Polish cases and their functions ....................................................................................... 4
Cześć jestem Peter! ............................................................................................................. 6
(accusative singular and instrumental singular)
Mój brat bliźniak i ja ........................................................................................................... 7
(accusative singular and genitive singular)
Urodziny babci ..................................................................................................................... 8
(accusative singular, instrumental singular and plural, genitive singular)
Wakacje w Polsce ................................................................................................................ 9
(accusative singular, instrumental singular, genitive singular)
Modne lata 70. ................................................................................................................... 10
(accusative plural)
Zrobisz zakupy? ................................................................................................................. 11
(accusative singular and plural, and genitive singular)
O moich podróżach.............................................................................................................12
(locative singular and plural)
W moim rodzinnym mieście..............................................................................................13
(locative singular, genitive singular)
Masz ochotę pójść do teatru? .......................................................................................... 14
(locative singular, accusative singular and genitive singular)
(Nie)zdrowe owoce ........................................................................................................... 15
(accusative, instrumental, genitive plural only)
Miłosz dostał awans ......................................................................................................... 16
(accusative, genitive, locative plural only)
Świąteczne prezenty ........................................................................................................ 17
(dative singular and accusative singular)
W mieszkaniu Marty i Wojtka ......................................................................................... 18
(cases with prepositions of place)
Gdzie na wakacje? ............................................................................................................ 19
(cases with prepositions of movement)
Dobrze mieć rodzeństwo! ................................................................................................ 20
(forms of the pronouns 'kto' and 'co')
Wyjazd na narty ................................................................................................................ 21
(personal pronouns)
Pies ..................................................................................................................................... 21
(personal pronouns)
Przyjaciele czy pieniądze? ................................................................................................ 22
(forms of the nouns 'ludzie', 'przyjaciele' and 'pieniądze')
Wymarzone zawody dzieci ............................................................................................... 23
(plural masculine personal forms)
Jeśli wierzyć stereotypom….............................................................................................. 24
(plural masculine personal forms with adjectives)
Goście festiwalu ................................................................................................................ 25
(nominative and accusative all plural forms)
Nasza choinka ................................................................................................................... 26
(mix of cases singular and plural forms)
Kulinarna podróż po Polsce ............................................................................................. 27
(mix of cases singular and plural forms)
Szukam nowej pracy ......................................................................................................... 28
(mix of cases singular and plural forms)
Upcycling ............................................................................................................................ 29
(mix of cases singular and plural forms)
Answers .............................................................................................................................. 30
I'm very excited to introduce my first e-book "Przez przypadek. Short stories to practise
Polish cases". The e-book is designed for every Polish learner who would like to master
the Polish case system. It can be also a help for teachers who are looking for new grammar
exercises.
The e-book contains 25 stories to practise the Polish case system. Each exercise forcuses
on two or three specific cases to let you slowly get familiar with the case forms as well as
their usage. The last four stories include mix of cases and are slightly more advanced.
The stories cover popular topics and can also be a great help to revise and learn new
vocabulary.
Good luck!
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
Polish cases and their functions
Polish belongs to the group of inflected languages, which means that words change their
forms and endings depend on their position in a sentence. The cases describe
the position of nouns, pronouns and adjectives, and signalize the meaning. Polish uses
cases to express many functions. Some of these roles are crucial for everyday situations, so
learning Polish you should familiarize yourself with the cases and their functions at
the beginning of your journey to learn Polish.
Polish cases and their functions
MIANOWNIK (nominative)
– subject of a sentence e.g. Ania je obiad., Ona ma psa.
– after ‘to’ (categorisation) e.g. Kasia to nowa studentka., Filip to przystojny mężczyzna.
– to express a comparison (after the word ‘jak’) e.g. On jest głodny jak wilk.
BIERNIK (accusative)
– object in affirmative sentences e.g Mam brata.; Czytam książkę.
– with the following prepositions: przez, po (as ‘to pick up’), na (with verbs of motion) e.g.
przejść przez ulicę, iść po kawę, iść na kolację
– expressing the time: with days of the week (w poniedziałek, w środę) and in certain
phrases (cały dzień, całą dobę, za godzinę)
DOPEŁNIACZ (genitive)
– to express negation e.g. Nie mam książki., Nie lubię sera żółtego.
– to express ownership e.g. samochód mojego brata, koleżanka mojej dziewczyny,
– with specified and unspecified quantity e.g. kubek herbaty, dużo pracy
– with the following prepositions: niedaleko (near), bez (without), dla (for), do (to, into),
od (from), koło/obok (near, by), podczas (during), wzdłuż (along), z/ze (from) e.g. bez mleka,
dla mojej mamy, niedaleko parku, do pracy, koło samochodu, podczas wykładu, z Polski
– with certain verbs expressing absence or lack of something: szukać (to look for,
to search), potrzebować (to need), uczyć się (to learn), zapomnieć (to forget), życzyć (to
wish), oczekiwać (to expect), słuchać (to listen) and few more e.g. uczę się języka polskiego,
szukam mojej książki, życzę Ci miłego dnia, słucham muzyki, potrzebuję nowego
samochodu, zapomniałem portfela
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-4-
NARZĘDNIK (instrumental)
– to express professions, relationships or nationalities (combined with the verb ‘być’)
e.g. On jest studentem.
– combined with the preposition ‘z’ (with) e.g. kawa z mlekiem
– to express the tool or instrument you use e.g. piszę długopisem, jadę autobusem
– in combination with several verbs e.g. interesuję się sportem, zajmuje się domem,
opiekuję się dzieckiem, zarządzam firmą
– with the following prepositions: nad, przed, pod, za, między e.g. nad morzem,
pod stołem
MIEJSCOWNIK (locative)
– after following prepositions: w (in), na (on), po (after, on), o (about), przy (next to) e.g.
w Polsce, na uniwersytecie, po obiedzie, o pracy, przy biurku
– to express location, time, purpose
CELOWNIK (dative)
– in impersonal phrases like: miło mi, zimno mi, gorąco ci, dziecku jest niedobrze
– to express a recipient e.g. Pomogę ci., Daj dziecku zabawkę.
– with certain verbs: przeszkadzać (to disturb), pomagać (to help), zazdrościć (to envy),
wierzyć (to believe) e.g. Nie przeszkadzaj ojcu., Pomagam mamie., Zazdroszczę jej., Wierzę
ci!
– after following prepositions: dzięki (thanks to), przeciwko (against), wbrew (against,
despite, in spite of) e.g. dzięki niemu, wbrew rodzicom, przeciwko nam
WOŁACZ (vocative)
– to address someone e.g cześć Basiu!, mamo, gdzie jesteś?, dzień dobry babciu!
How can you remember it all – the usage and the endings? Well, it takes time and a lot
of practice. The best idea is to find few examples, including your favourite food, familiar
names or hobbies, to form short sentences or phrases, that will help you remember
the cases’ endings. Good luck!
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-5-
Cześć jestem Peter!
Practise accusative singular, instrumental singular and plural
Cześć, jestem Peter! Jestem ........................................... (Niemiec), ale uczę się języka
polskiego, bo moja narzeczona jest .................................. (Polka). Jestem ..............................
(programista). Dużo pracuję. W wolnym czasie lubię gotować, czytać, grać w .......................
(tenis) albo w ........................................... (piłka nożna). Bardzo lubię ...................................
(sport). Wszyscy mówią, że jestem bardzo wysportowany. Dzisiaj jestem też bardzo
zdenerwowany, bo wieczorem spotykam się z ............................... (rodzice, plural) mojej
narzeczonej Asi. Odwiedzają nas w naszym domu w Berlinie. Oni są ...............................
(Polak, plural) i nie mówią dobrze ani po angielsku ani po niemiecku, a ja znam tylko trochę
....................................... (język polski). Asia ma .............................................. (starszy brat), ale
on mieszka w Australii i bardzo rzadko nas odwiedza. Tata Asi jest .........................................
(lekarz) i ma ....................................................... (prywatna klinika). Asia mówi, że on jest
“............................................................” (specyficzny mężczyzna) - nie wiem dokładnie, co to
znaczy. Pan Jerzy interesuje się ................................................. (polityka)
i
..................................................................... (polska literatura) - ja wolę .............................. (kino)
i ......................... (muzyka), nie lubię polityki. On też lubi sport - co tydzień w ........................
(piątek) albo w ....................................... (sobota) gra w ............................................. (golf) albo
w ....................................... (koszykówka) z .............................. (kolega, plural). Mama Asi jest
bardzo .............................................. (miła kobieta). Czasem rozmawiam z nią przez telefon po polsku oczywiście. Pani Marta pracuje w szkole, jest ...........................................
(nauczycielka) matematyki. Świetnie gotuje! Bardzo lubię jej ............................................
(kurczak) z ................................... (warzywa) i polski żurek z ...................................................
(biała kiełbasa). Dzisiaj idziemy na .................................................. (kolacja) do niemieckiej
restauracji. Mam nadzieję, że będzie im smakować nasze jedzenie.
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-6-
Mój brat bliźniak i ja
Practise accusative singular and genitive singular
Mój brat bliźniak i ja jesteśmy zupełnie różni! Ja jestem bardzo aktywny, lubię piłkę nożną
i pływanie. Adam nie lubi ani ....................................... (piłka nożna), ani ............................
(pływanie) i w ogóle nie uprawia ......................... (sport). Woli czytać książki, uczyć się
............................................... (język francuski) albo ............................................... (język rosyjski)
i chodzić do .......................... (kino) albo do ...................... (teatr). Ja nie lubię ..........................
(literatura) i chyba nigdy nie widziałem .................................................... (sztuka teatralna)!
Kiedy idziemy razem do .......................................... (restauracja) zwykle zamawiam
…………………………. (kurczak) z frytkami ale bez ............................. (sałatka), bo nie lubię
............................. (pomidor) ani ........................ (papryka). Adam jest wegetarianinem i nigdy
nie je ........................ (mięso) ani ...................... (ryba). Na wakacje też rzadko jeździmy razem
- ja często jeżdżę do ............................. (Hiszpania) albo do .......................... (Grecja), a Adam
do ............................. (Francja). Od .................... (czas) do ..................... (czas) jeździmy razem
do ............................ (Szwajcaria), bo lubimy spacerować po górach i jeździć na nartach.
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-7-
Urodziny babci
Practise accusative singular, instrumental singular and plural, genitive singular
W .................................. (sobota) były urodziny ................................................... (moja babcia).
Jej dziewięćdziesiąte piąte urodziny! Babcia zaprosiła całą rodzinę. Przyjechali wszyscy!
Ciocia Kasia i wujek Janusz z ................................ (córka, plural) z ...............................
(Warszawa), kuzyn Michał z ...................................... (Gdańsk), siostra .............................. (tata)
z ............................................ (Zielona Góra), a nawet wujek Robert z .........................................
(ciocia Gosia) przylecieli z ................................. (Barcelona). Moja mama razem z ..................
................................ (ciocia Kasia) przygotowały .......................................... (małe przyjęcie).
Było bardzo dużo .................................... (jedzenie). Ciocia Kasia przygotowała
............................ (sałatka) z ................................. (kurczak), tradycyjny .......................... (bigos) z
...................................................................... (suszony grzyb, plural) i ................................ (śliwka,
plural), a mama upiekła ..................................................................... (tort czekoladowy) z
.................................. (wiśnia, plural). Przygotowaliśmy dla ............................... (babcia)
specjalny prezent - rodzinny album ze ............................................... (zdjęcie, plural). Nigdy
nie widziałam ....................................... (nasza babcia) tak bardzo szczęśliwej!
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-8-
Wakacje w Polsce
Practise accusative singular, instrumental singular, genitive singular
W tym roku na wakacje jadę do ................. (Polska). Planuję spędzić tam 2 tygodnie. Lecę
z ..................................... (Amsterdam) do ..................................... (Warszawa). Nie mam jeszcze
...................... (bilet), ale na pewno kupię niedługo. W Warszawie planuję odwiedzić
.............................................. (moja koleżanka). Ona jest z .......................... (Hiszpania), ale
teraz mieszka i pracuje w Warszawie. Jest ................................... (nauczycielka) języka
hiszpańskiego. Jej mąż jest ........................... (Polak), mają ........................ (syn) i ......................
(córka). Z ...................................... (Warszawa) planuję pojechać .................................. (pociąg)
do ........................ (Gdańsk). Nigdy nie widziałam ......................................... (polskie morze).
Planuję zostać tam 3 dni, od ............................... (poniedziałek) do ............................ (środa) będę opalać się na plaży, chodzić do ............................... (restauracja) i zwiedzać ..................
(miasto). Chcę odwiedzić też ...................................... (Sopot) i ..................................... (Gdynia).
Z ................................................... (Gdynia) planuję pojechać do Wrocławia. Tam spotkam się
z ........................................................................... (moja polska koleżanka). Jeden dzień
spędzimy w jej domu. Kupiłam prezent dla .................................... (jej mama). Pani Anna
bardzo lubi gotować, dlatego kupiłam ........................................................ (książka kucharska).
Mam .............................. (nadzieja), że jej się spodoba! W ................................ (piątek)
planujemy pojechać do ................................ (Kraków). Tam chcę zwiedzić .............................
(Wawel), ............................................. (Rynek Główny) i ............................. (Kazimierz). Chcę też
iść do .................................. (fabryka) Schindlera i Muzeum Armii Krajowej, bo bardzo
interesuję się ............................... (historia). W ....................................... (niedziela) po południu
z ................................. (Kraków) mam lot do ................................ (Amsterdam). To będą
naprawdę interesujące wakacje!
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-9-
Modne lata 70.
Practise accusative plural
Lata 70. to ważny czas dla świata mody. Po raz pierwszy w modzie przestały istnieć zasady z jednej strony popularne były spodnie dzwony i .....................................................................
(długa sukienka) a z drugiej ........................................................................... (dyskotekowa
kreacja) i .................................................................................. (punkowy outfit). Jakie
.................................................... (ubranie) były popularne w tej dekadzie? Przede wszystkim
spodnie dzwony - nosili je mężczyźni i .................................. (kobieta). Mężczyźni zwykle
dobierali do nich ............................................................................ (kolorowa koszula) lub
............................................................. (obcisła koszulka), .................................... (kobieta)
czasem nosiły też .................................................. (krótki top). Inspirując się muzyką punk
młodzi ludzie chętnie nosili ................................................................... (skórzana kurtka),
jeansy i ........................................ (koszulka) z nadrukami. Moda damska łączyła różne
....................... (wzór) i .......................... (styl). Popularne były .....................................................
(hippisowska sukienka), ........................................... (krótka spódnica) mini i ..............................
(kombinezon). A .......................................... (dodatek)? Oczywiście .................................. (but)
na koturnie, ................................................... (podkolanówka), ..................................................
(kapelusz) z szerokim rondem i ...................................................... (szalona fryzura).
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-10-
Zrobisz zakupy?
Practise accusative singular and plural and genitive singular
Czy po pracy możesz zrobić zakupy? Ja nie mam ............................... (czas). Kup cztery
............................................
(ciemna
bułka),
pół
..............................
(chleb),
dwa
........................................................ (jogurt malinowy) i kawałek ............................................
(żółty ser). Jeszcze .................................................. (chudy biały ser). Jeśli nie będzie
............................... (chudy ser), kup ............................... (półtłusty), ale nie kupuj
............................................... (tłusty ser). Nie mamy już ................................. (herbata,
singular), kup dwie ...................................... (herbata) - jedną zieloną i jedną malinową. Tylko
nie kupuj ani ..................................................................... (pomarańczowa herbata), ani
.................................................. (jagodowa) - bardzo ich nie lubię. Kup może jeszcze jakieś
owoce: ................................. (banan plural), .................................. (pomarańcza plural),
................................................. (truskawka, plural) albo ...................................... (malina plural). I
warzywa na sałatkę: trzy ..................................... (marchewka), dwie .................................
(pietruszka), dwa ................................ (por) i pół ....................... (seler). O, i jeszcze
............................. (jajko plural)! Planuję zrobić ........................... (sernik), ale nie mam
........................ (mąka). Kupisz?
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-11-
O moich podróżach
Practise locative singular and plural
Od dziecka interesowałem się podróżami. Pamiętam: kiedy miałem 7 albo 8 lat, siedziałem
w ......................... (ławka) w ........................... (szkoła) i w .......................... (książka) do geografii
zobaczyłem mapę świata. Bardzo chciałem zobaczyć te wszystkie fascynujące kraje!
Marzyłem o ............................................... (daleka podróż, plural)! O tym, że pewnego dnia
będę w ....................... (Afryka), ...................... (Australia) i ...................... (Azja). Całe życie
pamiętałem o tych ........................................................................ (dziecięce marzenie, plural).
Po ................................................ (matura) pojechałem w pierwszą egzotyczną podróż - byłem
w
......................................
(Indie,
plural).
To
bardzo
interesujący
kraj
o
....................................................... (bogata kultura) i .............................................................
(interesująca tradycja, plural). Na ................................................ (studia, plural) działałem w
.......................................................................... (klub podróżniczy) i razem z innymi studentami
podróżowałem dużo po ......................... (Polska) i ........................ (Europa), a w wakacje
kontynuowałem moje prywatne podróże: byłem w ........................... (Maroko), .......................
(Japonia), ................................... (Argentyna) i na ....................... (Kuba). Podróże kosztują,
dlatego pracuję odkąd skończyłem 18 lat. Na początku pracowałem w ..................................
(restauracja) jako kelner, potem w ............................................ (hotel) jako recepcjonista czy
w .............................................................. (biuro projektowe) jako przyszły architekt. Dziś mam
własną firmę i więcej wolnego czasu, więc myślę o ..................................................................
(kolejna, daleka, podróż; plural) - w ................................. (lipiec) będę w .............................
(Chiny, plural), we ...................................... (wrzesień) na ...................................... (Madagaskar),
a w .................................. (przyszły rok) w ........................... (Tybet).
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-12-
W rodzinnym mieście
Practise locative singular and genitive singular
Odkąd przeprowadziłam się do ............................ (Londyn), kiedy odwiedzam moje rodzinne
miasto Kraków, czuję się jak turysta! Bardzo lubię spacerować po ................................
(miasto), odwiedzać nowe restauracje czy iść do ................................. (muzeum). Zwykle
umawiam się z przyjaciółmi na .............................................. (Rynek Główny) obok
................................................... (Kościół Mariacki) albo przy ...................................................
(Galeria Krakowska). Jeśli jest ładna pogoda idziemy na spacer do .............................. (park),
a kiedy pada deszcz - do ........................................................ (kawiarnia). Najlepsze kawiarnie
są oczywiście na ........................................................ (Kazimierz). Na obiad chodzimy zwykle
do .................................................................................... (wegetariańska restauracja), bo ani ja
ani moi przyjaciele nie jemy ................................ (mięso). Często odwiedzamy restaurację
“Glonojad” na ............................ (Plac) Matejki, lubimy też chodzić do .......................................
(restauracja) “Veganic” na ..................................... (ulica) Dolnych Młynów. Wieczorami zwykle
chodzimy do ........................................................ (klub jazzowy) na ...............................................
(ulica Szewska) albo do ...................................... (lokal) na .........................................................
(ulica Stolarska), gdzie też można posłuchać ...................................................... (dobra
muzyka) i napić się kieliszek ..................................................... (dobre wino). W jeden wieczór
tradycyjnie spotykamy się w mieszkaniu .................................................... (moja koleżanka),
gotujemy razem i rozmawiamy.
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-13-
Masz ochotę pójść do teatru?
Practise locative singular, accusative singular and genitive singular
- Cześć Basiu! Co robisz w weekend? Może masz ochotę pójść do .................................. (kino)
albo do ................................ (teatr). W ................................. (teatr) “Kurtyna” grają teraz
.............................................. (świetna sztuka)! Moja siostra była na ...........................................
(ta sztuka) wczoraj i bardzo jej się podobała. Mogę sprawdzić, czy są jeszcze bilety na
.................................. (sobota). A jeśli nie teatr to może pójdziemy do ...............................
(kino) na ......................................... (jakiś film)? Dawno nie byłam w ....................... (kino)!
Chętnie
obejrzę
jakąś
..................................................
(dobra
komedia)
albo
............................................... (film akcji). Po ............................... (film) możemy pójść do
.................................. (restauracja) na ................................. (kolacja) albo do .................... (pub)
na ............................ (piwo). Co wolisz? Znasz jakieś dobre miejsce na ........................................
(Stare Miasto)? Ja słyszałem o ......................................................... (nowa włoska restauracja).
Jest przy ..................................... (poczta), blisko ................................ (kino). Może tam?
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-14-
(Nie)zdrowe owoce
Practise accusative, instrumental, genitive plural only
Nawet ............................ (dziecko) wiedzą, że ............................. (warzywo) i ............................
(owoc) są dobre dla naszego zdrowia. Ale czy na pewno? Są one źródłem
............................................................ (zdrowy składnik mineralny), ale mogą też zawierać
....................................................... (szkodliwa substancja) jak na przykład .................................
(pestycyd). Jedna z ................................................................ (amerykańska organizacja), które
promują
zdrowy
styl
życia,
przygotowała
listę
najbardziej
i
najmniej
...................................................................... (toksyczne owoc). W grupie najbardziej
....................................................... (toksyczny owoc) możemy znaleźć ......................................
(winogrono), .................................. (nektarynka) i ......................................... (brzoskwinia).
Powinniśmy też być ostrożni z ............................................... (truskawka), ..................................
(jabłko), ...................................... (gruszka) i ......................................... (wiśnia) - najlepsze są te z
...................................................................... (nasz własny ogród). Według amerykańskiej
organizacji najzdrowsze są ........................................ (ananas), ................................ (melon),
..................................... (grejpfrut), ........................................... (pomarańcza) i inne
............................................ (cytrus)
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-15-
Miłosz dostał awans
Practise accusative, genitive, locative plural only
Po pięciu ....................... (rok) pracy jako asystent w biurze projektowym, Miłosz w końcu
dostał awans! Koniec z pisaniem ................................................. (nudny raport),
odpowiadaniem na ..................................... (mail), odbieraniem .................................. (telefon) i
wszystkimi innymi zajęciami biurowymi, których Miłosz nie lubił. Teraz dołączy do zespołu
............................................ (architekt)! Będzie robić ................................................................
(interesujący projekt), projektować .......................... (dom), ......................... (sklep), a nawet
................................... (kościół) jeśli trzeba! Zawsze marzył o .................................................
(ambitny projekt), ........................... (wyzwanie) i oczywiście o ....................................................
(duże pieniądze). Architekci w jego firmie mają bardzo .......................................................
(dobra pensja). W końcu będzie mógł pomyśleć o ..............................................................
(porządne wakacje) w ............................................................................. (tropikalny kraj), a nie
jak zwykle na ........................... (Mazury) u ........................................... (rodzic, plural).
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-16-
Świąteczne prezenty
Practise dative singular and accusative singular
- Kochanie, robię listę prezentów świątecznych, czy możesz mi pomóc? Mam już kilka
pomysłów, ale nadal nie wiem, co kupić ............................................................... (twoja mama)
i ..................................................... (twój brat). ....................................................... (moja mama)
możemy kupić ten ........................... (wazon) na kwiaty, który widzieliśmy wczoraj - na pewno
będzie jej się podobał. .............................................. (mój tata) kupiłam już
............................................ (skórzany portfel), a co dla twojego taty? Może kupimy mu
.................................... (książka) albo .......................................... (butelka) dobrej whiskey?
........................................................ (moja siostra) kupiłam ............................... (bransoletka),
................................. (babcia) kupiłam ................................................................ (wełniany szalik),
a ...................................................... (mój brat) planuję kupić ..................................................
(nowy zegarek) - może w końcu przestanie się spóźniać! Ojej, a co kupimy
..................................................... (twój dziadek), ....................................................... (twoja ciocia)
i ........................................... (twój wujek)? Oni te przyjdą na ..........................................................
(kolacja wigilijna)! Masz jakieś pomysły?
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-17-
W mieszkaniu Marty i Wojtka
Practise the cases with prepositions of place
Marta i Wojtek przeprowadzili się niedawno do ................................................. (nowy dom).
Ten dom jest większy niż stare mieszkanie, na ........................................ (parter) jest duży
salon i kuchnia, a na ........................................... (pierwsze piętro) są dwie sypialnie i łazienka.
Za ....................... (dom) jest też mały ogród. Marta właśnie skończyła urządzać salon. Jest
duży, ściany i sufit są jasne, a podłoga drewniana. Na wprost ........................... (drzwi) jest
piękny kominek. Pod .............................. (ściana) przy ............................. (okno) stoi wygodna
sofa, a obok ................. (sofa) jest ulubiony fotel Wojtka. Przed ...................... (sofa) stoi stolik
do kawy. W ............................ (salon) nie ma telewizora, bo Marta i Wojtek postanowili, że to
będzie miejsce, gdzie mogą relaksować się w ciszy. Na ................................ (stolik) stoją
świeże kwiaty, a nad .................................... (kominek) wisi obraz. Wojtek chciał tam powiesić
antyczny zegar, ale nie pasował do salonu. Na ................................. (podłoga) nie ma
dywanu, bo Marta lubi ich piękną, drewnianą podłogę. Oboje lubią podróżować i często
przywożą różne pamiątki z krajów, które odwiedzili. Planują postawić je w .........................
(salon) na ............................... (regał), ale nie ma tam teraz miejsca, bo na ..............................
(półka, plural) stoją książki. Przy ............................. (regał), obok .................................... (sofa)
stoi czerwona lampa - Marta ma ją od wielu lat. Dostała tę lampę w prezencie od swojej
przyjaciółki, kiedy wynajęła swoje pierwsze mieszkanie w .......................................... (miasto).
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-18-
Gdzie na wakacje?
Practise the cases with prepositions of movement
Piotr, Mateusz, Marta i Agata planują wspólny wakacyjny wyjazd. Dziewczyny chcą pojechać
do ........................................................................... (jakiś ciepły kraj) - może do
.................................. (Grecja), do ................................ (Włochy) albo na .....................................
(Malta). Chcą pojechać nad ...................... (morze), opalać się, pływać i chodzić na długie
wieczorne spacery po ........................... (plaża) . Piotr i Mateusz przeciwnie - oni chcą
pojechać w .............................. (góry) albo na ........................... (kemping) nad
............................. (jezioro). Chcą chodzić na spacery ale do ........................... (las) albo nad
............................ (rzeka), gdzie będą mogli łowić ryby. Nie muszą to być wakacje
zagraniczne, dla nich wyjazd w ................................ (Bieszczady) albo na ................................
(Mazury) też jest dobrą opcją. W końcu po długich dyskusjach i negocjacjach podjęli
wspólną decyzję - jadą na ....................................... (wakacje) nad ................................. (morze)
do …………………………… (Hiszpania). Cóż, w ........................... (góry) pojadą następnym
razem…
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-19-
Dobrze mieć rodzeństwo!
Practise the forms of the pronouns 'kto' and 'co'
Każdy, nawet jeśli jest jedynakiem, przyzna, że wspaniale jest mieć rodzeństwo! Mieć
kogoś, na ............................ (kto) możemy polegać, z ......................... (kto) możemy
porozmawiać o wszystkim i do .............................. (kto) możemy zadzwonić o każdej porze
dnia i nocy. Brat czy siostra najlepiej zrozumie, z ......................... (co) musisz się zmagać
podczas rodzinnych spotkań, przez ................... (co) przechodzisz, kiedy rodzice po raz setny
pytają cię, dlaczego nie znajdziesz lepszej pracy, o .............. (co) myślisz, kiedy babcia
znajduje ci kolejnego kandydata na męża. ........... (kto) zrozumie cię lepiej niż siostra czy
brat?
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-20-
Wyjazd na narty
Practise personal pronouns
Ty i Bartek nie jedziecie w tym roku z .................... (my) na narty do Zakopanego? Dlaczego?
Zawsze jeździmy tam z ................... (wy), bez .............. (wy) to nie będzie to samo! Szef nie da
.................. (ty) urlopu w styczniu? Możemy pojechać w lutym! Tomek na pewno zgodzi się
przełożyć wyjazd o kilka tygodniu. Porozmawiam z ............ (on) o tym wieczorem. Zamiast w
hotelu, możemy zatrzymać się w domu moich rodziców - z .................. (oni) też
porozmawiam! Jedziemy do ........... (oni) w weekend.
Pies
Practise personal pronouns
Moja żona i ja bardzo chcieliśmy mieć jakieś zwierzę domowe. Ja chciałem psa albo kota,
................. (ona) bardziej podobają się rybki. W końcu adoptowaliśmy psa. Ma na imię Feliks
i zdecydowanie woli moją żonę niż .................... (ja). Zawsze czeka na ............ (ona), kiedy
wraca z pracy i uwielbia się z ................. (ona) bawić, chociaż to ja daję .............. (on) jedzenie
i chodzę z ............... (on) na spacery.
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-21-
Przyjaciele czy pieniądze?
Practise forms of the nouns 'ludzie', 'przyjaciele' and 'pieniądze'
Dziennikarka lokalnego radia zapytała mieszkańców miasta, co w ich życiu jest ważniejsze przyjaciele czy .... pieniądze. Rozmawiała z .............................. (ludzie) starszymi, młodszymi,
a nawet dziećmi. Większość ........................... (ludzie) odpowiedziała oczywiście, że ważniejsi
są dla nich przyjaciele. Mówili, że mogą żyć bez ............................................. (pieniądze), ale
nie wyobrażają sobie życia bez ................................. (przyjaciele). Z ..........................................
(przyjaciele) dzielą ważne chwile w ich życiu. Z ....................................... (pieniądze) nie mogą
porozmawiać o swoich problemach czy pochwalić się swoimi sukcesami. Co ciekawe, tylko
niewielu ...................................... (ludzie) pożyczyłoby ...................................... (pieniądze)
........................................................................ (przyjaciele). Większość zgadza się z popularnym
powiedzeniem: chcesz stracić przyjaciela, pożycz mu .......................................... (pieniądze).
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-22-
Wymarzone zawody dzieci
Practise plural masculine personal forms
Badania pokazują, że dla dzieci w wieku od 3 do 9 lat, jako ‘zawody marzeń’ wymieniają te,
które znają z codziennego życia. Dla dzieci bohaterami są: ................................... (lekarz),
....................................... (architekt), ......................... (strażak), .................................. (policjant) i
..................................... (nauczyciel). Z drugiej strony idolami dzieci są często
................................ (astronauta), ....................................... (naukowiec) czy ..................................
(podróżnik) - postaci, które znają z książek, filmów lub bajek. Chłopców inspirują również
...................................... (sportowiec) - ................................... (piłkarz), ......................................
(siatkarz) albo ......................... (tenisista). Dla niektórych dzieci inspiracją są .............................
(artysta) - najczęściej ............................................ (piosenkarz), ................................. (aktor),
.........................................
(tancerz),
czasem
................................................
(malarz),
...................................................... (projektant mody) lub ................................ (poeta). Warto
zauważyć, że niewiele dzieci mówi, że chciałyby być “jak mama czy tata".
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-23-
Jeśli wierzyć stereotypom…
Practise plural masculine personal forms with adjectives
Jeśli wierzyć stereotypom, ................................. (Polak) są ..................................... (niegrzeczny)
i ................................. (gburowaty). Ciągle narzekają i piją zdecydowanie za dużo alkoholu!
Niektórzy mówią, że .............................. (Polak) są bardzo ....................................... (gościnny),
a polska kuchnia jest fantastyczna! A co .......................... (Polak) myślą o innych europejskich
nacjach? Według nich ................................... (Niemiec) są oczywiście ..................................
(pracowity) i dobrze .................................... (zorganizowany), ale nie mają poczucia humoru.
....................................... (Francuz) to ...................................... (artysta)! Z jednej strony są
....................................... (arogancki) i trochę ............................................. (leniwy), drugiej
.................................................... (romantyczny) i świetnie znają się na modzie.
........................................... (Norweg), mieszkając daleko na północy w zimnym kraju są
zdaniem Polaków ............................ (cichy), ............................................ (zamknięty) w sobie i
trochę .................................. (nietowarzyski). Ich przeciwieństwo to .......................................
(Węgier) - lubią dobrą zabawę, są ....................................... (uczciwy) i ..................................
(inteligentny). ........................................... (Włoch) i ................................ (Hiszpan) wydają się
Polakom ................................ (głośny), ale .............................. (miły) i ....................................
(otwarty). .................................... (Anglik) to oczywiście .......................................... (dżentelmen)
- trochę ............................................ (flegmatyczny), ale zawsze bardzo .......................................
(uprzejmy).
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-24-
Goście festiwalu
Practise nominative and accusative all plural forms
Jak co roku ...............................................................................................................................
(polski i zagraniczny artysta) przyjechali na Międzynarodowy Festiwal OFF PLUS CAMERA.
Są ..................................................................... (znany aktor), ................................... (aktorka)
..................................................... (reżyser) ................................................................. (scenarzysta)
i
.................................................................................................
(producent
filmowy).
...................................... (fan) i ........................................................................ (entuzjasta filmowy)
z niecierpliwością czekają na ......................................................................... (pokaz filmowy),
.................................... (projekcja) filmów i ....................................... (spotkanie) z gwiazdami.
..................................................... (dziennikarz) już przeprowadzają ........................................
(wywiad) i piszą ............................................. (artykuł) o najnowszej edycji tego popularnego
festiwalu. W ciągu dziesięciu dni festiwalu ..................................... (widz) będą mogli obejrzeć
..................................................................... (nowa produkcja) i ...................................................
(retrospektywa) najlepszych twórców kina niezależnego z całego świata.
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-25-
Nasza choinka
Mix of cases singular and plural forms
W ..................................................... (moja rodzina) tradycyjnie ubieramy ....................
(choinka) w Wigilię rano. Tata albo mój starszy brat kupują ................................. (drzewko) na
.......................................................................
(świąteczny
kiermasz).
Wolimy
............................................................... (żywa choinka) od ...................................... (sztuczna).
Na ................................................... (nasza choinka) jest zawsze dużo .....................................
(dekoracja, plural)! Na ........................................ (czubek) tradycyjnie wieszamy
......................................................................
(złota
gwiazda).
Później
zakładamy
..................................................................... (lampka choinkowa, plural) - bardzo dużo
................................... (lampka, plural)! Potem wieszamy ......................................................
(kolorowa bombka, plural), ........................................................................ (duża kokarda, plural)
i ........................................................................ (pachnący pierniczek, plural) upieczone przez
...................................... (mama). Kiedy byliśmy .............................................. (dziecko, plural) na
....................................... (choinka) zawsze było dużo .......................................................
(papierowe dekoracje, plural), które robiliśmy sami. Nigdy nie wieszamy .................................
(owoc, plural) - ani .................................. (jabłko, plural), ani .............................. (orzech, plural)
- ale zawsze mamy dużo ............................................. (cukierek, plural) i jeszcze więcej
...................................................
(czekoladka,
plural)!
Na
koniec
dodajemy
trzy
.................................................................. (perłowy łańcuch) i nasza choinka jest już gotowa!
Pod ................................... (drzewko) leżą oczywiście .................................. (prezent, plural),
które otwieramy po ....................................................... (kolacja wigilijna).
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-26-
Kulinarna podróż po Polsce
Mix of cases singular and plural forms
Turystyka kulinarna jest coraz bardziej popularna. Jakie ........................... (danie, plural)
warto zjeść, kiedy podróżujemy po ................................... (Polska)?
Przepyszne rogale z ................................................... (biały mak) to przysmak, którego musicie
spróbować w ...................................... (Poznań) - są przygotowywane z okazji Dnia
........................................................... (Święty Marcin) i dlatego są nazywane rogalami
świętomarcińskimi. Symbolem kulinarnym ............................................. (Lublin) jest cebularz okrągły placek z ................................................. (cebula) i .................................................... (mak).
W ............................................. (Lublin) jest nawet Regionalne Muzeum Cebularza. Być w
........................................... (Kraków) i nie spróbować obwarzanka? Na to żaden turysta nigdy
nie pozwoli! Pieczywo w kształcie pierścienia z dodatkiem ........................ (sól),
............................. (sezam) lub ..................... (mak) to jeden z symboli .....................................
(miasto). ......................................... (osoba, plural), które odwiedzają Wadowice, rodzinne
miasto papieża Jana Pawła II, powinny spróbować ......................................................
(kremówka, plural) czyli pysznych ciastek z ....................................................... (delikatny
krem). A w Zakopanem? Nieodłącznym elementem Zakopanego są ....................................
(oscypek, plural), czyli wędzony ser. Możemy jeść ........................................ (oscypek, plural)
na zimno lub na ciepło z ....................................... (żurawina) lub .............................. (boczek).
W Polsce coraz częściej organizowane są ....................................................... (festiwal
kulinarny). Ciekawymi wydarzeniami są Ogólnopolski Festiwal Dobrego Smaku w Poznaniu,
Festiwal Europa na .............................................................. (Widelec) we Wrocławiu, Cake
Festival Poland w ................................................ (Katowice, plural), Europejski Festiwal Smaku
w Lublinie oraz Festiwal Najedzeni Fest w Krakowie.
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-27-
Szukam nowej pracy
Mix of cases singular and plural forms
Niedawno postanowiłem zrezygnować z ..............................................................................
(moja długoletnia praca). Moje ...................................... (relacja, plural) z ..............................
(szef) i .......................................... (współpracownik) nie były dobre. W .....................................
(mój dział) panowała niezdrowa konkurencja - każdy chciał być najlepszy za
………………………………….. (wszelka cena), nie liczyła się praca zespołowa. Złożyłem
wymówienie kilka ................................ (dzień) temu i teraz szukam czegoś nowego. Myślałem
nad otwarciem .................................................... (własna działalność), ale to za duże ryzyko.
Szukam ......................... (praca) w .................................................... (stabilna firma), gdzie będę
mieć ............................................................... (możliwość, plural) rozwoju i szansę na
....................................................... (szybki awans). Jestem ................................... (finansista),
pracuję w tej branży już kilkanaście lat, więc mam duże doświadczenie. Dla
....................................... (pracownik, plural) takich jak ja nie brakuje .........................................
(oferta, plural) na rynku pracy. W mojej ostatniej pracy nie tylko zajmowałem się
............................................
(finanse),
ale
także
prowadziłem
szkolenia
dla
....................................................................... (nowy pracownik, plural) i koordynowałem pracę
kilku .................................................. (student, plural), którzy odbywali staż w naszej firmie.
Moja żona teraz nie pracuje - jest na .......................................................................................
(urlop macierzyński), bo niedawno urodziło nam się dziecko. Szukam więc .......................
(praca) z dobrym ubezpieczeniem i ............................................... (wysoka pensja), żebyśmy
mogli w końcu zrobić remont .................................................. (nasze mieszkanie).
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-28-
Upcycling
Mix of cases singular and plural forms
Świadomość ekologiczna ludzi rośnie, szukamy .....................................................................
(nowy sposób, plural), żeby pomóc ..................................................................... (nasza planeta)
i ograniczyć ................................. (produkcja) śmieci. Wśród wielu ..................................
(pomysł, plural) najbardziej kreatywnym wydaje się upcycling. Upcycling jest
............................................................................. (ulepszona wersja) recyclingu. Polega na tym,
że z .......................................... (odpad, plural) i niepotrzebnych rzeczy robi się
......................................................................... (nowy, unikatowy produkt, plural). Z odrobiną
................................................. (fantazja) ze śmieci możemy zrobić praktycznie wszystko ...................................... (mebel, plural), ........................................... (dekoracja, plural), rzeczy
dla ................................. (dom). Popularne przerabianie europalet na meble jest
............................................... (idealny przykład) upcyclingu. Upcycling jest powszechnym
zjawiskiem w krajach .................................................. (trzeci świat), gdzie to, co my uważamy
za śmieci, dostaje swoje drugie życie. W .....................................................................................
(kraj uprzemysłowiony, plural) upcycling jest kwestią wolnego wyboru. Wielu
........................................ (artysta, plural) tworzy swoje dzieła ze .................................................
(zużyta butelka, plural) czy innych śmieci. W Niemczech powstał nawet hotel, w którym
dekoracje w ........................................................ (pokój) są zrobione głównie ze
........................................................... (stara butelka, plural).
Patrycja Palka www.go-polish.co.uk
-29-
ANSWERS:
Cześć jestem Peter!
Niemcem, Polką, programistą, tenisa, piłkę nożną, sport, rodzicami, Polakami, język polski,
starszego brata, lekarzem, prywatną klinikę, specyficznym mężczyzną, polityką, polską
literaturą, kino, muzykę, piątek, sobotę, golfa, koszykówkę, kolegami, miłą kobietą,
nauczycielką, kurczaka, warzywami, białą kiełbasą, kolację
Mój brat bliźniak i ja
piłki nożnej, pływania, sportu, języka francuskiego, języka rosyjskiego, kina, teatru,
literatury, sztuki teatralnej, restauracji, kurczaka, sałatki, pomidora, papryki, mięsa, ryby,
Hiszpanii, Grecji, Francji, czasu, czasu, Szwajcarii
Urodziny babci
sobotę, mojej babci, córkami, Warszawy, Gdańska, taty, Zielonej Góry, ciocią Gosią,
Barcelony, ciocią Kasią, małe przyjęcie, jedzenia, sałatkę, kurczakiem, bigos, suszonymi
grzybami, śliwkami, tort czekoladowy, wiśniami, babci, zdjęciami, naszej babci
Wakacje w Polsce
Polski, Amsterdamu, Warszawy, biletu, moja koleżankę, Hiszpanii, nauczycielką, Polakiem,
syna, córkę, Warszawy, pociągiem, Gdańska, polskiego morza, poniedziałku, środy,
restauracji, miasto, Sopot, Gdynię, Gdyni, moją polską koleżanką, jej mamy, książkę
kucharską, nadzieję, piątek, Krakowa, Wawel, Rynek Główny, Kazimierz, fabryki, historią,
niedzielę, Krakowa, Amsterdamu
Modne lata 70.
długie sukienki, dyskotekowe kreacje, punkowe outfity, ubrania, kobiety, kolorowe koszule,
obcisłe podkoszulki, kobiety, krótkie topy, skórzane kurtki, koszulki, wzory, style,
hippisowskie sukienki, krótkie spódnice, kombinezony, dodatki, buty, podkolanówki,
kapelusze, szalone fryzury
Zrobisz zakupy?
czasu, ciemne bułki, chleba, jogurty malinowe, żółtego sera, chudy biały ser, chudego sera,
półtłusty, tłustego sera, herbaty, herbaty, pomarańczowej herbaty, jagodowej, banany,
pomarańcze, truskawki, maliny, marchewki, pietruszki, pory, selera, jajka, sernik, mąki
O moich podróżach
ławce, szkole, książce, dalekich podróżach, Afryce, Australii, Azji, dziecięcych marzeniach,
maturze, Indiach, bogatej kulturze, interesujących tradycjach, studiach, klubie
podróżniczym, Polsce, Europie, Maroku, Japonii, Argentynie, Kubie, restauracji, hotelu,
biurze projektowym, kolejnych dalekich podróżach, lipcu, Chinach, wrześniu,
Madagaskarze, przyszłym roku, Tybecie
-30-
ANSWERS:
W moim rodzinnym mieście
Londynu, mieście, muzeum, Rynku Głównym, Kościoła Mariackiego, Galerii Krakowskiej,
parku, kawiarni, Kazimierzu, wegetariańskiej restauracji, mięsa, Placu, restauracji, ulicy,
klubu jazzowego, ulicy Szewskiej, lokalu, ulicy Stolarskiej, dobrej muzyki, dobrego wina,
mojej koleżanki
Masz ochotę pójść do teatru?
kina, teatru, teatrze, świetną sztukę, tej sztuce, sobotę, kina, jakiś film, kinie, dobrą
komedię, film akcji, filmie, restauracji, kolację, pubu, piwo, Starym Mieście, nowej włoskiej
restauracji, poczcie, kina
(Nie)zdrowe owoce
dzieci, warzywa, owoce, zdrowych składników mineralnych, szkodliwe substancje,
pestycydy, amerykańskich organizacji, toksycznych owoców, toksycznych owoców,
winogrona, nektarynki, brzoskwinie, truskawkami, jabłkami, gruszkami, wiśniami, naszych
własnych ogrodów, ananasy, melony, grejpfruty, pomarańcze, cytrusy
Miłosz dostał awans
latach, nudnych raportów, maile, telefonów, architektów, interesujące projekty, domy,
sklepy, kościoły, ambitnych projektach, wyzwaniach, dużych pieniądzach, dobre pensje,
porządnych wakacjach, tropikalnych krajach, Mazurach, rodziców
Świąteczne prezenty
twojej mamie, twojemu bratu, mojej mamie, wazon, mojemu tacie, skórzany portfel,
książkę, butelkę, mojej siostrze, bransoletkę, babci, wełniany szalik, mojemu bratu, nowy
zegarek, twojemu dziadkowi, twojej cioci, twojemu wujkowi, kolację wigilijną
W mieszkaniu Marty i Wojtka
nowego domu, parterze, pierwszym piętrze, domem, drzwi, ścianą, oknie, sofy, sofą,
salonie, stoliku, kominkiem, podłodze, salonie, regale, półkach, regale, sofy, mieście
Gdzie na wakacje?
jakiegoś ciepłego kraju, Grecji, Włoch, Maltę, morze, plaży, góry, kemping, jezioro, lasu,
rzekę, Bieszczady, Mazury, wakacje, morze, Hiszpanii, góry
Dobrze mieć rodzeństwo!
kim, kim, kogo, czym, co, czym, kto
Wyjazd na narty
nami, wami, was, ci, nim, nimi, nich
Pies
jej, mnie, nią, nią, mu, nim
-31-
ANSWERS:
Przyjaciele czy pieniądze?
ludźmi, ludzi, pieniędzy, przyjaciół, przyjaciółmi, pieniędzmi, ludzi, pieniądze, przyjaciołom,
pieniądze
Wymarzone zawody dzieci
lekarze, architekci, strażacy, policjanci, nauczyciele, astronauci, naukowcy, podróżnicy,
sportowcy, piłkarze, siatkarze, tenisiści, artyści, piosenkarze, aktorzy, tancerze, malarze,
projektanci mody, poeci
Jeśli wierzyć stereotypom
Polacy, niegrzeczni, gburowaci, Polacy, gościnni, Polacy, Niemcy, pracowici, zorganizowani,
Francuzi, artyści, aroganccy, leniwi, romantyczny, Norwedzy lub Norwegowie, cisi,
zamknięci, nietowarzyscy, Węgrzy, uczciwi, inteligentni, Włosi, Hiszpanie, głośni, mili,
otwarci, Anglicy, dżentelmeni, flegmatyczni, uprzejmi
Goście festiwalu
polscy i zagraniczni artyści, znani aktorzy, aktorki, reżyserzy, scenarzyści, producenci
filmowi, fani, entuzjaści filmowi, pokazy filmowe, projekcje, spotkania, dziennikarze,
wywiady, artykuły, widzowie, nowe produkcje, retrospektywy
Nasza choinka
mojej rodzinie, choinkę, drzewko, świątecznym kiermaszu, żywą choinkę, sztucznej, naszej
choince, dekoracji, czubku, złotą gwiazdę, lampki choinkowe, lampek, kolorowe bombki,
duże kokardy, pachnące pierniczki, mamę, dziećmi, choice, papierowych dekoracji,
owoców, jabłek, orzechów, cukierków, czekoladek, perłowe łańcuchy, drzewkiem, prezenty,
kolacji wigilijnej
Kulinarna podróż po Polsce
dania, Polsce, białym makiem, Poznaniu, Świętego Marcina, Lublina, cebulą, makiem,
Lublinie, Krakowie, soli, sezamu, maku, miasta, osoby, kremówek, delikatnym kremem,
oscypki, oscypki, żurawiną, boczkiem, festiwale kulinarne, Widelcu, Katowicach
Szukam nowej pracy
mojej długoletniej pracy, relacje, szefem, współpracownikami, moim dziale, wszelką cenę,
dni, własnej działalności, pracy, stabilnej firmie, możliwości, szybki awans, finansistą,
pracowników, ofert, finansami, nowych pracowników, studentów, urlopie macierzyńskim,
pracy, wysoka pensją, naszego mieszkania
Upcycling
nowych sposobów, naszej planecie, produkcję, pomysłów, ulepszoną wersją, odpadów,
nowe unikatowe produkty, fantazji, meble, dekoracje, domu, idealnym przykładem,
trzeciego świata, krajach uprzemysłowionych, artystów, zużytych butelek, pokojach,
starych butelek
-32-