები. რაც უფრო მეტად აკონტროლებენ ისინი თავიანთ თავს (03
არიან გაკონტროლებული), ისინი იშვიათად
აღმოჩნდებიან ბიზნესში შექმნილ ინტერესთა კონფლიქტის წინაშე.
sger's real responsibility,” Financial Times (30 იანვარი, 2002 წ.), p. 13.
Gwww.freom)
ვტორო უფლებები დაცულია.
BB ” წარმომადგენლობითი პრობლემა
უკვე დიდი ხანია აღიარებულია, რომ საკუთრების უფლების და კონტროლის გაყოფა
თანამედროვე კორპორაციაში განაპირობებს პოტენციური კონფლიქტების წარმოშობას
წარმომადგენლი - Agen(s) მფლობელებსა და მენეჯერებს შორის. კერძოდ, ხელმძღვანელობის მიზნები შესაძლოა
განსხვავდებოდეს კომპანიის აქციონერების მიზნებისგან. მსხვილ კორპორაციებში
– სანდო პირი. პირი,
სააქციო კაპიტალი შეიძლება გაიზარდოს იმ დონემდე, რომ აქციონერებს გაუძნელდეთ
უფლებამოსილი სხვა.
პირის მიერ, წოდებული
აკონტროლონ ან მოახდინონ ზეგავლენა ხელმძღვანელობაზე. შედეგად, მენეჯმენტიდან
როგორც მთავარი
მესაკუთრეობის ეს გაყოფა ქმნის ისეთ სიტუაციას, რომელშიც მენეჯმენტი შესაძლოა
(ნდობამიცემული),
მოქმედებდეს საკუთარი ინტერესებიდან გამომდინარე და არა აქციონერების
წარმომადგენლობითი.
თეორია – Ageney (theory)
'ხელმძღვანელობა შეიძლება მივიჩნიოთ მესაკუთრეების წარმომადგენლებად. აქციონერები
იმედოვნებენ, რომ ნდობამიცემული პირები, გადასცემენ რა მათ გადაწყვეტილების მიღების.
უფლებას, იმოქმედებენ მათი ინტერესების შესაბამისად. ჯენსენმა და მეკლინგმა პირველებმა.
და მათი აგენტების, წარმომადგენლების (მაგა–
'ლითად, მენეჯერების)
მოქმედებას და.
სანდოობას,
შესაბამისი სტიმულის არსებობისას და თუ წარმომადგენლები იქნებიან გაკონტროლებულნი.
სტიმულები მოიცავს თავიანთი კომპანიის აქციების არჩევას, ბონუსებს და ჯილდოებს
(როგორიც არის კომპანიის ავტომანქანები და ძვირადღირებული ოფისები) და ეს პირდაპირ
უნდა დაუკავშირდეს, რამდენად ახლოს არის მენეჯმენტის გადაწყვეტილებები აქციონერების.
ARმოქმედებს.
ოქმედე!
რომ;
ინტერესების გათვალისწინებით.
–ეკონომიკურ მეცნ- - შეიმუშავეს წარმომადგნელობითი თეორია.' მათ აჩვენეს, რომ ნდობის მიმცემნი, ჩვენს
შეიძლება იყვნენ დარწმუნებულნი იმაში, რომ მათ მიერ ნდობამი–
აქციონერები,
ნაწილი, რომელის . _ შემთხვევაში
ერების
ცემული პირები
(ხელმძღვანელობა) მიიღებენ ოპტიმალურ გადაწყვეტილებას მხოლოდ
C Jensen and William 1I M
Structure,” Journal
ი/ Fina
onomics 3 (October 19
ey Costs and
ნაწილი 1. შესავალი ფინანსურ მენედ
ინტერესებთან. მონიტორინგი კეთდება ნდობამიცემულ პირთან სპეციალური კონტრაქტის
დადებით, რომლითაც სისტემატურად მოწმდება ფინანსური ანგარიშების აუდიტები და მენე-
ჯერის გადაწყვეტილებების ფარგლები. მონიტორინგის ეს საქმიანობები მოიცავს დანახარ-
ჯებს, რომლებიც არის კორპორაციის ფლობის და მართვის უფლების გაყოფის შედეგი. რაც
უფრო ნაკლები პროცენტი აქვთ კომპანიის საკუთრებიდან მენეჯერებს, მით ნაკლებია ნდობა,
რომ მათი მოქმედება მიმართული იქნება აქციონერების სიმდიდრის მაქსიმალურ ზრდაზე და
მით მეტია ხელმძღვანელობის საქმიანობის მონიტორინგზე მოთხოვნა „გარე" აქციონერების
მხრიდან.
ზოგიერთი მიიჩნევს, რომ მენეჯერებზე ძირითადი მონიტორინგი მოდის არა მესა-
კუთრეებიდან, არამედ მენეჯერების შრომის ბაზრიდან. ისინი ამტკიცებენ, რომ ეფექტიანი
კაპიტალური ბაზრები იძლევა სიგნალებს კომპანიის აქციების ღირებულებაზე და შედეგად
მისი მენეჯერების მოქმედებაზე. კარგი სამუშაო გამოცდილების მენეჯერებისთვის ადვილია
სხვა სამსახურის მოძებნა (თუ მათ დასჭირდებათ), ვიდრე იმ მენეჯერების, რომლებსაც აქვთ
მწირი სამუშაო გამოცდილება. ამგვარად, თუ მენეჯმენტის სამუშაო ბაზარი არის კონკურენტუნარიანი კომპანიის შიგნით და გარეთ, იგი გააუმჯობესებს მენეჯერების დისციპლინას. ასეთ
სიტუაციაში კომპანიის აქციების მთლიანი საბაზრო ღირებულების ცვლილებებიდან წამო–
დაინტერესებული მხა.
რეები – Stakehalders ყველა,
ვინც დაინტერე–
'სებულია კომპანიის.
სული სიგნალები ხდება ძალიან მნიშვნელოვანი.
=M
სოციალური პასუხისმგებლობა
„ბიზნესით.მათ რიცხვს _ აქციონერების სიმდიდრის მაქსიმალურად ზრდა არ ნიშნავს, რომ ხელმძღვანელობამ
მრეულენებიაზმისი
იგნორირება უნდა გაუკეთოს კომპანიის სოციალურ პასუხისმგებლობას, როგორიც არის
მომხმარებლების
ინტერესების დაცვა, კომპანიის მუშაკებისათვის სამართლიანი
პრედიტორები, კლიენ–
ტები, მოსამსახურეები,
მომწოდებლები და
ადგილობრივი სზოგა
დოება.
ხელფასების გადახდა, ახალი თანამშრომლების დაქირავების სამართლიანი მეთოდების
გამოყენება და შრომის უსაფრთხო პირობების უზრუნველყოფა, განათლების მხარდაჭერა
და იმ საკითხების გადაწყვეტაში მონაწილეობა, რომლებიც ეხება გარემოს დაცვას,
როგორიც არის ჰაერის და წყლის გაწმენდა. კომპანიის მენეჯერები იძულებული არიან
გაითვალისწინონ არა მარტო აქციონერთა, არამედ სხვა დაინტერესებული მხარეების·
ინტერესებიც. მათ რიცხვს მიეკუთვნებიან მათი აქციონერები, კრედიტორები, კლიენტები,
მოსამსახურე პერსონალი, მომწოდებლები, ადგილობრივი საზოგადოება და ა.შ. მხოლოდ
კომპანიის სხვადასხვა დაინტერესებული მხარეების კანონიერი მოთხოვნებისადმი
Exec
ხალი ამბების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თემაა ისტო'რიები კორპორაციული პასუხისმგებლობების შესახებ,
ორგანიზაციები ეძებენ კორპორაციული მოქალაქეობის
შემოღების გზებს, რომელიც სასიცოცხლო მნიშვნელობისაა ბიზნესისთვის:
„კორპორაციული მოქალაქეობა არის ურთიერთობა ბიზნესსა და საზოგადოებას შორის”, ამბობს ბრედლი გუუგინსი,
დოქტორი, ბოსტონის კოლეჯის პროფესორი და კორპორაციული მოქალაქეობის ცენტრის აღმასრულებელი დირექ-
&m0 (ბოსტონი. გუუგინი
dngonogdb ორ
ურთიერთდაკავშირებულ მიმართულებაზე კორპორაციულ
მოქალაქეობაში.
პირველი არის სოციალური და გარემოს საკითხებზე მოხ–
სენების ზრდა. „კომპანიები ამზადებენ მოხსენებებს/
ანგარიშებს, რომლებშიც აღნიშნულია – „აქ მოცემულია,
რასაც ჩვენ ვაკეთებთ და როგორ ვგეგმათ გავაუმჯობესოთ
ჩვენი ძალისხმევა სოციალური და გარემოს დაცვისთვის“ –
ამბობს გუუგინსი. ორგანიზაციები ასეთ.ინფორმაციას
ყოველწლიურ მოხსენებებში ან კორპორაციული პასუხისმგებლობის დოკუმენტებში წერენ.
მეორე არის იმის აღიარება, რომ კორპორაციული
მოქალაქეობა მცირედი ფუნქციონირებით ტრადიციულად
არსებობს ბიზნესში დღეს კომპანიები ავითარებენ
ერთობლივ სტრატეგიებს, – ამბობს გუუგინსი, რათა
უზრუნველყონ ყველა ბიზნესგაერთიანების ერთად მუშაობა.
მოქალაქეობისთვის ფართო კორპორაციული სტრატეგიის
შესაქმნელად.
ფართო კორპორაციული სტრატეგია შეიძლება ნიშნავდეს ბიზნესი” წარმატებას გონიერი ორგანიზაციებისთვის – იკვლევს გუუგინსი. „კორპორაციული.
მოქალაქეობა საუბრობს კომპანიის მთავარ ღირებულებაზე” – ამბობს ის. „დაინტერესებული მხარეები ადარებენ თქვენს მოქმედებას იმას, რასაც თქვენ ამბობთ და
მიიჩნევთ მთავარ ღირებულებად. მომგებიანობა დამოკიდებულია დაინტერესებული მხარეების ნდობაზე”.
ასევე, მაგალითად, კომპანიები ხსნიან თავისთვის ახალ
ბაზრებს იმ საზოგადოების და ქვეყნების ეკონომიკურ
განვითარებაში ინვესტირებით, რომლებსაც აქვთ შერეული.
ეკონომიკა.
„თქვენ შეგიძლიათ გამოიყენოთ სოციალური და
„ეკონომიკური ღირებულებები, რომ შექმნათ სარგებ–
ლიანობა საზოგადოებისთვის და მიიღოთ მოგება კომპანიისათვის – ამატებს გუუგინსი – ეს შეიძლება იყოს
ორმხრივად მომგებიანი მდგომარეობა“.
p. 5. (www.amisys,com/exee
2003 Unisys
ყურადღების მიქცევით შეიძლება კომპანიამ მიაღწიოს მის მთავარ მიზანს – აქციონერების
სიმდიდრის მაქსიმალურ გაზრდას.
ბევრი ადამიანი ფიქრობს, რომ კომპანიას არა აქვს სხვა არჩევანი, გარდა იმისა, რომ
იმოქმედოს სოციალური პასუხისმგებლობის გზით. ისინი ამტკიცებენ, რომ აქციონერების
სიმდიდრე და შესაძლოა კორპორაცია ძალიან ღრმად არის დამოკიდებული თავის
სოციალურ პასუხისმგებლობაზე. იმიტომ, რომ სოციალური პასუხისმგებლობის კრიტერიუმი არ არის ნათლად განსაზღვრული, თუმცა შესაბამისი პოლიტიკის ჩამოყალიბება
რთულია. როდესაც საზოგადოება მოქმედებს სხვადასხვა წარმომადგენლობითი ორგა–
ნოების მეშვეობით, აწესებს მარეგულირებელ წესებს ვაჭრობაზე, სოციალურ მიზნებსა და
ეკონომიკურ ეფექტიანობაზე, კორპორაციის მიზანი არის გასაგები. მაშინ ჩვენ შეგვიძლია
განვიხილოთ კომპანია, როგორც კერძო და სოციალური სიკეთის მომწოდებელი და
აქციონერების სიმდიდრის მაქსიმალური ზრდა რჩება კორპორაციის მთავარ მიზნად.
კორპორაციული მმართველობა არის სისტემა, რომლითაც კორპორაცია იმართება და კონტროლდება. ის მოიცავს ურთიერთობებს კომპანიის აქციონერებს, დირექტორთა საბჭოს
და აღმასრულებელ ხელმძლღვანელობას შორის. ეს ურთიერთობები აწესებს ჩარჩოებს,
რომლებშიც კორპორაციული მიზნები განსაზღვრულია და საქმიანობა კონტროლირებადია. კორპორაციული მმართველობის წარმატების გასაღები არის ინდივიდუალური პირების სამი ჯგუფი: პირველი, ჩვეულებრივი აქციების მფლობელები,
რომლებიც
ირჩევენ დირექტორთა საბჭოს; მეორე, თვითონ კომპანიის დირექტორთა
სისტემა, Grdemnmory
კორპორაციები იმართება. საბჭოს წევრები; და მესამე, უმაღლესი აღმასრულებელი თანამდებობის პირები, რომლებსაც ხელმძღვანელობს აღმასრულებელი დირექტორი (CEO).
და კონტროლდება. იგი.
დირექტორთა საბჭო — კავშირი აქციონერებსა და მენეჯერებს შორის - პოტენციურად
მოიცავს ურთიერთობებს
კომპანიის აქციონერებს, არის კარგი მმართველობის ყველაზე ეფექტიანი საშუალება. კომპანიაზე კონტროლი არის
დირექტორთა საბჭოს და
მთლიანად მისი პასუხისმგებლობა. როდესაც საბჭო მუშაობს სწორად, იგი არის ასევე
'უმაღლეს მენეჯერებს
კორპორაციული მენეჯმენტის დამოუკიდებელი შემმოწმებელი, მისი ფუნქციაა
შორის,
უზრუნველყოს მენეჯმენტის მოქმედება აქციონერების ინტერესების შესაბამისად.
=
დირექტორთა საბჭოს როლი
დირექტორთა საბჭო განსაზღვრავს კომპანიის ფართო პოლიტიკას და ურჩევს
აღმასრულებელ დირექტორს (C0) და სხვა უფროს აღმასრულებლებს ვინ მართოს კომპა–
ნია ყოველდღიურ საქმიანობაში. ფაქტიურად, საბჭოს ყველაზე უმნიშვნელოვანესი
V
მმართველობის, აუდიტის.
და ბუღალტერის,
აღმასრულებლის ანაზღაურების და კორპორაციული ინფორმაციის
გავრცობილ და დროული
შეტყობინების შესახებ..
დავალებებიდან ერთი არის აღმასრულებელი დირექტორის (C80) დაქირავება, მუშაობა და
მისთვის ანაზღაურების დაწესება.
საბჭოები განიხილავენ და ამტკიცებენ სტრატეგიებს, მნიშვნელოვან ინვესტიციებს და
შესყიდვებს. საბჭო ასევე აკონტროლებს ოპერატიულ გეგმებს, ინვესტიციების ბიუჯეტებს და კომპანიის ფინანსურ მოხსენებებს ჩვეულებრივი აქციების მფლობელთათვის.
შეერთებულ შტატებში დირექტორთა საბჭოებს ჩვეულებრივად ჰყავთ 10 ან 11 წევრი,
კომპანიაში აღმასრულებელი დირექტორი ხშირად თავმჯდომარეობს საბჭოს. ბრიტანეთში
მიღებულია, რომ საბჭოს თავმჯდომარე და აღმასრულებელი დირექტორი არიან დამო–
უკიდებელი პირები, ეს იდეა ნელ- ნელა იძენს მხარდაჭერას შეერთებულ შტატებშიც.
არამომგებ"ანი საზოგა–
დოებრივი ორგანიზაცია,
'რომელიც შეიქმნა 2002
'წლის სარბანეს ოქსლის
კანონით, საჯარო კომპანიების აუდიტზე.
კონტროლისთვის, ინვესტორების და საზოგა–.
დოების ინტერესების
'ული, სამართლიანი და
დამოუკიდებელი აუდი–
ტორული მოხსენების
მომზადებისთვის.
დასაცავად, ინფორმაცი–
«% სარბანეს-ოქსლის 2002 წლის აქტი
ბოლო დროს განახლდა ინტერესი კორპორაციული მმართველობის მიმართ, ბოლოდროინ-
დელი კორპორაციული სკანდელების გამო, რომლებმაც მოიცვა Enron, WorldCom, Global
Crossing, Tyco და მრავალი სხვა. მთავრობები და მარეგულირებელი ორგანოები მთელს
მსოფლიოში ენერგიულად ერთვებიან კორპორაციული მმართველობის რეფორმების
საკითხებში. შეერთებულ შტატებში ამ საკითხის სერიოზულობას ადასტურებს კონგრესის
მიერ 2002 წლის მიღებული სარბანეს-ოქსლის კანონი (50X).
სარბანეს-ოქსლის დოკუმენტი აწესრიგებს და იბრძვის კორპორაციული და ბუღალტრული
გაყალბების წინააღმდეგ, აწესებს სასჯელებს აქციების შესახებ კანონის დარღვევაზე. იგი
ასევე აწესებს სხვადასხვა უმაღლეს სტანდარტებს კორპორაციულ მმართველობაზე და
აფუძნებს ანგარიშგებაზე ზედამხედველობის საზოგადობრივი საბჭოს (PCAOB), ფასიანი
ქალალდების და ვაჭრობის კომისია (SEC) ნიშნავს -C#08-ის თავჯდომარეს და მის წევრებს.
PCAOB-b მიეცა უფლებამოსილება მიიღოს აუდიტის, ხარისხის კონტროლის, ეთიკის და
ინფორმაციის საჯაროობის სტანდარტები კომპანიებისთვის და მათი აუდიტორებისთვის.
ასევე აწარმოოს საგამოძიებო და დამსჯელი ღონისძიებები,
ნაწილი 1.
ვროპაში არ არის კორპორაციული მმართველობის
ერთიანი ფორმა. თითოეული ევროპული ქვეყანა,
რომელიც შეადგენს ევროპის კავშირს, · მიდის
საკუთარი გზით. გერმანიაში და ჰოლანდიაში საბჭოს
ორ მესამედს, რომლებსაც აქვთ მაღალი კლასი, აქვთ.
მეტი კონტროლი აღმასრულებლებზე დაბალ კლასთან.
შედარებით და უზრუნველყოფენ კორპორაციას თანამ“
დებობრივი დანაშაულებისგან დაცვას. ავსტრიაში,
დანიაში, გერმანიაში, ლუქსემბურგსა და შვეციაში
თანამშრომლებს აქვთ უფლება აირჩიონ. ზოგიერთი.
წევრი თავიანთი კომპანიის სამეთვალყურეო საბჭოში
მაშინ, როდესაც საფრანგეთში თანამშრომლების წარმომადგენლებს ზოგჯერ შეუძლიათ დაესწრონ საბჭოს.
სხდომებს (მაგრამ არა აქვთ ხმის მიცემის უფლება).
ყოვლმხრივი მოდელი
ევროპის კავშირის ყველა ერზე მეტად გაერთიანებულმა სამეფომ განავითარა მმართველობის
ყოველმხრივი სისტემა. ეს არ მომხდარა შემთხვევით.
გაერთიანებულ სამეფოში არის ყველაზე მეტი საჯარო
კომპანიები ევროპაში, ასევე ფასიანი ქაღალდების
გაცვლის მაღალი მოცულობა და ღია კაპიტალისტური
მოდელი, რომელიც უფრო მეტად არის დაახლოებული:
შეერთებული შტატების მოდელთან .
ძირითადი განსხვავება არის ის, რომ ბოლო ათწ–
ლეულის განმავლობაში გაერთიანებულმა სამეფომ
დაიწყო ზრუნვა წარმატებულ ბიზნესზე, რადგან ადგილი ჰქონდა ფინანსურ სკანდალებს, რამაც გააძლიერა
ბუღალტერიის დახვეწა და კორპორაციული მმართვე–
ლობა. ამას მოჰყვა სკანდალების სერია, რომლებმაც
გამოიწვია იმპერიების დაშლა კონტროლირებული
” ბოლო ფინანსური მაგნატის რობერტ მაქსველის მიერ,
ბარინგის ბანკის უდიდესი დანაკარგები, გინესის
წილის მხარდაჭერის ოპერაციული სკანდალი და ბოლი Alex
ლოს, საზოგადოების ინტერესი დირექტორთა საბჭოების ანაზღაურებასთან დაკავშირებით.
კორპორაციის თვითრეგულაცია
გაერთიანებული სამეფოს მიდგომის საინტერესო
ასპექტი არის ის, რომ დღემდე ის ფართოდ იყენებს
თვითრეგულაციის და მმართველობის კოდექსს, განვი–
თარებულს თვითონ კორპორაციული სექტორის მიერ.
გაერთიანებულ სამეფოში წესად გახდა კოდექსის დაცვა
კომპანიებისთვის, მაგრამ დღემდე არ იყო ასახული პორაციულ კანონმდებლობაში. კოდექსი დაწერილია სერ
ადრიან კადბარის მიერ, ყოფილი კვების ჯგუფი Cadbury
Schweppers, by რონი ჰემპელ ICI და by რიჩარდ გრეენბარი, ყოფილი Marks and Spencer, რომლებიც საბჭოების
პალატაში ხელმძღვანელობდნენ კორპორაციის მუშაობის გაუმჯობესების მიმართულებას.
დაფუძნდა რამდენიმე ძირითადი საკითხი, მათ შორის
არის ძალაუფლების გამიჯვნა თავმჯდომარესა და
აღმასრულებელ დირექტორს შორის, ცალკეული ინდი-
ვიდის აბსოლუტური დომინირების აცილების მეთოდი.
ყურადღება გამახვილებულია ასევე არააღმასრულებლების როლზე. დამოუკიდებელი დირექტორების
განვითარების კომიტეტებზე მმართველობით მოხსენებებში დიდი აქცენტი კეთდება ანაზღაურების, აუდიტის
და დანიშნვების საკითხებზე.
ხელმძღვანელობის ღირებულება
ყველაზე მტკივნეული საკითხი გაერთიანებულ
სამეფოში, როგორც ბოლო დროს შეერთებულ შტატებში, არის დირექტორების ანაზღაურება. გაერ-
თიანებული სამეფოს მთავრობის მიზანი იყო სრული
საჯაროობა. ამგვარად, კომპანიის მოხსენებები ახლა
შეიცავს ინფორმაციას ბონუსების, აქციებით დაჯილდოვების და აქციის არჩევის გეგმების შესახებ.
By
რომელ სფეროშიც არ უნდა ვითარდებოდეს თქვენი კარიერა, წარმოების, მარკეტინგის,
ფინანსების თუ ბუღალტერიის მიმართულებით, თქვენთვის მნიშვნელოვანია გაიგოთ, რა
როლს თამაშობს ფინანსური მენეჯმენტი კომპანიის საქმიანობაში. სურათზე 1.1 მოცემულია ჩვეულებრივი საწარმოო კომპანიის ორგანიზაციული სქემა, რომელიც განსაკუთრებულ ყურადღებას ანიჭებს ფინანსირების ფუნქციას.
კომპანიის სამი ძირითადი ფუნქციონალური განყოფილებიდან ერთი ხელმძღვანელი,
ფინანსების ვიცე-პრეზიდენტი ან ფინანსური დირექტორი ჩვეულებრივ პირდაპირ
ანგარიშვალდებულია უშუალოდ კომპანიის აღმასრულებელ დირექტორთან. მსხვილ
კომპანიებში ფინანსური საქმიანობა, რომელსაც ხელმძღვანელობს აღმასრულებელი
დირექტორი, იყოფა ორ მიმართულებად, რომლიდანაც ერთს ხელმძღვანელობს ხაზინადარი და მეორეს მთავარი ბუღალტერი.
მთავარი ბუღალტრის ძირითადი პასუხისმგებლობა მოიცავს ბუღალტრული ანგარიშგების სფეროს, დანახარჯების ანგარიშგებას, ბიუჯეტის შედგენას და პროგნოზირე–
ბას კომპანიის შიდა მოთხოვნებისთვის. საგარეო ფინანსური ანგარიშები წარედგინება
IRS-b (შიდა შემოსავლების სამსახურს), ფასიანი ქაღალდების და ვაჭრობის კომისიას (SEC)
და დაინტერესებულ მხარეებს.
ხაზინადარის ვალდებულებები მოიცავს სფეროებს, რომლებიც ყველაზე მეტად
უკავშირდება ფინანსურ მენეჯმენტს: ინვესტიციები (ინვესტიციების გრძელვადიანი
დირექტორთა საბჭო”»
I
პრეზიდენტი
(აღმასრულებელი დირექტორი)
|
ვიცე-პრეზიდენტი
ფინანსების
(მთავარი
ფინანსური დირექტორი)
ვიცე-პრეზიდენტი
(ოპერაციები)
ვიცე-პრეზიდენტი
(მარკეტინგი )
“ინვესტირების დაგეგმვა'
8_ ნაღდი ფულის მენეჯმენტი
2 კომერციული საბანკო და.
BN
·
ხაზინაღდარი
გრძელვადიანი.
საინვესტიციო- საბანკო.
ბ;
= ღ”*·(·ე”ღ·"ღჟნღეგისგ
i
.
“წ·ჭ აე
· afimm;;b%inw
ფ”ჩ·წჯ;ჭ“ანალ და
მთავარი ბუღალტერი
დანახარჯთა აღრიცხვა.
დანახარჯთა მართვა.
მონაცემების დამუშავებ.
საბუღალტრო წიგნის
წარმოება (ხელფასები,
დებიტორულ-კრედიტო-
რული აღრიცხვა)
B _ სამთავრობო
ანგარიშგება (IRS, SEC)
& შიდა კონტროლი.
დაგეგ?
5. ინვესტორებთან
B
% საპენსიო მენეჯმენტი.
2 დაზლვევა/რისკის მართვა.
ურთიერთობები.
# . ბიუჯეტის მომზადება
B პროგნოზირებების
მომზადება.
B გადასახადების ანალიზი.
ფინანსური ანგარიშგების
მომზადება
:
'და დაგეგმვა.
ფინანსური მენეჯმენტის.
ორგანიზების ცხრილი
"ბევრმა კომპანიამ, Transamerica Corporation-ab მსგავსად, აქციონერების მომატებული. იწტერეს"სჯ
საპასუხოდ, დაინტერესებული მხარეები დააყენა დირექტორთა საბჭოზე მაღლა თავის
ორგანიზაციულ სქემაში..
დაგეგმვა, საპენსიო ფონდების მენეჯმენტი), დაფინანსება (ურთიერთობები საინვესტიციო და
კომერციულ ბანკებთან, ურთიერთობები ინვესტორებთან, დივიდენდების გადახდა) და
აქტივების მართვა (ფულადი ოპერაციების კონტროლი და რეგულირება, დებიტორული და
კრედიტორული ანგარიშების მართვა). ორგანიზაციის სტრუქტურის მოცემულმა სქემამ
მკითხველს' შეიძლება მცდარი წარმოდგენა შეუქმნას, თითქოს ხაზინადარის და მთავარი
ბუღალტრის პასუხისმგებლობას შორის შეიძლება გაივლოს ზღვარი, საიმედოდ ფუნქციონირებად კომპანიაში ორივე ამ მიმართულებას შორის წარმოებს ინფორმაციის ინტენსიური
გაცვლა. პატარა კომპანიებში ხაზინადარის და მთავარი ბუღალტრის ფუნქციები შეიძლება
იყოს გაერთიანებული ერთ თანამდებობაში, რაც იწვევს საქმიანობების გაერთიანებას.
ეს თავი ჩვენ დავიწყეთ მკითხველის გაფრთხილებით, რომ თანამედროვე ფინანსურმა
ხელმძღვანელმა, თუ მას სურს თავისი კომპანიის განვითარების უზრუნველყოფა, უნდა
გამოავლინოს საკმარისი მოქნილობა, რომ წარმატებულად შეეგუოს გარემოს
ცვლილებებს. ბოლო წლებში გამოჩნდა კაპიტალის მოზიდვის და ინვესტირების ახალი
მეთოდები, რომლებიც დაკავშირებულია ინფორმაციული ტექნოლოგიების სფეროში არც
თუ დიდი ხნის დროინდელ მიღწევებთან, რომლებმაც გაუძლო პირველ ცვლილებებს.
თუმცა იცვლება ფინანსური მენეჯმენტის მეთოდები, პრინციპები არ იცვლება,
ჩვენ გაგაცნობთ ფინანსური მენეჯმენტის ყველაზე უახლეს მეთოდებს. ჩვენი ფოკუსირება იქნება პრინციპების ან საფუძვლების აღნიშვნა. ამ გზით, ვფიქრობთ, შევძლებთ
მოგამზადოთ უკეთესად ცვლილების შეგუებისთვის მთელი თქვენი კარიერის განმავლობაში.
პირველი თავის პირველ ნაწილში ჩვენ განვსაზღვრეთ ფინანსური მენეჯმენტი, ჩამოვაყალიბეთ კომპანიის მიზანი — აქციონერების სიმდიდრის მაქსიმალურად ზრდა და
გავაანალიზეთ, რა ადგილი უკავია ფინანსურ მენეჯერს ორგანიზაციული სტრუქტურაში.
ჩვენი შემდეგი მიზანი არის შეგაიარაღოთ აუცილებელი ფუნდამენტური ცოდნით და გაგაცნოთ ფინანსური ანალიზის საბაზო მეთოდები. მეორე თავში ჩვენ განვიხილავთ ფი–
ნანსური მენეჯმენტის სამართლებრივ გარემოს ბიზნესორგანიზების სხვადასხვა
ფორმებთან და მოქმედ საგადასახადო სისტემასთან კავშირში. ფინანსური ბაზრების და
@, Business CVVიC
5 16CIICL”
Total know-how
for §იიმ!! business
ბიზნესის მფლობელთა ინსტრუმენტები
მცირე ბიზნესის ნოუ-პჰაუ
ძვირფასო ალის,
ხომ არ გვეტყოდით რაიმე ბრძნულს და გამამ–
ხნევებელს ჩვენი ეროვნული მორალის კრიზისთან
დაკავშირებულ აჟიოტაჟსა და ბიზნესის ეთიკის
შესახებ?
ოპტიმისტი ჰავაიში
ძვირფასო ოპტიმისტო,
ღმერთმა გისმინოთ, ამ რთულ დროში ზოგიერთებს
კიდევ შერჩათ მორალის უკვდავობის რწმენა. მე არ
ვიცი, რატომ უნდა იყოს ბიზნესეთიკა გამოყოფილი
საერთო ეთიკიდან, მაგრამ მე მსურს განვსაზღვრო
როგორ შეიძლება მოახდინოს ზეგავლენა ერთის
ეთიკამ მეორის ბიზნესზე.
საქმიან ადამიანს წარმატების მისაღწევად სჭირდება
რამდენიმე ძირითადი ელემენტი. ეს შეიძლება იყოს
სპეციფიკური ჩვევები ვაჭრობაში, საკმარისი კაპიტალი,
მრავალჯერ მცდელობის სურვილი და საერთოდ კარგი
იღბალი. მაგრამ ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი რომც
არსებობდეს, თუ არ იქნება პატიოსნება, საწარმო ვერ
მიაღწევს წარმატებას. – რა სახის ბიზნესი უნდა
გადარჩეს კარგი რეპუტაციის გარეშე? და რა არის
რეპუტაცია, თუ არა ეთიკა და პატიოსნება?
დარწმუნებული იყავით, დღეს გარე ფაქტორებიდან
უფრო მეტი მორალია დაწესებული. კანონები და წესები
მართავენ ინდივიდებს, კორპორაციებს და ქვეყნებსაც კი
უფრო ეფექტიანად, ვიდრე ისინი შეიძლება იმართებოდნენ დამოუკიდებლად. კარგი განზრახვები მშვე-
ნიერია, მაგრამ მცირე სტიმული გარედან არასოდეს
შეუშლის ხელს სამუშაოს შესრულებას. როგორც ფაქტებიდან
ჩანს, საზოგადოებაში ადამიანების უმეტესობას.
ჯერ კიდევ აქვს შიდა მორალური კომპასი და სურთ
სწორად აკეთონ საქმე გარეგანი ზეწოლის გარეშეც კი,
რაც ნამდვილად იმედის მომცემია.
ჩვენს ეპოქაში ეს იმდენად არ არის საგანგაშო,
რამდენადაც ადრე. თუ განვიხილავთ არისტოტელეს
კლანთას
სისტემას
ფართოდ
გავრცელებულ
კორუფციას რომის იმპერიაში, სისხლსა და ტკივილს
შუა საუკუნეებში, აღარ ჩავთვალოთ კოლონიზაციის
ექსპლოატაცია ბოლო ეპოქებში.
თუ თქვენ გსურთ დაინახოთ მშვენიერი მაგალითი
როგორ გამოიყენება დღეს ძველი ეპოქების ეთიკური
დილემა, განიხილეთ პატიოსანი ბიზნესის სირთულეები.
აქ თქვენ მოძებნით რანდი რიჩარდის წმინდა ამბროსეს.
უნივერსიტეტი“
საგაზეთო
სტატიას
„პატიოსანი ბიზნესის სირთულეების ცი;
ეთიკა”. (st
sioje
სათაურით
030 გვეუბნება, როგორ დაწერა ციცერონმა თავისი
ტრაქტატი მოვალეობებზე, რომელშიც იგი აღწერს, რა
უნდა გავაკეთოთ, როდესაც სასარგებლოა უფლებისა
და ეთიკის დაცვა..,
ციცერონმა გააგზავნა თავისი შვილი სასწავლებ–
ლად ათენში, სადაც ახალგაზრდა გახდა ცნობილი
მოსწავლე. როდესაც ის სწავლის დასრულების შემდეგ
დაბრუნდა რომში, მამამ გადაწყვიტა დაეწერა დიდი
წერილი მოვალეობების შესახებ. ციცერონის მოვალეობების შესრულების ეთიკური პრობლემები,
როგორც აღწერილია სტატიაში, არის ისევე აქტუალური და თანამედროვე, როგორც ნებისმიერი
ბიზნესის ეთიკის შემთხვევა, რომელიც თქვენ შეიძლება წაიკითხოთ ყოველდღიურ გაზეთში. მოგებისა და
აქციების ღირებულების მანიპულაცია ენროსა და
ანდერსენში! ფაირესტონში პროდუქციის ან მესაკუთრეთა ზარალის დაფარვა! იგივე წარმოშობა-შეფასების
განსხვავებული საშუალებები!
ამგვარად, შეინარჩუნეთ ნდობა და იყავით იმედიანი. ადამიანობა ებრძვის ეთიკურ დილემებს საკმარისდ წარმატებულად ორი ათასწლეულის
განმავლობაში, დაწყებული ძველი ბრძენი რომაელებიდან. რამდენადაც ვიბრძვით, სწორი მიმართულება
იხვეწება და ცივილიზაცია ვითარდება – მიუხედავად
სქესის, მოტყუებისა და მედიის რეკლამებისა,
რომლებიც ჩვენი დროების ეპიდემიაა.
ინსტიტუტების ფუნქცია, ისევე როგორც სარგებლის განაკვეთები, განიხილება როგორც
აუცილებელი საბაზო ინფორმაცია. კერძოდ, გაგარკვევთ, როგორ ურთიერთქმედებენ
კომპანიები ფინანსურ ბაზრებთან. რა არის ფულის ღირებულება დროში, აქტივების
შეფასება და რისკისა და შემოსავლების მჭიდრო ურთიერთკავშირი განხილულია II ნაწილის მე-3, მე-4 და მე-5 თავებში. ყველა ამ ძირითადი კონცეფციების გაგება მნიშვნე–
ლოვანია სწორი ფინანსური გადაწყვეტილების მისაღებად. აქციონერების სიმდიდრის
მაქსიმალურად ზრდა ძირითადად უკავშირდება შეფასებას და ბალანსის გაგებას
ინვესტიციების დროს რისკსა და მომგებიანობას შორის, სწორედ ამიტომ აღნიშნული
საკითხები ჩვენ უნდა განვიხილოთ პირველად.
თუ მე არ მსურს გავხდე ფინანსური მენეჯერი, რატომ მჭირდება ფინანსური
მენეჯმენტის შესწავლა?
ამის ერთი მიზეზი არის მომავალი სამუშაოსათვის მომზადება. დღეს სულ უფრო
მეტი კომპანია ამცირებს თავის მმართველობით პერსონალს, ცდილობენ რაც
შეიძლება მჭიდროდ დაუახლოვდნენ კორპორაციული პირამიდის სხვადასხვა დონეს.
ეს კეთდება ხარჯების შემცირების და მწარმოებლურობის გაზრდისთვის. შედეგად
დარჩენილი თანამშრომლების სამსახურებრივი მოვალეობები უფრო მეტად
ფართოვდება. წარმატებული მენეჯერი უფრო მეტად უნდა იყოს გუნდში მოთამაშე,
რომელსაც აქვს ცოდნა და უნარი დაწინაურდეს კარიერაში არა მარტო ვერტიკალურად მმართვად ორგანიზაციაში, არამედ პორიზონტალურად. ასეთ ვითარებაში
ფინანსური მენეჯმენტის საბაზისო ჩვევების დაუფლება არის სამსახურებრივი
წინსვლის აუცილებელი ნაწილი, რომელიც თქვენ დაგჭირდებათ არც თუ ისე
შორეულ მომავალში.
ინვესტირებისთვის და აქტივების ეფექტიანად სამართვად ფინანსურმა მენეჯერებმა
უნდა დაგეგმონ ჭკვიანურად. ერთის მხრივ, მათ უნდა დააპროექტონ მომავალი ფულის
ნაკადები და შემდეგ შეაფასონ ამ ნაკადების ზეგავლენა კომპანიის ფინანსებზე. ამის
საფუძველზე კი მათ უნდა დაგეგმონ კომპანიის ლიკვიდურობა ანგარიშების და ვალების
გადასახდელად. ამ ვალდებულებებმა შეიძლება აუცილებელი გახადოს დამატებითი
ფინანსური საშუალებების მოზიდვა. სამუშაოს კონტროლისთვის, ფინანსურ მენეჯერს
ესაჭიროება ზუსტი ნორმების დაწესება. ეს ნორმები გამოიყენება მიმდინარე დაგეგმილ
სამუშაოსთან შედარებისთვის. ფინანსური ანალიზი, დაგეგვა და კონტროლი კარგად არის
განხილული ამ წიგნის მესამე ნაწილში, მე-6 და მე-7 თავებში.
=% აქტივების შეძენა და მართვა
გადაწყვეტილებები აქტივების მართვაზე მიღებულ უნდა იქნეს აქციონერების სიმდიდრის
მაქსიმალურად გაზრდისათვის კომპანიების ძირითად მიზნებთან შესაბამისობაში.
მეოთხე ნაწილში ჩვენ განვიხილავთ საკითხებს, რომლებიც უკავშირდება კომპანიების
ფულად საშუალებებს, ლიკვიდურ და მომგებიან ფასიან ქაღალდებს, დებიტორული
ვალდებულებების და მარაგების მართვას. ჩვენ განვიხილავთ საბრუნავი კაპიტალის
ეფექტიანი მართვის შესაძლებლობებს, რომელიც გამოიყენება მომგებიანობის მაქსიმალურად გაზრდისთვის. აქტივების მართვის არსებითი შემადგენელი ნაწილი არის
ლიკვიდურობის შესაბამისი დონის განსაზღვრა. საბრუნავი კაპიტალის ოპტიმალური
დონე დამოკიდებულია ამ დონის თანმხლებ მომგებიანობაზე და მოქნილობაზე დანახარჯებთან დამოკიდებულებაში, რომელიც გამოიყენება მისი შენარჩუნებისთვის. წარსულში,
საბრუნავი კაპიტალის მართვა (მიმდინარე აქტივების და მათი მხარდამჭერი ფინანსების)
წარმოადგენდა ფინანსური მენეჯერების ძირითად ამოცანას. მიუხედავად იმისა, რომ ეს
ტრადიციული ფუნქცია კვლავ აგრძელებს არსებობას, მეტი ყურადღება ეთმობა გრძელვადიანი აქტივების და ვალდებულებების მართვას.
V ნაწილში, ინვესტიციების დაგეგმვაში, ჩვენ განვიხილავთ აქტივების შეძენას.
კაპიტალური ბიუჯეტირება მოიცავს საინვესტიციო განაცხადების შერჩევას, რომელიც,
სავარაუდოდ, მოგებას მოიტანს 1 წლის შემდეგ. თუ საინვესტიციო წინადადება მოითხოვს
II
ნაწილი 1.
ენტში
საბრუნავი კაპიტალის გაზრდას ან შემცირებას, ეს ცვლილება განიხილება როგორც
ინვესტიციების დაგეგმვის გადაწყვეტილების ნაწილი და არა გადაწყვეტილება საბრუნავ
კაპიტალზე. რადგან გაურკვეველია საინვესტიციო წინადადებიდან მოსალოდნელი
მომავალი მოგება, რისკი აუცილებლად თანმდევია და გასათვალისწინებელი. კომპანიის
ბიზნესრისკის თვისებაში არსებულ ცვლილებებს შეიძლება ჰქონდეს მნიშვნელოვანი.
ზეგავლენა კომპანიის საბაზრო ღირებულებაზე. ამ მნიშვნელოვანი ზეგავლენის გამო,
ყურადღება მახვილდება რისკის გაზომვის პრობლემაზე გრძელვადიანი საინვესტიციო
პროექტებისათვის, რომელიც ხშირად აძლევს კომპანიის ხელმძღვანელობას განსაზღვრულ შესაძლებლობას შეცვალოს მიღებული გადაწყვეტილებები. ამიტომ აუცილებელია განვიხილოთ მენეჯერული არჩევანის ზეგავლენა პროექტის შერჩევაზე.
პროექტის მოსალოდნელი მომგებიანობა არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს კომპანიის
აქციონერების სიმდიდრის მაქსიმალურად გაზრდის მიზნებს.
M აქტივების დაფინანსება
ფინანსური მენეჯმენტის მნიშვნელოვანი საქმიანობის სფეროა საჭირო ფინანსური
საშუალებების მოძებნა აქტივებისათვის დღეს ხელმისაწვდომია დაფინანსების
სხვადასხვა რესურსი, მაგრამ თითოეულ მათგანს აქვს სხვადასხვა მახასიათებელი,
დანახარჯები, გადახდის პერიოდი, ხელმისაწვდომობა, პრეტენზიები აქტივებზე და სხვა
პირობები მოთხოვნილი კაპიტალის მომწოდებლების მიერ. ამ ფაქტორების
გათვალისწინებით, ფინანსურმა მენეჯერმა უნდა შეარჩიოს კომპანიის დაფინანსების
საუკეთესო ვარიანტი, აგრეთვე აუცილებლად უნდა იქნეს გათვალიწინებული
აქციონერების მოთხოვნები და თანამონაწილეობა.
'
მე-6 ნაწილში ჩვენ განვიხილავთ კომპანიის კაპიტალის სტრუქტურას (ან მუდმივი
გრძელვადიანი დაფინანსების შემადგენლობას). ჩვენ დეტალურად შევჩერდებით
კომპანიის საკუთარ და სასესხო საშუალებებთან დაკავშირებულ საკითხზე, რომ
განვსაზღვროთ ფინანსური რისკი და როგორ არის დაკავშირებული ეს რისკი
ბიზნესრისკთან (ან მეწარმეობასთან). დამატებით, ჩვენ გავაანალიზებთ შემოსავლების
შენარჩუნებას, როგორც დაფინანსების წყაროს. რადგან ეს წყარო წარმოადგენს
აქციონერებისთვის გადაუხდელ დივიდენდებს. დივიდენდების პოლიტიკა მნიშვნელოვან
ზეგავლენას ახდენს დაფინანსების პოლიტიკაზე და პირიქით. თუ IV ნაწილი ეძღვნება
მოკლევადიანი დაფინანსების სხვადასხვა წყაროს, VII ნაწილში გამოკვლეულია
გრძელვადიანი დაფინანსების წყაროები. ორივე მათგანში გადმოცემულია დაფინანსების
ალტერნატიული მეთოდების მახასიათებლები, კონცეფციები და პრობლემები.
M ფინანსური მენეჯმენტის სფეროები და ინსტრუმენტები
მე-8 ნაწილში ჩვენ დაწვრილებით აღვწერთ ფინანსური მენეჯმენტის რამდენიმე
განსაკუთრებულ სფეროს, ასევე ისეთ ფინანსურ ინსტრუმენტებს, როგორიც არის ინვესტირებადი ფასიანი ქაღალდები; ფასიანი ქაღალდები, რომლებიც შეიძლება იყოს
გაცვლილი სხვა ფასიან ქაღალდებზე და ვარანტებზე. განიხილება ასევე კომპანიების
გაერთიანება, სტრატეგიული კავშირები, დაფინანსების შეჩერება და აქტივების გაყიდვა,
რესტრუქტურიზაცია და კომპანიის კრიზისული მდგომარეობიდან გამოყვანის საშუალებები. კომპანიების განვითარებას შეიძლება ჰქონდეს შინაგანი, გარეგანი ან ორივე,
საშინაო და საერთაშორისო ხასიათი. ბოლოს, რადგან მრავალეროვანი კომპანიები ბოლო
დროს გახდა ცნობილი, საინტერესო იქნება კომპანიის განვითარების შესწავლა
საერთაშორისო მასშტაბით.
ამგვარად, ფინანსური მენეჯმენტი მოიცავს აქტივების მოპოვებას, დაფინანსებას და
მართვას. ეს სამი სფერო არის ურთიერთდაკავშირებული: აუცილებელი აქტივების შეძენის
გადაწყვეტილება, აქტივების დაფინანსება და მართვა, სადაც ფინანსირების და მართვის
დანახარჯები ზეგავლენას ახდენს ინვესტირების გადაწყვეტილებაზე. ამ წიგნის მთავარი
თემა არის კომპანიების გადაწყვეტილება ინვესტირებაზე, დაფინანსებაზე და აქტივების
მართვაზე. ერთად აღებული, ეს გადაწყვეტილებები განსაზღვრავს კომპანიების
ღირებულებას მისი აქციონერებისთვის, ზემოთ მოცემული კონცეფციების შესწავლა არის
ფინანსური მენეჯმენტის როლის გაგების მთავარი გასაღები.
ური მეწეჯერი
ფინანსური მენეჯმენტი ეხება აქტივების შეძენას,
დაფინანსებას და მართვას განსაზღვრული მიზნების
მისაღწევად.
ფინანსური მენეჯმენტის ფუნქციაა გადაწყვეტილებე–
ბის მიღება სამი ძირითადი მიმართულებით: აქტივების
მოპოვება, დაფინანსება და მართვა.
ამ წიგნში ჩვენ შეგასწავლით, რომ კომპანიების მიზანი
მდგომარეობს მათი აქციონერების სიმდიდრის გაზრდაში. აქციონერების სიმდიდრის გაზრდა განისაზღვრება ჩვეულებრივი აქციების საბაზრო ფასით,
რომელიც კომპანიის ხელმძლვანელთა გადაწყვეტილების შედეგია, რაც თავის მხრივ დაკავშირებულია
აქტივების მოპოვებასთან, ფინანსირებასთან და
მართვასთან.
კომპანიების აქციების საბაზრო ფასი მოიცავს ბაზრის
ყველა მონაწილის შეფასებას კონკრეტული კომპანიის
ღირებულების შესახებ. იგი ითვალისწინებს ახლანდელ
სიდიდეს და მომავალ მოგებას აქციაზე; ცვალე“
ბადობას დროის მიხედვით, ამ ამონაგებების დროულობას, ხანგრძლივობას და რისკს; შესაბამისი
კომპანიის დივიდენდების გადახდის პოლიტიკას და
სხვა ფაქტორებს, რომლებიც ზეგავლენას ახდენს
აქციის საბაზრო ფასზე.
წარმომადგენლობითი თეორია გვირჩევს, რომ მენეჯერების (ნდობამიცემული პირების) მიზნები, განსაკუთრებით რომლებიც მუშაობენ ღია ტიპის მსხვილ
სააქციო კომპანიებში, შეიძლება განსხვავდებოდეს
აქციონერების (ანუ ნდობის მიმცემის) მიზნებისგან.
აქციონერები შეიძლება იყვნენ დარწმუნებულები
იმაში, რომ მენეჯერების გადაწყვეტილება მიმარ–
თულია აქციონერების სიმდიდრის მაქსიმალური
ზრდისკენ, იმ შემთხვევაში, თუ შემუშავებულია ხელ–
მძღვანელობის სტიმულირების (წახალისების) გონივ–
რული სისტემა და თუ ხელმძღვანელობის მოქმედება
მუდმივად კონტროლდება.
აქციონერების სიმდიდრის მაქსიმალური ზრდისკენ
მისწრაფება სრულიადაც არ ათავისუფლებს კომპანიას
სოციალური პასუხისმგებლობისგან, აუცილებელია
კომპანიამ იმოქმედოს სოციალური პასუხისმგებლობით.
კორპორაციული მმართველობა არის სისტემა, Gmdლითაც კორპორაციები იმართება და კონტროლდება.
იგი მოიცავს ურთიერთობებს კომპანიის აქციონერებს,
დირექტორთა საბჭოსა და უფროს ხელმძღვანელობას
შორის.
მსხვილ კომპანიებში ფინანსური ფუნქციის შესრულება.
არის ფინანსურ საკითხებში ვიცე-პრეზიდენტის ან
აღმასრულებელი ფინანსური დირექტორის (CV0)
პასუხისმგებლობა, რომელიც ძირითადად პირდაპირ
პასუხისმგებელია პრეზიდენტთან ან აღმასრულებელ
დირექტორთან (C80). ფინანსური ხელმძღვანელის
მიერ შემოწმებული ფინანსური ოპერაციები იყოფა ორ
განყოფილებად, ერთი, რომელსაც ხელმძღვანელობს
ხაზინადარი და მეორეს – მთავარი ბუღალტერი.
მთავარი ბუღალტრის ვალდებულებებია, უპირველეს
ყოვლისა, ბუღალტრულ ანგარიშები, მაშინ, როდესაც
ხაზინადარის ძირითადი ვალდებულებები მოიცავს
სფეროებს, რომელიც ყველაზე მეტად უკავშირდება
ფინანსურ მართვას.
ყველა კომპანიას რომ ჰქონოდა თავისი აქციონერების სიმდიდრის მაქსიმალური გაზრდის მიზანი,
გაუმჯობესდებოდა თუ არა ამის შედეგად მთლიანად ადამიანების კეთილდღეობა, თუ პირიქით,
გაუარესდებოდა?
2. შეადარეთ ერთმანეთს მოგების მაქსიმალური ზრდის და აქციონერების სიმდიდრის მაქსიმალური ზრდის
მიზანი.
3. რაში მდგომარეობს ფინანსური მენეჯმენტის არსი?
4 შეესაბამება თუ არა მოგების გარეშე მუშაობის მიზანი (ნულოვანი მოგება) დროის გარკვეულ
მონაკვეთში (მაგალითად, სამიდან ხუთ წლამდე) მიზანს, რომელიც გამოიხატება აქციონერების სიმ–
დიდრის მაქსიმალურ ზრდაში?
5, ახსენით, რატომ მოითხოვს ნებისმიერი ფინანსური გადაწყვეტილების ეფექტიანობის შეფასება მიზნის
არსებობას?
6. რომელია ფინანსური მენეჯერის სამი ძირითადი ფუნქცია? როგორ არის ისინი ერთმანეთთან
დაკავშირებული?
7. შეუძლიათ თუ არა კომპანიის მენეჯერებს ფლობდნენ ჩვეულებრივი აქციების მნიშვნელოვან რაოდენობას? ჩამოთვალეთ ასეთი დამოკიდებულების არგუმენტები, რატომ ეთანხმებით ან რატომ ხართ
წინააღმდეგი?
5. ბოლო რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში გამოჩნდა მრავალი ნორმატივი, რაც დაკავშირებულია
გარემოს დაცვასთან, სამუშაოზე დაქირავების და მასთან დაკავშირებულ პრინციპებთან, რომლებმაც
არსებითად შეზღუდა კომერციული წარმოებების საქმიანობების თავისუფლება. ყველა ამ ნორმატიული
ხასიათის ცვლილების გათვალისწინებით, შეიძლება თუ არა ითქვას, რომ აქციონერების სიმდიდრის
მაქსიმალურად ზრდასთან დაკავშირებული მიზანი უწინდებურად რეალურია?
9. როგორც ინვესტორი, ფიქრობთ თუ არა თქვენ, რომ ზოგიერთი მენეჯერი იღებს ძალიან მაღალ
ხელფასს? ხომ არ ფიქრობთ, რომ მათი ანაზღაურება ხდება თქვენი ხარჯებიდან?
10, როგორ მართავს რისკის და სტიმულის ცნება ფინანსური მენეჯერების მოქმედებას?
1I რა არის კორპორაციული მმართველობა? რა როლს თამაშობს კორპორაციული დირექტორთა საბჭო
კორპორაციულ მართვაში?
12, შეადარეთ ერთმანეთს ხაზინადარის და მთავარი ბუღალტრის ფუნქციები კომპანიის საქმიანობაში.
ნაწილი 1. შე!
Ang, James S., Rebel #. Cole, and James Wuh Lin.
“Agency Costs and Ownership Structure.” Journal of
Finance 55 (February 2000), 81-106.
Barfield, Richard. “Shareholder Value: Managing for the
Long Term.” Accountancy 108 (October 1991),
100-101.
Jensen, Michael C., and William H. Meckling. “Theory
of the Firm: Managerial Behavior, Agency Costs and
Bamnea, Amir, Robert A. Haugen, and Lemma V. Senbet.
Theory.” In Recent Advances in Corporate Finance, ed.
“Management იწ Corporate Risk,” in Advances in Financial Planning and Forecasting. New York: JAI Press,
1985.
Edward I Altman and Marti C. Subrahmanyam, 93-132.
Homewood, IL: Richard D. Irwin, 1985.
McTaggart, James M., Peter V. Kontes, and Michael C.
Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1985.
Bemnstein, Peter L. Capital Ideas. New York: Free Press,
Shareholder Returns. New York: Free Press, 1994.
. Agency Problems and Financial Contracting.
1992,
Birchard, Bill. “How Many Masters Can You Serve?” CFO
11 (July 1995), 48-54.
Brennan, Michael. “Corporate Finance Over the Past 25
Years.” Financial Management 24 (Summer 1995),
9-22.
Brickley, James A., Clifford W. Smith, Jr., and Jerold L.
Ownership Structure.” Journal of Financial Economics 3
(October 1976), 305-360.
Jensen, Michael C., and Clifford W. Smith Jr. “Stockholder,
Manager, and Creditor Interests: Applications of Agency
Mankins. The Value Imperative: Managing for Superior
Chapters 1 and 2 offer an especially good discussion
concerning the goal of the firm.
Megginson, William L. “Outside Equity.” Journal of
Finance 55 (June 2000), 1005-1038.
Millman, Gregory J. “New Scandals, Old Lessons:
Financial Ethics After Enron.” Financial Executive 18
(July/August 2002), 16-19.
and
Rappaport, Alfred. Creating Shareholder Value: A Guide
for Managers and Investors, rev. ed. New York: Free
Organizational Architecture.” Journal of Applied Corporate Finance 15 (Spring 2003), 34-45.
Seitz, Neil. “Shareholder Goals, Firm Goals and Firm
Zimmerman.
“Corporate
Governance,
Ethics,
Chambers, Donald R., and Nelson J. Lacey. “Corporate
Ethics
and
Shareholder Wealth
Maximization.”
Press, 1997.
Financing Decisions.” Financial Management
11
(Autumn 1982), 20-26.
Financial Practice and Education 6 (Spring-Summer
1996), 93-96.
Chen, Andrew H., James A. Conover, and John W.
Shleifer, Andrei, and Robert W. Vishney. “A Survey of
Corporate Governance.” Journal of Finance 52 (June
Kensinger. “Proven Ways to Increase Share Value.”
Journal of Applied Finance 12 (Spring/Summer 2002),
Special Issue 0ი International Corporate Governance.
89-97.
Copeland, Tom, Tim Koller, and Jack Murrin. Valuation:
Measuring and Managing the Value of Companies, 3rd
ed. New York: John Wiley, 2000.
(March 2003). Entire issue (ten articles) devoted to recent
empirical and theoretical research in the area of internaStatement on Management Accounting No. 1C (revised),
Dore, Lucia. “Corporate Governance in Europe.” Share-
Standards of Ethical Conduct for Practitioners of Ma-
holder Value 3 (January/February 2003), 54-59.
Felo, Andrew J., and Steven A. Solieri. “New Laws, New
Challenges: Implications of Sarbanes-Oxley.” Strategic
Finance (February 2003), 31-34,
Friedman, Milton. “The Social Responsibility of Business
Is to Increase Its Profits.” New York Times Magazine
(September 13, 1970).
Hart, Oliver. Firms, Contracts and Financial Structure.
Oxford: Oxford University Press, 1995.
Holmstrom, Bengt, and Steven N. Kaplan. “The State of
US Corporate Governance: What 15 Right and What's
Wrong?” Journal of Applied Corporate Finance 15
(Spring 2003), 8-20.
1997), 737-783.
Journal of Financial and Quantitative Analysis 38
tional corporate governance.
nagement Accounting and Financial Management.
Montvale, NJ: Institute of Management Accountants,
April 30, 1997.
Stewart, G. Bennett. The Quest for Value. New York:
Harper Business, 1991.
Treynor, Jack L. “The Financial Objective in the Widely
Held Corporation.” Financial Analysts Journal 37
(March-April 1981), 68-71.
Part 1 0წ the text’s web site, Wachowicz's Web World,
contains links to many finance web sites and online
articles related to topics covered 1ი this chapter.
(web.utk.edu
chowi/wacho_world html)
% ბიზნესგარემო
ერთპიროვნული მფლობელობა« ამხანაგობა «
კორპორაციები ი შეზღუდული
პასუხისმგებლობის კომპანიები (LLC)
“% საგადასახადო გარემო
კორპორაციული საშემოსავლო გადასახადი «
პერსონალური საშემოსავლო გადასახადი
% ფინანსური გარემო
ფინანსური ბაზრების მიზანი «
ფინანსური ბაზრები ი ფინანსური შუამავლები
» ფინანსური ბროკერები « მეორადი ბაზარი «
ფონდების განთავსება და სარგებლის
განაკვეთი
-) რეზიუმე
- კითხვები
ამ თავის შესწავლის შემდეგ თქვენ შეძლებთ:
% განასხვავოთ ბიზნესის ორგანიზების ოთხი
ძირითადი ფორმა შეერთებულ შტატებში –
მათი უპირატესობები და ნაკლოვანებები.
8% ახსნათ რა არის კორპორაციის დასაბეგრი
შემოსავალი და კორპორაციული საშუალო და
ზღვრული გადასახადის განაკვეთი.
% გამოიყენოთ ამორტიზაციის სხვადასხვა მეთოდები.
% განმარტოთ აქტივების შეძენა ვალდებულების.
ხარჯზე. რატომ გვთავაზობს საგადასახადო
შეღავათს ჩვეულებრივი და პრივილეგირებული აქციით დაფინანსების ხარჯზე.
% ჩამოაყალიბოთ ფინანსური ბაზრის მიზანი და
სტრუქტურა.
% თვითშეფასების ამოცანები
- ამოცანები
% თვითშეფასების ამოცანების პასუხები
-' რეკომენდებული ლიტერატურა
M გაარჩიოთ რეიტინგის მიმნიჭებელი სააგენტოების კლასიფიკაცია და როგორ შეიძლება
შეაფასოთ ასოების მიხედვით ფასიანი ქაღალდის დეფოლტის რისკი.
% განსაზღვროთ რას ნიშნავს „პროცენტული
განაკვეთის დროითი სტრუქტურა" და დაუკავშიროთ იგი „მომგებიანობის გრაფიკს“.
ჯია (არსებითი სახელი). ეს არის გონივრული მექანიზმი ინდივიდუალური
მოგების მისაღებად პერსონალური პასუხისმგებლობის გარეშე.
–ამბროსი ბიერსი,
დევილის ლექსიკონიდან
ფინანსური მენეჯერის როლის უკეთ გასაგებად თქვენ უნდა ერკვეოდეთ მათი საქმიანობის
გარემოში. ბიზნესის ორგანიზების ფორმა, რომელსაც ირჩევს კომპანია, არის მისი ფუნქციონირების ბიზნესგარემოს ერთ-ერთი ასპექტი. ჩვენ ავხსნით ბიზნესის ორგანიზების სხვა–
დასხვა ალტერნატიული ფორმის უპირატესობებს და ნაკლოვანებებს. შემდეგ ჩვენ
გავეცნობით საგადასახადო გარემოს, რომ უკეთ გაიგოთ, როგორ ზემოქმედებს გადასახადები
სხვადასხვა ფინანსურ გადაწყვეტილებაზე. ბოლოს, ჩვენ გამოვიკვლევთ ფინანსურ სისტემას
და მუდმივად ცვალებად გარემოს, რომელშიც ხდება კაპიტალის მოზიდვა,
შეერთებულ შტატებში არსებობს ბიზნესის ორგანიზაციის ოთხი ძირითადი ფორმა:
ერთპიროვნული მფლობელობა'! (ერთი მესაკუთრე), ამხანაგობა (საზოგადო და შეზღუდული)?, კორპორაციები და შეზღუდული პასუხისმგებლობის კომპანიები (LLC).
ერთპიროვნული მფლობელობის კომპანიების რაოდენობა ორჯერ მეტია დანარჩენ, ერთად
აღებულ ბიზნესის ორგანიზების ფორმებზე, მაგრამ კორპორაციები იკავებენ პირველ ად
გილს გაყიდვების მოცულობის, აქტივების, მოგების და ეროვნულ შემოსავალში შეტანილი
წილის სიდიდის მიხედვით. ამ თემის გაცნობისას, თქვენ აღმოაჩენთ ბიზნესის ორგანიზების თითოეული ალტერნატიული ფორმის დადებით და უარყოფით მხარეებს.
#M ” ერთპიროვნული მფლობელობა
ერთპიროვნული
მფლობელობა – 501
proprictorsiiip - ბიზნესის.
ორგანიზების ფორმა,
რომელსაც ერთი.
მფლობელი ჰყავს, მას.
აქვს შეუზღუდავი.
ერთპიროვნული მფლობელობა არის ბიზნესის ორგანიზების უძველესი ფორმა. როგორც
მისი სახელი გვეუბნება, ბიზნესის მესაკუთრე ერთი პიროვნებაა, რომელსაც ეკუთვნის
კომპანიის ყველა აქტივი და პერსონალურად არის პასუხისმგებელი ყველა მის ვალზე.
მესაკუთრე არ იხდის ცალკე საშემოსავლო გადასახადებს. მესაკუთრე უბრალოდ თავისი
ბიზნესის ნებისმიერ მოგებას უმატებს ან აკლებს ნებისმიერ დანაკარგს პირადი საშემოსავლო გადასახადის განსაზღვრისას. ბიზნესის ეს ფორმა ფართოდ არის გავრცელებული მომსახურების სფეროში. მისი სიმარტივიდან გამომდინარე, ერთპიროვნული
პასუხისმგებლობა თავისი. მფლობელობა ადვილი და იაფი დასაფუძნებელია, მისი უპირატესობა სიმარტივეა.
ფირმის ყველა.
ვალდებულების მიმართ.
ბიზნესის ორგანიზების ამ ფორმის მთავარი ნაკლი არის მფლობელის პირადი შეუზღუდავი
პასუხისმგებლობა კომპანიის ყველა საქმიან ვალდებულებაზე. თუ ორგანიზაციის საქმე
გადაცემულია სასამართლოზე, მაშინ მფლობელი პერსონალურად წარდგება სასამართლოს
წინაშე და მისი ვალდებულება არის შეუზღუდავი, რაც ნიშნავს იმას, რომ მისი პირადი
საკუთრების მნიშვნელოვანი ნაწილი, ისევე როგორც ბიზნესის აქტივები, შეიძლება დაექვემდებაროს კონფისკაციას მომჩივანის სასარგებლოდ. ინდივიდუალური მფლობელობის
მეორე პრობლემა არის კაპიტალის მოზიდვის სიძნელე, ვინაიდან ბიზნესის სიცოცხლისუნარიანობა და წარმატება დამოკიდებულია ერთ პირზე. ინდივიდუალური მფლობელობა შეიძლება
არ იყოს მიმზიდველი კრედიტორებისთვის. უფრო მეტიც, ერთპიროვნულ მფლობელობას აქვს
დაბეგვრის ნაკლოვანებები, დამატებითი შეღავათები, როგორიც არის სამედიცინო მომსახურების გადასახადი ან ჯგუფური დაზღვევა, არ განიხილება შეერთებული შტატების
საგადასახადო სამსახურების მიერ, როგორც კომპანიის ხარჯები და სრულად არ
გამოიქვითება შემოსავლიდან. კორპორაცია კი ხშირად გამოქვითავს მსგავს ხარჯებს, მაგრამ
ინდივიდუალურმა მფლობელმა ასეთი სახის ხარჯები უნდა გადაიხადოს გადასახადების
გადახდის შემდეგ დარჩენილი შემოსავლიდან. ამ ნაკლოვანების გარდა, ბიზნესის ამ ფორმას
კორპორაციულ ფორმასთან შედარებით უძნელდება საკუთრების უფლების გადაცემა.
მესაკუთრის სიცოცხლის განმავლობაში საწარმოს არც ერთი ნაწილი არ შეიძლება გადაეცეს.
ოჯახის სხვა წევრებს. ამ მიზეზებით, ორგანიზაციის ამ ფორმას არა აქვს მოქნილობა, როგორც.
სხვა ფორმებს.
2. ბიზნესი, გად.
ამხანაგობა – Partnership
– ბიზნესის ორგანიზების.
ფორმა, სადაც ბიზნესის
მესაკუთრე არის ორი ან
მეტი პირი. საზოგადო
ამხანაგობებში ყველა
პარტნიორს აქვს შეუზღუდავი პასუხის–
მგებლობა კომპანიების
ვალდებულებებზე, ხოლო
შეზღუდული პასუხისმგებლობის ამხანაგო–
ბებში ერთ ან რამდენიმე
პარტნიორს შეიძლება
ჰქონდეს შეზღუდული
პასუხისმგებლობა.
პარტნიორი შეზღუდული
პასუხისმგებლობებით –
Limited partner —
შეზღუდული პასუხისმგებლობის ამხანაგობის.
წევრი, რომელსაც არ
აქვს პირადი პასუხის–
მგებლობა ამხანაგობის
ვალდებულებებზე.
საზოგადო პარტნიორი –
General partner -
საზოგადო პარტნიორი, o
პარტნიორი შეუზღუდავი
პასუხიმგებლობებით, ეს.
არის ამხანაგობის წევრი.
შეუზღუდავი პასუხისმ-
გებლობით ამხანაგობის
ვალებზე.
გინანსური გარემო
%M ამხანაგობა
ამხანაგობა ერთპიროვნული მფლობელობის მსგავსია, მაგრამ ბიზნესის მესაკუთრე არის
ერთზე მეტი პირი. ისინი საშემოსავლო გადასახადებს არ იხდიან ერთპიროვნული მფლობელობის მსგავსად, მაგრამ ამხანაგობის წევრებს თავიანთი ბიზნესიდან მოგების და ზარალის
წილი შეაქვთ პერსონალურ საგადასახადო შემოსავალში. ბიზნესის ორგანიზების ამ ფორმის
ერთი პოტენციური უპირატესობა არის ის, რომ ერთპიროვნულ მფლობელობასთან
შედარებით, ხშირად შესაძლებელია დიდი კაპიტალის მოზიდვა. ერთზე მეტმა მესაკუთრემ
შეიძლება თავიანთი პირადი კაპიტალით მოახდინონ კრედიტის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, რაც შეიძლება უფრო მისაღები იყოს კრედტორებისათვის და შესაძლებლობა აქვთ
მოიპოვონ მეტი ფინანსები ინვესტიციებისათვის.
საზოგადო პასუხისმგებლობის ამხანაგობაში? ყველა პარტნიორს აქვს შეუზღუდავი
პასუხისმგებლობა. ისინი ერთობლივად არიან პასუხისმგებელნი ამხანაგობის ვალდებულებებზე, რადგან თითოეულ პარტნიორს აქვს პარტნიორული ვალდებულება. საზოგადო ამხანაგობის ბიზნესის ორგანიზების ფორმის შერჩევისას სიფრთხილეა საჭირო.
ბევრ შემთხვევაში ფორმალური შეთანხმება ან ამხანაგობის შეთანხმება განსაზღვრავს
თითოეული პარტნიორის უფლებას, მოგების განაწილებას, პარტნიორების მიერ ინვე–
სტირებული კაპიტალის რაოდენობას, ახალი პარტნიორების მიღების და რეორგანიზაციის
პროცედურებს, პარტნიორის დაღუპვის ან ამხანაგობიდან გასვლის შემთხვევაში. კანონის
თანახმად, ერთი პარტნიორის დაღუპვის ან გასვლის შემთხვევაში პარტნიორობა წყვეტს
არსებობას. ასეთი სიტუაციის დარეგულირება, როგორც წესი, დაკავშირებულია მთელ
რიგ აუცილებელ, რთულ პრობლემების გადაწყვეტასთან, ამიტომ პარტნიორობის რეორგანიზაცია შეიძლება წარიმართოს საკმაოდ რთულად.
შეზღუდული პასუხისმგებლობის ამხანაგობაში შეზღუდული პასუხისმგებლობის მქონე
პარტნიორები კაპიტალს დებენ და მათი პასუხისმგებლობა შემოიფარგლება ამ კაპიტალის boდიდით. მათ არ შეიძლება დაკარგონ იმაზე მეტი, რაც ამ ბიზნესში ჩადეს. ამ პარტნიორობაში
უნდა იყოს მინიმუმ ერთი საზოგადო პარტნიორი, რომლის პასუხისმგებლობა იქნება შეუზ–
ღუდავი. შეზღუდული პასუხისმგებლობის პარტნიორები არ მონაწილეობენ ბიზნესოპერაციებში; ეს არის საზოგადო პარტნიორის (ან პარტნიორების) საქმე. შეზღუდული
პასუხისმგებლობის მქონე პარტნიორები არიან ინვესტორები, თითოეულ მათგანს აქვს
განსაზღვრული წილი პარტნიორობის მოგებაში ან ხარჯებში პარტნიორობის შეთანხმების
შესაბამისად. ამ ტიპის ბიზნესორგანიზება ხშირად გამოიყენება უძრავ ქონებასთან
დაკავშირებული ოპერაციების დაფინანსებისთვის.
=% კორპორაციები
Corporation - ბიზნესის
ორგანიზების ფორმა,
რომელიც იურიდიულად.
დამოუკიდებელია მისი
მფლობელებისგან. მისი.
თვისებებია შეზღუდული.
პასუხისმგებლობა,
საკუთრების უფლების.
გადაცემის სიიოლე,
შეუზღუდავი სიცოც-
ხლისუნარიანობა და
დიდი კაპიტალის მოზიდ–
ვის შესაძლებლობა.
ეს წიგნი ფოკუსირდება კორპორაციებზე შეერთებულ შტატებში ამ ფორმის
მნიშვნელობის გამო. კორპორაცია არის „ხელოვნური გაერთიანება” შექმნილი კანონის
მიხედვით. იგი შეიძლება ფლობდეს აქტივებს და ატარებდეს ვალდებულებებს, რომელიც
დაადგინა მოსამართლე მარშალმა და ცნობილია დართმუთ კოლეგიის 1819 წლის
გადაწყვეტილებით:
კორპორაცია არის ხელოვნური წარმონაქმნი, უხილავი, არამატერიალური, რომელიც არსებობს მხოლოდ სამართლებრივ წარმოდგენაში. ის არის შექმნილი კანონის ძალით, კორპორაცია ფლობს საკუთრებას, რომლის ფლობის უფლებას მას აძლევს კორპორაციის
სადამფუძნებლო წესდება. ეს საკუთრება არის კორპორაციის განუყოფელი შემადგენელი ნაწილი მისი არსებობის განმავლობაში.“
ბიზნესის ორგანიზების ამ ფორმის მთავარი პირობა არის ის, რომ კორპორაცია არსებობს
ლეგალურად, დამოუკიდებლად და ცალკე მისი მფლობელებისგან. მესაკუთრეების პასუხისმგებლობა შემოიფარგლება მხოლოდ მათი ინვესტიციით. შეზღუდულ პასუხისმგებლობას აქვს მნიშვნელოვანი უპირატესობა ინდივიდუალურ მფლობელობასთან და
?საქართველოსკანონით
8;ენარმეთა შესახებ. საზოგადო პასუხიმგებლობის ამხანაგობის შესაბამისია
სოლიდარული პასუხიმგებლობის საზ
ებ ხოლო: ბღუდული ამხანაგობი!
საზოგადოება. შეზღუდული პასუხ. ”]ბლობის კომპანია ამე:
მგებლობის საზოგადოების საქართველოში;
5 7გ0 Trustees of Dartmouth Collegev. Woodward,4 Wheaton 636 (1819),
ნაწილი 1. შესავალი ფინანსურ მენეჯმენტში
ორმაგი დაბეგვრა –
Double (აXიVI0ი.– ერთი და.
იმავე შემოსავლის.
ორჯერ დაბეგვრა. მისი.
კლასიკური მაგალითია.
კორპორაციული საშემოსავლო გადასახადი და.
აქციონერის შემოსავლის.
დაბეგვრა საშემოსავლო.
გადასახადით
დდივიდენდის გაცემისას.
საზოგადო ამხანაგობასთან შედარებით. კაპიტალი შეიძლება მოზიდული იქნეს კორპო–
რაციის სახელით მასზე მესაკუთრეების შეუზღუდავი პასუხისმგებლობის გარეშე. ამგ–
ვარად, პირადი აქტივები არ შეიძლება დაექვემდებაროს კონფისკაციას მომჩივანის
სასარგებლოდ. მესაკუთრეობა დგინდება აქციებით წილობრივად, რომელსაც თითოეული
აქციონერი ფლობს საწარმოს მთლიანი აქციების პროპორციულად. b აქციები არის ადვი–
ლად გადასაცემი მესამე პირისათვის, რაც წარმოადგენს კორპორაციის მეორე
მნიშვნელოვან უპირატესობას. უფრო მეტიც, კორპორაციებს აქვთ სიცოცხლის შეუზღუდავი ვადა, რომლის აღმოჩენაზეც ფიქრობდა მკვლევარი პონს დე ლეონი, როდესაც 030
ეძებდა „ახალგაზრდობის ელექსირს“. რადგან კორპორაცია არსებობს მისი მფლობელებისგან დამოუკიდებლად, მისი სიცოცხლე არ არის შემოფარგლული მესაკუთრეების
სიცოცხლის ხანგრძლივობით (ერთპიროვნული მფლობელობის და ამხანაგობებისგან
განსხვავებით). კორპორაციის არსებობა შეიძლება გაგრძელდეს, თუ ინდივიდუალური
აქციების მფლობელი დაიღუპება ან გაყიდის თავის აქციებს.
ბიზნესის ორგანიზების კორპორაციული ფორმის რაოდენობა ძალიან გაიზარდა XX
საუკუნეში. შეზღუდული პასუხისმგებლობის, საკუთრების უფლების გადაცემის სიიოლის,
ჩვეულებრივი აქციების გაყიდვის, უვადო არსებობის და კაპიტალის მოზიდვის
შესაძლებლობის უპირატესობების გამო. ნებისმიერი ეკონომიკის განვითარებას თან
სდევს კაპიტალზე დიდი მოთხოვნა, ინდივიდუალური მფლობელობებს და ამხანაგობებს კი
არა აქვთ უნარი უზრუნველყონ კაპიტალზე გაზრდილი მოთხოვნა, ამიტომ კორპორაცია
გახდა უფრო მეტად მნიშვნელოვანი ბიზნესის ორგანიზების ფორმა.
კორპორაციის ნაკლოვანებები დაკავშირებულია გადასახადებთან. კორპორაციის
მოგება ექვემდებარება ორმაგ დაბეგვრას. კომპანია იხდის გადასახადებს მისი მოგებიდან
და აქციონერი ასევე იხდის გადასახადს, როდესაც ის იღებს მოგების კუთვნილ წილს
ნაღდი ფულით, დივიდენდების სახით (ქვემოთ ეს საკითხი უფრო დეტალურად იქნება განხილული"). ასევე, მცირე ნაკლოვანებები უკავშირდება რეგისტრაციის დროის ხანგრძლივობა” და ბიუროკრატიასთან დაკავშირებულ პრობლემებს, აგრეთვე
რეგისტრაციის მოსაკრებელი, რომელიც უნდა იქნეს გადახდილი იმ შტატში, რომელშიც
კომპანია რეგისტრირდება. ამგვარად, კორპორაციის დაფუძნება არის უფრო რთული,
ვიდრე ერთპიროვნული მფლობელობის ან ამხანაგობის.
=M% ” შეზღუდული პასუხისმგებლობის კომპანიები (LLC)
შეზღუდული.
პასუხისმგებლობის
კომპანია – Limited
liability company, LLC =
ბიზნესის ორგანიზების
ფორმა, რომელიც მის
მფლობელებს (წოდე–
ბული „წევრებად“)
აკისრებს შეზღუდულ
პირად კორპორაციული
ტიპის პასუხისმგებლობას და ბეგრავს
ამხანაგობის ფედერა–
'ლური გადასახადით.
შეზღუდული პასუხისმგებლობის კომპანია (LLC) არის ბიზნესორგანიზების ჰიბრიდი,
რომელიც აერთიანებს კორპორაციის და ამხანაგობის საუკეთესო ასპექტებს. იგი მფლობელებს („წევრებად“ წოდებულებს) უწესებს კორპორაციული ტიპის შეზღუდულ პასუხისმგებლობას და ბეგრავს ამხანაგობის ფედერალური გადასახადებით. ეს ფორმა
განსაკუთრებით კარგად გამოიყენება პატარა და საშუალო ზომის კომპანიებისთვის, მას
აქვს მცირე შეზღუდვები და მეტი მოქნილობა, ვიდრე ბიზნესის ორგანიზების ფორმის
ძველ ჰიბრიდს – §-კორპორაციას.
1990 წლამდე მხოლოდ ორი შტატი, ვაიომინგი და ფლორიდა, იძლეოდა LLC-ის შექმნის
'უფლებას. 1988 წელს აშშ-ის საგადასახადო სამსახურმა (IRS) თავისი გადაწყვეტილებით
დაადგინა, რომ ფედერალური საგადასახადო კანონმდებლობის თვალსაზრისით
ვაიომინგში დაფუძნებული ნებისიერი LLC უნდა განიხილებოდეს, როგორც ამხანაგობა
ფედერალური საგადასახდო დაბეგვრისათვის, რამაც საშუალება მისცა დანარჩენ
შტატებს დაეწყოთ LLC სტატუსებისთვის იურიდიული ძალის მინიჭება. მაშინ, როდესაც
LLC ფორმა ახალი იყო შეერთებული შტატებისთვის, ისინი დიდი ხნის განმავლობაში
გამოიყენებოდა ევროპაში და ლათინურ ამერიკაში.
შეზღუდული პასუხისმგებლობის კომპანიები ძირითადად ფლობენ ოთხი კორპორაცი'ული თვისებიდან ერთ ან ორს (სურვილისამებრ): (1) შეზღუდული პასუხისმგებლობა, (2)
ცენტრალიზებული მენეჯმენტი, (3) შეუზღუდავი არსებობა და (4) საკუთრების უფლების
გადაცემის შესაძლებლობა სხვა მფლობელების თანხმობის გარეშე. LLC-ებს
2. ბიზნესი, გადასახადები და ფინანსური გარემო
(განსაზღვრებით) აქვთ შეზღუდული პასუხისმგებლობა. მისი წევრები არ არიან პირადად
პასუხისმგებელნი რაიმე ვალდებულებაზე, რომელიც შეიძლება შექმნას LLC-ს. ბევრი
ირჩევს LLC ფორმას იმისთვის, რომ შეინარჩუნოს ცენტრალიზებული მენეჯმენტის
სტრუქტურის ტიპი. LLC-ს ერთი ნაკლი არის ის, რომ ასეთ კომპანიებს, როგოც წესი, არ
აქვთ კორპორაციული თვისება „არსებობის შეუზღუდავი ხანგრძლივობა", თუმცა ბევრი
შტატის კანონმდებლობა ნებას რთავს LLC-ს გააგრძელოს თავისი საქმიანობა, თუ მისი
ერთი წევრის საკუთრების უფლება გადაეცემა სხვას ან შეწყვეტს არსებობას. LLC-ს კიდევ
ერთი ნაკლი მდგომარეობს იმაში, რომ საკუთრების. უფლების სრული გადაცემა
ჩვეულებრივ მოითხვოს LLC-ს სხვა წევრების უმრავლესობის თანხმობას.
მიუხედავად იმისა, რომ LLC-ს სტრუქტურა გამოიყენება ბევრ საქმიანობაში, მომსახურების სფეროში მომუშავე პროფესიონალებმა, ბევრ შტატში, რომლებსაც სურთ შექმნან
LLC, უნდა გამოიყენონ რაიმე პარალელური სტრუქტურა. ამავე შტატებში ბუღალტრებს,
იურისტებს, ექიმებს და სხვა პროფესიონალებს უფლება აქვთ შექმნან პროფესიული LLCები (PLLC) ან შეზღუდული პასუხისმგებლობის პარტნიორობა (LLP) LLC-ს მსგავსად.
პროფესიონალებში PLLP/LLP-b სტრუქტურის პოპულარობის ინდიკატორი შეიძლება
იყოს ის, რომ “Big (ხსL"-ის შემადგენელი ყველა კომპანია შეერთებულ შტატებში არის LLP.
ბიზნეს გადაწყვეტილებების უმეტესობაზე გავლენას ახდენს პირდაპირი და ირიბი
გადასახადები. დაბეგვრის უფლებით, ფედერალურ, შტატის და ადგილობრივ მთავრობებს
დიდი ზეგავლენა აქვთ ბიზნესის და მათი მფლობელების ქცევაზე. კარგი ბიზნესგადაწყვეტილება შეიძლება აღმოჩნდეს ან გახდეს სრულიად უვარგისი კონკრეტულ საგა–
დასახადო გარემოში (და ზოგჯერ პირიქით). ამ განყოფილებაში ჩვენ გაგაცნობთ დაბეგ–
ვრის ზოგიერთ პრინციპს. ამ თემის შესწავლა აუცილებელია მომდევნო თავებში
მოცემული სპეციფიკური ფინანსური გადაწყვეტილებების განხილვისათვის.
მსჯელობას ვიწყებთ კორპორაციული საშემოსავლო გადასახადით. შემდეგ მოკლედ
განვიხილავთ პერსონალურ საშემოსავლო გადასახადს. ჩვენ უნდა გვახსოვდეს, რომ საგადასახადო კანონმდებლობა ხშირად იცვლება და მუდმივად თვალყური უნდა ვადევნოთ
მას.
B კორპორაციული საშემოსავლო გადასასადი
კორპორაციის დასაბეგრი შემოსავალი განისაზღვრება შემოსავლებიდან კანონმდებლობით განსაზღვრული ყველა ხარჯების გამოქვითვით, ამორტიზაციის და სარგებლის
პროცენტების ჩართვით. კორპორაციულ საშემოსავლო გადასახადს აქვს ქვემოთ მოცემული დიფერენცირებული სტრუქტურა:
პორპორაციის საშემოსავლო გადასახადი
არანაპლებ
§
0
50,000
75,000
100,000
335,000
10,000,000
15,000,000
18,333,333
§
ეს
განაკვეთი (%)
,000
15
75,000
100,000
335,000
10,000,000
15,000,000
18,333,333
-
25
34
39°
34
35
ვვბ
35
გადასახადის გაანგარიშება.
§
0.15 X (შემოსავალი 0§-ზე მეტი)
7,500 +0.25 X (შემოს. 50,0008-ზე მეტი)
13,750 + 0.34 X (შემოს. 75,000§-ზე მეტი)
22,250 + 0:39 X (შემოს. 100,0005-ზე მეტი)
113,900 + 0.34 X (შემოს. 335,0005-ზე მეტი)
3,400,000 + 0.35X(შემოს. 10,000,0005-ზე მეტი)
5,150,000 + 0.38X (შემოს. 15,000,000§-ზე მეტი)
6,416,667 + 0.35 X (შემოს. 18,333,333§-ზე მეტი)
ბ $100,000-bs და $335,000 შემოსავლებს შორის 34% განაკვეთზე შენდება/ემატება 5%-იანი გადასახადი. ეს begds
იმიტომ, რომ კორპორაციები, რომელთა შემოსაგალი ხვდება 5335,000 - $10,000,0008 დიაპაზონში, ძირითადად.
იხდიან 34%-იან განაკვეთს შემოსავლის უმეტეს წილზე.
® $15,000,000-bs და 518,333,333-ებს შორის კი 35% გადასახადის განაკვეთზე არის დამატებული 3%-იანი
გადასახადი. ეს ხდება იმიტომ, რომ კორპორაციები, რომელთა შემოსავალი ხვდება 18,333,333§-ზე მეტ დიაპაზონში,
ძირითადად იხდიან 35%-იან განაკვეთს.
თითოეულ შემოსავლების ჯგუფში გამოყენებულ საგადასახადო განაკვეთს –
საშემოსავლო გადასახადის პროცენტს, რომელიც გადახდილი უნდა იყოს – ეწოდება
ნაწილი 1.3,
ენტში
ზღვრული განაკვეთი. მაგალითად, თითოეული დამატებითი დოლარი, შემოსავლის
50,000%-ზე ზევით, ექვემდებარება გადასახადს 25%-იანი ზღვრული განაკვეთით, სანამ
შემოსავალი მიაღწევს 75,000§-ს. ხოლო შემდეგ ზღვრული განაკვეთი ხდება 34%. საშუალო
გადასახადის განაკვეთი კომპანიისთვის იზომება რეალურად გადახდილი გადასახადების
გაყოფით საგადასახადო შემოსავალზე. მაგალითად, კომპანია, რომელსაც აქვს 100,000§
შემოსავალი, საშემოსავლო გადასახადზე იხდის 22,2508-b და ამიტომ მისი საშუალო
გადასახადის განაკვეთი არის 22,2508 გაყოფილი 100,0008-Bg, ანუ 22.25%. პატარა
კომპანიებისთვის (მაგალითად, რომლებსაც აქვთ 335.000§-ზე ნაკლები შემოსავალი) გან–
სხვავება საშუალო და ზღვრულ გადასახადის განაკვეთებს შორის შეიძლება იყოს
მნიშვნელოვანი. თუმცა საშუალო და ზღვრული განაკვეთები ერთიანდებიან 34%-ში
კომპანიებისთვის, რომლებსაც აქვთ შემოსავალი 335,000 და 10 მილიონ§-ს შორის.
კომპანიებისთვის, რომლებსაც აქვთ საშემოსავლო გადასახადი 18,333,333§-ზე მეტი
ერთიანდებიან 35%-იან განაკვეთში.
ალტერნატიული მინიმალური გადასახადი. კომპანიებს არ მოსწონთ გადასახადის
გადახდა, ამიტომ ისინი ისწრაფვიან ისარგებლონ ყველა გამოქვითვით და უპირატესობით,
რასაც მათ აძლევთ კანონი. შედეგად, შიდა შემოსავლების სამსახურმა შემოიღო სპე–
ციალური მინიმალური გადასახადი იმ კომპანიებისთვის, რომლებიც იყენებენ ასეთ
გამოქვითვებს და შეღავათებს. სპეციალურ გადასახადს ეწოდება ალტერნატიული მინი–
მალური გადასახადი (AMT). გადასახადი – ალტერნატიული მინიმალური საგადასახადო
შემოსავლის (AMTI) 20% – გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც AMT
გადააჭარბებს კომპანიის ჩვეულებრივად გამოთვლილ გადასახადს. იმისთვის, რომ
გაფართოვდეს საგადასახადო შემოსავლის ბაზა, #MIL გამოიანგარიშება დაზუსტების
გამოყენებით შემოსავლის იმ მუხლებისთვის, რომლებმაც ადრე მიიღეს ზოგიერთი
საგადასახადო შეღავათი.
კვარტალური გადასახადები. ნებისმიერი სიდიდის კორპორაციებს მოეთხოვებათ გადასახამორტიზაცია –
ადების კვარტალურად გადახდა. სპეციფიკურად, კალენდარული წლის განმავლობაში,
Depreciation = ძირითადი.
აქტივების ღირებულების. კორპორაციებს მოეთხოვებათ გადაიხადონ მათი წინა ან მიმდინარე წლის გადასახადების
სისტემური გადატანა.
25 პროცენტი მიმდინარე წელს, 15 აპრილს, 15 ივნისს, 15 სექტემბერს და 15 დეკემბერს ან
შექმნილ/წარმოებულ
პროდუქციაში განსაზამ თარიღებამდე. როდესაც რეალური შემოსავალი განსხვავდება მიჩნეულისგან, კეთდება.
ღვრული პერიოდის.
დაზუსტება.
კომპანიამ რომელსაც აქვს აღრიცხვა კალენდარული წლის მიხედვით, უნდა.
'განმავლობაში, ფინანსურ
აწარმოოს გადასახადების საბოლოო გადახდა მომავალი წლის 15 მარტისთვის.
ანგარიშებში ასახვით
და/ან საგადასახადო.
ამორტიზაცია. ამორტიზაცია არის კაპიტალური, ძირითადი, აქტივების ღირებულების
დეკლარირებისას ან
ორივესთვის ერთად.
სისტემური გადატანა შექმნილ/წარმოებულ პროდუქციაში განსაზღვრული პერიოდის
განმავლობაში. ფინანსური ანგარიშგებისათვის და საგადასახადო დეკლარირებისათვის
კომპანიის საგადასახადო შემოსავლებში ამორტიზაციის გამოქვითვები განიხილება
როგორც კომპანიის ხარჯები. ამორტიზაცია ამცირებს საგადასახადო შემოსავლებს.
ამიტომ, რაც უფრო მეტია ამორტიზაციის გამოქვითვა, მით დაბალია გადასახადი. არსე–
ბობს ამორტიზაციის სხვადასხვა ალტერნატიული მეთოდები, მათ რიცხვშია წრფივი და
თოდი, რომლის დროს
სხვადასხვა დაჩქარებული ამორტიზაციის მეთოდები. ამორტიზაციის მეთოდი შეიძლება
კაპიტალური აქტივების
განსხვავებული იყოს საგადასახადო და შიდა ფინანსური ანგარიშგებისთვის. კომპანიების
ღირებულების გადატანა
ხარჯებში ხდება აქტივე– უმეტესობა იყენებს დაჩქარებული ამორტიზაციის მეთოდს საგადასახადო მიზნებისთვის
ბის სრული ამორტიზი– ეს მეთოდი უზრუნველყოფს აქტივების სწრაფ ჩამოწერას ხარჯებში და შედეგად,
'რების დროის.
საგადასახადო შემოსავლის შემცირებას.
განმავლობაში პრო
პორციულად.
1986 წლის საგადასახადო რეფორმა უფლებას აძლევს კომპანიებს საგადასახადო
დაჩქარებული
მიზნებისთვის გამოიყენონ დაჩქარებული ამორტიზაციის მეთოდი. ეს ცნობილია, როგორც
ამორტიზაცია მოდიფიცირებული დაჩქარებული ამორტიზაციის სისტემა (MACRS, გამოითქმის „მაკAccelerated depreciation
—
ერს””. M#C5-ის მიხედვით დანადგარი, აღჭურვილობა და უძრავი ქონება იყოფა რვა
ამორტიზაციის მეთოდი,
რომლის გამოყენების
კლასად,
რომელიც საშუალებას იძლევა განისაზღვროს მათი მოქმედების დრო, ანუ
'დროსაც ხდება კაპიღირებულების
აღდგენის პერიოდი და ამორტიზაციის მეთოდი. საკუთრების კლასი,
ტალური აქტივების
რომელშიც ხვდება ესა თუ ის აქტივი, განსაზღვრავს ამ აქტივების ღირებულების
ღირებულების სწრაფი
ჩამოწერა ხარჯებში,
აღდგენის პერიოდს ან აღწერილ პერიოდს საგადასახადო მიზნებისთვის. მოქმედების ეს
ვიდრე წრფივი ამორ–
ვადა შეიძლება განსხვავდებოდეს შესაბამისი აქტივების ვარგისიანობის ან ეკონომიკური
ტიზაციის დროს.
”ტერმინი „მოდიფიცირებული დაჩქ
რომ განვასხვავოთ 1986 წლის
ნგარიშ,
20
ი და ფინანსური გარემო
აქტივების კლასები
MACRS მიხედვით.
ამორტიზაციის მეთოდი
რომლის დროსაც აქტი-
ვების საბალანსო ღირებულება მცირდება
ფიქსირებული პროცენტით ყოველი წლის
'დასაწყისში.
# 3 წლიანი 200%-იანი კლასი. მოიცავს აქტივებს 4 წელზე ნაკლები ექსპლუატაციის
პერიოდით, ავტომანქანების და მსუბუქი ტვირთმზიდების გამოკლებით. „აქტივების
ამორტიზაციის რეიტინგის” (ADR) სისტემის შესაბამისად, აქტივები ჯგუფდება
კლასების შიგნით და სიცოცხლის ხანგრძლივობა განისაზღვრება ხაზინის
დეპარტამენტის მიერ (ასე იწოდება აშშ-ს ფინანსთა სამინისტრო, რედ.).
% 5 წლიანი 200%-იანი კლასი. მოიცავს აქტივებს 4-დან 10 წლამდე ექსპლუატაციის ვადით,
#08-ის მიხედვით. მასში ასევე შედის ავტომანქანები, მსუბუქი ტვირთმზიდები,
ტექნოლოგიური აღჭურვილობის უმეტესობა და აღჭურვილობა ნახევარგამტარების
წარმოებისთვის, კომუტაციური აღჭურვილობა, მცირე ენერგეტიკული მოწყობილობა,
გამოსაკვლევი და ექსპერიმენტალური აღჭურვილობა, მაღალტექნოლოგიურ სამედიცინო აღჭურვილობა, კომპიუტერები და განსაზღვრული საოფისე აღჭურვილობა.
% 7 წლიანი 200%-იანი კლასი. მოიცავს აქტივებს 10-დან 16 წლამდე ექსპლუატაციის ვადით
ADR-0b მიხედვით და მოიცავს სოფლის მეურნეობის მოწყობილობებს, ასევე საოფისე
ავეჯს და სხვა ნებისმიერ ქონებას, რომლების კლასს კანონი არ განსაზღვრავს.
M 10 წლიანი 200%-იანი კლასი. მოიცავს აქტივებს 16-დან 20 წლამდე ექსპლუატაციის
ვადით #0L-ის მიხედვით.
2 15 წლიანი 150%-იანი კლასი. მოიცავს აქტივებს 20-დან 25 წლამდე ექსპლუატაციის ვადით
#00ჩ-ის მიხედვით. წყლის გამწმენდი საშუალებები და სატელეფონო სადგურები.
& 20 წლიანი 150%-იანი კლასი. მოიცავს აქტივებს ექსპლუატაციის 25 წელზე მეტი ვადით
#0წ-ის მიხედვით. ზემოთ აღწერილი უძრავი ქონებისგან განსხვავებით.
# 27,5 წლიანი წრფივი ამორტიზირების კლასი. მოიცავს საცხოვრებელ გასაქირავებელ
ქონებას.
# 39 წლიანი წრფივი ამორტიზირების კლასი. მოიცავს სხვა უძრავ ქონებას.
სიცოცხლისუნარიანობის მიხედვით. საკუთრების კლასების აღწერა მოცემულია 2.1.
ცხრილში (ინფორმაცია ამ საკითხთან დაკავშირებით მკითხველს შეუძლია უფრო დაწვრილებითი მოიძიოს შიდა შემოსავლების კოდექსში).
განვიხილოთ ზოგიერთი ამორტიზაციის მეთოდი, მაგალითად, წრფივი ამორტიზაცია –
თუ შეძენილი აქტივის ღირებულება, რომელიც არის საკუთრების მეხუთე კლასის,
შეადგენს 10,000§-ს, მაშინ ყოველწლიური გამოქვითვა წრფივი ამორტიზაციის გამოყენებით იქნება 10,0008/5 ანუ 2,0008 (მაგალითად, საგადასახადო მიზნებისთვის მოსალოდნელი სალიკვიდაციო ღირებულება ზეგავლენას არ ახდენს ამორტიზაციის
გაანგარიშებაზე).
საბალანსო შემცირებადი ამორტიზაცია – ამ დროს აქტივების ნარჩენი ღირებულებიდან
იქვითება „ფიქსირებულ პროცენტი“ (შეძენის ღირებულებას გამოკლებული დაგროვებული ამორტიზაცია). ამორტიზაციის გამოქვითვა ხდება წლის დასაწყისში. მაგალითად,
როდესაც გამოიყენება ბალანსის შემცირების ორმაგი მეთოდი (DDB), ჩვენ ვითვლით კოეფიციენტს ასე: 1 ვყოფთ აქტივების ამორტიზაციის ვადაზე – წლების რაოდენობაზე.
შემდეგ კოეფიციენტი მრავლდება ორზე (სხვა საბალანსო შემცირებადი ამორტიზაციის
მეთოდები იყენებენ სხვა ფორმულებს). ბალანსის შემცირების მეთოდებით ამორტიზაციის
განსაზღვრების ძირითად ფორმულას ნებისმიერი პერიოდისთვის აქვს შემდეგი სახე:
(I/ი)M8V.
@1
სადაც თ არის მეთოდის ცვლადი, ორმაგი მეთოდისას იქნება 2, ი არის აქტივის ამორტიზაციის დრო და M8V არის აქტივის წმინდა საბალანსო ღირებულება წლის დასაწყისში.
სუთწლიანი სიცოცხლის მქონე 510,000-ის აქტივის ამორტიზაციის გამოთვლა პირველ
წელს 008 მეთოდის გამოყენებით იქნება:
2(1/5)§10,000 = 4,000§
ჩვენს მაგალითში 2(1/5) განსაზღვრავს „ფიქსირებულ პროცენტს“, ანუ 40 პროცენტს,
რომელიც გამოიყენება ყოველ წელს წმინდა ნარჩენი ღირებულების შესამცირებლად.
ამორტიზაციის გამოანგარიშება მოსდება მეორე წელს ნარჩენი ღირებულებიდან,
რომელიც შეადგენს 60005. ამორტიზაცია მეორე წელს იქნება:
2(1/5)$6,000 = 2,4008
21
ნაწილი 1. შესავალი ფინანსურ მენეჯმენტში
მესამე წელს კი
2(1/5)3,600§ = 1,440§
და ასე შემდეგ.
მოდიფიცირებული დაჩქარებული ამორტიზაციის სისტემა. მოდიფიცირებული დაჩქარებული ამორტიზაციის სისტემა გამოიყენება 3, 5, 7 და 10 წლიანი კლასების აქტივებისთვის (ასევე ეწოდება 200%-იანი შემცირების ბალანსი). ეს მეთოდი შემდეგ გადადის
წრფივ ამორტიზაციის მეთოდზე ნარჩენი არაამორტიზირებული საბალანსო ღირებულებისთვის. აქტივებისთვის, რომლებიც მიეკუთვნება 15 და 20 წლიან ამორტიზირების
კლასს, გამოიყენება 150%-იანი საბალანსო შემცირებადი ამორტიზაციის მეთოდი კვლავ
წრფივ მეთოდზე გადასვლით დროის ოპტიმალურ მონაკვეთში. წრფივი ამორტიზაციის
მეთოდი გამოყენებული უნდა იყოს ყველა უძრავი ქონებისთვის.
საბალანსო შემცირებად ყველა მეთოდთან უნდა გამოიყენებოდეს ნახევარწლიანი
მიდგომა, იმ წელიწადში, რომელშიც აქტივი არის შეძენილი, მიუხედავად ყიდვის
თარიღისა. არსებობს ასევე ამორტიზაციის ნახევარი წელი იმ წელიწადში, რომელშიც
აქტივი გაიყიდა ან გამოვიდა მომსახურებიდან. თუ კაპიტალური აქტივი უფრო მეტი ხნით
გამოიყენება, ვიდრე მისი ამორტიზაციის პერიოდია, წელიწადში დაიშვება ამორტიზაციის
გაანგარიშება ნახევარწლიანი პერიოდის შესაბამისად.
5 წლიანი 200%-იანი კლასის აქტივის განხილვისათვის დავუშვათ, რომ აქტივი, რომლის
ღირებულებაა 100008, შეძენილია თებერვალში. ჩვენი მაგალითისთვის, ბალანსის
შემცირების ფორმულა გვაძლევს 2(1/5)=40%, როგორც ყოველწლიური ამორტიზაციის
ფიქსირებულ პროცენტს. თუმცა პირველ წელს გამოიყენება ნახევარწლიანი შეთანხმება,
ამიტომ პირველი წლის ამორტიზაცია შეადგენს 20% ანუ 2000§-ს. მეოთხე წელს ხელსაყრელია გადავიდეთ კაპიტალის წრფივ ამორტიზაციაზე. ასეთ ვითარებაში ამორტიზაციის ცხრილს ექნება შემდეგი სახე.
ამორტიზაციის
წელი.
0
1
2
3
4
5
6
გამოანგარიშება
—
(0.2)$10,000
(0.4$8,000
(0.4)$4,800
$2,880/2.5 წ.
$2,880/2.5 6.
(0.5)§2,880/2.5 წ
ამორტიზაცია
=
$2,000
3,200
1,920
1,152
1,152
576
ნარჩენი ღირებულება
(წლის ბოლოს) §
$10,000
8,000
4,800
2,880
1,728
576
0
რომ მივიღოთ წრფივი ამორტიზაცია მეოთხე წლის დასაწყისში წმინდა საბალანსო
ღირებულება მესამე წლის დასასრულს იყოფა დარჩენილი წლების რაოდენობაზე.
დარჩენილი ვადა არის 2.5 წელი, რომელიც ეკუთვნის ნახევარწლიანი პრინციპის მეექვსე
წელს. ბოლოს, მეექვსე წელს, დარჩენილი ბალანსი იქნება 5765 ან ნახევარწლიანი წრფივი
მაჩვენებელი.
ასეთი გაანგარიშებების ნაცვლად (რომელიც შეიძლება იყოს შრომატევადი), შეიძლება.
გამოიყენოთ საწყისი ღირებულების ამორტიზაციის პროცენტის ცხრილი შესაბამისი
კლასის აქტივისთვის (ნახეთ ცხრილი 2.1), რომელიც გამოქვეყნებულია ხაზინის მიერ.
პირველი ოთხი კატეგორიის აქტივების ამორტიზაციის ცხრილი მოცემულია ქვემოთ.
22
2. ბიზნესი, გადასახადები და ფინანსური გარემო
აღდგენის წელი.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
3 წლიანი
33.33%
44.45
14.81
7.41
მთლიანად
100.00%
აქტივების კლასი.
§ წლიანი
7 წლიანი
20.00%
14.29%
32.00
24.49
19.20
17.49
11.52
12.49
11.52
8.93
5.76
8.92
8.93
4.46
100.00%
100.00%
10 წლიანი
10.00%
18.00
14.40
11.52
9.22
7.37
6.55
6.55
6.56
6.55
3.28
100.00%
ეს პროცენტული მაჩვენებელი გაანგარიშებულია ჩვენი წინა მსჯელობების საფუძველზე
და გამოიყენება ამორტიზაციის აღრიცხვისათვის.
დაბეგვრის შემსუბუქების „დროებითი” დადგენილება. 2003 წლის მაისში პრეზიდენტმა
ბუშმა ხელი მოაწერა ეკონომიკის სტიმულირების კანონს — დასაქმების, ზრდის და
დაბეგვრის შემსუბუქების 2003 წლის აქტს (IGTRRA). კანონს აქვს მრავალი პირობა,
რომელთა უმეტესობა არის. „დროებითი”. ფინანსების ფაკულტეტის სტუდენტებისთვის
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ერთი პირობა, რომელმაც შეიძლება მნიშვნელოვანი
გავლენა მოახდინოს კომპანიის ფედერალური გადასახადების გადახდაზე და კაპიტალდა–
ბანდების დაგეგმვის გადაწყვეტილებაზე. ძირითადი პირობა არის „ბონუსური ამორტიზაციის გაზრდა და გაფართოება“. ქვემოთ მოცემულია ამ საკითხის მოკლე აღწერა.
უფრო ადრეული, სამუშაო ადგილების შექმნის და დამსაქმებელთა დახმარების 2002
წლის კანონის (JCWAA) თანახმად, ბიზნესს ნება. დაერთო, კაპიტალური აქტივის ექსპლოატაციის პირველივე წელს, გამოეყენებინათ 30 პროცენტიანი ბონუსური ამორტიზირების განაკვეთი – ჩვეულებრივ მთლიანი კაპიტალდაბანდების ღირებულებიდან.
ასეთ აქტივთა რიცხვშია ბიზნესაღჭურვილობა, კომპიუტერულ ტექნიკა და პროგრამული
უზრუნველყოფა; მაგრამ იგი არ მოიცავს უძრავ ქონებას და შენობებს. აქტივი უნდა იყოს
შეძენილი 2001 წლის 10 სექტემბრიდან და 2004 წლის 11 სექტემბრამდე. ბონუსური ამორტიზაცია ნებადართულია რეგულარული გადასახადის და მინიმალური ალტერნატიული
გადასახადის გაანგარიშებისათვის (AMT).
დამატებით, ბიზნესს მიეცა MACRS პირველი წლის „ნორმალური“ ამორტიზაციის
უფლება. თუმცა საკუთრების ამორტიზირების საფუძველი და რეგულარული ამორტიზაცია დამატებით ზუსტდება პირველი წლის ამორტიზაციის გამოქვითვის ასახვით.
დასაქმების, ზრდის და დაბეგვრის შემსუბუქების 2003 წლის აქტის (IGTRRA) მიხედვით,
პირველი წლის ამორტიზაცია ცნობილია როგორც „ბონუსური ამორტიზაცია“, რომელიც
იზრდება 30%-დან 50%-მდე კვალიფიცირებული აქტივის საწყის „დაზუსტებულ (ამორტიზებად) საფუძველზე“. 50%-იანი ბონუსური ამორტიზაცის აქტივებში არის ის აქტივი,
რომლებიც იქნება კვალიფიცირებული 30 პროცენტიანი ბონუსური ამორტიზაციით და
შეძენილია ან აშენებულია 2003 წლის5 მაისის შემდეგ და 2005 წლის | იანვრამდე.
გადასახადის გადამხდელმა შეიძლება აირჩიოს 50%-იანი ბონუსური ამორტიზაცია
აქტივის კლასით წლიურ საფუძველზე. ამ შემთხვევაში გადასახადის გადამხდელი
ექვემდებარება 30%-იან ბონუსურ ამორტიზაციას, რადგან JIGTRRA აფართოებს 30 პრო-
ცენტიან ბონუსურ ამორტიზაციას აქტივებისთვის, რომლებიც განთავსებულია მოხმარე–
ბისთვის 2005 წლის | იანვრამდე. დაბოლოს, გადასახადის გადამხდელმა შეიძლება
შეარჩიოს 30%-იანი ბონუსურ ამორტიზაცია და დაექვემდებაროს „ნორმალურ”
გადასახადის ამორტიზაციას.
მაგალითად (50%-იანი ბონუსური ამორტიზაციით): 2004 წლის ! სექტემბერს კალენდარული წლის ანგარიშგებით ბიზნესმა შეიძინა და მომსახურების სექტორში განათავსა.
$100,000 5 წლიანი აქტივის კლასის აღჭურვილობა. ბიზნესმა შეიძლება მოითხოვოს
პირველი წლის (2004 წ.) ამორტიზაციის 60,0008 შეღავათი – ანუ 50,0008 ბონუსის ამორტიზაციას (100,0008, გამრავლებული 50%-ზე) დამატებული 10,0008 ნორმალური
პირველი წლის MACRS ამორტიზაცია გამოთვლილი ახალ დაზუსტებულ საფუძველზე
I(100,000§ გამოკლებული 50,0008) გამრავლებული 20%-ზე|. მეორე წელს (2005 წ.) MACRS
ამორტიზაცია იქნება 16,0008 [(100,0008 გამოკლებული 50,0008) გამრავლებული 32%-ზე|,
და ასე შემდეგ.
23
ნაწილი 1. შესავალი ფინანსურ მენეჯმენტში
ზემოთ მოცემულ მაგალითში „ეფექტიანი" ამორტიზაციის პროცენტი პირველ წელს
არის დიდი 60% |(50,000§ ბონუსურ ამორტიზაციას დამატებული 10,000§ პირველი წლის
ჩვეულებრივი ამორტიზაცია) გაყოფილი 100,000§ საწყის დაზუსტებულ საფუძველზე|.
მეორე წელს, „ეფექტიანი“ ამორტიზაცია არის 16% (16,0008 გაყოფილი 100,000§-%ე) o
ასე შემდეგ.
რადგან ყველა „ბონუსური ამორტიზაციის” გამოქვითვას ვადა გაუდის 2004 წლის ბოლოს,
თქვენ სავარაუდოდ არ გექნებათ არცერთი „ბონუსური ამორტიზაციის" შემთხვევა რეალური
მუშაობისას. უფრო მეტიც, ჩვენი ყველა მაგალითი და ამოცანა, რომელიც მოიცავს MACRS
ამორტიზაციას, იგნორირებას გაუკეთებს “ბონუსური ამორტიზაციის” პირობებს.
დაიმახსოვრეთ, მიუხედავად იმისა, რომ კონგრესმა გააგრძელა და გაზარდა პირველი
„დროებითი” 30%-იანი ბონუსური ამორტიზაციის პირობა, „დროებითი" ბონუსური ამორტიზაციის პირობები შეიძლება ისევ დაბრუნდეს თქვენს პროფესიულ მომავალში – by
რომ, იყავით მზად. თუ გსურთ, შეისწავლოთ მეტი JCWAA-by, ესტუმრეთ ვებ-გვერდს
web.utk.cdu/~jwachowi/hr3090.itml. და ხოლო JIGTRRA-B ნახეთ
web.utk.edu/~jwachowi/hr2.htmi.
ფულადი დივიდენდები –
Cash dividend – ფულადი.
გასაცემები.
აქციონერებისთვის.
კორპორაციის მოგებიდან
აქციის წილის მიხედვით.
ჩვეულებრივ
ხორციელდება.
კვარტალურად.
სარგებლის/პროცენტის ხარჯი ~ დივიდენდების საპირისპიროდ. კორპორაციის ვალდებულებებზე გადახდილი პროცენტები განიხილება როგორც ხარჯები და გამოიქვითება
შემოსავლებიდან. თუმცა პრივილეგირებულ ან ჩვეულებრივ აქციებზე გადახდილი დივიდენდები არ გამოიქვითება შემოსავლებიდან. ასეთ ვითარებაში, გადასახადის
გადამხდელისთვის კომპანიისთვის სხვადასხვა ვალდებულების გამოყენება (მაგალითად,
ობლიგაციების) თავის თანადაფინანსებაში იძლევა მნიშვნელოვან საგადასახადო
შეღავათებს პრივილეგირებული ან ჩვეულებრივი აქციების გამოყენებასთან შედარებით.
თუ კომპანია ხვდება 35%-იან საგადასახადო განაკვეთში და ის იხდის 19-ს, პროცენტის
სახით, ობლიგაციებზე, ამცირებს თავის გადასახადს 35 ცენტით, რადგან ეს 1§ სრულად
გამოიქვითება ხარჯებში. ამ კომპანიის პროცენტის 1§-ის გადასახადის შემდეგი
ღირებულება რეალურად არის მხოლოდ 65 ცენტი: 1§X (1- საგადასახადო განაკვეთი).
მეორე მხრივ, კომპანიის მიერ დივიდენდებზე გადახდილი 15-ის ღირებულება გადასახადის
შემდეგ არის კვლავ 1§ – რადგან ამ შემთხვევაში არ არის საგადასახადო შეღავათი. ასეთ
ვითარებაში, გვაქვს საგადასახადო შეღავათი, რომელიც უკავშირდება სხვადასხვა სახის
დაფინანსების გამოყენებას, რომელიც არ არსებობს პრივილეგირებული ან ჩვეულებრივი
აქციებით დაფინანსების შემთხვევაში.
დივიდენდური შემოსავალი. კორპორაცია შეიძლება ფლობდეს სხვა კომპანიის აქციებს.
თუ ის იღებს ამ აქციებით ფულად დივიდენდებს, მაშინ ამ დივიდენდების 70%
თავისუფლდება გადასახადებისგან?. საგადასახადო კანონმდებლობა კორპორაციებს
აძლევს (და არა ინდივიდებს) საგადასახადო შეღავათებს, რადგან აცილებული იყოს
მრავალჯერადი გადასახადი ერთსა და იმავე შემოსავალზე. დარჩენილი 30% ექვემდე–
ბარება გადახდას კორპორაციის შემოსავლის საგადასახადო განაკვეთით. კომპანია,
რომელიც იღებს 10,0008 დივიდენდის შემოსავლიდან, დაბეგვრის ობიექტი არის მხოლოდ
3,000§-ს ამ შემოსავლიდან. 35%-იანი გადასახადის განაკვეთის შემთხვევაში, გადასახადები შეადგენს 1,050§-ს 3,5008-0b ნაცვლად, თუ მთლიანი დივიდენდური შემოსავალი
განიხილება როგორც საგადასახადო შემოსავალი.
ზარალის განვლილ ან მომავალ პერიოდში გადატანა. თუ კორპორაცია განიცდის წმინდა
ოპერაციულ ზარალს ძირითადი საქმიანობიდან, მაშინ ეს დანაკარგი შეიძლება
გადატანილი იქნეს 2 წლით წინ ან მომავალ პერიოდში 20 წლის განმავლობაში, რათა ის
ზიმისთვის, რომ დივიდენდების შემოსავალი განთავისუფლდეს გადასახადებისგან კორპორაცია უნდა
ფლობდეს შესაბამისი აქციების პაკეტს არანაკლებ 45 დღე. თუ კორპორაცია ფლობს სხვა კომპანიის
აქციების 20%-ს ან მეტს, გადასახადებისგან თავისუფლდება ნებისმიერი მიღებული დივიდენდის 80%.
ამას გარდა, თუ კორპორაცია ფლობს სხვა კომპანიის 80% ან მეტ აქციებს, მან შეიძლება შეავსოს
გაერთიანებული საგადასახადო დეკლარაცია. ამ შემთხვევაში ნებისმიერი ფულადი საშუალებების
გადადინება ამ ორ საწარმოო საქმიანობის სუბიექტებს შორის, საგადასახადო კანონმდებლობის
თვალსაზრისით, არ ითვლება დივიდენდებად და ასეთი გადარიცხვები გადასახადებით არ იბეგრება.
24
2. ბიზნესი, გადასახადები და ფინანსური გარემო
გამოიქვითოს იმ წლის შემოსავლიდან?. ნებისმიერ განვლილ პერიოდზე გადატანილი ზარალი უნდა იქნეს გამოყენებული, უპირველეს ყოვლისა, გასული წლის ყველაზე ადრეული
პერიოდისთვის. თუ კომპანიამ განიცადა ზარალი 2004 წელს 400,0008-0b ფარგლებში
თავისი ძირითადი საქმიანობიდან, მან თავიდან უნდა გადაიტანოს ეს დანაკარგი 2 წლის
წინ, ანუ 2002 წელს. თუ კომპანიის სუფთა მოგება ამ წელს შეადგენდა 400,000§-ს და მან
გადაიხადა გადასახადებში 136,0008, მას შეეძლო ხელახლა გამოეანგარიშებინა მისი
გადასახადები 2002 წლისთვის, რომ ეჩვენებინა ნულოვანი მოგება საგადასახადო
მიზნებისთვის. შედეგად, კომპანიისთვის სასურველი იქნებოდა მის მიერ გადახდილი
136,0005-ის გადასახადის უკან დაბრუნება. თუ 2004 წელს დანაკარგები კომპანიის
ძირითადი საქმიანობიდან უფრო მეტი იყო, ვიდრე მოგება 2002 წელს, ნარჩენი შეიძლება
გადატანილი იყოს 2003 წელს და გადასახადები გამოითვლება ხელახლა ამ წლისთვის.
თუმცა, თუ წმინდა დანაკარგი კომპანიის ძირითადი საქმიანობიდან უფრო მეტი
აღმოჩნდება, ვიდრე წმინდა მოგება მისი ძირითადი საქმიანობიდან მთელი სამი წლის
განმავლობაში, შესაბამისად ნარჩენი ზარალი გადატანილი იქნება შემდეგ მოგებაში 20052024 წლებში. თითოეული ამ წლის მოგებას გამოაკლდება, გამოუყენებელი დანაკარგის
სიდიდე, რომლებიც გადატანილია მომავალში. საგადასახადო კანონების ამ
განსაკუთრებულობას აქვს თავისი მიზნები — კომპანიებს, რომლებსაც აქვთ წმინდა
ოპერაციული მოგების მყისიერი დანაკარგები, შეუმსუბუქოს პრობლემები, რომლებსაც
აქვთ წმინდა ოპერაციული მოგების მყისიერი დანაკარგები.
კაპიტალის.
'ნაზრდი/დანაკარგი –
C gainloss – სიდიდე, კაპიტალის ნაზრდი და დანაკარგი. როდესაც კაპიტალური აქტივი (როგორც ეს
განსაზღვრულია შიდა შემოსავლების სამსახურის მიერ) გაიყიდება, წარმოიშვება განსხ–
რომლითაც ძირითადი
კაპიტალური აქტივები.
ვავება, ზრდა ან დანაკარგი მათ ღირებულებას შორის. ხშირად ჩვენი საგადასახადო
აჭარბებს ან ნაკლებია.
სამართლის ისტორიაში იყო განსხვავებული საგადასახადო დამოკიდებულება კაპიტალის
ვიდრე მათი პირვანდელი. ნაზრდით მიღებულ შემოსავალსა და საქმიანობიდან მიღებულ შემოსავლებს შორის და
ღირებულება.
კაპიტალის ზრდა განიხილებოდა უფრო ხელსაყრელად. 1993 წლის შემოსავლების
გაერთიანების კანონის თანახმად, კორპორაციების კაპიტალის ზრდა ექვემდებარება
გადასახადებს ჩვეულებრივი საშემოსავლო განაკვეთით ან მაქსიმუმ 35 პროცენტით. კაპიტალის დანაკარგები გამოიქვითება გადასახადებიდან მხოლოდ კაპიტალის ნაზრდიდან.
HE პერსონალური საშემოსავლო გადასახადი
პირადი გადასახადების საკითხი მეტად რთულია, თუმცა მოცემულ შემთხვევაში ჩვენ
გვაინტერესებს იმ პირების პირადი გადასახადები, რომლებიც ფლობენ ბიზნესს –
მესაკუთრეების, პარტნიორების, წევრების (შეზღუდული პასუხისმგებლობის კომპანიების) და აქციონერების, ერთპიროვნული მფლობელობის, პარტნიორობის ან
შეზღუდული პასუხისმგებლობის კომპანიის მიერ ნებისმიერი შემოსავალი ხდება
მესაკუთრის (მესაკუთრეების) შემოსავალი და გადაიხდება პერსონალური განაკვეთით.
პიროვნებებისთვის ამჟამად არის ექვს კომპონენტიანი პროგრესული საგადასახადო
შკალა: 10, 15, 25, 28, 33 და 35 პროცენტიანი. ზღვრული საგადასახადო განაკვეთი
გამოიყენება საგადასახადო შემოსავალის რამდენიმე დონეზე, რომელიც იცვლება
კონკრეტული პირის სტატუსის შესაბამისად – არის თუ არა ის მარტოხელა, ქორწინებაში
მყოფი ავსებს ერთობლივ საგადასახადო დეკლარაციას; ქორწინებაში მყოფი ავსებს
ცალკე საგადასახადო დეკლარაციას ან არის ოჯახის უფროსი. თუმცა შევსებულ
კატეგორიებში საგადასახადო შემოსავლის დონეები, რომლებიც აწესებს ზღვრულ
საგადასახადო განაკვეთს, ინფლაციის ზეგავლენით იცვლება წლიდან წლამდე. არის ასევე
სტანდარტული გამოქვითვები და პერსონალური შეღავათები, რომლებიც უფლებას
აძლევს არ გადაიხადონ გადასახადები მათ, ვისაც აქვთ ძალიან დაბალი შემოსავალი.
პროცენტები, დივიდენდები და კაპიტალის ზრდა. კორპორაციული და ხაზინის
თამასუქებზე კერძო პირების მიერ მიღებული სარგებელი/პროცენტები სრულად ექვემდებარება გადასახადით დაბეგვრას ფედერალურ დონეზე (პროცენტები ხაზინის
იის გადატანა განვლილ პერიოდში და
აგალითად, კორპორაციას
იელის საგადასახადო გ.
25
ნაწილი 1. 3
თამასუქებზე არ ექვემდებარება დაბეგვრას შტატის დონეზე). თუმცა, უმეტესი მუნიციპალური თამასუქებიდან მიღებული პროცენტები გათავისუფლებულია ფედერალური
გადასახადებისგან. გადასახადს დაქვემდებარებული სარგებელი/პროცენტები ექვემდე–
ბარება ჩვეულებრივ საშემოსავლო საგადასახადო განაკვეთს. მიმდინარე მაქსიმალურად
რეალიზებული წმინდა კაპიტალური ნაზრდის შემოსავლები და მიღებული დივიდენდები
ექვემდებარება 15%-იანი განაკვეთით დაბეგვრას. დაბალშემოსავლიანი გადასახადის
გადამხდელებისთვის ეს განაკვეთი არის 5%.
პარაგრაფი §. შიდა შემოსავლების კოდექსის 5 პარაგრაფი ნებას რთავს პატარა კორპორა–
ციების მფლობელებს ამოირჩიონ გადასახადების გადახდა როგორც S კორპორაციამ. ამ
არჩევანის გაკეთებით კომპანია იყენებს კორპორაციის ორგანიზაციის ფორმას, მაგრამ
· ექვემდებარება გადასახადს პარტნიორობის ფორმის შესაბამისად. ამგვარად, მფლობელებს შეუძლიათ თვითონ გამოიყენონ კორპორაციებისთვის მინიჭებული კანონიერი
უპირატესობები, მაგრამ შეუძლიათ აიცილონ ნებისმიერი საგადასახადო ნაკლოვანებე–
ბები. ისინი მარტივად განაცხადებენ ნებისმიერ კორპორაციულ მოგებას როგორც პირად
შემოსავალს პროპორციულ საფუძველზე და იხდიან შესაბამის გადასახადს ამ
შემოსავალზე. ასეთი მიდგომა თავიდან აცილებს მათ ორმაგ დაბეგვრას, რომელიც თან
ახლავს დივიდენდების სახით მიღებულ შემოსავალს – კორპორაციის მიერ გადახდილი
დივიდენდები საშემოსავლო გადასახადის გადახდის შემდეგ და აქციონერების მიერ დივი–
დენდების მიღებაზე საშემოსავლო გადასახადების გადახდა. ბიზნესში მონაწილე
აქციონერებმა დამატებით შეიძლება გამოქვითონ საქმიანობის შედეგად მიღებული ნების–
მიერი დანაკარგი პროპორციულად მათი პირადი შემოსავლიდან.
როგორც მანამდე განვიხილეთ, შეზღუდული პასუხისმგებლობის კომპანია (LLC) იძლევა S კორპორაციის მსგავს უპირატესობებს, მაგრამ მცირე შეზღუდვებით (მაგალითად,
არავითარი შეზღუდვა მფლობელობის ტიპზე და რაოდენობაზე). ბევრი აკეთებს პროგნოზირებას, რომ LLC ბიზნესის ფორმა რიცხობრივად გაიზრდება და გადააჭარბებს 5 კორ–
პორაციებს.
;
ფინანსუ:
ზრები Financial markets – ყველა.
ინსტიტუტი და
პროცედურა, სადაც
ხდება ფინანსური
ინსტრუმენტების.
მყიდველების და.
გამყიდველების.
თავმოყრა.
ყველა სახის ბიზნესი სხვადასხვა ხარისხით მოქმედებს ფინანსურ სისტემაში, რომელიც
შედგება მთელი რიგი ინსტიტუტებისა და ბაზრებისგან, რომლებიც ემსახურება ბიზნესკომპანიებს, კერძო პირებს და მთავრობებს. როცა კომპანია აკეთებს თავისუფალი
საშუალებების დროებით ინვესტირებას ლიკვიდურ ფასიან ქაღალდებში, მას აქვს პირდაპირი კონტაქტი ფინანსურ ბაზრებთან. უფრო მნიშვნელოვანია, რომ კომპანიების უმე–
ტესობა იყენებს ფინანსურ ბაზრებს თავისი აქტივების დაფინანსებისთვის. საბოლოო
ანალიზით, კომპანიის აქციების საბაზრო ფასი არის კომპანიის წარმატების და წარუმატებლობის გამოცდა. როდესაც ბიზნესკომპანიები კონკურენციას უწევენ ერთმანეთს პროდუქციის ბაზარზე, მათ განუწყვეტლივ უნდა იმოქმედონ ფინანსურ ბაზრებთან ერთად. ეს
გარემოება მნიშვნელოვანია როგორც ფინანსური მენეჯერისთვის, ასევე ფინანსურ
მომსახურებაში ჩართული ინდივიდუალური პირისთვის, მომხმარებლისათვის, ამიტომ ეს
'განყოფილება ეძღვნება ფინანსური სისტემის კვლევას და მუდმივად ცვალებად გარემოს,
რომელშიც ხდება კაპიტალის მოზიდვა.
BE ფინანსური ბაზრების მიზანი
ეკონომიკაში არსებობს ფინანსური აქტივები. სხვადასხვა ინდივიდუალური პირების, კორპორაციების და მთავრობების დანაზოგები დროის პერიოდის განმავლობაში განსხვავდება
რეალურ აქტივებში მათი ინვესტიციებისგან. რეალურ აქტივებში ჩვენ ვგულისხმობთ ისეთ
საგნებს, როგორიც არის სახლები, შენობები, აღჭურვილობები, მარაგები და ხანგრძლივი
დროით გამოყენებადი საქონელი. ეკონომიკაში დანაზოგები რომ ყოველთვის ყოფილიყო
ინვესტიციების ტოლი რეალურ აქტივებში ყველა ეკონომიკური გაერთიანებისთვის, მაშინ
არ იქნებოდა არავითარი გარე დაფინანსება, არავითარი ფინანსური აქტივები და
არავითარი ფულის ან კაპიტალის ბაზარი. თითოეულ ეკონომიკურ გაერთიანებას ექნებოდა საკმარისი ფინანსები. მიმდინარე ხარჯები, ინვესტიციები და რეალური აქტივები
დაფინანსებული იქნებოდა მიმდინარე შემოსავლებით. ფინანსური აქტივი იქმნება
26
ადები და ფინანსური
გა!
მხოლოდ მაშინ, როდესაც ეკონომიკური გაერთიანების ინვესტიცია რეალურ აქტივებში
აჭარბებს მის დანაზოგებს და იგი აფინანსებს ამ განსხვავებას სესხებით ან აქციის
გამოშვებით. რა თქმა უნდა, სხვა ეკონომიკურ გაერთიანებას უნდა სურდეს გასესხება.
მსესხებლის შემხვედრი დამოკიდებულება გამსესხებელთან განსაზღვრავს პროცენტს ანუ
სარგებლის განაკვეთს. მთლიანად ეკონომიკაში ეკონომიკური ერთეულები ჭარბი
დანაზოგებით (ისინი, რომელთა დანაზოგები აჭარბებს მათს ინვესტიციებს რეალურ
აქტივებში) აწვდიან ფინანსურ საშუალებებს ეკონომიკურ ერთეულებს დანაზოგების
დეფიციტით (ან მათ, რომელთა ინვენსტიციები რეალურ აქტივებში აჭარბებს მათ დანაზოგებს), ფინანსური საშუალებების ეს გაცვლა თვალსაჩინოა საინვესტიციო
საშუალებებით აქციებით
წარმოდგენილლი ლფინანსური აქტივებთ მათი
მფლობელებისთვის და ფინანსური ვალდებულებებით მათი ემიტენტებისთვის.
ფინანსური ბაზრების მიზანი ეკონომიკაში არის დანაზოგების ეფექტიანი განაწილება
მათ საბოლოო მომხმარებლებამდე. ამგვარ ეკონომიკურ გაერთიანებებს, რომლებმაც
დაზოგეს საშუალებები, თვითონ რომ დასჭირვებოდათ იგი, მაშინ ეკონომიკა
განვითარდებოდა ფინანსური ბაზრების გარეშე. თუმცა თანამედროვე ეკონომიკაში უფინანსო კორპორაციების უმეტესობა იყენებს საკუთარ მთლიან ფულად დანაზოგებზე მეტს
რეალური აქტივებში ინვესტირებისთვის. ამავე დროს, უმეტესი ოჯახების ფულადი დანა–
ზოგები აჭარბებს მათ ფულად ინვესტიციებს. ფინანსური ბაზრის ამოცანა არის
ერთმანეთს შეახვედროს ძირითადი ინვესტორი, რომლებსაც სჭირდება ფულადი
საშუალებები რეალურ, აქტივების შესაძენად და ფულადი საშუალებების მფლობელი,
მცირე დანახარჯებით და მცირე შეუსაბამობით.
##% ფინანსური
ბაზრები
ფინანსური ბაზრები – ეს არ არის მარტო ფიზიკური ადგილის განსაზღვრა, არამედ
ფულადი დანაზოგების „არხებით“ დაკავშირების მექანიზმი რეალურ აქტივებში საბოლოო
ინვესტორებამდე. სურათი 2.1 უჩვენებს ფინანსური ბაზრების და ფინანსური ინსტიტუტეფასიანი ქაღალდების.
(სიმწიფის დრო – არა
ბის როლს ფინანსური საშუალებების დანაზოგების სექტორიდან (ეკონომიკური
უმეტეს ერთი წელი)
ერთეულები ჭარბი დანაზოგებით) ინვესტიციების სექტორისკენ (ეკონომიკური
სახელმწიფო და კორპო–
ერთეულები დანაზოგების დეფიციტით) გადანაცვლებას. სურათიდან ჩვენ შეგვიძლია
რაციული სავალო.
'ფასიანი ქაღალდების.
ასევე დავინახოთ ეკონომიკაში ზოგიერთი ფინანსური ინსტიტუტის დომინანტური მდებაზარი, ის ასევე მოიცავს. ბარეობა ფინანსური საშუალებების ნაკადებში. მეორადი ბაზარი, ფინანსური შუამავლები
სახელმწიფო ფასიან
ქაღალდებს, რომლთა.
და ფინანსური ბროკერები არიან მთავარი ინსტიტუტები, რომლებიც აძლიერებენ
სიმწიფის ვადა
ფინანსური საშუალებების დინებებს. ამ განყოფილებაში ჩვენ შევისწავლით მათ
გამოშვების დროს
განისაზღვრა ერთი წლის უნიკალურ როლს.
შემდეგ, მაგრამ დროის o3
ფულისა და კაპიტალის ბაზარი. ფინანსური ბაზრები შეიძლება დაიყოს ორ კლასად –
მომენტში მათი.
მომწიფება დგება ერთ
ლისა და კაპიტალის ბაზრად. ფულის ბაზარი მოიცავს მოკლევადიან (სიმწიფის ერთ
'წელზე ადრე.
წელზე ნაკლები ვადით) სამთავრობო და კორპორაციულ დებიტორული ფასიანი ქაღალ–
დების ყიდვას და გაყიდვას.
მეორე მხრივ, კაპიტალის ბაზარზე მიმდინარეობს ოპერაციები გრძელვადიანი
(სიმწიფის,
პროცენტის გადახდის ერთ წელზე მეტი ვადით) სახელმწიფო და კორპორაცისადაც მიმდინარეობს.
ული
დებიტორული
ფასიანი ქაღალდებით. ეს განყოფილება ამახვილებს ყურადღებას
ვაჭრობა გრძელვადიანი
(სიმწიფის ვადა 1 წელზე გრძლევადიანი ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე – კაპიტალის ბაზარზე, ხოლო ფულის და
მეტი) ფინანსური
ფასიანი ქაღალდების ბაზარი არის მისი სასიცოცხლო წყარო. იგი განხილულია ამ წიგნის
ინსტრუმენტებით,
მე-4 ნაწილში.
ფასიანი ქაღალდებით.
(ობლიგაციებით და
პირველადი და მეორადი ბაზრები. ფულის და კაპიტალის ბაზრები არსებობს როგორც
აქციებით).
პირველადი, ასევე მეორადი. პირ;
ი ბაზარი არის „ახალი გამოშვებული ფასიანი
ქაღალდების“ ბაზარი. ასეთ შემთხვევაში ფონდები მოიზიდება ახალი ფასიანი ქაღალ–
დების გაყიდვით და გადადინებით ძირითადი შემნახველიდან რეალური აქტივებში
ძირითად ინვესტორამდე.
ბაზარზე იყიდება და გაიყიდება არსებული ფასიანი
ახალი,
ქაღალდები. ტრანზაქციები უკვე არსებული ფასიანი ქაღალდებით არ იძლევა დამატებით
პირველად გამოშვებული
ფინანსურ საშუალებებს კაპიტალური ინვესტიციების დასაფინანსებლად (შენიშვნა:
ფასიანი ქაღალდები.
სურათზე 2.! არ არის ხაზი, რომელიც პირდაპირ დააკავშირებდა მეორად ბაზარს საინვესპირველად („ახალი
ტიციო სექტორთან). ანალოგი შეიძლება გაკეთდეს ავტომობილების ბაზარზე. ახალი მან–
გამოშვებების” ბაზარი).
ქანების გაყიდვა საშუალებას აძლევს მის მწარმოებლებს მიიღონ ფული მისი
წარმოებისთვის. ბაზარზე გამოყენებული მანქანების გაყიდვისას კი მწარმოებელი
- Money
- მოკლევადიანი.
27
ნაწილი 1. შესავალი g
ნსურ მენეჯმენტში
საინვესტიციო სექტორი|
ბიზნესი
მთავრობა
საოჯახო მეურნეობა
ფინანსური ბროკერები e ფინანსური შუამავლები
საინვესტიციო ბანკები
იპოთეკური ბანკები.
კომერციული ბანკები
—_—
დანაზოგების ინსტიტუტები
მეორადი ბაზარი
საფონდო ბირჟბი
ფასიანი ქაღალდების
ბირჟის გარეთ ბაზარი
(=T
სადაზღვევო კომპანიები
საპენსიო ფონდები
ფინანსური კომპანიები
ზიარი ფონდები
)
დანაზოგების სეძტორი.
საოჯახო მეურნეობ–. | —— —— ——
ბიზნესი
მთავრობა.
~— ისარი მიუთითებს ფულადი ნაკადების მიმართულებას (ფასიანი ქაღალდები
მიემართება საწინააღმდეგო მიმართულებით)
ფონდების ნაკადი
ეკონომიკაში.
მეორადი.ბაზარი –
Secondary market
= 9330
გამოყენებული,
მიმოქცევაში მყოფი,
ფასიანი ქაღალდების.
ბაზარი.
–---წყვეტილი ხაზი მიუთითებს, რომ ფინანსური შუამავლების კუთვნილი ფასიანი ქაღალდების
(მაგალითად, დანაზოგების ანგარიშებს ან სადაზღვევო პოლისებს) ნაკადების მოძრაობას
დანაზოგების სექტორისკენ.
დაიმახსოვრეთ: არ არსებობს პირდაპირი კავშირი საინვესტიციო სექტორსა და მეორად ბაზარს
შორის; ადრე გამოშვებული ფასიანი ქაღალდები, რომლებიც გაიყიდა მეორად ბაზარზე არ.
აწვდის ახალ ფინანსურ საშუალებებს ამ ფასიანი ქაღალდების ემიტენტებს.
არაფერს იღებს. ფასიანი ქაღალდების მეორადი ბაზარი არის „ნახმარი-მანქანების ბაზრო–
ბის“ მსგავსი, რადგან ავტომობილების ბაზრების არსებობა თქვენ გიადვილებთ
გადაწყვეტილების მიღებას, იყიდოთ ახალი მანქანა, რადგან ხელში გაქვთ მექანიზმი —
გაყიდოთ მანქანა, თუ იგი აღარ გენდომებათ. ამის მსგავსად, მეორადი ბაზრების არსებობა
ამხნევებს და სტიმულს აძლევს ახალი ფასიანი ქაღალდების მყიდველს. მეორადი ბაზრის
არსებობით ფინანსური საშუალებების მყიდველს სჯერა, რომ შეძლებს მათ გაყიდვას. ამგ–
ვარად, ფასიანი ქაღალდების საიმედო მეორადი ბაზრის არსებობა აძლიერებს პირველადი
ბაზრის ეფექტიანობას.
8% ფინანსური შუამავლები
ფინანსური ინსტიტუტები, რომლებიც
იღებენ ფულს დამზოგველებისგან/შემნახ'ველებისგან და იყენებენ
53 ფონდებს სესხების
გაცემისთვის და სხვა.
ფინანსური ინვესტიციებისთვის თავიანთი
სახელით. ესენი არიან.
კომერციული ბანკები,
შემნახველი ინსტიტუ'ტები, სადაზღვევო.
„კომპანიები, საპენსიო.
'ფონდები, ფინანსური.
კომპანიები და
საინვესტიციო ფონდები.
28
ფულის გადინება შემნახველებიდან რეალური აქტივებში ინვესტორებთან შეიძლება იყოს
პირდაპირი; თუ არსებობენ ფინანსური შუამავლები ეკონომიკაში, დინება შეიძლება იყოს
ასევე არაპირდაპირი. ფინანსური შუამავლები შეადგენენ ფინანსურ ინსტიტუტებს,
როგორებიც არიან კომერციული ბანკები, შემნახველი ინსტიტუტები, სადაზღვევო კომპანიები, საპენსიო ფონდები, ფინანსური კომპანიები და ზიარი ფონდები. ეს შუამავლები
ძირითადად არსებობენ მსესხებლებსა და გამსესხებლებს შორის, გადასცემენ რა პირდაპირ მოთხოვნას ირიბად. ფინანსური შუამავლები ყიდულობენ პირდაპირ (ან პირველად)
ფასიან ქაღალდებს და თავის რიგში, არაპირდაპირ გასაყიდად უშვებენ თავის საკუთარ
(მეორად) ფასიან ქაღალდებს საჯაროდ. მაგალითად, პირდაპირი ფასიანი ქაღალდი,
რომელსაც ყიდულობს შემნახველი და საკრედიტო ასოციაცია არის თავისთავად გირაო;
ხოლო წარმოშობილი მისი არაპირდაპირი მოთხოვნა არის შემნახველი ანგარიში ან სადეპოზიტო სერტიფიკატი. მეორე მხრივ, სადაზღვევო კომპანია ყიდულობს კორპორაციულ
ობლიგაციებს და უშვებს სიცოცხლის დაზღვევის პოლისებს,
2. ბიზნესი, გადასახადები და ფინანსური გარემო
ფინანსური შუამავლობა არის ორმხრივი პროცესი: შემნახველები ათავსებენ ფინანსურ
საშუალებებს ფინანსურ შუამავლებთან (ნაცვლად იმისა, რომ პირდაპირ იყიდონ აქციები
და ობლიგაციები) და საშუალებას აძლევენ შუამავლებს გაასესხონ ძირითად
ინვესტორებთან. ჩვენ ვფიქრობთ, რომ ფინანსური შუამავლები იძლევიან ბაზრის ეფექტიანობის ამაღლებას საშუალებას, ამცირებენ დანაკარგებს ან შესაძლო გართულებებს
ფინანსური მომსახურების მომხმარებლებისთვი ს.
ზოგიერთი დაწესებულება აკეთებს დიდი საშუალებების ინვესტირებას ბიზნესკომპანიების ფასიანი ქაღალდებში, ვიდრე სხვები. შემდეგომში ჩვენ დეტალურად
განვიხილავთ იმ დაწესებულებებს, რომლებიც ეწევიან კორპორაციული ფასიანი
ქაღალდების ყიდვა-გაყიდვას.
სადეპოზიტო ინსტიტუტები. კომერციული ბანკები წარმოადგენენ კომპანიების ბიზნესის
დაფინანსების მეტად მნიშვნელოვან წყაროებს. ბანკები მოიზიდავენ უვადო (საჩეკო) და
ვადიან (შემნახველ) დეპოზიტებს კერძო პირებისგან, კომპანიებისგან, მთავრობებისგან და
შემდეგ გასცემენ სესხებს და ინვესტიციებს. ბიზნესკომპანიებზე გაცემულ სესხებს შორის
არის სეზონური, მოკლევადიანი, საშუალოვადიანი ხუთ წლამდე და იპოთეკური სესხები.
საბანკო ფუნქციების შესრულების პარალელურად კომერციული ბანკები ზეგავლენას ახდენენ კომპანიების საქმიანობებზე თავიანთი სანდო დეპარტამენტების მეშვეობით, რომლებიც
აკეთებენ ინვესტიციებს კორპორაციულ ობლიგაციებში და აქციებში. ისინი ასევე გასცემენ
იპოთეკურ სესხებს კომპანიებზე და მართავენ საპენსიო ფონდებს,
სხვა სადეპოზიტო ინსტიტუტები მოიცავენ შემნახველ და საკრედიტო ასოციაციებს,
ზიარ შემნახველ ბანკებს და საკრედიტო კავშირებს. ეს ინსტიტუტები ძირითადად
ურთიერთობენ კერძო პირებთან ერთად, იღებენ მათგან დანაზოგებს და გასცემენ სესხებს
უძრავი ქონების შესაძენად და სხვა სამომხმარებლო მიზნებისთვის.
სადაზღვევო კომპანიები. არსებობს ორი სახის სადაზღვევო კომპანია: საკუთრების და
სიცოცხლის დაზღვევის კომპანიები. პერიოდული გადახდების სანაცვლოდ მათ, ვისაც
ისინი აზღვევენ, უზრუნველყოფენ ანაზღაურებით უბედური შემთხვევისას. ფინანსური
საშუალებების მიღების საფუძველზე პრემიალური გადახდის სახით, სადაზღვევო კომპანიები აყალიბებენ თავიანთ რეზერვებს და აკეთებენ მათი კაპიტალის ნაწილის ინვესტიციას ფინანსურ აქტივებში.
კომპანიების სადაზღვევო მომსახურება მოიცავს: ხანძარს, ქურდობას, ავტომობილების
ავარიას და მსგავს – არასასიამოვნო შემთხვევებს. რადგან ასეთი კომპანიები გადასახადებს იხდიან კორპორაციული გადასახადის სრული განაკვეთით, ისინი ფინანსური
საშუალებების მნიშვნელოვანი ნაწილის ინვენსტირებას ახდენენ მუნიციპალურ ობლიგაციებში, რომლიდანაც პროცენტული შემოსავალი არ ექვემდებარება გადასახადებს. მცირე
ინვესტირებას კორპორაციულ აქციებსა და ობლიგაციებში.
კომპანიები, რომლებიც სიცოცხლის დაზღვევას სთავაზობენ კლიენტებს, უზრუნველ–
ყოფენ დაზღვევას გარდაცვალების შემთხვევაში. რადგან ადამიანების მნიშვნელოვანი
ჯგუფის დაღუპვის გათვალისწინება სრულიად შესაძლებელია, ამ კომპანიებს აქვთ
შესაძლებლობა გააკეთონ თავიანთი საშუალებების ინვესტირება გრძელვადიან ფასიან ქა–
ღალდებში. ამას გარდა, ამ დაწესებულებების შემოსავალი ხშირად თავისუფლდება გადასახადებისგან განსაზღვრული დროის განმავლობაში რეზერვების ჩამოყალიბებისათვის.
ასეთ ვითარებაში, ისინი ისწრაფვიან ისეთი ინვესტიციებისკენ, რომლებიც ექვემდებარება
დაბეგვრას და მოგება უფრო მეტი იქნება, ვიდრე მუნიციპალური ობლიგაციებიდან, რომლებიც არ ექვემდებარებიან დაბეგვრას. შედეგად კომპანიები, რომლებიც აზღვევენ სიცოცხლეს, მნიშვნელოვანი საშუალებების ინვესტირებას ახორცილებენ კორპორაციულ
ობლიგაციებში. დიდი მნიშვნელობა აქვს ასევე იპოთეკურ კრედიტებს, რომელთა ნაწილის
მომხმარებლები არიან კომპანიები.
სხვა ფინანსური შუამავლები. საპენსიო ფონდები შექმნილია კერძო პირების შემოსავლების უზრუნველსაყოფად მათი პენსიაში გასვლის შემდეგ. შრომისუნარიანობის
ასაკში მომუშავეები, ისევე როგორც მათი ხელმძღვანელები, ჩვეულებრივ, ფინანსური
საშუალებების განსაზღვრულ ნაწილს ათავსებენ ამ ფონდებში. საპენსიო ფონდები
აკეთებენ ამ შენატანების ინვესტირებას და პერიოდულად უხდიან დაგროვილ თანხებს
პენსიონერ მუშაკებს ან უზრუნველყოფენ მათ ყოველწლიური სესხით. დაგროვების
პერიოდში ფონდებში გადახდილი ფული არ იბეგრება. პენსიების გადახდის დროს პენსიონერები იხდიან შესაბამის გადასახადებს. კომერციული ბანკები თავიანთი სანდო
29
დეპარტამენტების მეშვეობით და სადაზლვევო კომპანიები სთავაზობენ საპენსიო
ფონდებს ფედერალური მთავრობის, ადგილობრივი მთავრობის და რამდენიმე
არასადაზღვევო ორგანიზაციის . მსგავსად. მათი ვალდებულებების გრძელვადიანი
ბუნების გამო საპენსიო ფონდებს შეუძლიათ გააკეთონ ინვესტირება გრძელვადიან
აქციებში. შედეგად, ისინი აკეთებენ მნიშვნელოვანი საშუალებების ინვესტიციებს კორპორაციულ აქციებში და ობლიგაციებში. ფაქტობრივად საპენსიო ფონდები არიან
უმსხვილესი ინსტიტუციური ინვესტორები კორპორაციულ აქციებში.
ზიარი საინვესტიციო ფონდები ასევე ახდენენ მნიშვნელოვან ინვესტირებას კორპორაციულ აქციებსა და ობლიგაციებში. ეს ფონდები იღებენ ფულს კერძო პირებისგან და
აბანდებენ სხვადასხვა ტიპის ფინანსურ აქტივებში. ზიარი ფონდი დაკავშირებულია ამა თუ
იმ მმართველ კომპანიასთან, რომელსაც ფონდი უხდის განსაზღვრულ საკომისიოს
(ხშირად მთლიანი აქტივების 0,5% წლიურად) აქტივების მართვის პროფესიული
მომსახურებისთვის. თითოეული ინდივიდი ფლობს ზიარი ფონდის განსაზღვრულ პროცენტს, რომელიც დამოკიდებულია ამ პირის საწყის კაპიტალდაბანდებაზე. კერძო პირს
შეუძლია ნებისმიერ დროს მიყიდოს საინვესტიციო ფონდს მისი კუთვნილი აქციები, რომლის შესყიდვაზეც ფონდი არის ვალდებული. მაშინ, როდესაც ბევრი ზიარი ფონდი აკეთებს
ფინანსური საშუალებების ინვესტირებას მხოლოდ ჩვეულებრივ აქციებში, სხვები სპეციალიზდებიან კორპორაციულ ობლიგაციებში კაპიტალდაბანდებებში –– ფულის ბაზრის
ისეთ ინსტრუმენტებში, რომლებიც მოიცავს კორპორაციების მიერ გამოშვებულ კომერციულ ვექსელებს ან მუნიციპალურ ფასიან ქაღალდებს. სხვადასხვა ფასიანი ქაღალდების
ფონდებს აქვთ განსხვავებული ინვესტირების სტრატეგია, რომელიც იცვლება მოგების,
აქციონერების უსაფრთხოების, ზრდის ზედმეტად აგრესიული მისწრაფების მიზნების
მიხედვით. ნებისმიერ შემთხვევაში კერძო პირი თავის განკარგულებაში იღებს ფინანსური
აქტივების დივერსიფიცირებულ პორტფელს, რომელიც იმართება პროფესიონალების
მიერ. სამწუხაროდ, არ არის იმის მოწმობა, რომ ასეთ მართვას იგი მიჰყავს სტაბილურად
მაღალ შედეგებამდე.
ფინანსური კომპანიები გასცემენ სამომხმარებლო და კომრეციულ უზრუნველყოფილ
სესხებს. ეს კომპანიები მოიზიდავენ კაპიტალს აქციების გამოშვებით, ასევე ფულის
გასესხებით –– რომელთაგან ზოგი არის გრძელვადიანი, მაგრამ უმეტესი წილი კომერცი–
ული ბანკებიდან მოდის.
L# . ფინანსური ბროკერები
ფინანსური ინსტიტუტი,
რომელიც
ხელშეკრულების
'თანხმად (ფიქსირებულ
ფასში, ფიქსირებულ
დროს) ყიდულობს ახალ.
ფასიან ქაღალდებს.
შემდგომში გასაყიდად.
anker ი ინსტიტუტი,
რომელიც ყიდულობს.
'დაგირავებულ ნივთებს.
შემდგომში გასაყიდად.
30
ზოგიერთი ფინანსური ინსტიტუტი ახორციელებს აუცილებელ საბროკერო ფუნქციას. როდესაც ბროკერები ერთმანეთს ახვედრებენ ფონდების მაძიებლებს და დანაზოგების
მფლობელებს. ისინი არ ახორციელებენ პირდაპირ გასესხებას, არამედ მოქმედებენ როგორც
შუამავლები.
საინვესტიციო ბანკირები არიან შუამავლები, ჩართული კორპორაციული ობლიგაციების და აქციების გაყიდვაში როდესაც კომპანია გადაწყვეტს ფინანსური
საშუალებების მოზიდვას, საინვესტიციო ბანკირი ხშირად ყიდულობს ყველა გამოშვებულ
აქციას (მთლიანად) და შემდეგ ყიდის მათ ინვესტორებზე (ცალობით). საინვესტიციო
ბანკირები უფრო ეფექტიანად ახვედრებენ ფონდების მფლობელებს მათ, ვისაც სჭირდება
ფინანსური საშუალებები, ვიდრე ამის გაკეთებას შეძლებს ემიტენტი კომპანია. ამ
მომსახურებისთვის საინვესტიციო ბანკები იღებენ საფასურს განსხვავებული ფორმით
აქციების საჯაროდ გაყიდვით მიღებული თანხებისა და კომპანიებისთვის გადახდილი
თანხებიდან. საინვესტიციო ბანკირების როლზე უფრო მეტი იქნება ნათქვამი მე-7
ნაწილში, როდესაც განვიხილავთ გრძელვადიან დაფინანსებას.
იპოთეკური ბანკირები ჩართულნი არიან იპოთეკის მიღებასა და განთავსებაში.
იპოთეკურ სესხებს იღებენ როგორც კერძო პირები და კომპანიები, ან უფრო მეტად,
სამშენებლო კომპანიები და უძრავი ქონების სააგენტოები. თავის მხრივ, იპოთეკური
ბანკირი განსაზღვრავს ინსტიტუციურ და სხვა ინვესტორების ადგილებს იპოთეკური
სესხებისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ იპოთეკური ბანკირები ჩვეულებრივად დიდი ხნით
არ ფლობენ იპოთეკურ სესხებს თავიანთ საკუთარ პორტფელებში, ისინი ემსახურებიან
იპოთეკურ სესხებს საბოლოო ინვესტორებისთვის. ეს დაკავშირებულია გადასახადების
მიღებასთან და იმ პრობლემების გადაწყვეტასთან, რომლებიც ეხება გადაუხდელ დებიტორულ ვალდებულებებს და სწორედ ამ მომსახურებისთვის იღებენ საკომისიოს.
2. ბიზნესი, გადასახადები და ფინანსური გარემო.
MM მეორადი ბაზარი
ფასიანი ქაღალდების საფონდო ბირჟები და სავაჭრო ადგილები ფინანსურ სისტემას ეხმარებიან
სწორად ფუნქციონირებაში. უკვე გამოცემული ფინანსური აქტივების შეძენა და გაყიდვა წარ–
მოებს მეორად ბაზარზე. ტრანზაქციები ამ ბაზარზე არ ზრდის გამოშვებული ფასიანი
ქაღალდების საერთო სიდიდეს, თუმცა მეორადი ბაზრის არსებობა ზრდის ფინანსური აქტივების
ლიკვიდურობას და შედეგად ეხმარება ფასიანი ქაღალდების პირველად ბაზარს ფუნქციონირებაში. ამასთან დაკავშირებით, ისეთი ორგანიზაციული ბირჟები როგორიცაა, ნიუ-იორკის
საფონდო ბირჟა, ამერიკული საფონდო ბირჟა და ნიუ-იორკის ობლიგაციების ბირჟა, არიან ის
ინსტიტუტები, რომლებშიც შედიან შესაბამისი ფასიანი ქაღალდების მყიდველები და გამყიდველები. ბირჟაზე ფასი განისაზღვრება ბირჟაზე მოთხოვნა-მიწოდების საფუძველზე.
ამას გარდა, ფასიანი ქაღალდების ბირჟის გარე ბაზარი (over-the-counter (OTC) market serves)
ემსახურება მეორად ბაზარს, იმ აქციებისა და ობლიგაციებისთვის, რომლებმაც ვერ ან არ გაიარეს
ბირჟაზე რეგისტრაცია, და ზოგიერთი განსახვავებული კომპანიის ბირჟაზე რეგისტრირებულ
აქციების ყიდვა გაყიდვას. ბროკერები და დილერები მზად არიან შეიძინონ და გაყიდონ ფასიანი
ქაღალდები ქვოტირებული ფასით. კორპორაციული ობლიგაციების და მუდმივად მზარდი აქციების
რაოდენობის უმეტესობა იყიდება და შეიძინება არა ორგანიზებულ ბირჟაზე, არამედ ფასიანი
ქაღალდების ბირჟის გარე ბაზარზე. ფასიანი ქაღალდების ბირჟის გარე ბაზარი გახდა ძალზედ
მექანიზირებული, სადაც ბაზრის მონაწილეები ერთმანეთთან დაკავშირებულნი არიან სატელეკომუნიკაციო ქსელით. მათ არ უხდებათ შეკრება ერთ განსაზღვრულ ადგილას, როგორც ეს
ჩვეულებრივ ხდება ორგანიზებულ ბირჟაზე. ფასიანი ქაღალდების დილერების ეროვნული ასო–
ციაციის ავტომატიზირებული კვოტაციის მომსახურება (NASDAQQ, წარმოითქმის „ნაზდაქ“)
უზრუნველყოფს ამ ქსელის მუშაობას და ფასების კვოტირება ხდება წამიერად. იყო დრო, როდესაც
საკუთარი აქციების რეგისტრაცია რომელიმე წამყვან ბირჟაზე იყო ნებისმიერი კომპანიისთვის
პრესტიჟის საკითხი, ბევრ შემთხვევაში კი აუცილებელი. ელექტრონულმა ეპოქამ კი ეს შეცვალა.
ბევრ კომპანიას ახლა ურჩევნია ივაჭროს თავისი აქციებით ფასიანი ქაღალდების ბირჟის გარე
ბაზარზე, მიუხედავად იმისა, რომ მათ შეუძლიათ დაარეგისტრირონ აქციები რომელიმე სოლიდურ
ბირჟაზე. უბრალოდ მათ სჯერათ, რომ ბირჟის გარეთ ფასიანი ქაღალდების ბაზრის მომსახურების
გამოყენება მათთვის უკეთეს შედეგს უზრუნველყოფს,
მიუხედავად მთელი რიგი სხვა ფინანსური ინსტიტუტების არსებობისა, ჩვენ განვიხილეთ
მხოლოდ ისინი, რომლებიც ურთიერთქმედებენ კომპანიებთან. ამ წიგნში, შემდგომი საკითხების
განხილვისას, თქვენ უკეთესად გაეცნობით ზემოაღნიშნულ ფინანსურ ინსტიტუტებს.
მათლი ფოული არის მსოფლიოს პირველი online საინგესტიციო საგანმანათლებლო ინტერნეტგვერდი
ოL
მისი მისია არის „გაანათლოს, გაართოს და გაამდიდროს“ მკითხველი.
დამფუძნებლებმა ძმებმა, დავიდ და ტომ გარდნერებმა, გამოაქვეყნეს რამდენიმე ბეტსელერი
VMVMV.
I CCI.CC Iი
წიგნი, შექმნეს ყოველკვირეული ეროვნული სინდიკატური საგაზეთო პროგრამა „ფოულ“
(გამოიცა 150-ზე მეტი გვერდი) და რადიო შოუ (რომელიც გადაიცემა 100 რეგიონში)..
მათლი ფოულის პერიოდულად უსვავენ კითხვებს, რომლებსაც იგი პასუხობს თავის
საგაზეთო პროგრამაში ან ვებ-გვერდზე, აი, ერთი მათგანი . . .
s არის ბირჟის გარე ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე
გამოშვებული ფასიანი ქაღალდები (OTC)?
ოფიციალურაღ შექმნილია „რეგისტარციის გარეშე"
მაგრამ დღეს უფრო მიესადაგება გამოთქმას
„კომპიუტერით". დიდი ხნის წინ რომ შეგეძინათ 5 გაგეყიდათ ის ფასიანი ქაღალდები, რომლებიც ბირჟაზე არ
იყიდებოდა, თქვენ უნდა მოგეხმოთ ბროკერი. იგი მოუხმობდა სხვა ბროკერს და ივაჭრებდა ტელეფონით, რაც
იყო საშინლად არაეფექტიანი სისტემა. 1971 წელს დაფუძნდა ნაზდაქი, მოხდა ავტომატიზირებული სისტემის
შეთავაზება მომხმარებლისთვის. მოულოდნელად აღმოჩნდა უფრო ადვილი თქვენს შეთანხმებაზე საუკეთესო
ფასის მიღება და შესაძლებელი გახდა სავაჭრო მოქმედე–
ბის გაკონტროლება.
ფასიანი ქაღალდები, რომლებიც ჩამოთვლილია ბირწყარო: The Mo
ჟებზე, იყიდება პირისპირ ერთ ადგილას საბირჟო განყო–
ფილებებში (“იI6". ყველა სხვა ფასიანი ქაღალდი არის,
ბირჟის გარე ბაზარზე, რომლებსაც ჰქვია OTC ფასიანი.
ქაღალდები, რომელთა ყიდვა-გაყიდვა შესაძლებელია.
დილერებს შორის ელექტრონული ქსელის მეშვეობით
ქვეყნის მასშტაბით. ნაზდაქის ბაზარი არის ძირითადი OTC
სისტემა აშშ-ში, რომელიც მოიცავს 5,500 კომპანიას. მასში.
შედის როგორც ახლად შექმნილი უცნობი საწარმოები,
ასევე ისეთი უდიდესი კომპანიები, როგორებიც არიან
მაიკროსოფთი და ინტელი. ათასობით OTC კომპანია, რომლებიც არ შეესაბამება ნაზდაქის მოთხოვნებს, ვაჭრობს.
დამოუკიდებლად, ხშირად მათი ფასები სახელდება დღეში
ერთხელ „ვარდისფერი წარწერით". ამ კომპანიების შესახებ ადვილია მცირე ინფორმაციის მიღება და ესენი არიან
ჩვეულებრივად იაფი ფასიანი ქაღალდების მქონე კომპანიები, ამბობს ფოული.
ა0 permission of The Motley Fool
31
C
ფასიანი ქაღალდის მოსა–
ლოდნელი სარგებელი,
მაღალი რისკის მქონეს.
აქვს მაღალი სარგებელი.
მოსალოდნელი სარგებელი %
ნაწილი 1. შესავალი ფინანსუ!
“ სპეკულაციური ჩვეულებრივი აქციები.
რონსერვატიული ჩვეულებრივი აქციები.
4 პრივილეგირებული აქციები.
« საშუალო ხარისხის კორპორაციული ობლიგაციები.
რ ინვესტიციური ხარისხის კორპორაციული ობლიგაციები:
” გრძელვადიანი სახელმწიფო ობლიგაციები.
პირველი კლასის კომერციული ვექსელიები
აშშ-ს ხაზინის ვექსელები (ურისკო ფასიანი ქაღალდები)
რისკი
B ფონდების განთავსება და სარგებლის განაკვეთი
დეფოლტი - Default–
ფულადი საშუალებების განაწილება ეკონომიკაში ხორციელდება, პირველ რიგში, მათი
ფასის საფუძველზე, რაც არის მოსალოდნელი შემოსავლის, სარგებლის პირობები.
ეკონომიკურმა ერთეულებმა, რომლებსაც სჭირდებათ ფინანსური საშუალებები, სხვებს
უნდა შესთავაზონ მაღალი ფასი მათი გამოყენებისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ განაწ–
ილების პროცესზე ზეგავლენას ახდენს კაპიტალის ნორმირება, სამთავრობო შეზღუდვები
და ინსტიტუციური მოთხოვნები, მოსალოდნელი შემოსავლი შეადგენს ძირითად
მექანიზმს, რომლის მეშვეობითაც მიიღწევა მოთხოვნისა და მიწოდების დაბალანსება
კონკრეტული ფინანსური ინსტრუმენტისთვის სხვადასხვა ფინანსურ ბაზარზე. თუ რისკის
დონე უცვლელია, ფინანსური საშუალების გამოყენებაზე უფლებას იღებენ ეკონომიკური
ერთეულები, რომლებიც მზად არიან გადაიხადონ ყველაზე მაღალი მოსალოდნელი სარგებლის განაკვეთი, ფინანსურ საშუალებების გამოყენებისთვის. თუ ადამიანები მოიქცევიან
რაციონალურად, ეკონომიკურ ერთეულებს, რომლებიც სთავაზობენ უმაღლეს ფასებს,
ექნებათ ყველაზე მაღალი საინვესტიციო შესაძლებლობა. შედეგად დანაზოგების
გადადინება მოხდება ყველაზე ეფექტიანი გამოყენებისკენ.
აუცილებელია აღვნიშნოთ, რომ ეკონომიკაში დანაზოგების განაწილების პროცესი
ხორციელდება არა მარტო მოსალოდნელი მოგების საფუძველზე, არამედ რისკის
საფუძველზეც. სხვადასხვა ფინანსურ ინსტრუმენტს აქვთ რისკის სხვადასხვა დონე. ამ
ფინანსურმა ინსტრუმენტებმა რომ შეძლონ ფინანსური საშუალებების მიწოდება, მათ
უნდა უზრუნველყონ სხვადასხვა მოსალოდნელი სარგებლის განაკვეთით ფონდების
მიწოდება. სურათი 2.2 უჩვენებს საბაზრო ალტერნატივებს ფასიანი ქაღალდების რისკსა
და სარგებლის განაკვეთს შორის – ეს ნიშნავს იმას, რომ, რაც მაღალია აქციის რისკი, მით
მაღალია მოსალოდნელი სარგებლის განაკვეთი, რაც უნდა შეეთავაზოს ინვესტორს. თუ
ყველა აქციას აქვს ერთნაირი რისკი, მათ უნდა შესთავაზონ ერთნაირი მოსალოდნელი
სარგებლის განაკვეთი საბაზრო წონასწორობის პირობებში. დეფოლტის რისკის, მომგებიანობის, სიმწიფის ვადის, გადასახადის გადახდისუნარიანობის და განსაზღვრული
არჩევანის პირობების განსხვავების გამო სხვადასხვა ინსტრუმენტი იძლევა რისკის
სხვადასხვა ხარისხს და აძლევს სხვადასხვა მოსალოდნელ სარგებელს ინვესტორს.
ნებისმიერ ფინანსურ ოპერაციებს თან ახლავს გარკვეული რისკი, მათ შორის ყველაზე
ფინანსური კონტრაქტის
მნიშვნელოვანი დეფოლტის რისკია. შესაძლებელია, რომ მსესხებელმა არ გადაიხადოს
გადაიხადოს ვალის თავნი
ან სარგებელი/პროცენტი.
დამატებით პრემიალურ განაკვეთს ამ რისკისთვის. რაც მეტია მოლოდინი, რომ მსესხე–
ბელი აღმოჩნდება დეფოლტის სიტუაციაში, მით მეტია დეფოლტის რისკი და მოთხოვნილი
სარგებელი ბაზრის მიერ. ხაზინის ფასიანი ქაღალდები, ჩვეულებრივ განიხილება როგორც
დეფოლტისგან თავისუფალი, რისკი და შემოსავალი შეფასებულია მათთან დამოკიდებულებაში. რაც დიდია ემიტენტის დეფოლტის რისკი, მით მეტია ამ აქციის მოსალოდ'ნელი სარგებელი ან აქციიდან ამონაგები, თუ ყველა სხვა პირობა არის იგივე'.
პირობების შესრულების _ ძირითადი თანხა, თავნი ან პროცენტი, სარგებელი მასზე. იმ ფასიან ქაღალდებში თავისი
ლითად უუნარობა.
კაპიტალის ჩადებით, რომლებსაც ახასიათებთ დეფოლტის რისკი, ინვესტორები ითხოვენ
'ჩფასიანი ქაღალდის შემოსავლიანობაზე, დეფოლტის რისკის ზეგავლენის შესახებ, უფრო დეტალური განხილვა, ასევე სხვადასხვა ემპირიული სწავლის შესახებ ნახეთ ვან ჰორნის წიგნში, ფინანსური საბაზრო
განაკვეთები და ნაკადები, თავი 8. ამ წიგნში არის აგრეთვე ფასიანი ქაღალდების სხვა აუციელებელი
მახასიათებლების ანალიზი, რომლებიც ზეგავლენას ახდენენ მოსალოდნელი მოგების სიდიდეზე.
32
საინვესტიციო.
სააგენტოების
ტიი საუკეთესო ხარისხი
ტი მაღალი ხარისხი
რეიტინგი
8იი საშუალო დონე
მი ფლობს სპეკულაციურ ელემენტებს
8
ძირითადად აკლია სასურველი
ინვესტიციის ხასიათი.
Cი ემიტენტის ცუდი მდგომარეობა –
·
უმაღლესი დონე
მაღალი დონე
საშუალოზე მაღალი დონე.
შესაძლო დეფოლტი
C
ძლიერ სპეკულაციური –
ხშირად არის დეფოლტში
C
უმდაბლესი დონე
საშუალოზე მაღალი დონე.
8
საშუალო დონე
სპეკულაციური
ძლიერ სპეკულაციური:
CლC0C ღიად სპეკულაციური
C
დარეზერვებული მომგებიანი
ობლიგაციებისთვის, რომლიდანაც
პროცენტები არ გადაიხდება.
D
დეფოლტში
დონეს“; წყვეტილი ხაზის ქვეშ განთავსებული კატეგორიები რეზერვირებულია საინვესტიციო.
ხარისხზე დაბლა არსებული აქციებისთვის.
ჩვეულებრივი ინვესტორისთვის დეფოლტის რისკი არ ფასდება პირდაპირ, არამედ
მთავარი ხარისხის მიმნიჭებელი სააგენტოების მიერ, Moody’s Investors Service და Standard
& Poor’s, მინიჭებული ფასიანი ქაღალდების საინვესტიციო ხარისხის რეიტინგით.
ეს საინვესტიციო სააგენტოები მიანიჭებენ და გამოაქვეყნებენ ხარისხის ასოებით
შეფასებას, რასაც შემდეგ იყენებენ ინვესტორები. რეიტინგის დროს სააგენტოები
ცდილობენ დააჯგუფონ ფასიანი ქაღალდები დეფოლტის სავარაუდო მოსალოდნელობის
მიხედვით. ამ ორი სააგენტოს მიერ გამოყენებული რეიტინგი წარმოდგენილია 2.2
ცხრილში. უმაღლესი კლასის ფასიან ქაღალდებს, რომელთა დეფოლტის რისკი არის
ძალიან დაბალი, მინიჭებული აქვთ სამი #-ს ნიშანი.
ზემოაღნიშნული ოთხი კატეგორიის ფასიან ქაღალდებს რეიტინგი (M00ძ0V-სთვის AaaBag; Standard და Poor-abongab AAA-BBB) მიენიჭებათ როგორც „საინვესტიციო დონის"
(ლიკვი;
Marketability (or liquidity)
– ფასიანი ქაღალდების.
ლიკვიდურობა (ადვილად
გასაყიდი). ფასიანი.
ქაღალდების
მნიშვნელოვანი
რაოდენობის გაყიდვის.
შესაძლებლობა მოკლე.
დროში, მეორად ბაზარზე.
მნიშვნელოვანი
ფასდათმობის გარეშე.
~ Mინიც =
ფასიანი ქაღალდების.
სიცოცხლისუნარიანობა,
დროის ხანგრძლივობა,
სანამ ფასიანი ქაღალდის
თავნი გასანაღდებელი.
გახდება.
ფასიან ქაღალდებს, ანუ ეს ფასიანი ქაღალდები რეკომენდებულია ინვესტორებისთვის
შესაძენად. ეს ტერმინი გამოიყენება მარეგულირებელი სააგენტოების მიერ იმ აქციების
აღნიშვნისთვის, რომლებიც არიან გამოსადეგი ფინანსური ინსტიტუტების მიერ
ინვესტიციებისთვის, როგორებიც არიან კომერციული ბანკები და სადაზღვევო კომპანიები, მაღლა მყოფი ოთხი კატეგორიის აქციების დაბლა არსებული ფასიანი ქაღალდები
ხასიათდებიან, როგორც „სპეკულაციური დონის აქციები". ამ აქციებზე შეზღუდული
ინსტიტუციური მოთხოვნის და მათი მაღალი დეფოლტის რისკის გამო ამ აქციებმა უნდა
შესთავაზონ ძალიან მაღალი მოსალოდნელი სარგებელი, ვიდრე საინვესტიციო დონის
აქციებმა.
ფასიანი ქაღალდის მარკეტუნარიანობა (ან ლიკვიდურობა) დამოკიდებულია იმაზე, თუ
რამდენად სწარაფად და უდანაკარგოდ შეიძლება მისი კონვერტირება ნაღდ ფულში. მისი
შეფასებისთვის ორი საზომი გამოიყენება: რეალიზაციის ფასი და გასაყიდად საჭირო
დრო. ეს ორი მაჩვენებელი ურთიერთდაკავშირებულია, რადგან ხშირად შესაძლებელია
აქტივი გაიყიდოს დროის მოკლე პერიოდში იაფად, ანუ მნიშვნელოვანი ფასდათმობით.
ფინანსური ინსტრუმენტებისთვის ლიკვიდურობა ფასდება აქციების მნიშვნელოვანი
მოცულობის გაყიდვის შესაძლებლობით დროის მოკლე პერიოდში მნიშვნელოვანი
ფასდათმობის გარეშე. რაც მეტია აქციის ლიკვიდურობა, მით მეტია შესაძლებლობა,
მოხდეს მსხვილი ტრანზაქცია კვოტირებულ ფასთან ახლოს. ძირითადად, რაც დაბალია
აქციის ლიკვიდურობა, მით დიდია ინვესტორისთვის მისი დათმობის შანსი. ამგვარად,
მომგებიანობის განსხვავება სხვადასხვა ფასიან ქაღალდებს შორის მსგავსი სიმწიფის
ვადით, გამოწვეულია არა მარტო დეფოლტის რისკით, არამედ ასევე განსხვავებული
ლიკვიდურობით.
სიმწიფე. შეიძლება თუ არა ფასიანმა ქაღალდებმა, რომლებსაც აქვთ მსგავსი დეფოლტის
რისკი, ლიკვიდურობა და დაბეგვრის სტატუსი, ინვესტორი უზრუნველყონ სხვადასხვა.
ამონაგებით და რატომ? პასუხი დამოკიდებულია დროის ფაქტორზე. ფასიან ქაღალდების
სიმწიფის პერიოდს შეუძლია იქონიოს ძლიერი ზეგავლენა მის მოსალოდნელ ამონაგებზე.
33
ნაწილი 1. შესავალი.ფინანსურ მენეჯმენტში
სარგებლის განაკვეთის
დროითი სტრუქტურა –
უ
ructure of interest
Fates – დამოკიდე–.
ბულება ფასიანი.
ქაღალდის სიმწიფესა.
და სარგებლის
'განაკვთის, მისი.
გადახდის პერიოდუ–
ლობას შორის.
სარგებლის მრუდი –
VIII0 curve - ფასიანი
„ქაღალდის ამონგებსა.
და სიმწიფის პერიოდს
შორის დამოკიდებულების გრაფიკი.
კონკრეტული ფასიანი
ქაღალდისთვის,
ურთიერთკავშირს ფასიანი ქაღალდის ამონაგებს და სიმწიფის ვადას შორის, ეწოდება
სარგებლის განაკვეთის დროითი სტრუქტურა. ამ დამოკიდებულების გრაფიკული წარმოდგენა დეფოლტისგან თავისუფალი ხაზინის ფასიანი ქაღალდებისთვის ნაჩვენებია 2.3
სურათზე. სიმწიფის ვადა აღნიშნულია ჰორიზონტალური ხაზით, ამონაგები – ვერტიკალური ხაზით, და მათი დამოკიდებულების გრაფიკული წარმოსახვა კი – სარგებლის
მრუდია, რომელიც გამოკვლევისთვისაა გამოსადეგი.
სარგებლის მრუდი ასახავს დადებით (დახრის დადებითი კუთხით), პირდაპირპროპორციულ დამოკიდებულებას — საიდანაც ჩანს, რომ მოკლევადიან პერიოდში მიღებული
სარგებელი ნაკლებია გრძელვადიან პერიოდში მიღებულ სარგებელზე. ეკონომისტების
უმრავლესობა ფასიანი ქაღალდების სარგებლის დადებითი დახრილობისკენ ტენდენციას
ხსნიან იმით, რომ ინვესტიციები გრძელვადიან ფასიან ქაღალდებში დაკავშირებულია
მაღალ რისკებთან, ვიდრე მოკლევადიან ფასიან ქაღალდებში.
საზოგადოდ, რაც დიდია სიმწიფის პერიოდი, მით მეტია რისკის ცვლილება ფასიანი
ქაღალდის საბაზრო ღირებულებაში. შედეგად, ინვესტორებს სჭირდებათ რისკის
ანაზღაურება, რომ მათ თავიანთი ინვესტიციები ჩადონ გრძელვადიან ფასიან ქაღალდებში. მხოლოდ იმ შემთხვევებში, როცა მოსალოდნელია პროცენტული განაკვეთების
მნიშვნელოვანი დაცემა, ინვესტორები მზად არიან ჩადონ თავიანთი კაპიტალი
გრძელვადიან, ნაკლებამონაგების მქონე ფასიან ქაღალდებში, ვიდრე მოკლე და საშუალო–
ვადიან ფასიან ქაღალდებში.
დაბეგვრა. კიდევ ერთი ფაქტორი, რომელიც ზეგავლენას ახდენს სარგებელზე, არის
არათანაბარი დაბეგვრის ზეგავლენა. ყველაზე მნიშვნელოვანი და ერთადერთი
გადასახადი, რომელსაც ჩვენ აქ განვიხილავთ, არის საშემოსავლო გადასახადი. ყველა
კატეგორიის ფასიანი ქაღალდების პროცენტული შემოსავალი — სარგებელი ექვემდებარება დაბეგვრას გადასახადის გადამხდელი ინვესტორებისთვის. პროცენტული
შემოსავალი შტატის და ადგილობრივი მთავრობის ფასიანი ქაღალდებიდან არ ექვემდე–
ბარება დაბეგრას. ამიტომ ისინი ბაზარზე იყიდება ნაკლები სარგებლის პირობებით, ვიდრე
ხაზინის და კორპორაციული ფასიანი ქაღალდები სიმწიფის იმავე პერიოდით. კორპორაციებისთვის, რომლებიც ახორციელებენ თავიანთ საქმიანობას აშშ-ში და იხდიან
საშემოსავლო გადასახადს, ამონაგებზე ხაზინის ფასიანი ქაღალდებიდან გათავისუფლებულია შტატის გადასახადებისგან. შედეგად, ასეთი ფასიანი ქაღალდები შეიძლება
ფლობდნენ განსაზღვრულ უპირატესობებს იმ დებიტორულ ფასიან ქაღალდებთან
შედარებით, რომლებიც გამოშვებულია კორპორაციების ან ბანკების მიერ, რადგან მათგან
მიღებული სარგებელი მთლიანად ექვემდებარება გადასახადებს შტატის დონეზე. ახლან–
დელი კანონით ნებისმიერი ფასიანი ქაღალდის გაყიდვიდან მიღებული კაპიტალის ზრდა
ექვემდებარება გადასახადებს ჩვეულებრივი განაკვეთით კორპორაციებისთვის ან მაქსი–
მალური 35% განაკვეთით.
თ
თთ
ხაზინის ფასიანი.
ქაღალდების სიმწიფის.
პერიოდსა და
სარგებელს შორის
სარგებელი
%
©
11
დამოკიდებულების
მრუდი.
9
L
ჩ
ჩ
ჩ
”
ი
5
10
15
20
25
30
სიმწიფის პერიოდი
34
2. ბიზნესი, გადასახადები და ფინანსური გარემო
ინფლაცია – Inflation ~
საქონელზე და.
მომსახურებაზე ფასის
საშუალო დონის ზრდის.
პროცესი.
ოფციონის პირობები. უნდა გავითვალისწინოთ ასევე, შეიცავს თუ არა ფასიანი ქაღალდი
რაიმე ოფციონს, როგორიც არის კონვერსიის უპირატესობა ან ვარანტები, რომელიც
უფლებას აძლევს' ინვესტორს მიიღოს ჩვეულებრივი აქცია. სხვა ოფციონი მოიცავს
ფასიანი ქაღალდის ვადამდელ შესყიდვას, რომელიც ნებას რთავს კომპანიას ვადაზე ადრე
გამოისყიდოს თავისი ობლიგაციები პერიოდულად ნაღდი ფულის გადახდით ან იყიდოს
ობლიგაციები მეორად ბაზარზე. თუ ინვესტორები იღებენ ოფციონებს, ემიტენტ-კომპანიებს უნდა ჰქონდეთ შესაძლებლობა მოიზიდონ საშუალებები დაბალი პროცენტული
განაკვეთით, და პირიქით, თუ კომპანია-ემიტენტს გააჩნია ოფცია, როგორიც არის ფასიანი
ქაღალდის ვადამდელი გამოსყიდვა, ინვესტორებმა უნდა მიიღონ კომპენსაცია რაც
შეიძლება მაღალი მომგებიანობით. საკმარისად რთულია შეფასების პრინციპები,
რომელიც ეხება ასეთი სახის ოფციებს. უფრო დაწვრილებით ეს პრინციპები განიხილება
22-ე თავში.
ინფლაცია. ჩვენს მიერ უკვე განხილულ ფაქტორებს შორის, რომლებიც ზეგავლენას ახდე–
ნენ სხვადასხვა ფასიანი ქაღალდების შემოსავლიანობაზე, ამონაგების განაკვეთებზე
არსებით ზეგავლენას ახდენს ინფლაციის მოლოდინი. ზოგადად ცნობილია, რომ ამა თუ იმ
ფასიანი ქაღალდის პროცენტის ნომინალური განაკვეთი შეიცავს განსაზღვრულ ნამატს,
ინფლაციის მოსალოდნელი დონის გათვალისწინებით. რაც უფრო მაღალია ინფლაცია,
მით მაღალია ფასიანი ქაღალდის, ნომინალური ამონაგების პროცენტი და პირიქით, რაც
დაბალია მოსალოდნელი ინფლაცია, მით დაბალია ნომინალური სარგებლის პროცენტი.
რამდენიმე წლის წინ ივრინგ ფიშერმა გამოსახა ნომინალური პროცენტული განაკვეთი
ობლიგაციებისთვის, როგორც პროცენტის რეალური განაკვეთი (ანუ პროცენტული
განაკვეთი უცვლელი ფასებით) და ფასის ცვლილების პროცენტი, რომელიც სავარაუდოდ
წარმოიშობა მოცემული ინსტრუმენტის არსებობის განმავლობაში''. თუ წლიური
რეალური პროცენტული განაკვეთი ეკონომიკაში შეადგენს 4%-ს დაბალი რისკის ფასიანი
ქაღალდისთვის და მოსალოდნელია, რომ მომავალი 10 წლის განმავლობაში ინფლაცია
იქნება 6% წელიწადში, ეს ნიშნავს 10%-იან ნომინალური ამონაგების მომგებიანობას 10
წლიანი მაღალი ხარისხის ობლიგაციისთვის (შენიშვნა: რეალურ პროცენტულ განაკვეთს
ემატება მოსალოდნელი და არა გამოკვლეული ან ადრე დაფიქსირებული პროცენტული
ინფლაცია). ეს ნიშნავს იმას, რომ კრედიტორები ითხოვენ საკმარისად მაღალ ნომინალურ
პროცენტულ განაკვეთს, რომ მათ ჰქონდეთ შესაძლებლობა გამოიმუშავონ რეალური
სარგებლის განაკვეთი, ინფლაციით გამოწვეული ფულის მოსალოდნელი მსყიდველობითი
შესაძლებლობის დაწევის შემთხვევაში.
ამონაგების გავლენა კორპორაციული ფასიან ქაღალდებზე. განსხვავებები დეფოლტის
რისკში, მარკეტუნარიანობაში, სიმწიფის ვადაში, დაბეგვრაში და ოფციონის პირობებში
ზეგავლენას ახდენს სხვადასხვა ფასიანი ქაღალდების ამონაგებზე დროის ამა თუ იმ
მონაკვეთში. ამას გარდა, ფასიანი ქაღალდის შემოსავლიანობა (და აგრეთვე, ბიზნეს ფირმის ფონდების ღირებულება) იცვლება დროში. ცვლილებები მოთხოვნასა და მიწოდებაში
ზეგავლენას ახდენს ფინანსურ ბაზრებზე, ისევე როგორც ინფლაციის მოლოდინი გვეხმარება ავხსნათ ეს ცვლილება ფასიანი ქაღალდების სარგებელუნარიანობაში.
% არსებობს ბიზნესის ორგანიზების ოთხი მთავრი
ფორმა: ერთპიროვნული მფლობელობა, ამხანაგობ,
ადვილ გადაცემას, უვადო არსებობას და მსხვილი
კაპიტალური თანხების მოზიდვის შესაძლებლობას.
კორპორაცია და შეზღუდული პასუხისმგებლობის % კომპანიების უმრავლესობა ირჩევს გამოიყენოს
კომპანია (LLC).
დაჩქარებული ამორტიზაციის მეთოდი დაბეგვრის
B კორპორაცია არის ყველაზე მნიშვნელოვანი ორგა–
ნიზაციული ფორმა, რომელიც ფლობს რამდენიმე
უპირატესობას სსვა ორგანიზაციულ ფორმებთან
შედარებით. ეს უპირატესობები მოიცავს შეზ-
მიზნებისთვის, რომ შეამციროს მისი გადასახადები.
კომპანიამ, რომელიც არის მომგებიანი ფინანსურად, შეიძლება ფაქტობრივად აჩვენოს ზარალი
საგადასახადო დეკლარირებისას.
ღუდულ ვალდებულებას, საკუთრების უფლების
8 Apy
35
ნაწილი
# კორპორაციების მიერ გადახდილი პროცენტები,
ნასესხებ თანხაზე გადახდილი სარგებელი, განიხილება როგორც გამოქვითადი ხარჯი, თუმცა
გადახდილი დივიდენდები არ განიხილება ხარჯებად.
B ეკონომიკაში არსებობს ფინანსური აქტივები
(ფასიანი ქაღალდები) იმიტომ, რომ ეკონომიკური
ერთეულის ინვესტიცია რეალურ აქტივებში (როგორიც არის შენობები და აღჭურვილობა) ხშირად
განსხვავდება მისი დანაზოგებიდან. მთლიანად
ეკონომიკაში ეკონომიკური ერთეულები ჭარბი
ფულადი დანაზოგებით (ისინი, ვისი დანაზოგებიც
აჭარბებს“ საკუთარ ინვესტიციებს რეალურ
აქტივებში) აწვდის ფინანსურ საშუალებებს დანაზოგების – დეფიციტიან ერთეულებს (მათ, ვისი
ინვესტიციებ რეალურ აქტივებში აჭარბებს
საკუთარ დანაზოგებს). საშუალებების ეს გაცვლა
აისახება საინვესტიციო ინსტრუმენტებში, ან
ფასიანი ქაღალდებით, რომლებსაც წარმოადგენენ
ფინანსურ აქტივებსს მფლობელებისთვის და
ფინანსურ ვალდებულებებს ემიტენტებისთვის.
M ფინანსური ბაზრების მიზანი ეკონომიკაში არის
ფულადი დანაზოგების ეფექტიანი განაწილება მათ
საბოლოო ინვესტორებთან.
8 ფინანსური შუამავლები ეხმარებიან ფინანსურ
ბაზრებს ეფექტიანად მუშაობაში. შუამავლები იმყოფებიან მთავარ მსესხებლებსა და გამსესხებლებს
შორის, გარდაქმნიან პირდაპირ. მოთხოვნებს არაპირდაპირ მოთხოვნებად. ფინანსური შუამავლები
ყიდულობენ პირდაპირ (ახლად გამოშვებულ) აქციებს და შემდეგ ყიდიან საჯაროდ მეორად ბაზარზე.
#% ფინანსური ბროკერები, როგორებიც არიან საინვეს–
ტიციო ბანკირები და იპოთეკური ბანკირები, ერთმანეთს ახვედრებენ მხარეებს, რომლებსაც
სჭირდებათ ფული მათგან, ვისაც აქვს დანაზოგები.
ეს ბროკერები არ ასრულებენ პირდაპირი გასესხე-
ბის ფუნქციას, არამედ მოქმედებენ როგორც
შუამავლები.
M ფინანსური ბაზარი შეიძლება დაიყოს ორ კლასად —
ფულისა და კაპიტალის ბაზრად. ფულის ბაზარი
ეხება მოკლევადიან სამთავრობო ან კორპორაციული ფასიანი ქაღალდების მყიდველებს და გამყიდ–
ველებს. კაპიტალის ბაზარი დაკავშირებულია
გრძელვადიან კრედიტორულ და სააქციონერო კაპ–
იტალის ინსტრუმენტებთან.
2 ფულის და კაპიტალის ბაზრებზე არსებობს პირვე–
ლადი და მეორადი ბაზარი. პირველადი ბაზარი არის
„ახალი გამოშვებული ფასიანი ქაღალდების", ხოლო
მეორადი – „უკვე გამოშვებული, გამოყენებული
ფასიანი ქაღალდების” ბაზარი.
% მეორადი ბაზარი გრძელვადიანი ფასიანი ქაღალდებისთვის შედგება ორგანიზებული ბირჟებისგან
და ბირჟის გარე ფასიანი ქაღალდების ბაზრისგან
(OTC), ის მაღლა სწევს ფინანსური აქტივების
ლიკვიდურობას და შედეგად იძლევა გრძელვადიანი
ფასიანი ქაღალდების პირველადი ბაზრის გაძლიერებას.
M ეკონომიკაში დანაზოგების განაწილება ხორციელდება
პირველ რიგში ისეთი მაჩვენებლების საფუძველზე,
როგორიც არის მოსალოდნელი მომგებიანობა და რისკი.
M დეფოლტის რისკის დონეებში, ლიკვიდურობის,
ვალის გადახდის ვადის, გადასახადებსა და ოფციონის პირობებში არსებული განსხვავებები ზეგავლენას ახდენს ფასიანი ქაღალდების მომგებიანობაზე
სხვა ფასიანი ქაღალდების მიმართ დროის ამა თუ იმ
მონაკვეთში. ცვლილებები მოთხოვნასა და მიწოდებაში ზეგავლენას ახდენს ფინანსურ ბაზრებზე,
ისევე როგორც ინფლაციის მოლოდინი გვეხმარება
ავხსნათ დროის განმავლობაში ფასიანი ქაღალ–
დების მოგებებში ცვალებადობა.
1. რა არის ბიზნესის ორგანიზების კორპორაციული ფორმის მთავარი უპირატესობა?
განიხილეთ ამ უპირატესობის მნიშვნელობა პატარა ოჯახური რესტორნის მესაკუთრესთვის. განიხილეთ ამ უპირატესობის მნიშვნელობა მდიდარი მეწარმისთვის, რომელიც ფლობს რამდენიმე ბიზნესს.
2. რით განსხვავდება შეზღუდული პარტნიორი — აქციონერისგან ბიზნესსაწარმოში
ერთნაირი ბიზნესის პირობებში?
3. რა ნაკლოვანებები აქვთ შემდეგ ბიზნესის ორგანიზაციულ ფორმებს: (ა)
ერთპიროვნულ მფლობელობას, (ბ) ამხანაგობას, (გ) შეზღდული პასუხისმგებლობის
კომპანიას (LLC)?
·
4. კორპორაცია რა სარგებელს ნახულობს პროგრესული საშემოსავლო გადასახადის
გამოყენებით?
36
=
წ
როგორია პრინციპები, რომლებზეც დაფუძნებულია ღირებულების დაჩქარებული
აღდგენის მოდიფიცირებული სისტემა (MACRS)?
· პროცენტული სარგებელი ხაზინის ფასიან ქაღალდებზე არ ექვემდეარება შტატის
გადასახადებს მაშინ, როდესაც მუნიციპალიტეტის ფასიან ქაღალდებზე პროცენტები
არ ექვემდებარება ფედერალურ გადასახადებს. რა არის ამის მიზეზი?
· როგორია ინდივიდუალური საგადასახადო განაკვეთები, პროგრესული თუ რეგრესული შემოსავლის დონეების ზრდის ან კლების მიხედვით?
თუ კაპიტალის ზრდა დაექვემდებარება გადასახადებს უმცირესი განაკვეთით, ვიდრე
ჩვეულებრივი შემოსავალი, როგორც ეს იყო ადრე, ინვესტიციის როგორი ტიპი იქნებოდა სასურველი?
ამორტიზაციის გამოქვითვის მეთოდი არ ცვლის შემოსავლიდან გამოქვითულ მთლიან
თანხას აქტივის ექსპლუატაციის განმავლობაში. რა ცვლის მას და რატომ არის ის ასე
მნიშნველოვანი?
.
10. საგადასახადო კანონმდებლობა ძალიან გართულდა. ამას გარდა, არსებობს მრავალრიცხოვანი საგადასახადო შეღავათების მცირე თეორიული ან მორალური დასაბუთება. რატომ და როგორ იქმნება ეს შეღავათები? თქვენი აზრით, არის რაიმე
მინიშნება, რომ ეს შეღავათები გაუქმდება?
1. რა არის საგადასახადო კანონმდებლობაში ზარალის განვლილ ან მომავალ პერიოდში
გადატანის მიზანი?
12. რა არის ფინანსური ბაზრების მიზანი? როგორ შეიძლება ეს მიზანი შესრულდეს ეფექტიანად?
13. განიხილეთ ფინანსური შუამავლების ფუნქციები.
. განსხვავებული პროცენტული ან მოგების განაკვეთების არსებობას განსაზღვრავს
მრავალი ფაქტორი, რაც ახასიათებთ დებიტორული ინსტრუმენტების სხვადასხვა
ტიპებს. როგორია ეს ფაქტორები?
15. რა იგულისხმება ფინანსური ბაზრების ეფექტიანობის გაზრდაში?
6. რა არის ისეთი საფონდო ბირჟების დანიშნულება, როგორიც არის ნიუ-იორკის
საფონდო ბირჟა?
7. როგორი ზეგავლენა აქვთ ქვემოთ ჩამოთვლილ მოვლენებს ფულის და კაპიტალის
ბაზარზე?
ა. ქვეყანაში მცირდება კერძო პირებისათვის დანაზოგებით სარგებლობა.
ბ. კერძო პირები ზრდიან თავიანთ დანაზოგების მოცულობას ·საკრედიტო
ასოციაციაში და ამცირებენ თავიანთ დანაზოგებს ბანკებში.
გ. მთავრობა აწესებს გადასახადს კაპიტალის ზრდაზე ჩვეულებრივი საშემოსავლო
გადასახადის განაკვეთის მიხედვით.
დ. მოულოდნელად წარმოიშობა ძალიან მნიშვნელოვანი ინფლაცია და ფასების დონე
უცბად იწევს:
სადეპოზიტო ინსტიტუტები და გამსესხებლები ზრდიან გადარიცხვის განაკვეთებს
დანაზოგებზე და სესხების გაცემისთვის.
„ ამოირჩიეთ თქვენთვის კარგად ცნობილი ფინანსური შუამავალი და გაარკვიეთ მისი
როლი ეკონომიკაში. შეუძლია თუ არა მას ფინანსური ბაზრების ეფექტიანობის
გაზრდა?
· რა განსხვავებაა ფულის ბაზარსა და კაპიტალის ბაზარს შორის? ეს განსხვავება.
რეალურია თუ ხელოვნური?
20. როგორ ზეგავლენას ახდენს ტრანზაქციების დანახარჯები ფულადი საშუალებების
დინებებზე და ფინანსური ბაზრების ეფექტიანობაზე?
LL როგორია კომპანიის გარე დაფინანსების ძირითადი წყაროები?
ფინანსური შუამავლების გარდა კიდევ რომელ ინსტიტუტებს და სტრუქტურებს
შეუძლიათ მიიტანონ ფულადი საშუალებები კომპანიებთან და წამოიღონ მათგან?
37
· ჯონ პენრის აქვს ბინების რემონტის მცირე ბიზნესი და gb არის ინდივიდუალური
მფლობელობა. კომპანიაში მუშაობს ცხრა თანამშრომელი, წლიური გასაცემი
ხელფასები შეადგენს 480 0008. კომპანიის ვალდებულებების მთლიანი თანხა
უტოლოდება 90 000§, ხოლო მისი მთლიანი აქტივები – 263 000§. თავისი კომპანიის
ღირებულების გათვალისწინებით ჰენრის ქონების წმინდა ღირებულება შეადგენს
467 0008, ხოლო მისი ვალდებულებების ღირებულება, რომელიც არ არის
დაკავშირებული ბიზნესთან არის 42 0008, რომელიც მისი ბინით უზრუნველყოფილი
იპოთეკური სესხია. ჰენრის სურდა წილის მიცემა თავის ბიზნესში მოსამსახურე თორი
კობაიაშისთვის. ჰენრისთვის მისაღებია ბიზნესის ორგანიზაციის პარტნიორობის და
კორპორაციული ფორმა, რომელშიც კობაიაშის ექნება რამდენიმე აქცია. კობაიაშის
პერსონალური წმინდა ქონება შეადგენს 36 000§.
ა. როგორია ჰენრის იურიდიული პასუხისმგებლობის რისკის დონე, თუ მას
წარედგინება მსხვილი მოთხოვნა სასამართლო პროცესზე (ვთქვათ 600 000§-ზე)?
3. როგორია მისი რისკი პარტნიორობის ფორმაში? გაიზიარებენ პარტნიორები რისკს?
& როგორია რისკი კორპორაციულ ფორმაში?
2. ბერნსტეს ტრაქტორის კომპანიამ ეს-ესაა გააკეთ. ინვესტირება ახალ
აღჭურვილობაში, რაც ღირს 16 000§, რაც მიეკუთვნება 5 წლიან კლასის აქტივებს. ამ
აღჭურვილობის ღირებულების სრული აღდგენისთვის (ამორტიზაციისთვის) საჭიროა 5
წელი. როგორი საამორტიზაციო გამოქვითვები შეიძლება გააკეთოს კომპანიამ
მოცემული აღჭურვილობისთვის ყოველ წელს შემდეგი ექვსი წლის განმავლობაში?
„ კომპანია ვალოპალოზა ფაინანშიალის ხელმძღვანელობა იმედოვნებს, რომ მათ აქვთ
შესაძლებლობა წარმატებით მოეკიდონ საშუამავლო ოპერაციებს იპოთეკურ ბაზარზე.
მოცემულ მომენტში მსესხებლები იხდიან 7% მოძრავ გირაოს განაკვეთზე. პროცენტული განაკვეთი დეპოზიტზე, მოთხოვნილი საკრედიტო რესურსების მოზიდვისას,
შეადგენს 3%-ს, რომელიც ასევე არის მოძრავი ბაზრის პირობებთან შესაბამისად. ვალ–
ოპალოზა ფაინანშიალის ადმინისტრაციული ხარჯები, რომელიც შეიცავს ინფორმაციულ დანახარჯებს, შეადგენს 2 მლნ§ წელიწადში 100 მლნ§ გაცემული კრედიტის
მოცულობაში.
ა. როგორი პროცენტული განაკვეთების დადგენას ურჩევდით თქვენ ვალოპალოზა
ფაინანშიალს იპოთეკური სესხების და დეპოზიტისთვის?
ბ. ვალოპოზა ფაინანშიალს რომ გაეცა 100 მლნ§ კრედიტი 6.5% განაკვეთით და
ასეთივე თანხა მოეზიდა დეპოზიტზე 3,5%-იანი განაკვეთით როგორი აღმოჩნდებოდა ვალოპალოზა ფაინანშიალის წლიური მოგება გადახდამდე?
(გაითვალისწინეთ, რომ პროცენტული განაკვეთები რჩება შეუცვლელი).
„ დავუშვათ, რომ დღეს 91 დღიანი ხაზინის ვექსელის სარგებლიანობა ვალების
დაბრუნებისას არის 6%, 25 წლიანი ხაზინის ობლიგაციის კი 7,25%. ლოპეზ ფარმაცევტიკალ კომპანიამ ახლახანს გამოუშვა გრძელვადიანი 25 წლიანი ობლიგაციები,
რომლის მომგებიანობა სიმწიფის დროს არის 9%.
5. იმ პირობებში, როდესაც მომგებიანობა მოკლევადიან სახაზინო ვექსელებზე არის
ურისკო, როგორი ამონაგები იქნება მოთხოვნილი დეფოლტის რისკისთვის და
ლიკვიდურობის დაწევისთვის ლოპეზ ფარმაცევტიკალ კომპანიასთან დაკავ–
შირებით?
ბ. მოკლევადიანი და ურისკო ფასიანი ქაღალდებისთვის პროცენტული განაკვეთის
ზევით როგორი მომგებიანობის პრემიას ასახავს ფასიანი ქაღალდების სიმწიფის
ვადა?
38
2. ბიზნესი, გადასახადები და ფინან
· ამხანაგობა ზაჰარიას-ლირას ჰოუსელერს მართებს სხვადასხვა გადაზიდვის კომპანიების 418,0005. არმანდ ზაჰარიას პირადი აქტივების წმინდა ღირებულება შეადგენს
1,346,0005, რომელიც შეიცავს საპაიო წილს 140,000§ ამხანაგობაში. ნიკ ლირას პირადი
აქტივების წმინდა ღირებულება შეადგენს 873,000§, რომელიც შეიცავს იმავე საპაიო
შენატანს 140,0008. პარტნიორებს შენახული აქვთ ძირითადი კაპიტალი. მხოლოდ
280,0008 ამ ბიზნესში გადმოიტანეს. რა მოგება აქვთ ამ ბიზნესიდან – მათ სურთ
შეამცირონ მათი რისკის დონე და განიზრახეს გადავიდნენ ბიზნესის ორგანიზაციის
კორპორაციულ ფორმაზე.
„ ბ. მოცემულ მომენტში როგორია მათი პასუხისმგებლობის დონე ამ ბიზნესში? რა
იცვლება კორპორაციულ ფორმაში გადასვლით?
ბ. კორპორაციულ ფორმაში გადასვლით კრედიტორებს მეტად ენდომებათ თუ ნაკლებად გასცენ მათზე კრედიტი?
'
· ლოან ლე მილინგ კომპანია ემზადება შეიძინოს 28,0008 ღირებულების სატესტო
აღჭურვილობის ახალი კომპლექტი და ახალი დანადგარი 53,000§-ად. ეს აღჭურვილობა
შეესაბამება სამწლიანი აქტივების კლასს, დანადგარი – ხუთწლიან კლასს. როგორი
ყოველწლიური საამორტიზაციო გამოქვითვა შეიძლება გაკეთდეს ამ ორი
აქტივისთვის?
„ კომპანია ტრიპექს კონსოლიდატედ ინდუსტრიამ ჩადო 1,5 მლნ§ სოლოვ ელექტრონიქს
კომპანიის 12%-იან ობლიგაციებში. იგი ასევე ფლობს სლოვ ელექტრონიქსის 100,000
პრივილეგირებულ აქციას, რაც შეადგენს სლოვ ელექტრონიქსის გასაყიდად
გამოშვებული ყველა პრივილეგირებული აქციის 10%. გასულ წელს სოლოვ ელექტრონ-
იქსმა გადაიხადა ადრე შეპირებული პროცენტები თავისი ობლიგაციებიდან და 35 დივიდენდი თითოეულ პრივილიგირებულ აქციაზე ტრიპექსის ” მარგინალური
საგადასახადო განაკვეთი არის 34%. როგორი გადასახადები უნდა გადაიხადოს
ტრიპექსმა პროცენტების და დივიდენდების ამ შემოსავალზე?
„ კასთლ კორკ კომპანია დაფუძნდა 1997 წელს და აქვს შემდეგი საშემოსავლო
გადასახადი ხუთი წლის განმავლობაში:
20X1
20X2
20X3
20x4
20X5
50
§35,000
$68,000
-$120,000
$52,000
დაიანგარიშეთ კორპორაციული საშემოსავლო გადასახადი ან გადასახადიდან
დანაბრუნები ყოველ წელს, ამ თავში განხილული პროგრესული საგადასახადო
განაკვეთების მიხედვით.
· ლოქოუთ ფუდს კომპანიას შეუძლია ისესხოს ერთი წლით 9% სარგებლის განაკვეთიანი
სესხი. ამ წლისთვის მოსალოდნელია ბაზრის 4%-იანი ინფლაცია.
ა. მიახლოვებით, რა რეალურ სარგებელის განაკვეთს განიხილავს კრედიტორი?
ინფლაციის როგორი დამატებითი სარგებელია ჩართული ნომინალურ პროცენტის
განაკვეთში?
ბ. თუ აღმოჩნდება, რომ ინფლაცია ამ წელს შეადგენს 2%-ს, მოუტანს თუ არა ეს Gიტორს რაიმე ზიანს? მოუტანს თუ არა ეს მსესხებელს რაიმე ზიანს? რატომ?
3 - ვინ მოიგებს და ვინ წააგებს, თუ აღმოჩნდება, რომ ინფლაცია ამ წელს შეადგენს 6%-ს?
„ ამოარჩიეთ „ვოლ სტრიტ“ ჟურნალის ორშაბათის ბოლო ერთი ნომრიდან ინფორმაცია
რაიმე გრძელვადიან სახაზინო ობლიგაციის მომგებიანობაზე, სახელმწიფო კომუ-
ნალური საწარმოს ობლიგაციებზე (რომელთა ხარისხი უნდა შეესაბამებოდეს ##-ს),
მუნიციპალური ობლიგაციის ინდექსით აღწერილ მუნიციპალურ ობლიგაციებზე, სახაზინო ვექსელიებზე და კომერციულ ვექსელიებზე (ეს ინფორმაცია ჩვეულებრივ არის
გაზეთის ბოლოს, განყოფილებაში Bond Market section, the Money Market Rates section, and
the Treasury Issues). როგორ შეგიძლიათ ახსნათ ჩამოთვლილი ინსტიტუტების dmdagბიანობის განსხვავებები?
39
წაწილი 1. შე
„ ჰენრი პასუხისმგებელია ყველა ვალდებულებაზე, როგორც ბუღალტრულ
ანგარიშებში დაფიქსირებულზე, ასევე მათზე, რომლებიც შეიძლება მას წარედგინოს, თუ იგი წააგებს სასამართლოში, იგი დაკარგავს მთელ თავის ქონებას, რომლის
წმინდა ღირებულება შეადგენს 467,000§. თუ არ მოხდება სასამართლო განხილვა,
იგი მაინც იქნება პასუხისმგებელი 90,000§ თავისი კომპანიის ვალდებულებაზე, თუ
რაიმე მიზეზით იგი ვერ შეძლებს გადახდას.
ბ. მან შეიძლება კიდევ დაკარგოს მთელი პირადი წმინდა აქტივები, რამდენადაც
კობაიაშის პირადი აქტივების წმინდა ღირებულება არ არის საკმარისი მსხვილი
თანხის დასაფარად, რომელიც გადაცემულია სასამართლოში: 600 0008 – 36 000§ =
564 000§. რამდენადაც ამ ორი პარტნიორის პირადი აქტივების სუფთა ღირებულება
განსხვავდება, მათ არა აქვთ თანაბარი რისკი. ჰენრი ნებისმიერ შემთხვევაში დაკარ–
გავს მნიშვნელოვნად მეტს.
3. კორპორაციული ფორმის გამოყენებით მან შეიძლება დაკარგოს gb ბიზნესი.
საკუთარი კომპანიის კაპიტალი შეადგენს 263 000§ – 90 000§ = 173 0005, ეს თანხა
წარმოადგენს ჰენრის ბიზნესში პირადი ფინანსური მონაწილეობის სიდიდეს. მისი
აქტივების ნარჩენების წმინდა ღირებულება 467 000§ – 173 000§ = 294 000§, კორპო–
რაციული ფორმის გამოყენებით ეს ღირებულება დაცული იქნება.
2. ამორტიზაციული გამოქვითვა აღნიშნული აღჭურვილობისთვის იქნება შემდეგი:
1
2
3
4
5
6
ს IR
პროცენტი.
20.00%
32.00
1920
1152
1152
5.76
თანხა §
§ 3,200.00
5,120.00
3,072.00
1,843.20
1,843.20
__921.60
$16,000.00
3. 5. 2 მლნ§ დანახარჯებით 100 მლნ§ სესხებზე ადმინისტრაციული დანახარჯები იქნება
2%. ასეთ ვითარებაში, კომპანიამ უნდა დაადგინოს განაკვეთი (არანაკლებ) 2 პრო–
ცენტის განსხვავებით, რომ არ განიცადოს ზარალი, რომელიც არსებობს დეპოზი–
ტის პროცენტულ განაკვეთსა და იპოთეკურ განაკვეთს შორის. დამატებით,
საბაზრო პირობები უკარნახებს, რომ 3% არის ქვედა ზღვარი პროცენტული სადეპოზიტო განაკვეთისთვის და 7% არის ზედა ზღვარი იპოთეკური სესხის პროცენტული განაკვეთისთვის. დავუშვათ, რომ კომპანია ვალაპალოზა ფაინანშიალმა
განიზრახა გაზარდოს მიმდინარე სადეპოზიტო განაკვეთი და შეამციროს მიმდინარე
იპოთეკური განაკვეთი თანაბარი თანხებით, ამას მიაღწევს შემოსავლის რაოდენობის 1%-ით გაზრდით გადასახადების გადახდამდე. ამ შემთხვევაში კომპანიას
დასჭირდება შესთავაზოს 3,5%-იანი სადეპოზიტო განაკვეთი, ხოლო სარგებლის
პროცენტული განაკვეთი იპოთეკურ სესხებზე – 6.5%. რა თქმა უნდა სხვა პასუხებიც
არის შესაძლებელი, გამომდინარე იმ მოგებიდან, რომელიც გსურთ მიიღოთ.
ბ. 1%-ის მოგება გადასახადის გადახდამდე 100 მლნ სესხზე უტოლოდება 1 მლნ §-ს.
4. ა. დამატებითი სარგებელი, რომელიც ასახავს დეფოლტის რისკს და ამცირებს
ლიკვიდურობას, შეადგენს 9% - 7,25% = 1,75%.
ბ. დამატებითი სარგებელი, რომელიც ასახავს ვალის გადახდის უფრო ხანგრძლივ
ვადას, შეადგენს 7,25% – 6% = 1,25%. ამ შემთხვევაში დეფოლტის რისკი რჩება
B3I, ასევე ლიკვიდურობაც რჩება იგივე.
40
ები და ფინა!
Choosing a Business Entity in the 1990 '. Washington,
D.C.: Coopers & Lybrand, LLP, 1994.
Fabozzi, Frank J., and Franco Modigliani. Capital
Markets: Institutions and Instruments, 2nd ed.
Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 1995.
Fleischman, Gary M., and Jeffrey J. Bryant. “C
Corporation, LLC, or Sole Proprietorship: What
Form 15 Best for Your Business?” Management
Accounting Quarterly 1 (Spring 2000), 14-21.
Friedman, Samuel J.,
and
Steven D.
Goldberg.
“Selecting a Form of Business: The Trend Toward
Limited Liability Companies.” The Small Business
Controller8 (Spring 1995), 11-16.
A Guide Iი Limited Liability Companies, 3rd ed.
Chicago: CCH Incorporated, 1995.
Hartman, Joseph C. “Technical Note – New Deprecia-
tion Rules for the Job Creation and Worker
Assistance Act of 2002 and Their Impact on Capital
Investment.” The Engineering Economist 47
(Summer 2002), 354-367.
Kidwell, David S., Richard L. Peterson, and David
Blackwell. Financial Institutions, Markets, and
Money, 7th ed. Fort Worth, TX: Harcourt, 2000.
Rexner, Christian, and Timothy J. Sheehan.
“Organizing the Firm: Choosing the Right Business
Entity.” Journal of Applied Corporate Finance 7
(Spring 1994), 59-65.
Rose, Peter. Money and Capital Markets, Tth ed. New
York: McGraw-Hill, 2000.
Van Horne, James C. “Of Financial Innovations and
Excesses,” Journal of Finance 40 (July 1985).
—— . Financial Market Rates and Flows, 6th ed. Upper
Saddle River, NJ: Prentice Hall, 2001.
Part 1 of the text’s web site, Wachowicz's Web World,
contains links to many Snance web sites and online
articles related to topics covered in this chapter.
(web.uik,edw/~iwachowi/wacho_world.t
41
ფულის ღირეგულება ოღროში
M სარგებლის განაკვეთი
ამ თავის შესწავლის შემდეგ თქვენ შეძლებთ:
# მარტივი პროცენტი
# გაიგოთ, რას ნიშნავს „ფულის ღირებულება
დროში".
B ახსნათ დამოკიდებულება ახლანდელ და მომავალ ღირებულებას შორის .
რთული პროცენტი
ერთჯერადი გადახდები «
ანუიტეტები « შერეული ფუალდი ნაკადები
2 სარგებლის დარიცხვა წელიწადში
რამდენჯერმე
ნახევარწლიანი და სხვა რთული პროცენტების
დარიცხვის პერიოდები · რთული პროცენ-. ·
ტების დარიცხვა « ეფექტიანი წლიური.
სარგებლის განაკვეთი.
M სესხის ამორტიზაცია
2 აღწეროთ, როგორ შეიძლება იქნეს გამოყენებული სარგებლის განაკვეთი ფულადი
ნაკადების ღირებულების დაზუსტებისთვის –
”დროის პერიოდში.
% გამოიანგარიშოთ: ა) დღეს ინვესტირებული
თანხა; ბ) თანაბარი ფულადი ნაკადების მიმართულება (ანუიტეტი); და გ) შერეული ფულადი
# რთული პროცენტის ფორმულების
რეზიუმე
= რეზიუმე
# კითხვები
# თვითშეფასების ამოცანები
2 ამოცანები
% თვითშეფასების ამოცანების პასუხები
# რეკომენდებული ლიტერატურა
ნაკადების მიმართულების ახლანდელი და მომავალი ღირებულება.
M% განასხვავოთ „ჩვეულებრივი ანუიტეტი“ და
„ავანსური ანუიტეტი".
7 გამოიყენოთ სარგებლის კოეფიციენტის ცხრილი და გაიგოთ ახლანდელი და მომავალი
ღირებულების გამოანგარიშების მეთოდი.
12 გამოიყენოთ სარგებლის კოეფიციენტის ცხრილი იმისთვის, რომ მოძებნოთ უცნობი სარგებ–
ლის განაკვეთი ან ზრდის განაკვეთი, როდესაც
ცნობილია დროის პერიოდი, ახლანდელი და
მომავალი ღირებულება.
1 შეადგინოთ სესხის „ამორტიზაციის განრიგი"
თანაბარგადასახადი ტიპის სესხისთვის.
ფულის მთავარი ღირებულება არის ის, რომ ჩვენ გცხოვრობთ მსოფლიოში,
სადაც ეს ღირებულება ზედმეტად არის შეფასებული.
- პ.ლ, მენძენი
3. მენქენის ქრესტომათიიდან
43
ხელი – nterest ფულადი (პროცენტული
"შემოსავალი) გადა–.
სახდელი (მიღებული),
ფულის სარგებ–
ლობისთვის.
რა გირჩევნიათ – 1,0008 დღეს თუ 1,000§ დღეიდან 10 წლის შემდეგ? რა თქმა უნდა,
უკეთესია ავიღოთ 1,0008 დღეს, რადგან ფულის ღირებულება დამოკიდებულია დროზე.
1000%-ის დაუყოვნებელი მიღება შესაძლებლობას გვაძლევს ვამუშავოთ ფული ახლა და
მივიღოთ სარგებელი. იმ შემთხვევაში, როდესაც ყველა ფულადი ნაკადი ზუსტად არის
ცნობილი, შეიძლება გამოყენებული იქნეს სარგებლის პროცენტული განაკვეთი ფულის
დროის მიხედვით ღირებულების გამოსახატავად. პროცენტული განაკვეთი საშუალებას
გვაძლევს დავაზუსტოთ ფულადი ნაკადების ღირებულება დროის ნებისმიერი
მომენტისთვის, წარმოშობის მიხედვით, აგრეთვე ჩვენ შეგვიძლია ვუპასუხოთ უფრო
რთულ საკითხებს, მაგალითად, რა სჯობს, დღეს მივიღოთ 1000§ თუ 2000§ 10 წლის
შემდეგ? ამ კითხვას რომ ვუპასუხოთ, აუცილებელია განვიხილოთ დაზუსტებული
ფულადი დროის კონკრეტული მომენტი, რაც მოგვცემს შესაძლებლობას გავაკეთოთ მათი
სწორი შედარება.
თუ ჩვენს ანალიზში გავითვალისწინებთ მიღებული ფულადი ნაკადების გაურკვევლობას, მაშინ აუცილებელი იქნება მის სარგებლის განაკვეთს დავუმატოთ რისკის
სარგო, როგორც გაურკვევლობის კომპენსაცია. ბოლო თავებში ჩვენ შევისწავლით როგორ
ავიცილოთ გაურკვევლობა. მაგრამ ახლა ჩვენ ფოკუსირებას მოვახდენთ ფულის
ღირებულებაზე დროში და იმ გზებზე, რომლითაც შეიძლება გამოყენებული იქნეს პრო-
ცენტული განაკვეთი ფულადი ნაკადების ღირებულების დაზუსტებისთვის დროის
გარკვეულ მონაკვეთში.
ფინანსური გადაწყვეტილებების უმეტესობა, როგორც პერსონალური, ასევე საქმიანი,
მოიცავს ფულის დროში ღირებულების გათვალისწინებას. პირველ თავში ჩვენ
შევისწავლეთ, რომ მენეჯმენტის მიზანი უნდა იყოს აქციონერული სიმდიდრის გაზრდა და
ეს დამოკიდებულია ფულადი ნაკადების დროულობაზე. გასაკვირი არ არის, ამ თავში
ფულადი ნაკადების შესაფასებლად გამოვიყენებთ ერთ მნიშვნელოვან კონცეფციას.
თქვენ ვერასოდეს გაიგებთ რეალურად ფინანსებს, სანამ არ გაიგებთ ფულის
ღირებულებას დროში. თუმცა დისკუსიაში თქვენ მოგიწევთ მათემატიკის გამოყენება, ჩვენ
მოგაწვდით ყველაზე აუცილებელ ფორმულებს, რომლებიც დაგეხმარებათ უკეთესად
გაიგოთ საფუძვლები. ჩვენ განხილვას დავიწყებთ უბრალო პროცენტებით და
გამოვიყენებთ მათ რთული პროცენტების კონცეფციის შესწავლისთვის. ამას გარდა,
რთული პროცენტების ზეგავლენა ადვილად გამოსაკვლევი რომ გახდეს, მაგალითების
უმეტეს ნაწილს ამ თავში შემოგთავაზებთ 8%-ის ტოლი წლიური სარგებლის განაკვეთით.
სანამ განხილვას დავიწყებდეთ, აუცილებელია გავამახვილოთ მკითხველის
ყურადღება რამდენიმე მნიშვნელოვან საკითხზე. ამ თავში მოცემული მაგალითები.
ხშირად შეიცავენ რიცხვებს, რომლებიც აყვანილი უნდა იყოს ი ხარისხში. მაგა–
ლითად, (1.05) მესამე ხარისხში აღინიშნება (1,05)“ რაც ნიშნავს, ((1,05)X(1,08)X(1,05)).
თუმცა ამ ოპერაციების შესრულება ადვილია კალკულატორის დახმარებით; არსებობს ცხრილები, რომლებშიც ასეთი გამოთვლები უკვე შესრულებულია თქვენთვის.
ასეთი ცხრილების მოხერხებულობის მიუხედავად, თქვენ არ შეგიძლიათ მათი
გამოყენება ნებისმიერი ამოცანის ამოსახსნელად. არ შეიძლება ამ ცხრილებში წარმოდგენილი იქნეს ყველა სარგებლის პროცენტული განაკვეთი და ყველა დროის
მონაკვეთი. ამიტომ საჭიროა კარგად იცოდეთ ფორმულირება, რომლებსაც
ეფუძნება ეს ცხრილები (შეგახსენებთ, რომ შესაბამისი ფორმულა მითითებულია
ყოველი ცხრილის თავზე). მათ, ვისაც აქვთ ბიზნესკალკულატორი, შეუძლიათ არ
გამოიყენონ ცხრილები და ფორმულები და გამოიყენონ კალკულატორის სხვადასხვა
ფუნქციონალური კლავიშები კალკულატორებში ფულადი ღირებულების დროის
მიხედვით განსაზღვრისთვის. თუმცა ჩვენ გირჩევთ გაითავისოთ ამ თავში აღწერილი
გამოთვლის პროცედურის ლოგიკა. თვით სრულყოფილი კალკულატორიც კი ვერ
დაგეხმარებათ გამორიცხოთ შეცდომა, გამოწვეული არასწორი ოპერაციებით,
რომელიც დაპროგრამებულია მომხმარებლის მიერ.
Simpl int
ასესხები (გასესესხებული) თანხა, ანუ ¢
b პერიოდის მიხედვით; და დროის პერი
პროცენტი გადახდილი
(გამომუშავებული)
'ძირითადი ნასესხები.
(გასესხებული) თანხიდან,
თავნიდან.
= იც)თ)
'ხებულ) თანხას დროის 0 »ერიოდში;
რიოდში;
სებთ 100§-ს 393 მახველ ანგარიშზე 10 წლით
_
value) – დროის
რომელიმე მომავალ.
მომენტში დღევანდელი
ფულის ღირებულება,
'ფული გაზრდილი მასზე.
მიღებული სარგებლით.
'0(0-08X10)| = §180.
ნებისმიერი მარტივი პროცენტებისთ;
შემდეგ არის
მომავლი დროის
გარკვეულ მომენტში.
არიშის, მომავალი ღირებულება ი პერიოდის
- Py + Py(i
ან შესაბამისად,
+C0Xი))
ზოგჯერ ჩვენ გვჭირდ
esont value დღევანდელი, მიმდინარე.
'ღირებულება, რაიმე:
მომავალი ფულის/თანხის
(3.2)
იმართულებით გაგრშელება. ამგვარად, ჩვენ
რავალი ღირებულება 1 პროცენტის დროსი B ებისთვის, მაგრამ არ
ვიცით საწყისი ინვეხტირებული თანხა ანუ თხვნი – ანგარიშის ახლანსელი ღირებულება
(PV,=Py). ამ შემფხვევაში საჭიროა სხვანაირა% წარმოვადგინოთ განტოლება
(3.2).
VIL/II
+ 0 Xი))
ან გადახდების.
ნაკადების,
შეფასებული/გამოთვლი–
ლი განსაზღვრულ
პროცენტულ განაკვეთში,
Comp
სარგებლის გაანგარიშება.
ხდება როგორც
თავნიდან, ასევე მასზე
დარიცხული სარგებლის
თანხიდან.
ამოკიდებულება მარტივ პროცენტუბთან.
ჩვეულებრივ ასეთ შემთხვევებში გამოიყენება რთული პროცენტები, თუმცა მარტივი
ცეწტების დარიცხვის მექანიზმი დაგეხმარებსთ უკეთ გაერკვეთ რთული პროცენტების
კრნცეფციაში.
განსხვავება მარტივ და რთულ პროცენტებს შორის შეიძლება უკეთ იქნეს დანახული მაგალითში. 3.1 ცხრილი უჩვენებს ზეგავლენას, რომელიც შეიძლება მოახდინოს რთულმა პროცენტმა დროში ინვესტიციის ღირებულებაზე, მარტივი პროცენტის ზეგავლენასთან
შედარებით. ცხრილიდან ადვილი აღსაქმელია ზოგიერთი ეკონომისტი რატომ უწოდებს
რთულ პროცენტებს კაცობრიობის უდიდეს გამოგონებას.
რთული პროცენტების კონცეფციას დიდი მნიშვნელობა აქვს ფინანსური მათემატიკის
45
წაწილი 2.
ინვესტირებული 15-ab
Bmagormn ღირებულება
სხვადასხვა დროის.
პერიოდში, წლიური 8%
სარგებლის განაკვეთი.
წელი
2
20
200
$ 116
2.60
17.00
4.66
4,838,949.59
გაგებისთვის. gb ტერმინი თავისთავად უბრალოდ აღნიშნავს, რომ სარგებელი, რომლებიც
გადაიხდება (გამომუშავდება) სესხზე (ინვესტიციაზე), პერიოდულად ემატება თავნს.
შედეგად, სარგებელი ერიცხება როგორც თავნს, ასევე დარიცხულ სარგებელს. „პროცენტი-პროცენტზე" ან რთული დარიცხვა უზრუნველყოფს უზარმაზარ განსხვავებას მარტივ და რთულ პროცენტებს შორის. როგორც ვნახავთ, რთული პროცენტების კონცეფცია
შეიძლება გამოყენებული იქნეს ფინანსური ამოცანების ფართო სპექტრის ამოსახსნელად.
M ერთჯერადი გადახდები
მომავალი (ან რთული) ღირებულება. დასაწყისისთვის განვიხილოთ სიტუაცია, როდესაც
ადამიანი ათავსებს 1008 შემნახველ ანგარიშზე. თუ სარგებლის განაკვეთი არის 8%, წლიg0 რთული დარიცხვით, რა ეღირება 100§ 1 წლის შემდეგ? ამ ამოცანის ამოხსნისთვის,
ჩვენ ამოვხსნით ანგარიშის მომავალ ღირებულებას (რომელსაც ჩვენს შემთხვევაში,
შეიძლება დავარქვათ ასევე რთული ღირებულება) წლის ბოლოსთვის (IV,).
V, = ჩ(1 +1)
= $100(1.08)
= §108
საინტერესოა, რომ ამ პირველ წელს ღირებულება არის იგივე რიცხვი, რაც ჩვენ მივიღეთ
მარტივი პროცენტის გამოყენების შემთხვევაში. მაგრამ მსგავსება აქ მთავრდება.
რა მოხდება, თუ დავტოვებთ 1008-b დეპოზიტზე ორი წლით? რთული წლიური 8% დარიცხვის გამოყენებით საწყისი 100§ დეპოზიტი გაიზრდება 108§-მდე პირველი წელს. მეორე
წელს 108§ გახდება 116,645, რადგან 8§ პროცენტის სახით ერიცხება საწყის 100§ და 0,64§
ერიცხება 8%-ს პროცენტის სახით წლის ბოლოს ჩვენს ანგარიშზე. სხვა სიტყვებით, პროცენტები ერიცხება ადრე დარიცხულ სარგებელსაც, აქედან მოდის სახელწოდება რთული
პროცენტი. ასეთ ვითარებაში მომავალი ღირებულება მეორე წლისთვის იქნება:
XV, = V,(I +1)
= ნ,(1 +1X1 +1)
= მ,(1 +1)?
= §108(1.08) = §100(1.08)(1.08) = §100(1.08)?
= §116.64
მესამე წელის ბოლოს ანგარიში გაიზრდება.
FV,=FV,(1 +i)=FV,(1 +i)(1 +1) =Pyl +i)
= $116.64(1.08) = $108(1.08)(1.08) = $100(1.08)"
=$125.97
ძირითადად, FV, დეპოზიტის მომავალი (რთული) ღირებულება ი პერიოდისთვის არის
FV, = ნე(1 +i)"
(3.4)
o6
FV, = P(FVIF,)
(3.5)
სადაც ჩვენ ვვარაუდობთ FVIF,, (ანუ მომავალი ღირებულების სარგებლის ფაქტორი i%ით ი პერიოდისთვის the fiture value interest Jactor at 1% for n periods) ტოლია (1+)". 3.2
ცხრილში, რომელშიც ნაჩვენებია მომავალი ღირებულება ჩვენი ამოცანის მიხედვით
ყოველი 1-ლი და მე-3 წლის ბოლოს, უჩვენებს პროცენტის დარიცხვას უკვე დარიცხულ
პროცენტებზე.
კალკულატორით დაჯამება (3.4) განტოლებას ხდის ადვილად გამოსაყენებელს. ამას
გარდა, ცხრილები შედგენილია (1+)" - FVIF, - i და ი-ის ფართო დიაპაზონის
მნიშვნელობისთვის. ამ ცხრილებს (შესაბამისად) ეწოდებათ მომავალი ღირებულების
46
3. ფულის ღირებულება დროში
პროცენტი გამომუშავებული
ასახულია რთული
პროცენტების დარიცხვა.
საწყისი 100§ დეპოზიტის
'და წლიური 8% -იანი.
განაკვეთის შემთხვევაში.
წელი.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
საწყისი
პერიოდის განმავლობგაში
(8%საწყისი თანხის)
თანხა (წV.).
$100.00
§ 8.00
$108.00
თანხა
108.00
116,64
12597
136.05
14693
158.69
17138
185.09
199.90
·
საბოლოო
8.64
933
10.08
10.88
II 76
1269
1371
14.81
15.99
116.64
12597
136.05
146.93
158.69
17138
185.09
199.90
215.89
(წVIნ,) = (1 +1)
18-ის მომავალი
ღირებულების.
პროცენტული ფაქტორი
ი პერიოდის ბოლოს.
(FVIF;
;) 1%-ის პირობით.
პერიოდი (ი)
1%
3%
I
2
3
4
5
6
7
8
9
10
25
50
1.010
1.020
1.030
1.041
1051
1.062
1072
1.083
1.094
1.105
1282
1.645
1.030
1061
1.093
1.126
1159
1.194
1230
1267
1305
1344
2094
4384
__ პროცენტული 2965430010 (i)
5%
8%
1.050
1102
1158
1216
1276
1340
1.407
1477
1.551
1.629
3386
1.080
1.166
1.260
1360
1469
1587
1714
6848
46.902
10%
15%
1.100
1210
1331
1464
1611
1772
1.949
2.144
2358
2504
10.835
117391
1150
1322
1521
1749
2011
2313
2660
3.059
3518
4046
32919
1,083.657
პროცენტის კოეფიციენტის (56 საბოლოო ღირებულების პროცენტის კოეფიციენტის)
ცხრილები, რომლებიც გამოთვლილია (3.5) განტოლებით. ცხრილი 3.3 წარმოადგენს
მაგალითს, რომელიც მოიცავს სხვადასხვა პროცენტულ განაკვეთს 1-დან 15%-მდე. ამ
ცხრილში პროცენტული განაკვეთი (i) და პერიოდი (ი) ჰგავს გეოგრაფიული რუკის კოორდინატებს. ისინი გვეხმარებიან პროცენტული განაკვეთის შესაბამისი კოეფიციენტის
მოძებნაში. მაგალითად, მომავალი ღირებულების კოეფიციენტი წლიური 8%-ით 9 წლის
განმავლობაში (FVIFg,,) იმყოფება 8%-იანი სვეტის მე-– პერიოდის მწკრივის
დამაკავშირებელ სექციაში და უტოლდება. 1,999-b. ეს რიცხვი 1,999 ნიშნავს, რომ ინვე–
სტირებული ერთი დოლარი წლიური 8%-ით რთული პროცენტების დარიცხვის
შემთხვევაში 9 წლის განმავლობაში თქვენ 2 დოლარს მოგიტანთ; ეს თანხა მოიცავს საწყის
თანხას დამატებული დაგროვებული პროცენტები (უფრო სრული ცხრილი იხილეთ ამ წიგნის ბოლოს, დანართში ცხრილი 1).
თუ ჩვენ ავიღებთ IVII-ის კოეფიციენტს 15-სთვის 8%-იან სვეტში და გავამრავლებთ
მას 100$-%g, ჩვენ მივიღებთ რიცხვებს (დამრგვალების გარეშე), რომლებიც შეესაბამება
100%-ისთვის ჩვენს გამოანგარიშებას 3.2 ცხრილის ბოლო სვეტში. მიაქციეთ ყურადღება იმ
გარემოებასაც, რომ ორი ან მეტი წლის შესაბამის მწკრივში, მომავალი ღირებულების პროპორციული ზრდა ხდება დიდი, რადგან იზრდება პროცენტული განაკვეთი. სურათი
შეიძლება დაგეხმაროთ ამ საკითხის გაგებაში. სურათზე 3.1 ჩვენ ავსახეთ მომავალი
ღირებულების ზრდა საწყისი 100§-ის დაბანდებისთვის 5, 10 და 15 პროცენტიანი სარგებლის განაკვეთის პირობებში. ამ სურათიდან ჩანს, რაც მეტია სარგებლის განაკვეთი, ხაზი
მით უფრო იხრება ზევით, რომლის შესაბამისად იზრდება მომავალი ღირებულება. ამას
გარდა, რაც მეტია წლების რაოდენობა, რომლის განმავლობაშიც ხდება რთული პროცენტების დარიცხვა, მით უფრო მეტია მომავალი ღირებულება.
47
400 -
15%
მომავალი ღირებულება
350 -
სურათი ასახავს 100
თავნის მომავალ
ღირებულებას 5%, 10%
და 15% რთული წლიური
პროცენტის შემთხვევაში.
!
10%
250 -
200 –
100
პროფესიონალურ გამოცდებზე თქვენ მოგეწოდებათ სარგებლის კოეფიციენტის
ცხრილები და შეზღუდული იქნებით გამოიყენოთ მხოლოდ ძირითადი არაპროგრამირებული ხელის კალკულატორები. ამიტომ კარგი იქნება, თუ კარგად
გაეცნობით სარგებლის კოეფიციენტის ცხრილებს ახლა.
რთული ზრდა. მიუხედავად იმისა, რომ აქამდე ძირითადად ჩვენ გვაინტერესებდა სარგებლის პროცენტული განაკვეთები, ასევე აუცილებელია გავიგოთ, რომ განხილული კონცეფცია გამოიყენება ნებისმიერი რთული ზრდის სახეობისთვის: მაგალითად, ფასის ზრდა
ბენზინზე, სწავლის გადასახადზე, კორპორაციულ მოგებაზე და დივიდენდებზე.
დავუშვათ, რომ კორპორაციის ბოლო გადახდილი დივიდენდი შეადგენს 10§-ს ერთ აქციაზე, მაგრამ ჩვენ ველოდებით ამ დივიდენდების ზრდას ყოველწლიური რთული 10%-იანი
განაკვეთით. შემდეგი 5 წლის განმავლობაში დივიდენდები გაიზრდება ისე, როგორც ეს
ნაჩვენებია ქვემოთ მოცემულ ცხრილში.
წელი.
1
2
3
4
5
კოეფი
80L ზრდა.
მოსალოდნელი დივიდ;
(L10y
(110
(110
(110)*
1790 წელს ჯონ ჯაკობს ასტორმა კუნძულ მანჰეტენის აღმოსავლეთ ნაწილში იყიდა მიწის.
ნაკვეთი დაახლოებით ! აკრი 585-ად. ასტორმა, რომელსაც თვლიდნენ მოხერხებულ
ინვესტორად, გააკეთა ბევრი ამგვარი შესყიდვა. რა კაპიტალი ექნებოდათ მის
შთამომავლებს 2005 წელს, თუ მანჰეტენში მიწის ნაკვეთის ყიდვის ნაცვლად, ასტორი
განათავსებდა თავის 58S შემნახველ ანგარიშზე რთული წლიური 5 პროცენტით?
4
3, ფულის ღირებულ ება დროში
წიგნის ბოლოს დანართში არსებულ ! ცხრილში ჩვენ ვერ ვიპოვით §1-ის FVIE-b 215 წლის
შემდეგ წლიური 5%-ის პირობებში. ჩვენ ვნახავთ 15-ის FVIF 50 წლის შემდეგ არის 11467
და 15-ის FVIF 15 წლის შემდეგ – 2079. ეს არის, რაც თქვენ გაინტერესებდათ. თუ ჩვენ
შევძლებთ ამოცანა ამოვხსნათ შემდეგნაირად:'
+I)X(CI+))9XCI+))/X0V+I)98XC+I"
= 558 X 11.467 X 11.467 X 11.467 X 11.467 X 2.079
= 558 X 35,946.26 = $2,084,883.08
მოცემული მიმდინარე მიწის ფასის გათვალისწინებით, ნიუ-იორკის ცენტრში ჩანს,
რომ ასტორის გადაწყვეტილებამ მიწის. ნაკვეთის ! აკრის შეძენაზე გაუძლო დროის
გამოცდას, როგორც ბრძნულმა ინვესტიციამ. საინტერესოა ასევე აღვნიშნოთ, რომ
არცთუ რთული განხილვით, ჩვენ დაგვჭირდა შეზღუდული მონაცემების გამოყენება,
რომელიც მოცემულია 3.3 ცხრილში.
ამის მსგავსად, ჩვენ შეგვიძლია განვსაზღვროთ სხვა ცვლადი მომავალი დონეები,
რომელთა ზრდაც ექვემდებარება რთული პროცენტების კანონს. ეს პრინციპი
განსაკუთრებით აუცილებელი იქნება ჩვეულებრივი აქციის ღირებულების კონკრეტული
მოდელების განსაზღვრისთვის შემდეგ თავში.
მიმდინარე (ან დისკონტირებული) ღირებულება. ჩვენ ყველას გვესმის, რომ დღევანდელი
ფული უფრო ძვირი ღირს, ვიდრე ერთი, ორი ან სამი წლის შემდეგ მიღებული იმავე რაოდენობის ფული. მომავალი ფულადი ნაკადების ახლანდელი ღირებულების გამოანგარიშება
საშუალებას გვაძლევს მოვათავსოთ ყველა ფულადი ნაკადი მიმდინარე საფუძველზე,
რომელზეც ყველა შედარება შეიძლება გაკეთდეს დღევანდელ ფულთან შედარებით.
გამოიყენება ფულის.
მიმდინარე ღირებულების კონცეფციის გაგებამ საშუალება უნდა მოგვცეს ვუპასუხოთ
ამ თავის დასაწყისში დასმულ კითხვას: რა გირჩევნიათ 10005, დღეს თუ 20005 დღეიდან 10
წლის შემდეგ?? დავუშვათ, რომ ორივე თანხას მიიღებთ უეჭველად, ამ თანხის თქვენი
ალტერნატიული დანახარჯები კი არის 8% წელიწადში (სხვა სიტყვებით, თქვენ შეგეძლოთ
გესესხათ ან გაგესესხებინათ 8%-ად). დღეს მიღებული !1000%-ის ახლანდელი ღირებულების განსაზღვრა არ არის რთული: მისი ღირებულებაა 1000§. თუმცა, რა ღირს დღეს
20008, რომელსაც ჩვენ მივიღებთ 10 წლის შემდეგ? ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად,
შეგვიძლია ვიკითხოთ სხვანაირად: დღევანდელი რა თანხა მიაღწევს 10 წლის შემდეგ
2000§-მდე რთული წლიური 8% სარგებლის დარიცხვის პირობებში? ამ თანხას ეწოდება
2000§-ის ახლანდელი ღირებულება, რომელიც გადახდილი უნდა იყოს 10 წლის შემდეგ და
დისკონტირებული 8%-ინი განაკვეთით. მოცემულ ამოცანაში სარგებლის განაკვეთს ზოგჯერ ეწოდება დისკონტირების განაკვეთი (ან კაპიტალიზაციის განაკვეთი).
ახლანდელი (ან დისკონტირებული) ღირებულების განსაზღვრება მარტივად არის რთული
პროცენტების პირიქითი დარიცხვა. ამიტომ მოდით ჯერ დავუბრუნდეთ 3.4 განტოლებას:
ახლანდელი ღირებუ-.
LV, = ში(1 +1)"
დისკონტის განაკვეთი –
Discount rate ~
პროცენტული (სარ–
გებლის უკუსვლითი)
განაკვეთი, რომელიც.
მომავალი ლირებულების
ლებით განსაზღვრი–
სათვის,
ცვლადების გადანაცვლებით, ჩვენ მივიღებთ ახლანდელი ღირებულების განტოლებას:
ნV-= ნა= ILIV,/(1+1X»
=LV,II/(I +11
(3.6)
ყურადღება მიაქციეთ, რომ პირობა (1/(1+1)”) არის მომავალი ღირებულების კოეფიციენტის
შესაბამისი I%-ით ი პერიოდისთვის (FVIE,,). ამ შესაბამის სიდიდეს ეწოდება – ახლანდელი
ღირებულების კოეფიციენტი 1%-ით ი პერიოდებისთვის (PVIE,, the present value interest factor at 1% Jor n periods). ამ აღნიშვნის გამოყენებით შეიძლება გადავწეროთ 3.6 განტოლობა
შემდეგნაირად
PV, =FV,(PVIF,)
(87)
ახლანდელი ღირებულების პოვნის ცხრილი შეიცავს PVIF სიდიდეს პროცენტული
49
(PVIF,) = 1/(1 +1)"
1%
0.990
0,980
0971
0.961
0951
0.942
0933
0923
0914
3%
0971
0943
0915
0.888
0.863
0837
0813
0.789
0.766
0.905
0.744
პროცენტული განაკვეთი
()
R
et
5%
0952
0.907
0864
0.823
0.784
0.746
0711
0.677
0.645
0.614
8%
0926
0.857
0794
0.735
0.681
0,630
0.583
0.540
0.500
.
10%
0.909
0826
0751
0.683
0.621
0.564
0513
0.467
0424
—
|
1
პერიოდი (ი)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
|
კოეფიციენტი I%-ით და ი
პერიოდისთვის (PVIFL)
e
|
18-ის ახლანდელი
ღირებულების.
განაკვეთების და დროის პერიოდების ფართო სპექტრისთვის, რაც თავიდან აგვაცილებს
დეტალურ ანგარიშებას (3.6) განტოლებაში ყოველთვის, როდესაც ჩვენ მოგვიწევს ახლან–
დელი ღირებულების ამოცანის ამოხსნა. ცხრილი 3.4 წარმოადგენს ამგვარი ცხრილების
შემცირებულ ვერსიას (უფრო სრული ვერსია იხ. დანართში).
ახლა ჩვენ შეგვიძლია გამოვიყენოთ (3.7) განტოლება და (3.4) ცხრილი, რომ
გამოვთვალოთ 2000§-ის ახლანდელი ღირებულება, რომელსაც ჩვენ მივიღებთ 10 წლის
შემდეგ დისკონტირებულ 8%-ის განაკვეთში. 3.4 ცხრილში 8%-იანი სვეტის გადაკვეთა 10
პერიოდის განივთან გვაძლევს PVIFg,
ჯი – 0.463. ეს გვეუბნება, რომ დღევანდელი 46 ცენტი
10 წლის შემდეგ იქნება 18 ამის გაგებით, ჩვენ ვიღებთ
PV = FV o(PVIFy,
)= §2,000(0.463) = §926
საბოლოოდ, თუ შევადარებთ ამ ახლანდელ ღირებულების თანხას (9265) 1000§-ს,
რომელიც ჩვენ შეგვიძლია დღეს მივიღოთ, ჩვენ ავირჩევთ 1000§-ის აღებას. ამ
შემთხვევაში ჩვენი მოგება იქნება 745 (1000§-9265).
შეიძლება ითქვას, რომ მომავალი ფულადი ნაკადების დისკონტირება ძალიან ჰგავს
ხელისშემშლელ პროცესს (handicapping). სხვა სიტყვებით, მათემატიკური საშუალებებით
ჩვენ ვაძლევთ მომავალ ფულის ნაკადების შეფასებას არსებულ ფულთან მიმართებაში.
მაგალითად, ახლახან განხილულ ამოცანაში თითოეული მომავალი დოლარი შეიძლება
შეფასდეს მხოლოდ 46 ცენტით. რაც უფრო მეტია მომავალი ფულადი ნაკადის არახელ–
საყრელობა, მით ნაკლებია ახლანდელი ღირებულების შესაბამისი კოეფიციენტი (PVIF). 3.2
სურათი უჩვენებს ახლანდელი ღირებულების დროის და დისკონტირებული განაკვეთის
კომბინირებულ ზეგავლენას. ამ სურათზე გრაფიკულად ჩანს, როგორ იცვლება მოცემული
1008-0b ღირებულება, 1-დან 10 წლამდე სამი განაკვეთის: 5, 10 და 15%-ის დისკონტირების
მიხედვით. ის გვიჩვენებს, რომ მოცემული 1008-0b ღირებულება მცირდება მომავალში
კლებადი განაკვეთით, რაც უფრო შორეულ მომავალში მივიღებთ შესაბამის თანხას. რა
თქმა უნდა, რაც მეტია პროცენტული სარგებლის განაკვეთი, მით ნაკლებია ახლანდელი
ღირებულება, მაგრამ ვიღებთ მით უფრო მეტად დახრილ მრუდს. 15%-იანი დისკონტირების განაკვეთის დროს დღევანდელი 1008, 10 წლის წინ იქნება 24,70§-ად შეფასებული ან
დაახლოებით 25 ცენტი თითოეულ მომავალ დოლარზე.
როგორ განსაზღვრავთ ინვესტიციის მომავალ ღირებულებას (ახლანდელ ღირე–
ბულებას) დროის მონაკვეთში, რომელიც შეიცავს არამთელ პერიოდს? (მაგალითად,
1,174 წელი)?
ძალიან მარტივად. ერთადერთი რაც მოგეთხოვებათ, უნდა შეცვალოთ მომავალი
ღირებულების (ახლანდელი ღირებულების) ფორმულა, რომ მან ჩაირთოს წილადი
ათეულის ფორმაში. დავუშვათ, თქვენ აბანდებთ 10008 შემნახველ ანგარიშზე რთული წლიური 6%-ით და გსურთ გაიტანოთ თქვენი დანაზოგი 15 თვეში (მაგალითად,
1.25 წელიწადში). რამდენადაც FV, = ნ,(1 + 1 )%, 15 თვის შემდეგ თქვენ შეძლებთ მოხსნათ თქვენი ანგარიშიდან შემდეგი თანხა.
CV,,, = 51,000(1 +0.06)% = §1,075.55
50
100
90
80
«
2 7
ლ
# 608
ჯ 50+-
&
წ 40'
10%
'
ლ
%
15%
% 30-
|
2 20t
|
10 -
'
1
>
100%-ს ახლანდელი
3
ღირებულება 5%, 10%
'და 15% წლიური
რთული პროცენტის
H
9
წ
1
M
2
L
3
M
4
L
5
წელი
შემთხვევაში.
L
6
M
7
L
8
M
9
,
10
I
|
|
i
I
უცნობი სარგებლის (ან დისკონტირებული) განაკვეთი. ფულის დროის მიხედვით
ღირებულების განსაზღვრისას, ზოგჯერ ჩვენთვის ცნობილია მომავალი და ახლანდელი
ღირებულება და მოცემული დროის პერიოდების რაოდენობა, მაგრამ გვაინტერესებს,
როგორია სარგებლის განაკვეთი, რთული პროცენტის (i) დარიცხვით.
დავუშვათ რომ, თუ თქვენ დღეს აკეთებთ 1000§-ის ინვეტიციას, 8 წლის შემდეგ თქვენ
მიიღეთ 3000§. რთული დარიცხული პროცენტის (ან დისკონტირების) განაკვეთი შეიძლება
მოიძებნოს მომავალი ან ახლანდელი ღირებულების საბაზო განტოლების გამოყენებით.
მაგალითად, მომავალი ღირებულების 3.5 განტოლების გამოყენებით ჩვენ გვაქვს
3.3 ცხრილიში 8 წლიანი პერიოდის შესაბამისი მწკრივის გადაკვეთის ადგილას იქნება
მომავალი ღირებულების კოეფიციენტს (FVIF), რომელიც ახლოს არის ჩვენს მიერ
გამოანგარიშებულ ღირებულებასთან, 3-თან. ჩვენს ცხრილიში ასეთი კოეფიციენტი არის
3, რომელსაც ჩვენ ვპოულობთ 15%-ის შესაბამის სვეტში, რამდენადაც 3,059 მეტია 3-ზე,
ჩვენ ვასკვნით, რომ პროცენტული განაკვეთი განხილულ სიტუაციაში ძირითადად უნდა
იყოს 15%-ზე მეტი.
უფრო ზუსტი პასუხი რომ მივიღოთ, ჩვენ უნდა გავითვალისწინოთ ის, რომ ILVIნგ
შეიძლება წარვადგინოთ (1 + | ), სახით და ვიპოვოთ| შემდეგნაირად:
(1 +if=3
(1+1)=3"=3"%=11472
i=0.1472
(-სთან დაკავშირებული განტოლების ამოხსნით, ჩვენ თავიდან უნდა გავზარდოთ განრტოლების ორივე მხარე 1/8 ან 0.125 ხარისხამდე. „3“-ის 0.125-ე ხარისხში ასახარისხებლად
ჩვენ ვიყენებთ IV"I კლავიშს ჯიბის კალკულატორზე, შეგვყავს 3, ვაჭერთ კლავიშს [y,
შეგვყავს 0,125 და ბოლოს ვაჭერთ |=| კლავიშს).
რთული (ან დისკონტირებული) პერიოდების უცნობი ციფრი. ზოგჯერ შესაძლოა დაგვჭირდეს. იმის გაგება, რა დრო დასჭირდება დღეს დაბანდებულ რაიმე თანხას, რომ
მიაღწიოს განსაზღვრულ მომავალ ღირებულებას რთული პროცენტების დარიცხვის
მოცემული განაკვეთით. მაგალითად, რა დრო დასჭირდება 10005 ჩადებულ ინვესტიციას,
რომ გაიზარდოს 1900§-მდე რთული 10 პროცენტიანი დარიცხვის განაკვეთისას? რამდენა–
დაც ჩვენთვის ცნობილია მოცემული ინვესტიციის მომავალი და ახლანდელი ღირებულება,
ამ საინვესტიციო სიტუაციაში გამოყენებული რთული (ან დისკონტირებული) პროცენტების დარიცხვის პერიოდების რაოდენობა (ი) შეიძლება განისაზღვროს მომავალი ან
ახლანდელი ღირებულების ძირითადი განტოლების გამოყენებით. მომავალი ღირებუ-
ლების ფორმულის (3.5) განტოლების გამოყენებით ჩვენ ვიღებთ.
FV, = PyFVIF,p,) · 51,900 = §1,000(წVIწა»,)
FVIF 4., = §1,900/51,000 = 1.9
ვნახოთ 3.3 ცხრილი, 10%-ის შესაბამის სვეტში მოვძებნით მომავალი ღირებულების
კოეფიციენტს (EVIF), რაც ახლოა ჩვენს მიერ გამოანგარიშებულ ღირებულებასთან. ჩვენ.
აღმოვაჩენთ, რომ 1.949 ახლოს არის I.9-თან და ეს რიცხვი შეესაბამება პერიოდი 7-ის
მწკრივს. რადგან 1.949 დიდია 1.9-ზე ვასკვნით, რომ განხილულ სიტუაციაში პროცენტების
დარიცხვის პერიოდების რაოდენობა სინამდვილეში უნდა იყოს 7 წელზე ნაკლები.
დაზუსტებისთვის, ხელახლა გადავწეროთ FVIF,y,„ როგორც (1 +0.10)” და ამოვხსნათ თან დაკვშირებით შემდეგნაირად:
(1I+0.10-=LI9ი
n(nLI)=In1.9
n=(In 1.9)/(In 1.1)= 6.73 წელი
რომ ამოგვეხსნა ი, რომელიც ჩვენს მიერ გადაწერილ განტოლებაში ნაჩვენები იყო
როგორც ხარისხის მაჩვენებელი, გამოვიყენეთ პატარა მოხერხება. ჩვენ ავიღეთ განტოლების ორივე მხარის ნატურალური ლოგარითმი (ი). ამან მოგვცა საშუალება ზუსტად
დაგვეთვალა ». (შენიშვნა: (Iი 1.9) რომ გავყოთ (Iი 1.1)-ზე ჩვენ ვიყენებთ (LN) კლავიშს
ჯიბის კალკულატორზე შემდეგნაირად: შეგყვავს „!1.9"; ვაჭერთ (LM) კლავიშს; შემდეგ
ვაჭერთ (/); შემდეგ შეგყავს „1.1“; ვაჭერთ (LM) კლავიშს კიდევ ერთხელ დაბოლოს
ვაჭერთ(=) კლავიშს).
=M ანუიტეტები
ტეტი = Anuity –
თანაბარი ფულადი
გადახდების ან
შემოსავლების სერია,
'წარმოშობილი
პერიოდების
განსაზღვრული
'რიცხვიდან. ჩვეულებრივი
ანუიტეტის შემთხვევაში,
გადახდებს ან ფულად
შემოსავლებს ადგილი.
აქეს ყოველი პერიოდის.
(წლის) ბოლოს, წინასწარი
ანუიტეტის დროს,
ყოველი პერიოდის
დასაწყისში.
ჩვეულებრივი ანუიტეტი. ანუიტეტი წარმოადგენს თანაბარი ფულადი გადახდების ან
'შემოსავლების სერიებს, წარმოშობილს დროის განსაზღვრულ პერიოდებში. ჩვეულებრივი
ანუიტეტის დროს გადახდები ან შემოსავლები სრულდება თითოეული პერიოდის ბოლოს.
3.3 სურათზე ასახულია ფულადი ნაკადები ჩვეულებრივი ანუიტეტისთვის დროის ხაზზე.
დავუშვათ სურათი 3.3 წარმოადგენს თქვენს 1000§ ყოველწლიურ შემოსავალს 3 წლის
მანძილზე. ახლა მოდით დავუშვათ, რომ თქვენ აბანდებთ ყოველწლიურ შემოსავალს
შემნახველ ანგარიშზე წლიური რთული 8 პროცენტის დარიცხვით. რა რაოდენობის თანხა
გექნებათ სამი წლის შემდეგ? სურათი 3.4 გაძლევთ პასუხს (გრძელი გზა) – ამისთვის ჩვენ
ვიყენებთ უკვე განხილულ ინსტრუმენტებს.
ალგებრული გამოსახულებით, FVA, არის ანუიტეტის მომავალი (რთული) ღირებულება,
R - პერიოდული შემოსავალი (ან გადასახადი) და ი –ანუიტეტის ხანგრძლივობა, ფორმულა
წV#,-ისთვის იქნება
LV#,
= II +1)მ +R(1 +i)"2+
...+ R(1 + i)' +R(1 +1)
=R[FVIF,,, + FVIF,, + ...+ FVIF,, + FVIF,(]
FVA, მარტივად არის ტოლი პერიოდული შემოსავლები (R) გამრავლებული „ფულადი
შემოსავლების მომავალი ღირებულების კოეფიციენტის რაოდენობაზე I%-ით
პერიოდებისთვის 0-დან ი–1-მდე". საბედნიეროდ, ეს ფორმულა შეგვიძლია წარმოვადგინოთ უფრო მოკლედ:
:
FVA, =R[2<l +i)"":|:R([(l +1) –1I/)
=
ან შესაბამისად,
(3.8)
FVA, = R(FVIFA,,)
@
სადაც FVIFA,, — future value interest factor 0/ an annuity at 1% for n periods, აღნიშნავს „ანუიტეტის მომავალი ღირებულების კოეფიციენტს I%-ის ი პერიოდისას“.
52
ბილ 30485 ერთხელ ფრენჩაიზინგით იყიდა ჩიკაგოს
White 80X ბეისბოლის გუნდი 510 მილიონად და 5
წლის შემდეგ გაყიდა §20 მილიონად. მოკლედ, მან
გააორმაგა თავისი ფული 5 წელში. შემოსავლის როგორი რთული დარიცხვის განაკვეთი გამოიმუშავა.
თავისი საწყისი ინვესტიცია შემნახველ ანგარიშზე 6
რთული პროცენტით, მას უნდა მოეცადა დაახლოებით 12 წელიწადი ფულის გაორმაგებისთვის:
72/i=n
ან
72/6 = 12 წელი
ვიკმა ამ ინვესტიციაზე?
ფულის გაორმაგება რთული პროცენტის გამოყენებით შეიძლება „წესი 72”-ით. ეს წესი ადგენს,
როცა ინვესტიციის ღირებულება ორმაგდება
წლების რაოდენობის ან სარგებლის განაკვეთის
საპოვნელად 72 გაიყოფა წლების რაოდენობაზე იზე ან სარგებლის განაკვეთზე I-ზე. ვიკის შემთხვევაში, ინვესტიციისს 5 წელში გაორმაგებისას,
მიღებული სარგებლის განაკვეთი ! არის,
„წესი 72“ გვაძლევს მიახლოებით სარგებლის
განაკვეთს — ან ფულის გაორმაგებისთვის საჭირო
წლების რაოდენობას. მაგრამ პასუხი არ არის
სწორი. მაგალითად, 5 წელიწადში ფული გაორმაგდება წლიური რთული I4.97 პროცენტული
განაკვეთის პირობებში [(1 + 0.1487)° = 21; წესი 72
გვირჩევს 14.4 პროცენტს. ასევე, 6 პროცენტიანი
განაკვეთით დაბანდებული ფული მოითხოვს 11.9
72/ი =1
ან
72/5 = 14.4%
წელიწადს გაორმაგებისთვის II + 0.06)!'” = 21; „წესი
72“ გვირჩევს 12 წელიწადს, თუმცა, „წესი 72“-ის
გამოყენება შესაძლებელია ბეისბოლის სტადიონის
ყიდვით ფულის გაორმაგებისთვის.
ალტერნატიულად, ვიკის რომ დაებანდებინა
წლის ბოლო
დროის ხაზი უჩვენებს.
ფულის ნაკადების
o
'
)
I
§1,000
თანმიმდევრობას
წელიურად 3 წლის.ყოველ“
განმავლობაში 1000S-0ls
2
1
§1,000
3
3
§1,000
1
2
3
§1,000
§1,000
$1,000
||
I
ჩვეულებრივი ანუიტეტის.
დროს.
წლის ბოლო
0
L
L
1
I
არ დაერიცხა
$1,000
დროის ხაზი.
ჩვეულებრივი ანუიტეტის
მომავალი ღირებულების.
გამოანგარიშებისთვის
(პერიოდული 3y ;’f’i
?ჯ”ეულწში დარიცხვისას
1,080
რთული დარიცხვისას 2 წელში.
(ჩვეულებრივი) ანუიტეტის მომავალი ღირებულება 8%-ით 3 წლის შემდეგ
ფულის დროის მიხედვით ცვლილებასთან დაკავშირებული ამოცანის ამოხსნისას, უმჯობესია.
თავდაპირველად გავავლოთ დროის ხაზი, რომელზეც თქვენ განათავსებთ შესაბამის ფულის
დინებებს. დროის ხაზი გეხმარებათ ფოკუსირება მოახდინოთ პრობლემაზე და ამცირებს
შეცდომის შანსს. როდესაც ჩვენ მივიღებთ შეერთებულ ფულის ნაკადებს, ეს უფრო
თვალსაჩინო იქნება.
53
ნაწილი 2. o
@®VIFA;,) = Z(‘ +1)' =(0 +IX – 104
15-ის (ჩვეულებრივი)
-
ანუიტეტის მომავალი.
სარბებლის 236043300 (i)
პირიიხით
v
% ს 1.000
% w1
1
1.000
1.000
1.000
1.000
ღირებულების
კოეფიციენტი
%-00 1
პერიოდებისთვის
(FVIFA,).
2
3
4
5
6
7
8
9
10
2010
3.030
4.060
5.101
6.152
7214
8286
9369
10462
ჩ
2030
3.091
4.184
5309
6.468
7.662
8.892
10.159
11.464
=
|
0
|
(ჩვეულებრივი)
ახლანდელი
(დისკონტირებული)
ღირებულების
L
'
I
:
|
i
|
გამოანგარიშების დროის.
ხაზი (პერიოდული
"შემოსავალი = R = $1,000;
= 8%; და „ =3 წელს).
2100
3310
4.641
6105
7716
9487
11436
13579
15937
2.150
3473
4993
6742
8754
11.067
13.727
16786
20304
_
=
წლის ბოლო
|
ანუიტეტის
2,080
3246
4506
5.867
7.336
8.923
10.637
12488
14.487
აზოშოშოზ““'!!სს!”'”
1
"
2050
3153
4310
5.526
6.802
8.142
9.549
11.027
12578
C2
1.000
$ 926
857
794
|
1
2
3
§1,000
§1,000
§1,000
I
I
I
დისკონტირებული 1 წელი
დისკონტირებული 2 წელი.
დისკონტირებული 3 წელი.
||
|
|
|
i
|
I
I
i
|
$2,577 = ჩვეულებრივი ანუიტეტის ახლანდელ ღირებულებას 8%-ით 3 წლის შემდეგ (PVA,)
3.5 ცხრილში ჩანს FVIFA-nb აბრევიატურის ჩამონათვალი. უფრო სრული ჩამონათვალი
ჩანს წიგნის ბოლოს არსებულ ცხრილი III დანართში.
3.4 სურათში აღწერილი ამოცანის ამოსახსნელად ცხრილი 3.5 გამოყენებით ვიღებთ
FVA, = $1,000(FVIFA,,)
=$1,000(3.246) = $3,246
ეს პასუხი იდენტურია იმის, რაც ასახულია 3.4 სურათში (შენიშვნა: ფორმულების ნაცვლად
ცხრილების გამოყენებას მივყავართ დამრგვალების შეცდომებამდე. თუ ჩვენ გამოვიყენებთ 3.8 განტოლებას, პასუხი აღმოჩნდება 40 ცენტით მეტი. ამიტომ, თუ მოითხოვება
განსაკუთრებული სიზუსტე, ცხრილის ნაცვლად უნდა გამოვიყენოთ შესაბამისი ფორმულები).
დავუბრუნდეთ 3.3 სურათს. ახლა მოდით დავუშვათ, რომ ჩვენ ვიღებთ 10008-b წელიწადში
3 წლის განმავლობაში შემნახველი ანგარიშიდან, რომელსაც ერიცხება რთული წლიური
8%. რა თანხას განათავსებდით თქვენ პირდაპირ ახლა (დროის პერიოდი 0) დეპოზიტზე,
რომ ბოლო 10008-ის მოხსნის შემდეგ თქვენ დაგეხურათ ანგარიში? 3.5 სურათზე
ნაჩვენებია ამ ამოცანის ამოხსნის გრძელი გზა.
როგორც 3.5 სურათზე ჩანს, ანუიტეტის ახლანდელი ღირებულების განსაზღვრება
შედის ინდივიდუალური ახლანდელი ღირებულებების სერიების ჯამის განსაზღვრებაში.
უფრო მეტიც, ჩვენ შეგვიძლია შევადგინოთ ჩვეულებრივი ანუიტეტის ახლანდელი
ღირებულების ძირითადი ფორმულაი პერიოდებისთვის (PVA,) შემდეგნაირად
PVA, = 1LI1/(1 +1)'1+ L II/(I +1)]+... +R[1/Q +i)"]
=R[PVIF,, + PVIF,, +...+PVIF,]
54
®VIFA,) DU i) = [0+ YDA
§1-ის ჩვეულებრივი.
ანუიტეტის ახლანდელი
ღირებულების
კოეფიციენტი ერთ
პერიოდზე I%-ით ი.
პერიოდებისთვის
(PVIFA,)
ჯ)
სარგებლის განაკმეთი (i)
პერიოდი თ)
8%
10%
15%
I
2
3
4
5
6
7
8
9
10
0.926
1783
0.909
1736
2487
3170
3791
4355
4868
5.335
5759
6.145
0.870
1.626
2283
2855
3352
3784
4.160
4487
4772
5.019
4623
5.206
5747
6247
6.710
ყურადღება მიაქციეთ, ჩვენი ფორმულით PVA, უტოლდება პერიოდულ ფულად შემოსავლებს (R) გამრავლებული „ახლანდელი ლირებულების კოეფიციენტის სიდიდეზე I%-ით, 1დან ი-მდე დროის პერიოდებით". მათემატიკური თვალსაზრისით ეს ეკვივალენტურია
გამოსახულების:
PVA, =ჯ[2||(1 + ;)I] =LL(V - (U1 +1)1
რ
და შეიძლება გამოისახოს მარტივად, როგორც
PVA, = R(PVIFA,)
(1
სადაც PVIFAin ნიშნავს (ჩვეულებრივი) ანუიტეტის ახლანდელი ღირებულების კოეფი-
ციენტს I%-ით ი პერიოდისთვის. ამ წიგნის დანართში ცხრილი IV შეიცავს PYIFA-ob
მნიშვნელობას, | და ი-ის სხვადასხვა მნიშვნელობისთვის, ცხრილი 3.6 კი წარმოადგენს მის
შემცირებულ ვარიანტს.
ჩვენ შეგვიძლია გამოვიყენოთ 3.6 ცხრილი 1000§-ის ანუიტეტის ახლანდელი ლირებულების მოსაძებნად სამი წლის განმავლობაში 3.5 სურათში ნაჩვენები წლიური 8%-ის
მიხედვით. 3.6 ცხრილში ვნახულობთ, რომ ჩM/ჩ4,, უტოლდება 2.577-ს (ყურადღება
მიაქციეთ, ეს სიდიდე არის პირველი სამი რიცხვის თანხა 8%-იან სვეტში ცხრილი 3.4-ში,
რომლის დახმარებითაც მოიძებნება მნიშვნელობა PVIF). 3.11 განტოლების გამოყენებით
ჩვენ ვიღებთ
PVA
1OOO(PVIFA,
5)
=51,000(2.577) = $2,577
უცნობი პროცენტული o6 დისკონტირებული განაკვეთი. ანუიტეტის მომავალი ღირებულების ძირითადი განტოლების შეცვლით (ახლანდელი ღირებულებისთვის), შეიძლება
გავიგოთ რთული პროცენტით დარიცხული სარგებელი, დისკონტის განაკვეთი ანუიტეტში, თუ ჩვენთვის ცნობილია: (1) ანუიტეტის მომავალი (ახლანდელი) ღირებულება, (2)
პერიოდული გადახდები ან შემოსავლები და (3) პერიოდების რაოდენობა. დავუშვათ, რომ 7
წლის შემდეგ თქვენ დაგჭირდებათ არანაკლებ 95008, რომ გააგზავნოთ თქვენი მშობლები
კომფორტულ კრუიზში. ეს თანხა რომ შეაგროვოთ, თქვენ უნდა განათავსოთ 1000§
ყოველი წლის ბოლოს შემდეგი 8 წლის განმავლობაში ბანკის შემნახველ ანგარიშზე და მას
აქვს დარიცხვის რთული წლიური პროცენტი, რა მინიმალური რთული წლიური პროცენტული განაკვეთი უნდა შემოგთავაზოთ ბანკმა თქვენი დანაზოგების დაგეგმვისათვის?
რომ გამოვითვალოთ სარგებლის განაკვეთი (i), ჩვენი ამოცანის დამაკმაყოფილებელი
პირობებისთვის, გამოვიყენოთ 3.9 განტოლება ანუიტეტის შემდეგი ღირებულებისთვის:
Vტ, = CL (წVIნM,ე
$9,500 = $1,000(FVIFA,)
FVIFA,, = $9,500/$1,000 = 9.5
3.5 ცხრილში 8 პერიოდის მწკრივის გადაკვეთაში ჩვენ ვნახავთ, ანუიტეტის კოეფიციენტის მომავალ ღირებულებას (FVIFA), რომელიც ახლოა ჩვენ მიერ გამოანგარიშებულ
55
BsBomo 2. დ.
მნიშვნელობასთან 9,5-თან. ჩვენს ცხრილში ასეთი კოეფიციენტი არის 9,549, რომელსაც.
ჩვენ მოვძებნით 5%-ის მნიშვნელობის სვეტში. რადგან 9,549 არის ოდნავ მეტი, ვიდრე 9,5,
ჩვენ ვასკვნით, რომ პროცენტული განაკვეთი განხილულ სიტუაციაში ძირითადად უნდა
იყოს ოდნავ ნაკლები 5%-ზე (რომ მიიღოთ უფრო ზუსტი პასუხი, თქვენ დაგჭირდებათ
სხვადასხვა სარგებლის განაკვეთების, ინტერპოლაციის ან ფინანსური კალკულატორის
შემოწმების მეთოდების გამოყენება).
უცნობი პერიოდული გადახდა (ან შემოსავალი). ანუიტეტთან მუშაობისას, ზოგჯერ
ვაწყდებით სიტუაციებს, როდესაც ცნობილია მომავალი (მიმდინარე) ანუიტეტის
ღირებულება, პროცენტული განაკვეთი და ფულის პერიოდული გადახდების (ან შემოსავლების) რაოდენობა. ამისთვის საჭიროა განისაზღვროს ფულის თითოეული თანაბარი
გადახდების (ან შემოსავლების) რიცხვი. ბიზნესში ყველაზე მეტად გვჭირდება მომწიფების
ფონდებში პერიოდული ანუიტეტის გადახდების განსაზღვრა (მაგალითად, ფონდის შექმნა
თანაბარი თანხის გადახდებით) და სესხის ამორტიზაციის (სესხის დაფარვა თანაბარი
პერპეტუიტი – Perpetuity
= უვადო ანუიტეტი,
ჩვეულებრივი ანუიტეტი,
რომლის გასავლები 56
შემოსავლები გრძელდება
უვადოდ.
თანხების გადახდით) ამოცანების განსაზღვრა.
ანუიტეტით გათვალისწინებული პერიოდული გადახდების ან შემოსავლების განსაზღვრისთვის აუცილებელია შევცვალოთ ანუიტეტის ახლანდელი ან მომავალი ღირებულების ძირითადი განტოლება. რადგან სესხის ამორტიზაციის ძირითად საკითხს
ეძღვნება სპეციალური განყოფილება ამ თავის ბოლოში, ჩვენ ვაჩვენებთ, როგორ გამოვიანგარიშოთ პერიოდული გადახდები სიმწიფის ფონდის ამოცანით.
რა თანხის განთავსება უნდა მოხდეს ყოველი წლის ბოლოს შემნახველ ანგარიშზე, რომ
8 წლის შემდეგ დაგროვდეს 10000§, თუ დეპოზიტს ერიცხება 5%-იანი რთული წლიური
სარგებლის განაკვეთით? ჩვენ გამოვიანგარიშებთ პერიოდული გადახდის მაჩვენებელს
(R), რომელიც განთავსდება ყოველ წელს შემნახველ ანგარიშზე მომავალი ღირებულების
ანუიტეტის 3.9 განტოლების გამოყენებით. ამას გარდა, ჩვენ ვიყენებთ 3.5 ცხრილს, რომ
მოვძებნოთ /-I- შესაბამისი ღირებულება შემდეგნაირად:
FVA, = R(FVIFA,,)
$10,000 = R(9.549)
R = $10,000/9.549 = $1,047.23
შეგვიძლია დავასკვნათ, 8 წლის განმავლობაში ყოველი წლის ბოლოს შემნახველ
ანგარიშზე 1,047.23§ განთავსებით რთული 5%-იანი სარგებლის განაკვეთის დარიცხვის
გამოყენებით 8 წლის ბოლოს ჩვენ მივიღებთ შემნახველ ანგარიშზე 10000§ თანხას.
პერპეტუიტი. უვადო ანუიტეტი წარმოადგენს ჩვეულებრივ ანუიტეტს, რომლის გასავლები
ან შემოსავლები გრძელდება უსასრულოდ. ამ ანუიტეტის განსაკუთრებული ტიპის ახლანდელი ღირებულების განსაზღვრის ცოდნა მოგვეთხოვება შემდეგ თავში, როდესაც განვიხილავთ მუდმივი ობლიგაციების და პრივილეგირებული აქციების ღირებულებას.
დავუბრუნდეთ PVA,-L 3.10 განტოლებაში. ეს დაგვეხმარება ამოცანის ამოხსნის
გამარტივებაში. 3.10 განტოლებაში ი-ის უსასრულობის მნიშვნელობით (=) შეცვლით, ჩვენ
ვიღებთ:
PVA,
= VI(I - [1/(1+i)7])i]
(8.12)
რამდენადაც ოთხკუთხედ ფრჩხილებში ჩასმული პირობა (I/(1 + 1)”| უახლოვდება 0-ს, განტოლება 3.12 შეიძლება გადაიწეროს ასე:
PVA_=R[(1 - 0)/i] =R (14)
56 მარტივად
PVA_ =R/
(3.13)
ამგვარად, უვადო ანუიტეტის ახლანდელი ღირებულება მარტივად არის პერიოდული
შემოსავლები (გასავლები) გაყოფილი პროცენტულ განაკვეთზე პერიოდის მიხედვით. მაგალითად, თუ 1008 მიიღება უსასრულოდ ყოველ წელს და პროცენტული განაკვეთი არის 8 პროცენტი, ამ უსასრულობის ახლანდელი ღირებულება იქნება 1,2505 (რაც არის 100/0.08§).
წინასწარი ანუიტეტი. ჩვეულებრივი ანუიტეტისგან განსხვავებით, რომლითაც გასავლები
ან შემოსავლები წარმოიშვება ყოველი პერიოდის ბოლოს, წინასწარი ანუიტეტი
ითვალისწინებს თანაბარი გადახდების სერიას ყოველი პერიოდის დასაწყისში. წინასწარი
ანუიტეტის ამოცანის ამოხსნა მოითხოვს ჩვენს მიერ უკვე ამოხსნილი ჩვეულებრივი ანუ–
იტეტის ამოცანების მინიმალურ ცვლილებას.
3.6 სურათი ადარებს და განასხვავებს 1000§-ის ჩვეულებრივი ანუიტეტის მომავალი
ღირებულების გამოანგარიშებას სამი წლის განმავლობაში წლიური 8%-ით (FVA,) 1000§-ის
წინასწარი ანუიტეტის მომავალი ღირებულების გამოანგარიშებას (FVAD,). მიაქციეთ
ყურადღება: ფულადი ნაკადები ჩვეულებრივი ანუიტეტისთვის წარმოიშვება 1, 2 და 3
პერიოდების დასაწყისში და ფულადი ნაკადები წინასწარი ანუიტეტისთვის წარმოიშვება 2,
3 და 4 პერიოდების დასაწყისში.
56
წლის დასასრული
'1
0
ჩვეულებრივი |
1
1
2
1
3
I
ანუიტეტი
§1,000
§1,000
§1,000
4
I
1,080
1
1,166
($1,000)(FViFAgy,
ვ) = (§1,000)(3.246) =
|
ჩვეულებრივი ანუიტეტის მომავალი ღირებულება:
|
8%-ით 3 წლის შემდეგ (IV#,).
.
წინასწარი ი
1
2
ანუიტეტი
§1,000
§1,000
3
|
I
აა
$1,080
1,166
.
ჩვეულებრივი ანუიტეტის
'და წინასწარი ანუიტეტის
მომავალი ღირებულების
გამოანგარიშების დროის
ხაზი |პერიოდული.
R=
1
1260
($1,000)(FVIFAgy, 3)(1.08) = ($3,246)(1.08) = $3,506
წინასწარი ანუიტეტის მომავალი ღირებულება
8%-ით 3 წლის შემდეგ (FVAD,)
მიაქციეთ ყურადღება, სამწლიანი წინასწარი ანუიტეტის მომავალი ღირებულება უტოლდება შესაბამის სამწლიან ჩვეულებრივ ანუიტეტის მომავალ ღირებულებას ერთი დამა–
ტებითი პერიოდით. ასეთ ვითარებაში, წინასწარი ანუიტეტის მომავალი ღირებულება
1%-ით ი პერიოდისთვის (FVAD,) გაუტოლდება
FVAD, = R(FVIFA,)(1 +1)
ფულადი 65300 წარმოიშვება პერიოდის დასაწყისში თუ შემდეგ ხშირად დამოკიდებულია დამკვირვებლის აზროვნებაზე (როგორც კითხვა: შუაღამე არის დღის დასასრული თუ შემდეგი დღის დასაწყისი?). ასეთ ვითარებაში, ჩვეულებრივი ანუიტეტის
და წინასწარი ანუიტეტის მომავალი ღირებულების განსხვავების ნამდვილი კრიტერიუმი არის მომენტი, რომელშიც გამოიანგარიშება მომავალი ღირებულება.
ჩვეულებრივი ანუიტეტისთვის მომავალი ღირებულება გამოიანგარიშება როგორც
ბოლო ფულადი ნაკადი. წინასწარი ანუიტეტის დროს მომავალი ღირებულება
გამოიანგარიშება როგორც ბოლო ფულადი ნაკადის შემდგომი პერიოდი.
წინასწარი ანუიტეტის ახლანდელი ლირებულების განსაზღვრა 1 პროცენტში ი
პერიოდებისთვის (PVAD,) უკეთესად არის ახსნილი მაგალითით, 3.7 სურათი უჩვენებს
აუცილებელ გამოანგარიშებას 8%-იანი 1000§ ჩვეულებრივი ანუიტეტის სამი წლის შემდეგ
(C6VV4) ახლანდელი ღირებულების და 8%-იანი 10005 წინასწარი ანუიტეტის ახლანდელი
ღირებულების სამი წლის შემდეგ 6V#,) განსაზღვრისთვის.
როგორც 3.7 სურათში ჩანს, სამწლიანი წინასწარი ანუიტეტის ახლანდელი ღირებულება
ტოლია ორწლიანი ჩვეულებრივი ანუიტეტის ახლანდელ ღირებულებას დამატებული ერთი
არადისკონტირებული პერიოდული შემოსავალი ან გადახდა. ეს შეიძლება ჩამოყალიბდეს
შემდეგნაირად:
PVAD, = R(PVIFA,,.) + R
= R(PVIFA;,, +1)
(3.15)
57
წლის დასასრული
ჩვეულებრივი o
ანუიტეტი L
2
3
§1,000
$1,000
L
1
4
I
$.926
|
857
794
$2,577 = ($1,000)(PVIFAgy ვ) = ($1,000)(2.577)
ჩვეულებრიი
ანუიტეტის
ახლანდელი
ღირებულება 8%-ით 3 წლის შემდეგ (PVA,)
|
|
|
|
წინასწარი O
ანუიტეტი . L
1
1
$1,000
2
I
$1,000
3
L
$1,000
4
1
926
857
ჩვეულებრივი ანუიტეტის
$2,783 = ($1,000)(PVIFAgy,2 + 1)
ახლანდელი.
დისკონტირებული
ღირებულების @
წინასწარი ანუიტეტის.
დროის ხაზი (პერიოდული.
შემოსავალი = R = 1000§;
1= 8% და ი = 3 წელს,
წინასწარი ანუიტეტის ახლანდელი ღირებულება
შენიშვნა.
8%-ით 3 წლის შემდეგ (V#0,).
(1.08)($1,000)(PVIFAgy,3) = $2,783 = (§1,000)(ჩV/ჩა«-,2 + 1)
(1.08)($1,000)(2.577)
i
=$2,783 = ($1,000)(2.783)
ალტერნატიულად, წინასწარი ანუიტეტის ახლანდელი ღირებულება შეიძლება განვი–
ხილოთ როგორც ჩვეულებრივი ანუიტეტის ახლანდელი ღირებულება, რომელსაც
მიეკუთვნება წარსულის ერთი პერიოდი. სხვა სიტყვებით, ჩვენ გვჭირდება წარსულის
ერთი პერიოდის ახლანდელი ღირებულება, ვიდრე ჩვეულებრივი ანუიტეტის
ღირებულების გამოანგარიშება. ასეთ დროს, ჩვენ შეგვეძლო გამოგვეანგარიშა ანუიტეტის
ახლანდელი ღირებულება ი პერიოდებისთვის, შემდეგ დაგვერიცხა იგი ერთი პერიოდით
„წინ”, ასეთი მიდგომის ძირითად ფორმულას –I4ჩ, – განსაზღვრისთვის აქვს ასეთი სახე:
PVAD, = (1 +i)(R)(PVIFA,,)
(3.16)
37 სურათი ამტკიცებს მაგალითით, რომ PVAD,-ob განსაზღვრის ორივე მიდგომა მუშაობს
თანაბრად. თუმცა, 3.15 განტოლების გამოყენება უფრო თვალსაჩინო ჩანს. 3.7 სურათში
დროის ხაზის გამოყენებაზე დაფუძნებული მიდგომა ასევე გვეხმარება გავიგოთ ძირითადი
განსხვავებები ჩვეულებრივი და წინასწარი ანუიტეტის ახლანდელ ღირებულებებს შორის.
ვეულებრივი ანუიტეტის ახლანდელი ღირებულების ამოცანის ამოხსნისას ჩვენ
განვიხილავთ ფულად დინებებს, რომელიც წარმოიშობა პერიოდების ბოლოს (3.7
სურათის მაგალითზე 1, 2 და 3 პერიოდების დასასრული) და გამოვიანგარიშებთ
როგორც პირველი ფულადი ნაკადის ერთი პერიოდით ადრე პერიოდის ანუიტეტის
ახლანდელ ღირებულებას. წინასწარი ანუიტეტის ახლანდელი ღირებულების
განსაზღვრება გვთავაზობს პერიოდების დასაწყისში წარმოშობილი ფულადი
ნაკადების განხილვას (ჩვენს მაგალითზე, პერიოდების 1, 2 და 3 დასაწყისში) და
პირველი ფულადი ნაკადის ახლანდელი ღირებულების გამოანგარიშებას.
58
ხშირად ფულის დროის მიხედვით განსაზღვრებასთან დაკავშირებით, ჩვენ ვაწყდებით
ერთადერთი ფულადი ნაკადის ან ერთადერთი ანუიტეტის არარსებობას. სამაგიეროდ,
ჩვენ შეიძლება აღმოვაჩინოთ შერეული (ან არათანაბარი) ფულადი ნაკადების სურათი.
დავუშვათ თქვენ წააწყდით შემდეგ ამოცნას – შესაძლოა, გამოცდაზე. როგორია
50005-ის ახლანდელი ღირებულება, რომელიც ჩვენ უნდა მივიღოთ 1-ლი და მე-2
წლის შემდეგ, რომელსაც მოჰყვება წლიური 60008 მე-3 და მე-4 წლების შემდეგ და
ბოლოს, 1000§ გადახდა მე-5 წლის შემდეგ, თუ ყველა დისკონტირდება 5%-ით?
ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად ან სხვა ნებისმიერი მსგავსი ამოცანის ამოხსნისთვის,
პირველი ნაბიჯი არის, გავავლოთ დროის ხაზი, დავსვათ მასზე ფულადი ნაკადები, გავავ–
ლოთ ისრები, რომლებიც მიუთითებს მიმართულებას და მდებარეობას, რომლითაც თქვენ
აპირებთ ნაკადების დაზუსტებას. მეორე ნაბიჯი, გააკეთეთ აუცილებელი გამოანგარიშება, როგორც მითითებულია თქვენს დიაგრამაში (თქვენ შეიძლება იფიქროთ, რომ
ამგვარი გრაფიკის დახაზვა არის „საბავშვო გართობა". თუმცა გახსოვდეთ, რომ წარმატებული სახლის მშენებლები იწყებენ ნახაზით და თქვენ რატომ არ უნდა დაიწყოთ ამით?).
3.8 სურათი ასახავს, რომ შერეული ნაკადების ამოცანები ყოველთვის შეიძლება ამოიხსნას თითოეული ნაკადის ინდივიდუალური დაზუსტებით და შედეგების დაჯამებით. ეს
მოითხოვს დროს, მაგრამ არის ამოცანის ამოხსნის კარგი საშუალება.
შერეულ ფულად დინებებში ხშირად შევხდებით განსაზღვრულ კანონზომიერებას, რაც
იძლევა გამოანგარიშების გამარტივების შესაძლებლობას. ასეთ ვითარებაში ამოცანას,
რომლის ამოხსნასაც ჩვენ ვცდილობთ, აქვს ამოხსნის რამდენიმე ალტერნატიული ვარიანტი. ერთი ასეთი ალტერნატივა ნაჩვენებია 3.9 სურათზე. მიაქციეთ ყურადღება, ჩვენ
ორნაბიჯიან პროცედურას როგორ მივყავართ თანდათანობით სწორ გადაწყვეტილებამდე.
–
ნაბიჯი 1: გაავლეთ დროის ხაზი, აღნიშნეთ ფულადი ნაკადები და გაუსვით
ისრები, რომლებიც უჩვენებს მაჩვენებლების მიმართულებას და მდებარეობას.
Mდ ნაბიჯი 2: შეასრულეთ გამოანგარიშებები როგორც მითითებულია თქვენს
დიაგრამაში.
ჩვენ შეგვიძლია შერეული (არათანაბარი) ფულადი ნაკადების ამოცანების მრავალი
მაგალითის მოყვანა. რომ შეაფასოთ ეს განსხვავება და დახვეწოთ ამ ამოცანების ამოხსნის
ჩვევები, ამოხსენით ამოცანები, რომლებიც მოცემულია ამ თავის ბოლოს. არ შეწუხდეთ,
თუ თავიდან თქვენ დაუშვებთ შეცდომებს. ამოცანები, რომლებიც ეხება ფულის
ღირებულების ცვლილებას დროის მიხედვით, საკმარისად რთულია. ამის გაგება ჰგავს
ველოსიპედით სიარულის სწავლებას. აუცილებელი ჩვევების დაუფლება, ამა თუ იმ
შემთხვევაში, დაკავშირებულია გამოუვალ შეცდომებთან, სანამ თქვენ არ დაეუფლებით
აუცილებელ ჩვევებს.
თქვენი დაბადების დღის ყოველ წელს თქვენ აბანდებთ 20005 გადასახადებისგან განთავისუფლებულ საპენსიო ინვესტიციის ანგარიშზე. 65 წლის მიღწევისას თქვენ გექნებათ დაგროვილი:
წლიური პროცენტული 3363439010
დაწყების წელი.
634
542,048
4
§109,730
146212
196,694
51
§46,552
54,304
63,544
863326
266.668
74,560
რთული პროცენტების ღარიც!
6%
8
10
12
773011
1437810
60
ამ ცხრილის განხილვით, თქვენ შეიძლება დაასკვნათ, რომ ჯობია ახლავე დაიწყოთ ფულის დაზოგვა!
59
წლის დასასრული
|
|
!
'
0
L
1
L
$5000
2
1
$5000
3
I
$6,000
4
I
$6000
5
I
§1,000
§ 4,760
4,535
5,184
4,938
784
§20,201
ალტერნატივა 1.
შერეული ფულადი
ნაკადების
ახლანდელი.
i
ლირებულების.
ამოანგარიშების დროის
სრრრ რავიერა
|
Plly = ჩV,(6VI-X) = §5,000(0.952) = $ 4,760
ჩ% = ჩV,(6VI-) = §5,000(0.907)= 4,535
Pl = FVy(PVIFy,5) = §6,000(0.864) = 5,184
Py == FVy(PViIFgy,,) == §6,000(0.823; = 4,938
:
ჩ% = ჩV.(ნVIნჩ
V 5) = §1,000(0.784) = _ _ 784
შერეული ფულადი ნაკადების ახლანდელი %20,201
ღირებულება 5%-ით 5 წლის შემდეგ
წლის დასასრული
I
0
'
$21,276
$1,859
1
1
$5000
2
1
$5000
3
1
$6000
4
I
$6000
5
)
§1,000
ფულადი ნაკადების gb ნიმუში ტოლია
$6,000
$6000
$6,000
§6,0000
1
:
L
!
$1,000
გამოკლებული
$1,000
|
დამატებული
§1,000
§784
!
Pl = §6,000(-V/ნ4-X) = §6,000(3.546) = $21,276
ალტერნატივა 2.
გამოკლებული
შერეული ფულადი.
ჩVე = §1,000(ნVI%ჯ o) = $1,000(1.859) > (1,859)
ღირებულების
Py = §1,000(ნVIჩ-.5).
= §1,000(0.784)= =
784
'
'ნაკადების ახლანდელი
(დისკონტირებული)
'გამოანგარიშების დროის.
ხაზი [FV,= F, = §5,000;
FVy=FV,=$6,000; F¥; =
S1.000; i = 5%; და #= 5
წელს)
60
”
დამატებული
შერეული ფულადი ნაკადების ახლანდელი
ღირებულება 5%-ით 5 წლის შემდეგ.
§20,201
შენიშვნა: ზემოთ აღნიშნული პასუხი არის 3.8 სურათის მსგავსი. თუმცა ამ ცხრილის
გამოყენებით დამრგვალების შეცდომამ შეიძლება ზოგჯერ მოახდინოს უმნიშვნელო
გადაცდომა პასუხებში ამოხსნის სხვადასხვა მეთოდის გამოყენების შემთხვევაში ერთი და
იმავე ფულადი ნაკადის მიმართ.
B ნასევარწლ ანი და სხვა რთული პროცენტების დარიცხვა
მომავალი ან შედგენილი ღირებულება. აქამდე ჩვენ მივიჩნევდით, რომ პროცენტი abrgds
წლიურად. ასეთი მიდგომა არსებითად აადვილებს ფულის ღირებულების დროის მიხედვით
ცვლილების საფუძვლის გაგებას. ახლა დადგა დრო განვიხილოთ ურთიერკავშირი
მომავალ ღირებულებას და პროცენტულ განაკვეთებს შორის პროცენტების დარიცხვის
სხვადასხვა პერიოდისთვის. დასაწყისისთვის დავუშვათ, რომ პროცენტები გადაიხდება
ნახევარ წელიწადში ერთხელ. ამ შემთხვევაში, თუ თქვენ დააბანდებთ 100§ შემნახველ
ანგარიშზე ნომინალური ან დადგენილი წლიური 8%-იანი განაკვეთით, მომავალი
ღირებულება6 თვის შემდეგ იქნება:
gfiona წლის პერიოდში,
XVაკ = 5100(1 + (0.08/21) = $104
რომელიც არ ზუსტდება
რთული პროცენტების.
სხვა სიტყვებით, ნახევარი წლის შემდეგ თქვენ გექნებათ 4% და არა 8%. დეპოზიტის
მომავალი ღირებულება წლის შემდეგ იქნება.
პროცენტები დაირიცხება.
LV, = §100(1 + (0.08/21)” = §108.16
დარიცხვის სიხშირით. თუ.
წელიწადში რამდენ–
ჯერმე, ეფექტიანი.
პროცენტული განაკვეთი
აღმოჩნდება უფრო.
მაღალი, gy
ნომინალური პრო–
ცცენტული განაკვეთი.
ეს თანხა გაუტოლდება 1088, თუ პროცენტი გადაიხდება ერთხელ წელიწადში. განსხ-
ვავება 0.165 გამოწვეულია იმით, რომ პროცენტები მეორე ექვს თვეში ერიცხება
დამატებით 4§-ს, რომელიც დაირიცხება პირველი ექვსი თვის ბოლოს. რაც მეტჯერ
გადაიხდება პროცენტები წლის განმავლობაში, მით მეტი იქნება მომავალი ღირებულება
მოცემული წლის ბოლოს.
მომავალი ღირებულების ამოხსნის ძირითადი ფორმულა ი წლების დასასრულისთვის,
როცა პროცენტი გადაიხდება იI-ჯერ წელიწადში, არის:
IV, = PV,(1 + [i/m])™
)
ახლა დავუშვათ, რომ პროცენტი გადაიხდება კვარტალურად და თქვენ გსურთ იცოდეთ
100§-ის მომავალი ღირებულება წლის შემდეგ, სადაც დადგენილი წლიური განაკვეთი არის
8%. მომავალი ღირებულება იქნება
FV, = $100(1 + (0.08/41)რ0.
= §100(1 + 0.02)“ = $108.24
რომელიც, რა თქმა უნდა, არის მაღალი, ვიდრე ნახევარწლიანი ან წლიური რთული პროცენტის დროს.
მომავალი ღირებულება სამი წლის ბოლოს კვარტალური რთული პროცენტით იქნება
V, = $100(1 + [0.08/4])®
=$100(1 + 0.02)'? = §126.82
ნახევარწლიანი” რთული პროცენტების დარიცხვით მომავალ ლღირებულებასთან
შედარებისას
FV, = $100(1 + [0.08/2])
= $100(1 + 0.04)° = $126.53
ყოველწლიური რთული პროცენტების დარიცხვისას
V, = $100(1 + [0.08/1)"®
= §100(1 + 0.08)° = $125.97
ამგვარად, რაც ხშირად გადაიხდება პროცენტები ყოველ წელს, მით მეტი აღმოჩნდება
მომავალი ღირებულება. როდესაც Iი უახლოვდება უსასრულობას 3.17 განტოლებაში, ჩვენ
ვუახლოვდებით პროცენტების მუდმივ დარიცხვას. ქვემოთ ჩვენ უფრო დაწვრილებით
განვიხილავთ მუდმივ დარიცხვას და დისკონტირებას.
ახლანდელი ან დისკონტირებული ღირებულება. როცა სარგებლის პროცენტი წელიწადში
დარიცხულია ერთზე მეტჯერ, ახლანდელი ღირებულების გამოანგარიშების ფორმულა
უნდა გადაისინჯოს იმავე ხაზების გასწვრივ, რომლებზეც ხდება მომავალი ღირებულების
გამოანგარიშება. მომავალი ფულადი ნაკადის (1+)"-ზე გაყოფის ნაცვლად, როგორც ჩვენ
ამას ვაკეთებთ წლიური რთული პროცენტების დარიცხვის დროს, ჩვენ განვსაზღვრავთ
ღირებულებას შემდეგნაირად:
61
ნაწილი 2. oty
PV, =FV, /(1 + [i/m})™
@.18)
სადაც, როგორც ადრე, Y, არის მომავალი ფულის ნაკადი მიღებული ი წლის ბოლოს, m
აღნიშნავს რამდენჯერ დაერიცხება წელიწადში სარგებლის პროცენტი, | არის დისკონტირების განაკვეთი. განტოლება 3.18-0b გამოყენებით, ჩვენ შეგვეძლო, მაგალითად,
გამოგვეანგარიშა მესამე წლის ბოლოს მიღებული 100§-ის ახლანდელი ღირებულება 8%
ნომინალური დისკონტირების განაკვეთით დარიცხული კვარტალურად:
'V- = $100/(1 + (0.08/41)“M»
= §100/(1 + 0.02)'? = §78.85
თუ დისკონტის განაკვეთი დაირიცხება მხოლოდ წლიურად, ჩვენ გვექნება.
PV, = §100/(1 + 0.08)1 = §79.38
ამგვარად, რაც ნაკლებჯერ ხდება წელიწადში ნომინალური დისკონტირების განაკვეთის
დარიცხვა, მით მეტია ახლანდელი ღირებულება. ეს დამოკიდებულება მოდის სრულ
წინააღმდეგობაში მომავალი ღირებულების შემთხვევაში.
პრაქტიკაში ზოგჯერ ხდება პროცენტების მუდმივად დარიცხვა. ამიტომ, აუცილებელია
განვიხილოთ, როგორ ხდება ეს. გავიხსენოთ, რომ მომავალი ღირებულების გამოანგარიშების
საერთო ფორმულას n წლის შემდეგ, განტოლება 3.17 აქვს შემდეგი სახე:
FV, = PVy(L + [i/m])y™
როდესაც m, წლის განმავლობაში პროცენტების დარიცხვის სიხშირე, უახლოვდება უსასრულობას (), ჩვენ ვიღებთ მუდმივ პროცენტების დარიცხვას, პირობა (1 + [im]y™
უახლოვდება € -ს, სადაც 6 არის დაახლოვებით 2,71828. შედეგად, ჩVე-ის საწყისი დეპოზი–
ტის მომავალი ღირებულება ი წლის შემდეგ, როცა პროცენტები დაერიცხება მუდმივად i
სარგებლის განაკვეთში, არის:
FV,=PV,(e)"
ჩვენს მიერ განხილული წინა მაგალითისთვის, 1008 დეპოზიტის მომავალი ღირებულება
3 წლის შემდეგ პროცენტების მუდმივი დარიცხვის შემთხვევაში 8% განაკვეთით იქნება:
FV; = $100(e)***
= $100(2.71828)° = $127.12
ეს შევადაროთ მომავალ ღირებულებას ყოველწლიური პროცენტების დარიცხვით:
LV, = §100(1 + 0.08)' = §125.97
რთული პროცენტების მუდმივი დარიცხვით მივიღებთ მაქსიმალურ შესაძლო მომავალ
ღირებულებას » პერიოდების დასრულებისას მოცემულ ნომინალური პროცენტული
განაკვეთის პირობებში.
ამავე განხილვის გამოყენებით მივალთ დასკვნამდე, რომ სარგებლის პროცენტების
მუდმივი დარიცხვის შემთხვევაში ი წლის შემდეგ მიღებული ფულადი ნაკადის ახლანდელი
ღირებულების ფორმულა მიიღებს შემდეგ სახეს:
PV, =FV,/(e)"
3.2
ამგვარად, 10008-0b ახლანდელი ღირებულება, რომელსაც მივიღებთ 10 წლის შემდეგ20
პროცენტიანი დისკონტირების განაკვეთის მუდმივი დარიცხვით, იქნება:
PV, = §1,000/(6)020თ
= $1,000/(2.71828)* = $135.34
ჩვენ ვხედავთ, რომ ახლანდელი ღირებულების გამოანგარიშება, რომელიც შეიცავს
პროცენტების მუდმივ დარიცხვას, არის მომავალი ღირებულების გამოანგარიშების
შესატყვისი. თუმცა პროცენტების მუდმივი დარიცხვა საშუალებას გვაძლევს მივიღოთ
მაქსიმალური შესაძლო მომავალი ღირებულება, იგი იძლევა მინიმალურ შესაძლო ახლანდელ ღირებულებას.
62
როდესაც ბანკი გიდგენთ წლიურ საპროცენტო შემოსავალს (an annual percentage yield
(APY) თქვენს შემნახველ ანგარიშზე ან სადეპოზიტო სერტიფიკატზე, რას ნიშნავს ეს?
აშშ-ის
კონგრესის მიერ მიღებული კანონის საფუძჟელზე,
ფედერალური სარეზერვო სისტემა.
ბანკებისგან და სხვა დანაზოგების შემნახველ დაწესებულებებისგან ითხოვს მიიღონ
პროცენტული განაკვეთის ეფექტიანი დაანგარიშების სტანდარტული მეთოდი, რომლებსაც
ისინი უხდიან კლიენტებს შემნახველ ანგარიშებზე. ამ მეთოდს ეწოდება წლიური საპროცენტო
შემოსავლის გამოანგარიშება (APY). #ნV-ის გამოყენებით თავიდან უნდა იქნეს აცილებული
უწესრიგობა გამოწვეული დამზოგველი ინსტიტუტების მიერ პროცენტების დარიცხვის
სხვადასხვა მეთოდის და სხვადასხვა ტერმინოლოგის გამოყენებით, მაგალითად, ეფექტიანი
შემოსავლიანობა, წლიური შემოსავლიანობა და ეფექტიანი განაკვეთი (effective vield, annual
yield, გიძ თ/6CIVIC rate). APY-ob გამოანგარიშება დაფუძნებულია დღეების არსებულ
რაოდენობაზე, რომლებშიც ფული განთავსდება ანგარიშზე 365 დღიან წელიწადში.
იმავე მიდგომით კანონი დაკრედიტების სანდოობის შესახებ ავალდებულებს ყველა
საფინანსო ინსტიტუტს კლიენტს შეატყობინოს ეფექტიანი სარგებლის განაკვეთების შესახებ.
ნებისმიერი სესხის გაცემის დროს. ასეთ განაკვეთს ეწოდება წლიური პროცენტული განაკვეთი
(APR). თუმცა ფინანსური ინსტიტუტები არ არიან ვალდებულნი შეატყობინონ წლიური
პროცენტული განაკვეთის „ნამდვილი" ეფექტის შესახებ, როგორიც არის APR. ამის ნაცვლად,
მათ შეუძლიათ აცნობონ ეფექტიანი წლიური პროცენტული განაკვეთის ვერსია, რომელიც არ
დაირიცხება რთული პროცენტის მეთოდით. მაგალითისთვის დავუშვათ, რომ ბანკი გასცემს
კრედიტს ერთ წელზე ნაკლები ვადით ან პროცენტები დაერიცხება წელიწადში რამდენჯერმე.
ბანკმა უნდა განსაზღვროს პერიოდული ეფექტიანი პროცენტული განაკვეთი – დაფუძნებული.
გამოსაყენებულ ფულად საშუალებებზე (ანუ ფულადი საშუალებების სიდიდეზე, რომელიც
მსესხებელს რეალურად შეუძლია გამოიყენოს) – შემდეგ კი უბრალოდ გაამრავლოს ეს
განაკვეთი წელიწადში დარიცხული პერიოდების რაოდენობაზე. შედეგად მიიღება APR.
B . ეფექტიანი წლიური სარგებლის განაკვეთი
სხვადასხვა ინვესტიციებმა შეიძლება მოგვცეს შემოსავალი სხვადასხვა რთული პროცენტების დარიცხვის პერიოდებზე დაფუძნებით. თუ ჩვენ გვსურს ერთმანეთს შევადაროთ
ალტერნატიული ინვესტიციები განსხვავებული პროცენტების დარიცხვის პერიოდებით,
მაშინ ჩვენ უნდა დავადგინოთ მათი პროცენტული განაკვეთები რაიმე საერთო, სტანდარტულ საფუძველზე. აქედან გამომდინარე, ჩვენ უნდა გავაკეთოთ განსხვავება ნომინალურ
3
– გამომუშავებული.
(გადახდილი)
ფაქტობრივი სარგებლის
განაკვეთი,
კოეფიცენტების
ნომინალური
განაკვეთების
დაზუსტების შემდეგ,
როგორიც არის
'წელიწადში რთული
პროცენტების დარიცხვის.
"რაოდენობა პერიოდების
მიხედვით.
ან დადგენილ სარგებლის განაკვეთსა და ეფექტიან წლიურ სარგებლის განაკვეთს შორის.
ეფექტიანი წლიური სარგებლის განაკვეთი – ეს არის წლიური პროცენტული განაკვეთი,
რომელიც უზრუნველყოფს ისეთ პროცენტულ მოგებას, როგორც ნომინალური განაკვეთი
მისი წელიწადში ი) რაოდენობით დარიცხვით.
ასეთ ვითარებაში,
(1+ეფექტიანი წლიური სარგებლის განაკვეთი) = (1 + [i /m]) "V
შედეგად, მოცემული ნომინალური | განაკვეთის და წელიწადში დარიცხული პერიოდების
m რაოდენობის მიხედვით, ჩვენ შეგვიძლია ეფექტიანი წლიური სარგებლის განაკვეთი
წარმოვადგინოთ შემდეგი სახით:'
ეფექტიანი წლიური სარგებლის განაკვეთი = (1 + [i /VII)” – 1
მაგალითად, სადეპოზიტო გეგმას რომ შემოეთავაზებინა ყოველკვარტალური რთული 8
პროცენტიანი განაკვეთის დარიცხვა წლიურ ინვესტიციაზე, ეფექტიანი წლიური სარგებ–
ლის განაკვეთი იქნებოდა
(1 + [0.08/4]) – 1 = (1 + 0.02)“ - 1 = 0.08243
მხოლოდ, პროცენტები რომ დარიცხულიყო ყოველწლიურად, ეფექტიანი წლიური სარგებლის განაკვეთი გაუთანაბრდებოდა ნომინალურ 8%-იან განაკვეთს.
3.7 ცხრილში მოცემულია 1000§-ის მომავალი ღირებულების მნიშვნელობები ერთი წლის
შემდეგ, ნომინალური 8%-იანი განაკვეთით დარიცხვის რამდენიმე სხვადასხვა პერიოდისთვის.
ცხრილიდან ვგებულობთ, რომ რაც მეტია დარიცხული პერიოდების რაოდენობა, მით მეტი
აღმოჩნდება დეპოზიტის მომავალი ღირებულება (და ამ დეპოზიტზე დარიცხული პროცენტული მოგება) და მით მეტი იქნება ეფექტიანი წლიური სარგებლის განაკვეთი.
63
ნაწილი
საწყისი.
დარიცხვის
პერიოდები
მომავალი ღირებულება
1 წლის შემდეგ
ეფექტიანი წლიური
სარგებლ
აკვეთი+
,
1,000
1,000
1,000
1,000
1,000
წლიური
ნახევარწლიანი
კვარტალური
თვიური
დღიური (365 დღე)
უწყვეტი
$1,080.00
1,081.60
1,082.43
1,083.00
1,083.28
1,083.29
8.000%
8.160
8.243
8300
8328
8329
სხვადასხვა პერიოდუ'ლობით სარგებლის
დარიცხვის გავლენა
ინვესტირებული 1000§-ის.
მომავალ ღირებულებაზე
8%-იანი ნომინალური.
პროცენტული
განაკვეთით.
»შენიშვნა: 1 წლით ინვესტირებული 10008 წლიური პროცენტების ამ განაკვეთებში
დარიცხვით მოგვცემს იგივე მომავალ ღირებულებას როგორც მოცემულია მე-3 სვეტში.
ახლანდელი ღირებულების კონცეფციები ხშირად გამოიყენება განვადების ტიპის სესხის
განსაზღვრისთვის. ამ სესხის განსხვავებული ხასიათი არის ის, რომ იგი გადაიხდება
თანაბარი პერიოდული გადახდებით, რომლებიც მოიცავენ როგორც სარგებელს, ასევე
თავნს. ასეთი გადახდები შეიძლება შესრულდეს ყოველთვე, ყოველკვარტალურად,
ნახევარწელიწადში ერთხელ ან ყოველწლიურად. განვადებით გადახდა ყველაზე მეტად
გამოიყენება იპოთეკურ სესხებში, ავტომობილების განვადებით შეძენის და ზოგიერთ
კომერციულ სესხში.
წლიური გადახდების უმარტივესი შემთხვევის განხილვისათვის დავუშვათ, თქვენ
ისესხეთ 22,000§ წლიური 12%-იანი სესხი და ეს სესხი უნდა დაფაროთ შემდეგი ექვსი წლის
განმავლობაში. ყოველი წლის ბოლოს მოთხოვნილია თანაბარი თანხის გადახდები. უნდა
გაითვალისწინოთ ასევე ის, რომ ეს გადახდები უნდა იყოს საკმარისი ძირითადი თანხის
22,000%-ის ვალის და კრედიტორის 12%-იანი შემოსავლის გადახდისთვის. რომ განვსაზღვროთ წლიური გადახდა, L, ჩვენ ამოვხსნით ამოცანას შემდეგნაირად:
s
$22,000 = R[z 1/0 + 0.12)·]
= #LCVIნტ,>0
ცხრილი, რომელშიც
ასახულია სარგებლის
პროცენტების და.
ძირითადი თანხის
გადახდის გრაფიკი,
წიგნის ბოლოს დანართში არსებულ ცხრილი IV-ში ჩვენ ვპოულობთ, რომ დისკონტირების
კოეფიციენტი ექვსწლიანი ანუიტეტის 12%-იანი განაკვეთის გამოყენების დროს შეადგენს
4.111. ზემოთ არსებულ განტოლებაში ამ მონაცემის ჩასმით გავიგებთ L-ს:
სესხის აუცილებელი
§22,000 =R(4.111)
R = §22,000/4.111 = §5,351
'დაფარვის ვადის.
მიხედვით
5,3515-ის გადახდები 6 წლის განმავლობაში საშუალებას იძლევა სრულად იქნეს
გადახდილი (ამორტიზებული) 22000§ სესხი. თითოეული გადახდა შედგება პროცენტის და
თავნის ნაწილისგან. ამორტიზაციის განრიგი ნაჩვენებია 3.8 ცხრილიში. ჩვენ ვხედავთ, რომ
(1)
ამორტიზაციის განრიგი.
მოცემული სესხისთვის
წლის
დასასრული
0
1
2
3
4
5
6
64
(
3
(4)
წლიური
ძირითადი.
დარჩენილი გადასახდელი
საწყისი.
პროცენტი
გადასახადი
წლის ბოლოს
გადასახადი
(@), X 0.12
(1)- (2)
.- (3)
=
$ 5351
5,351
5,351
5,351
5,351
5351
§32,106
25
§ 2,640
2315
1,951
1,542
1,085
573
§10,106
=
§ 2711
3,036
3,400
3,809
4,266
4778
§22,000
$22,000
19,289
16,253
12,853
9,044
4,778
0
წლიური სარგებლის პროცენტების გადახდა განისაზღვრება ჯერ კიდევ არგადახდილი
სესხის თავნის ნაწილის 12%-ზე გამრავლებით. თავნის გადახდის სიდიდე მარტივად არის
მთლიანი განვადებით გადასახდელ თანხას გამოკლებული გადასახდელი პროცენტი.
მიაქციეთ ყურადღება, რომ გადახდის ნაწილი სესხის პროცენტების გადახდაზე დროის
განმავლობაში მცირდება მაშინ, როდესაც გადახდის ნაწილი სესხის ძირითად თანხაზე
იზრდება. ექვსი წლის შემდეგ მსესხებელი გადაიხდის სესხის ძირითად თანხას 22000§
მთლიანად და სესხი ამგვარად იქნება მთლიანად ამორტიზირებული. გაყოფა სარგებლის
პროცენტებსა და სესხის ძირითად თანხას შორის აუცილებელია, რამდენადაც ბიზნესსესხზე გადახდილი პროცენტები გამოიქვითება როგორც ხარჯი საგადასახადო
მიზნებისთვის.
ნაკადები
განტოლება
ცხრილეგი წიგნის ბოლოს.
ერთჯერადი თანხები:
FV, =Pyl +1)
= Py(FVIF,,)
PV, = IV,III(I +I
=FV,(PVIF,,)
ანუიტეტები:
VV#, = LIVI +i) - 1))
=R(FVIFA,;,)
PVA, = (1 - II/(I +1)1
= R(PVIFA,,)
FVAD, = R(FVIFA,)(1 +1).
PVAD, = R(PVIFA,,, +1)
+90ეCთVIტ
ფინანსური გადაწყვეტილების უმეტესობა, როგორც პერსონალური, ასევე ბიზნესის, შეიცავს ფულის ღირებულებას დროში. ჩვენ ვიყენებთ
სარგებლის განაკვეთს, რომ გამოვსახოთ ფულის
ღირებულება დროის მიხედვით.
მარტივი პროცენტი არის სარგებლის პროცენტი
დარიცხული მხოლოდ ნასესხებ (გასესხებულ)
საწყის თანხაზე, თავნზე.
რთული პროცენტი არის სარგებლის პროცენტი
დარიცხული თავნზე და ნებისმიერ წინა სარგებელზე, ისევე როგორც ნასესხებ (გასესხებულ)
თავნზე. რთული პროცენტის კონცეფცია შეიძლება
გამოყენებული იქნეს სხვადასხვა ფინანსური ამოცანების ამოსახსნელად.
ორი მთავარი კონცეფცია – მომავალი ღირებულება
და ახლანდელი ღირებულება – არსებობს რთული
პროცენტის ყველა ამოცანაში. მომავალი ღირებულება არის რაიმე ახლანდელი თანხის ან გადახდების
სერიის ღირებულება მომავალ დროს, შეფასებული
მოცემულ სარგებლის განაკვეთით. ახლანდელი
ღირებულება არის მომავალი თანხის ან გადახდების
(3.4)
(3.5)
(3.6)
(3.7
(3.8)
(3.9)
(3.10)
@1
(3.14)
(8.15)
(3.16)
1
I
II
IV
II
IV
სერიების მიმდინარე ლირებულება, შეფასებული
მოცემულ სარგებლის განაკვეთში.
% ძალიან მოსახერხებელია დროის მიხედვით ფულის
ღირებულების ამოცანის ამოხსნა პირველად დაიწ–
ყოთ დროის ხაზის გავლებით, რომელზეც თქვენ
განალაგებთ შესაბამის ფულის ნაკადებს.
ნუიტეტი არის თანაბარი გასავლების ან შემოსავლების სერია, რომელიც ხორციელდება პერიოდების
განსაზღვრული რაოდენობის მიხედვით.
#% არსებობს რამდენიმე მახასიათებელი, რომლებიც
დაგეხმარებათ სხვადასხვა ტიპის ანუიტეტის განსაზღვრაში და ამოცანების ამოხსნაში:
„ ჩვეულებრივი ანუიტეტის ახლანდელი ღირებულება – ფულის ნაკადები წარმოიშობა თითოეული პერიოდის შემდეგ და ახლანდელი
ღირებულება გამოიანგარიშება როგორც ერთი
პერიოდი პირველი ფულადი ნაკადის წინ.
2. წინასწარი ანუიტეტის ახლანდელი ღირებულება –
ფულადი ნაკადები წარმოიშობა თითოეული პერიოდის დასაწყისში და ახლანდელი ღირებულება გამოიანგარიშება როგორც პირველი ფულადი ნაკადი.
65
2. ჩვეულებრივი ანუიტეტის მომავალი ღირებულება
– ფულადი ნაკადები წარმოიშობა თითოეული
პერიოდის შემდეგ და მომავალი ღირებულება
გამოიანგარიშება როგორც ბოლო ფულის ნაკადი.
· წინასწარი ანუიტეტის მომავალი ღირებულება –
ფულადი ნაკადები წარმოიშობა თითოეული პერიოდის დასაწყისში და მომავალი ღირებულება
გამოითვლება როგორც ერთი პერიოდი ბოლო
ფულადი ნაკადის შემდეგ.
% წარმოდგენილი იყო სხვადასხვა ფორმულები ცალკეული გადახდების და ანუიტეტის მომავალი და
ახლანდელი ღირებულების ამოხსნისთვის. შერეული
ფულის ნაკადის ამოცანები შეიძლება ყოველთვის
ამოხსნილი იყოს თითოეული ნაკადის ინდივიდუალური დაზუსტებით და შემდეგ მათი შედეგების
დაჯამებით. შეერთებული ფულადი ნაკადების
ფულადი შემოსავლების და გადახდების განსაზ-
ღვრული ვარიანტების გამოვლენა დაგეხმარებათ
საჭირო ანგარიშების წარმოებისას.
M% იმისთვის, რომ შეადაროთ ალტერნატიული ინვესტიციები, რომლებსაც აქვთ პროცენტების დარიცხვების
სხვადასხვა პერიოდები, ხშირად აუცილებელია
გამოიანგარიშოთ მათი ეფექტინი წლიური სარგებლის განაკვეთები. ეფექტიანი წლიური სარგებლის
განაკვეთი არის წლიურად დარიცხული სარგებლის
პროცენტული განაკვეთი, რომელიც იძლევა იგივე
წლიურ პროცენტს, როგორსაც იძლევა ნომინალური
განაკვეთი, როდესაც დაირიცხება Iი-ჯერ წელიწადში.
2 სესხის ამორტიზაცია მოიცავს აუცილებელი პერიოდული გადახდის განსაზღვრას ძირითადი თავნის
ნულამდე შესამცირებლად სიმწიფის დროის მიხედვით, მოიცავს პროცენტის გადახდებს გადაუხდელ
ბალანსურ თავნზე. გადახდების დროს თავნის თანხა
მცირდება.
L .
1. რა არის მარტივი პროცენტი?
2. რა არის რთული პროცენტი? რატომ არის მნიშვნელოვანი?
3; რა სახის პერსონალურ ფინანსურ გადაწყვეტილებებს იღებთ, რომლებიც მოიცავს
რთული პროცენტებს?
4. რა არის ანუიტეტი? არის თუ არა ანუიტეტის ღირებულება მეტი ან ნაკლები, ვიდრე
თ
ერთჯერადად გადახდის ღირებულება, გადახდილი ახლა ან, რაც იქნება ყველა
მომავალი ანუიტეტის გადახდების თანხის თანაბარი?
პროცენტების დარიცხვის როგორ ტიპს გაითვალისწინებდით თქვენი შემნახველი
ანგარიშისთვის? რატომ?
შეადარეთ მომავალი (საბოლოო) ღირებულების გამოანგარიშების პროცედურა
ახლანდელი ღირებულების გამოანგარიშების პროცედურას. რა განსხვავებაა მათ
შორის?
=
თ
7. რაში მდგომარეობს ახლანდელი ღირებულების ცხრილის გამოყენების უპირატესობა
შესაბამის ფორმულებთან შედარებით?
„ თუ თქვენ გიღირთ მიიღოთ ფინანსური კონტრაქტით განსაზღვრული თანხის ნაწილი
5 წლის შემდეგ, მაგრამ გსურთ გაყიდოთ ეს კონტრაქტი მისი ახლანდელი
ღირებულებით, პროცენტების დარიცხვის რომელი ტიპს გამოიყენებდით? რატომ?
9 . „წესი 72° გთავაზობთ, რომ თანხა ბანკში ანგარიშზე გაორმაგდება 12 წელში მისი
ყოველწლიური 6%-იანი რთული პროცენტების დარიცხვით, ან გაორმაგებით 6 წელში
12%-იანი წლიური განაკვეთით. არის თუ არა ეს გამოსაყენებელი წესი და როგორია
მისი სიზუსტე?
10. მცირდება თუ არა ფულის ახლანდელი ღირებულება წრფივი განაკვეთის, ზრდადი
განაკვეთის ან შემცირებადი განაკვეთის დროს დისკონტირების განაკვეთით? რატომ?
„ მცირდება თუ არა ფულის ახლანდელი ღირებულება წრფივი განაკვეთით, ზრდადი
განაკვეთით ან შემცირებადი განაკვეთით დროის ხანგრძლივობის ცვლილებასთან
ერთად მომავლის იმ მომენტამდე, როდესაც ფული უნდა იქნეს მიღებული? რატომ?
„ სვენ სმორგასბორდი არის 35 წლის და იგი არ ემდურის ცხოვრებას. ეს აძლევს მას
საფუძველს იფიქროს, რომ მისი წონა გაიზრდება ყოველწლიურად 3%-ით. ახლა იგი
იწონის 200 ფუნტს. რამდენი იქნება მისი წონა 60 წლის ასაკში?
66
- გააანალიზეთ შემდეგი ფულადი ნაკადებ
N'<><é“7‘
ფულადი
წლის დასასრული
600
=
=
200
-
500
-
=
. გამოიანგარიშეთთითოჟული ნაკადის მომავალი ღირებულება მე-5 წლის შემდეგ
რთული წლიური 10%-იანი განაკვეთის პირობებში.
ბ. გამოიანგარიშეთ თითოეული ნაკადის ახლანდელი ღირებულება, თუ დისკონტირების განაკვეთი არის 14%.
· მაფინ მეგაბაკსი იხილავს თავისი დანაზოგის ორ ვარიანტს. პირველი გეგმის
შესაბამისად, მან უნდა განათავსოს 500§ ყოველ ექვს თვეში და მიიღოს ნახევარწლიუ–
რად დარიცხული 7%-იანი წლიური სარგებლის განაკვეთი. მეორე გეგმის თანახმად, 856
უნდა განათავსოს 1000§ ყოველ წელს წლიური 7.5%-იანი განაკვეთის დარიცხვით.
საწყისი დეპოზიტი პირველი გეგმის მიხედვით განთავსდება დღეიდან 6 თვეში და
მეორე გეგმის მიხედვით დღეიდან 1 წელში.
5. რა არის პირველი გეგმის მომავალი ღირებულება 10 წლის შემდეგ?
ბ. რა არის მეორე გეგმის მომავალი ღირებულება 10 წლის შემდეგ?
2. რომელი გეგმა უნდა გამოიყენოს მაფინმა, თუ მას მხოლოდ აინტერესებს დაბანდე–
ბულის ღირებულება 10 წლის შემდეგ?
დ. შეიცვლებოდა თუ არა თქვენი პასუხი მოცემულ საკითხზე, თუ სარგებლის
განაკვეთი მეორე ვარიანტზე გაუთანაბრდება 7%-ს?
5. ფინანსური კონტრაქტის შესაბამისად, თქვენ გაქვთ შესაძლებლობა მიიღოთ 250008
ექვსი წლის შემდეგ ან 50000§ 12 წლის შემდეგ. ყოველწლიურად დარიცხული რთული
პროცენტის მეთოდით, რომელი სარგებლის განაკვეთის მიხედვით აღმოჩნდება ორივე
ეს ვარიანტი თქვენთვის ერთნაირი?
4. ემერსონ კამაკი გეგმავს შეიძინოს ანუიტეტის კონტრაქტი, რაც მას დაუჯდება 7000§
წელიწადში მისი დარჩენილი ცხოვრების განმავლობაში. სადაზღვევო კომპანიის ფილო
ლაიფ ინსურანს კომპანიის თანამშრომლების შეფასების მიხედვით მას შეუძლია კიდევ
იცოცხლოს დაახლოვებით 20 წელი. სადაზღვევო კომპანია თავის კლიენტებს არიცხავს
წლიურ რთულ6 პროცენტს ანუიტეტის კონტრაქტის მიხედვით.
ა. რა თანხის გადასდა მოუწევს კამაკს ანუიტეტისთვის?
3. რამდენის გადახდა მოუწევდა მას კომპანიისთვის, განაკვეთი რომ ყოფილიყო 8%?
თქვენ აიღეთ 4 წლიანი სესხი 100008 თანხაზე წლიური რთული 14%-ის დარიცხვით.
სესხი იფარება წლის ბოლოს თანაბარი თანხით.
როგორი უნდა იყოს ყოველწლიური გადახდის სიდიდე სესხის დაფარვისთვის, რომ
მთლიანად მოხდეს მოცემული სესხის გადახდა 4 წლის შემდეგ? (შეგიძლიათ თანხის
დამრგვალება).
ბ. როგორი იქნება თითოეული თანაბარი გადახდის პროცენტული სიდიდე? თავნის
სესხის სიდიდე? (რჩევა: პირველ წლებში გადახდის ძირითადი ნაწილი მოდის პრო–
ცენტების გადახდაზე, შემდეგ სესხის ძირითადი ნაწილის გადახდაზე).
6. თქვენი ბიძის ვერნის ანდერძის თანახმად, შემდეგი 20 წლის განმავლობაში თქვენ უნდა
მიიღოთ 10005 ყოველი წლის ბოლოს. პირველ შემოსავალს მიიღებთ 2 წლის შემდეგ.
როგორია ამ არაჩვეულებრივი ფულადი ნაკადის ახლანდელი ღირებულება რთული
წლიური 10%-ის დარიცხვით? (შეეცადეთ ამოხსნათ ეს ამოცანა რამდენიმე ნაბიჯით).
/. ბანკი გთავაზობთ შვიდთვიან სადეპოზიტო სერტიფიკატს (CD) წლიური 7.06%-იანი
წლიური განაკვეთით, რაც გაძლევთ 7.25 პროცენტ ეფექტიან წლიურ შემოსავალს.
განსაზღვრეთ, რა პერიოდულობით, ყოველდღიურად, ყოველკვირეულად, ყოველთვიუ-
რად თუ ყოველკვარტალურად დაერიცხება პროცენტები CD-b? რამდენს მიიღებთ 7
თვის შემდეგ, როდესაც ამოიწურება თქვენი C0-ის გადახდის ვადა, თუ თქვენ შეიძენთ
C6-ს 10000%-ად? სხვა სიტყვებით, რა თანხაზე უნდა მოგცეთ ბანკმა ჩეკი, თუ თქვენ
დახურავთ თქვენს ანგარიშს 7 თვის შემდეგ?
67
8. დილონვეილის ერთი მცხოვრები (შტატი ოჰაიო) 65 წლის განმავლობაში აგროვებდა
დანაზოგს ! ცენტს. როდესაც მან საბოლოდ გადაწყვიტა ფულის დახარჯვა, აღმოჩნდა,
რომ მას შეუგროვებია 8 მლნ (ანუ 80 ათასი დოლარი), 40 სავსე კალათა. საშუალოდ ეს
ადამიანი წელიწადში აგროვებდა 1230§. რა თანხა დაემატებოდა ამ ადამიანის
ანგარიშზე 65 წლის განმავლობაში, თუ თითოეული წლის ბოლოს იგი დააგროვებდა
ყოველ წელიწადში ცენტებს შემნახველ ანგარიშზე წლიური რთული 5%-ის
დარიცხვით? რამდენად მეტ ცენტს გამოიმუშავებდა ჩვენი „ცენტების შემგროვებელი",
თუ იგი შეაგროვებდა მათ არა ნარჩენების კალათებში, არამედ შემნახველ ანგარიშზე?
9 „ ჰუ ლინმა ახლახანს მიიღო 10 წლიანი 500008 სესხი. ამ სესხს ერიცხება წლიური რთული
8%-იანი განაკვეთი და გადახდილი უნდა იქნეს 7451,47§ თანაბარი გადახდით ყოველი
შემდგომი წლის ბოლოს, 10 წლის მანძილზე.
ა. გადახდიდან პირველ წელს, რა თანხა (დოლარებში) მიეკუთვნება თავნს?
ბ. რამდენი მთლიანი სარგებელი იქნება გადახდილი ამ სესხის არსებობის განმავ–
ლობაში? (მითითება: თქვენ მოგეთხოვებათ, საკმარისად მარტივი მათემატიკური
ოპერაციების გამოყენება. ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად არ მოგეთხოვებათ
სესხის ამორტიზაციის განრიგის აგება).
. ქვემოთ მოცემულია ამოცანები მომავალ ღირებულებაზე:
ა. რა იქნება სამი წლის შემდეგ 1008-0b საწყისი დეპოზიტი რთული პროცენტების
დარიცხვით, თუ წლიური პროცენტული განაკვეთი ტოლი იქნება: (i) 100%, (i) 10%,
(iii) 0%-ს?
ბ. რა გახდება 5 წლის შემდეგ 500§ დეპოზიტი, თუ ყოველი წლის ბოლოს, 5 წლის
განმავლობაში, მოხდება 100$-0b გამოტანა და წლიური რთული სარგებლის
განაკვეთი იქნება: (i) 10%, (ii) 5%, (III) 0%-ს?
3. როგორი იქნება 6 წლის შემდეგ 5008 საწყისი დეპოზიტი, თუ ყოველი წლის ბოლოს §
წლის განმავლობაში, მოხდება 1008-0b გადახდა და წლიური რთული პროცენტული
განაკვეთი უტოლდება: (i) 109%, (if) 5%, (III) 0%-ს?
როგორი აღმოჩნდება 3 წლის გასვლის შემდეგ 500§ საწყისი დეპოზიტის
ღირებულება რთული პროცენტების ყოველკვარტალური დარიცხვით, თუ წლიური
პროცენტული განაკვეთი უტოლდება: (i) 100%, (ii) 10%-ს?
ე· რატომ განსხვავდება დ) და ა) კითხვებზე თქვენი პასუხები ერთმანეთისგან?
3. როგორი აღმოჩნდება 10 წლის შემდეგ 1005-ის ღირებულების საწყისი დეპოზიტი, თუ
მას დაერიცხება რთული 10%-ის ტოლი წლიური განაკვეთი: (i) ყოველწლიურად, (II)
ნახევარ წელში ერთხელ, (III) ყოველკვარტალურად (IV) მუდმივად?
2. ქვემოთ მოცემულია ახლანდელი ღირებულების განსაზღვრის მაგალითები:
ა. როგორია სამი წლის შემდეგ მიღებული 1008-0b ახლანდელი ღირებულება, თუ
დისკონტირების განაკვეთი ტოლია: ()) 100%, (ii) 10%, (i) 0%-ს?
ბ. როგორია 3 წლის განმავლობაში თითოეული წლის შემდეგ მიღებული 500§-ის
ჯამური ახლანდელი ღირებულება, თუ დისკონტირების განაკვეთი უტოლდება (i)
4%, (ii) 25%-ს?
3. 1008 მიღებულია ერთი წლის ბოლოს, 5008 – მეორე წლის ბოლოს და 10008 – gbody
წლის ბოლოს. როგორია ამ შემოსავლების გაერთიანებული ახლანდელი ღირებულება, თუ დისკონტის განაკვეთი უტოლდება ()) 4%, (II) 25%-ს?
დ. 1000§ მიღებული უნდა იქნეს პირველი წლის ბოლოს, 500§ ორი წლის შემდეგ და 100§
სამი წლის შემდეგ. როგორია ამ შემოსავლების გაერთიანებული ახლანდელი
ღირებულება, თუ დისკონტირების განაკვეთი უტოლდება (i) 4%, (ii) 25%-ს?
ე· შეადარეთ გ) და დ) ნაწილში თქვენი პასუხები ერთმანეთს და ახსენით ამ განსხვავების მიზეზი,
3. ჯო ერნანდესმა მემკვიდრეობით მიიღო 250008 და განზრახული აქვს ანუიტეტის კონტრაქტი გააფორმოს, რომელიც უზრუნველყოფს მას საიმედო შემოსავლით შემდეგი
12 წლის განმავლობაში. მისთვის ცნობილია, რომ ადგილობრივი საკრედიტოშემნახველი ასოციაციები ამჟამად იხდიან რთულ 6%-ს წლიურ საფუძველზე. მას რომ
დანაზოგი ამ ასოციაციაში განეთავსებინა, როგორი შემოსავალი (დამრგვალებული
დოლარში) შეეძლო მას მიეღო ყოველი წლის ბოლოს ისე, რომ 12 წლის შემდეგ ბოლო
თანხის მოხსნით მას დაეხურა თავისი ანგარიში ასოციაციაში?
68
>
თ
თ
თ
:9
„ 10 წლის შემდეგ თქვენ გჭირდებათ გქონდეთ 500008. ეს თანხა რომ შეაგროვოთ, თქვენ
გადაწყვიტეთ ყოველი წლის ბოლოს შემდეგი 10 წლის განმავლობაში განათავსოთ
ბანკში განსაზღვრული თანხა. გრძელვადიან დეპოზიტზე ბანკი არიცხავს წლიურ 8%ს. რა თანხა დაგჭირდებათ ყოველწლიურად ანგარიშზე განთავსებისთვის (დამრგვალებული დოლარებში)?
· ამოცანა 4-ის მსგავსად, იმის გამოკლებით, რომ შემდეგი 10 წლის განმავლობაში
თქვენ განათავსებთ თქვენ ანგარიშზე განსაზღვრულ თანხას ყოველი წლის
დასაწყისში (დამრგვალებული დოლარებში).
„· ნექტო ვერნალ ექვინოქსს სურს ისესხოს 100008 სამი წლით. კერძო პირების ჯგუფი
თანახმაა ასესხოს მას ეს ფული, თუ იგი ვალდებული იქნება სამი წლის გასვლისთანავე,
oo გადაუხადოს 16000§. როგორი წლიური პროცენტული განაკვეთია გათვალისწი–
ნებული ასეთ შეთანხმებაში (პროცენტამდე დამრგვალებით)?
„ თქვენ შემოგთავაზეს ვექსელი ვალის დაფარვის 4 წლის ვადით, რომლის მიხედვითაც
ყოველი წლის ბოლოს შემდეგი ოთხი წლის განმავლობაში თქვენ გადაგიხდიან 30008-b.
ამ ვექსელის შეძენა თქვენ დაგიჯდებათ 10200§. როგორ წლიურ პროცენტს მიიღებთ
თქვენ (დამრგვალებით პროცენტებამდე)?
„· კომპანია პ.ჟ. კრამერის მიერ ამ წელში მიღწეული გაყიდვების რაოდენობა არის
500,000§. კომპანიის ხელმძღვანელობა ელოდება, რომ შემდეგი ექვსი წლის
განმავლობაში კომპანიის ზრდა რთული პროცენტების დარიცხვის მეთოდით
შეადგენს 20%-ს. ასეთ შემთხვევაში, როგორი იქნება გაყიდვები ყოველი წლის ბოლოს
შემდეგი ექვსი წლის განმავლობაში?
H & L Bark კომპანიის ხელმძღვანელობას სურს ხის გადამამუშავებელი დანადგარის
შეძენა, რომელიც შეძლებს კომპანიას მისცეს შემდეგი ფულადი ნაკადები.
ფულის ნაკადი
1
$1,200
2
$2,000
წლის ბოლო
3
$2.400
4
$1,900
5
$1,600
ა
C
წლის ბოლო __ _
7
8
1400
S1400 “
9_
51,40(
როგორი იქნება ამ ფულადი ნაკადის ახლანდელი ღირებულება, თუ დისკონტის წლიური განაკვეთი იქნება 14%?2
. დავუშვათ, 10 წლის შემდეგ თქვენ უნდა მიიღოთ 1000§. როგორია ამ თანხის ახლანდელი ღირებულება, თუ სარგებლის განაკვეთი იქნება 10%, დაერიცხება (ა) ყოველწლიურად, (ბ) ყოველკვარტალურად, (გ) მუდმივად?
. აშშ-ის ორასი წლის იუბილესთან დაკავშირებით გამოშვებულ იქნა შემნახველი ობლიგაციები 10008 ნომინალით, რომლის ღირებულება 100 წლის შემდეგ შეადგენს 1 მლნ S.
როგორია შემოთავაზებული მითითებული პირობების წლიური სარგებლის განაკვეთი?
. სელინ კოჰენს, რომელიც ახლახანს გავიდა პენსიაზე, შეუსრულდა 63 წელი. მას სურდა
მიეღო მყარი შემოსავალი და გადაწყვიტა ანუიტეტის კონტრაქტის დადება
სადაზღვევო კომპანია ფილო ლაიფთან. ასეთმა კონტრაქტმა იგი უნდა უზრუნველყოს
ყოველწლიური სტაბილური შემოსავალით მისი სიცოცხლის მანძილზე. ამისთვის
სელინ კოჰენს უხდება განსაზღვრული საწყისი თანხის ინვესტირება. სტატისტიკური
მონაცემების შესაბამისად, სადაზღვევო კომპანია ვარაუდობს, რომ იგი დაახლოებით
იცოცხლებს კიდევ 15 წელიწადი. გამომდინარე თავისი კლიენტის ამ სავარაუდო
სიცოცხლის ხანგრძლივობიდან, კომპანია აკეთებს თავის გათვლებს, მიუხედავად
იმისა, რეალურად რამდენ ხანს იცოცხლებს იგი.
5. თუ ფილო ლაიფი გამოიყენებს რთულ წლიურ 5%-იან განაკვეთს თავის გათვლებში,
როგორი უნდა იყოს სელინ კოჰენის საწყისი ინვესტიციის სიდიდე, რომ ნაყიდმა ანუიტეტმა მოუტანოს მას 100008 ყოველ წელს? (დავუშვათ, რომ მოსალოდნელი წლი0 გადახდები ხორციელდება თითოეული წლის შემდეგ 15 წლის მანძილზე).
3. როგორია ანუიტეტის შეძენის ფასი, თუ სადაზღვევო კომპანიის რთული პროცენ-
ტული წლიური განაკვეთი იქნება 10%?
69
2. ანუიტეტის მოლაპარაკებით, როგორ ყოველწლიურ გადახდებს მიიღებს კოჰენი, თუ
მისი საწყისი ინვესტიცია იქნება 30000§, ხოლო პროცენტული განაკვეთი კი,
რომლითაც სადაზღვევო კომპანია არიცხავს თავის კლიენტებს რთულ პროცენტებს,
ტოლია 5%-ის? თუ სარგებლის განაკვეთი იქნება 10%?
13. ჰეპი ჰენგ გლაიდე კომპანია ემზადება იყიდოს შენობა. ამ მიზნით მან მიიღო 190000§
იპოთეკური სესხი 20 წლით. ამ სესხის შესაბამისად, გადასახდელი სესხის სარგებელი
არის წლიური რთული 17%. ვალის გადახდა წარმოებს 20 წლის განმავლობაში
თანაბარი გადახდებით ყოველი წლის ბოლოს. როგორია ყოველწლიურად
გადასახდელი თანხა?
(4. შეადგინეთ ამორტიზაციის განრიგი შემდეგი მაგალითებისთვის (დამრგვალებული
ცენტებში). მსგავსი მაგალითი მოცემლია 3.8 ცხრილში.
5. 80008 ღირებულების 36 თვიანი სესხი, თანაბარი გადახდით ყოველი თვის ბოლოს,
პროცენტული განაკვეთი არის 1% თვეში.
2. 184000§ ღირებულების 25 წლიანი იპოთეკური სესხი, 10% რთული წლიური პროცენტების დარიცხვის მეთოდით. ვალის გადახდა ხდება 25 წლის განმავლობაში
თანაბარი გადახდით ყოველ წელს.
15. თქვენ ისესხეთ 143008 რთული წლიური 15% სარგებლის განაკვეთით და იმედოვნებთ,
რომ შეგიძლიათ ეს სესხი გადაიხადოთ ყოველწლიურად 3000§-ის თანაბარი
გადახდით. გადახდები მოიცავს როგორც სესხის თავნს, ასევე მის სარგებელს. რა დრო
დაგჭირდებათ ამ სესხის სრულად დასაფარად (დამრგვალება ხდება სრულ მთლიან
წლამდე)?
16. „ლოსტ დუტჩმენ მაინს“ კომპანიის ხელმძღვანელობა სწავლობს ინვესტიციის შესაძლებლობას პერუს ეკონომიკაში. კომპანია პერუს ხელისუფლებას სთავაზობს თავის
მომსახურებას ერთი საბადოს დამუშავებაში. ამ დამუშავებიდან მიღებული მოგება
იქნება 5 წლის შემდეგ. მოსალოდნელია, რომ იმ დროს საბადომ შეიძლება კომპანიას
მოუტანოს 5 მლნჯ§ მოგება. არანაირი სხვა დანახარჯი, გარდა საბადოს დამუშავების
უფლების მიღებაზე, კომპანიის მხრიდან არ არის შეთავაზებული მთავრობისთვის
(სხვა დანარჩენ ხარჯებს კომპანია აუნაზღაურებს პერუს ხელისუფლებას). როგორი
უნდა იყოს გადახდის მაქსიმალური სიდიდე კომპანიისთვის საბადოს დამუშავების
უფლების მიღებისთვის, თუ ნომინალური წლიური შემოსავლიანობა, რომელზეც ორი-
ენტაციას აკეთებს კომპანიის ხელმძღვანელობა, შეადგენს 20%-ს? და თუ პროცენ-
ტები ერიცხება (ა) ყოველწლიურად, (ბ) ნახევარჩელიწადში ერთხელ, (გ)
ყოველკვარტალურად, (დ) მუდმივად?
17. ერლ ბერდმა გადაწყვიტა დაიწყოს ფულის დაზოგვა მისი პენსიისთვის. 21 წლიდან
ერლი ყოველ დაბადების დღეს ათავსებს შემნახველ ანგარიშზე 2000§-ს წლიური
რთული 7%-ის დარიცხვით. იგი გააგრძელებს შეგროვებას 10 წლის განმავლობაში,
რის შემდეგაც შემნახველი ანგარიშის შევსება შეწყდება. თუმცა ამ ანგარიშიდან
თანხის მოხსნა ერლს არ შეუძლია. შემდეგი 35 წლის განმავლობაში, სანამ ერლს არ
შეუსრულდება 65 წელი, თანხა მის ანგარიშზე გაიზრდება პროცენტების დარიცხვის
შედეგად, იმავე წლიური 7%-ით. ივან უეტის ასევე სურს მოახდინოს 2000§-ის ინვესტირება ყოველწლიურად თავის დაბადების დღეზე 35 წლის განმავლობაში წლიური
7%-ით. თუმცა ამ პროგრამის განხორციელებას იგი დაიწყებს მას შემდეგ, როდესაც
მას შეუსრულდება 31 წელი. რა თანხები დაგროვდება ერლის და ივონის შემნახველ
ანგარიშზე მათი 65 წლისთავზე? რომელ მათგანს აქვს უკეთესი საპენსიო დაფინანსება
და რამდენით?
18. როდესაც თქვენ დაიბადეთ, თქვენ ძვირფასი დეიდა მინი შეგპირდათ, რომ ყოველ
დაბადების დღეზე მოყოლებული თქვენი დაბადების დღიდან თქვენს შემნახველ
ანგარიშზე ჩაგირიცხავდათ 1000§-ს, შემნახველი ანგარიში არის 5%-იან წლიური
რთული განაკვეთით. თქვენ შეგისრულდათ 25 წელი და გსურთ მიიღოთ ყველა
შეგროვილი თანხა. თუმცა აღმოჩნდება, რომ ძვირფასმა დეიდამ არ შეავსო თქვენი
შემნახველი ანგარიში თქვენს მეხუთე, მეშვიდე და მეთერთმეტე წელს. რა თანხა დაემატა ამ შემნახველ ანგარიშს 25 წლის განმავლობაში?
19, დავუშვათ, რომ თქვენ დღეს გახსენით 100000§-იანი შემნახველი ანგარიში. 100000§
ანგარიშს ერიცხება წლიური რთული 5% და მიიჩნევა, რომ ეს განაკვეთი დარჩება
„უცვლელი მთელი შემდეგი პერიოდების განმავლობაში. 4 წლის შემდეგ თქვენ მოხსნით
თქვენი ანგარიშიდან R დოლარს. რამდენიმე მომდევნო წლის განმავლობაში თქვენ
გააგრძელებთ თქვენი ანგარიშიდან ყოველწლიურად L დოლარის მოხსნა – ბოლო
70
«ა
გამოტანა მოხდება მე-9 წლის შემდეგ – შედეგად მივიღებთ ფულადი ნაკადების დროის
მიხედვით ცვლილების შემდეგ სურათს (შენიშვნა: დღეს არის ნულოვანი დროის პერიოდი. დღეიდან 1 წელი არის 1-ლი პერიოდის დასასრული; და ასე შემდეგ).
)
ფულის გატანები წლის ... შემდეგ
0
1
2
3
|
I
I
I
4
5
6
7
8
9
|
II
II
I
I
|
R
R
ჩ
ჩ
ჩ
ჩ
5 სიდიდის უნდა იყოს R, რომ ბოლო R დოლარების მოხსნის შემდეგ მე-9 წლის ბოლოს
თქვენ მიიღოთ ზუსტი ნულოვანი ბალანსი? (მითითება: ანუიტეტის კოეფიციენტების
ცხრილების ან ფორმულების გამოყენება რამდენადმე გაგიადვილებთ ამოცანის
ამოხსნას).
- დავუშვათ, რომ ინვესტიცია გპირდებათ ყოველწლიური 9.6% ნომინალური განაკვეთის
გადახდას. როგორია მოცემული ინვესტიციის ეფექტიანი წლიური სარგებლის aoნაკვეთი, თუ გათვალისწინებულია პროცენტების დარიცხვა (ა) ყოველდღიურად, (ბ)
ერთხელ, ნახევარ წელში, (გ) ნახევარკვარტალურად, (დ) ყოველთვიურად, (ე)
=
N
ყოველდღიურად (365 დღე), (3) მუდმივად? (მითითება. წარმოადგინეთ თქვენი პასუხები 4
ცციფრიანი სიზუსტით მძიმის შემდეგ, მაგალითად; 0,0987ან 9,87%).
· „გსურთ მოიგოთ მილიონი დოლარი? აი როგორ... ერთი გამარჯვებული, რომელიც
შემთხვევით იქნება ამორჩეული ყველა სხვა მონაწილეს შორის, მოიგებს 1 მლნ§ ანუიტეტს“. ასეთი განცხადება გამოჩნდა ამას წინათ ინტერნეტში. ქვემოთ მიწერილია ამ
კონკურსში მონაწილეობის წესი უფრო დაწვრილებით „პრიზი მილიონ დოლარში"; ,40
წლიანი გადახდა 250008 თითოეულ გადახდაზე; მთლიანად თქვენ მიიღებთ 1000000§-ს.
პირველი გადახდა მოხდება ! იანვარს; დანარჩენი გადახდები მოხდება ყოველ იანვარს
ამის შემდეგ“. წლიური რთული 8% განაკვეთის გამოყენებით, როგორია ამ „მილიონიანი დოლარის პრიზის" ახლანდელი ღირებულება პირველი განვადების გადახდის
დროს | იანვარს?
იმისთვის, რომ დოუ-ჯონსის სამეწარმეო ფასიანი ქაღალდების საშუალო ინდექსი 30
ინდუსტრიულ აქციაზე გაზრდილიყო 1000-დან 2000-მდე დასჭირდა 14 წელი. ეს ინდექსი რომ გაორმაგებულიყო 2000-დამ 4000-მდე, დასჭირდა 8 წელი და“რომ ასულიყო
4000-დან 8000-მდე, დასჭირდა დაახლოებით 2 წელი. როგორია რთული წლიური
სარგებლის განაკვეთების ზრდა, დამრგვალებული მთლიან პროცენტამდე, იგულისხმება ამ სამი ინდექსის მიღების ეტაპებისას?
„ თითოეული ფულადი ნაკადის მომავალი (საბოლოო) ღირებულება და თითოეული
ნაკადის მთლიანი მომავალი ღირებულება წარმოდგენილია ქვემოთ მითითებულ
ცხრილში (გამოყენებულია ცხრილი 1 წიგნის ბოლოს არსებულ დანართში):
წლის ბოლოს მიღებული ჯV, ინდივიდუალური
მთლიანი
მომავალი
ღირებულება
ფულაღი
ნაკადი.
=
_ 8ულადი ნაკადი ____ _
3
4
V
$146.40
$266.20
$242.00
$330.00
§ 300.00
$1,284.60
X
Y
z
878.40
292.80
-
605.00
-
1,200.00
300.00
878.40
1,200.00
1,197.80
3. თითოეული ფულადი ნაკადის ახლანდელი ღირებულება და ნაკადის მთლიანი
ახლანდელი ღირებულება (გამოყენებულია ცხრილი II წიგნის ბოლოს არსებულ
დანართში):
71
ფულადი.
ნაკადი
'წწლის ბოლოს მიღებული PV, ინდივიდუალური ფულადი ნაკღი
–
5
V
X
Y
§177.60
-
7
C
მთლიანი
მომავალი.
ღირებულება.
_§15577 $709.80
622.80
52620
622.80
668.60
155.70
5. IVV,ი გეგმა 1 = $500(FVIFA;
« ი)
=$500{[(1 + 0.035)% – 1/[0.035]}
=$14,139.84
IV 20385 2 = $1,000(FVIFA, + o)
= §1,000(((1 +0.075)" – 11/(0.0751)
=§14,147.09
გეგმა 2 იქნება უფრო სასურველი უფრო ნაკლები განაკვეთით – $7.25.
XV,ა გეგმა. 2 = §1,0000-VII#,,)
= §1,000(((1 +0.07)" - 11/(0.0711
=§13,816.45
ამ შემთხვევაში უპირატესობა ენიჭება 1 ვარიანტს, რადგან მოგება არის მეტი 5323,37.
ვარიანტების მსგავსება გვთავაზობს, რომ მიღებული 250005-ით თქვენ შეგეძლოთ
მოგეხდინათ რეინვესტირება 6 წლის ვადით X%-ით, რომ მიგეწოდებინათ 50000§-ის
ეკვივალენტური ფულადი ნაკადი 12 წელიწადში. ასეთ ვითარებაში, 25000§ გაორმაგდებოდა 6 წლით. „წესი 72”-ის გამოყენებით ვიღებთ 72/6=12%-ს.
მეორე მხრივ, ყურადღება გაამახვილეთ იმაზე, რომ 50000§ = 250008 (FVIFy,).
შედეგად, (–VIIნ,„,„) = S00008/250008 = 2. წიგნის ბოლოს არსებული დანართის 1 ცხრილში
მოგების კოეფიციენტი 6 წელზე 12%-ით არის 1,974 და 13%-ით არის 2.082.
ინტერპოლირებით, ვიღებთ სარგებლის განაკვეთს, რაც შეეთავაზება კონტრაქტორს:
X%=12%+ M =12.24%
2082 – 1.974
უფრო სწორი პასუხისთვის, მივიჩნიოთ, რომ FVIFX,, შეიძლება ასევე გადაიწეროს
(1 +1. მაშინ ჩვენ შეგვიძლია ამოვხსნათ პირდაპირ I-თვის (და X% = I(1001) შედეგად:
(1+i)=2
(1 +1)=2/ = 2047
= 1 1225
1=0.1225 or X%=1225%
თ
4 5. PV =$7,000(PVIFA
g, ;, = $7,000(11.470) = $80,290
5. PVq=$7,000(PVIFA
g, ჯი, = $7,000(19.818) = $68,726
5. PV, =$10,000 = R(PVIFA,
) = R(2.914)
აქედან R = §10,000/2.914 = $3,432
ყჟყლი
წლის
დასასრული
“ი
1
2
3
4
72
განვადებით
წლიური
პროცენტი
თავნის.
გადასახადი
§13,728
$3,728
$10,000
გადასახადი
B
§ 3432
3432
3432
3432
(4),, X0.14
=
$1,400
1116
791
21
0)-0)
$ 2,032
2316
2,641
3011
მთავარი დარჩენილი
თანხა წლის გოლოს
(4 – 3)
510,000
7,968
5,652
3,011
0
. როდესაც ჩვენ ვცდილობთ წარმოვადგინოთ ამოცანა გრაფიკული სახით, ვიღებთ 1000§.
ყოველი დანომრილი წლის შემდეგ 1-დან 20-მდე.
0
|
1
|
2
I
3
I
§1,000
4
19
I
I
§1,000
20
1
§1,000
შენიშვნა: ყოველ ორ წელს დარიცხული 10008 გადაიყვანეთ ყოველწლიურ ეკვივალენტურ ანუიტეტში (ანუ ანუიტეტში, რომელიც მოგცემთ ახლანდელი ფულის ნაკადების
ეკვივალენტურ ახლანდელ ან მომავალ ღირებულებას). ორწლიანი ანუიტეტის
გადახდის სიდიდის განსაზღვრით, რომელიც ეკვივალენტურია მე-2 წლის ბოლოს
მიღებული 1000§-ის მომავალი ღირებულების, ვღებულობთ:
FVA, = $1,000 = R(FVIFA ;) = R(2.100)
რადგან, R = $1,000/2.100 = $476.19. თითოეული 1000$-0b შეცვლა ეკვივალენტური.
ორწლიანი ანუიტეტით მოგვცემს 476,198 20 წლის განმავლობაში,
0
ს
1
L
2
II
3
|
4
II
19
20
§476.19
§476.19
§476.19
§476.19
§476.19
$476.19
PVA,, = 3476.19(PVIFA,q,
II
1
=$476.19(8.514) = $4,054.28
თ
« ეფექტიანი წლიური სარგებლის განაკვეთი = (1 + [m])" - 1
= (1+[0.0706/4])* – 1
= 0.07249 (დაახლოებით 7.25%)
ამგვარად, ჩვენ გვაქვს პროცენტების ყოველკვარტალური დარიცხვა და ვაკეთებთ
10000§-ის ინვესტირებას 7,06%-ით, რომელიც დაირიცხება ყოველკვარტალურად 7
თვის განმავლობაში (მითითება: 7 თვე იგივეა, რაც 21/3 კვარტალური პერიოდი),
მიღებული:
$10,000(1 + [0.0706/4]* = §10,000(1.041669) = $10,416.69
FVA45 = $1,230(FVIFAg,
5)
= 51,230I((1 + 0.05) – 1)/(0.03)]
= §1,230(456.798) = §561,861.54
ჩვენს „ცენტების შემნახველს“ ექნებოდა უკეთესი დანაზოგი, დაზოგილი ცენტები
თითოეულ წელს რომ განეთავსებინა შემნახველ ანგარიშზე წლიური 5%-იანი
დარიცხვით (§561,861.54 – $80,000) = §481,861.54 – ან 48,186,154
5. $50,000(0.08) = §4,000 პროცენტის გადასახდელი
$7,451.47 - $4,000 = $3,451.47 თავანის გადასახდელი
ბ. მთლიან გადახდებს – მთლიანი თავნის გადახდები = მთლიან პროცენტულ
გადახდებს
$74,514.70 – §50,000 = $24,514.70
73
ნაწილი 2. ღ,
Rich, Steven P., and John T. Rose. “Interest Rate Concepts
and Terminology in Introductory Finance Textbooks.”
Financial Practice and Education 7 (Spring-Summer
1997), 113-121.
Shao, Stephen P., and Lawrence P. Shao. Mathematics for
Management and Finance, 8th ed. Cincinnati, CII:
South-Western, 1998.
Trainer, Richard D.C. The Arithmetic of Interest Rates.
Federal Reserve Bank of New York. (Available free of
charge from the Public Information Department, Federal
74
Reserve Bank of New York, 33 Liberty Street, New
York, NY 10045, USA).
Part II of the text’s web site, Wachowicz's Web World, contains links to many finance web sites and online articles
related to topics covered in this chapter.
(web.utk
2.huml) See, especially,
Annuities: Ordinary? Due? What do 1 do?
(რ
Problems
'
1
ityLhiml) მიძ. Annuity
rob.pdf)
0
You can add this document to your study collection(s)
Sign in Available only to authorized usersYou can add this document to your saved list
Sign in Available only to authorized users(For complaints, use another form )