Shartnomalar nazariyasi
Reja
1 . Shartnoma tushunchasi va ahamiyati
2 . Shartnoma tuzish printsiplari
3 . Shartnomalarni o'zgartirish va bekor qilish
Kirish
Shartnomalar nazariyasi o'zaro manfaatlarni, huquqlar va
majburiyatlarni tartibga soladi. Bu nazariya shartnoma tuzish, ijro etish
va tugatish jarayonlarini qamrab oladi.
Shartnoma tushunchasi va ahamiyati
Shartnoma tushunchasi
Shartnoma - ikki yoki undan ortiq shaxs o'rtasida muayyan maqsad yoki natijaga erishish
uchun kelishilgan bitim, shart-sharoitlar to'plami.
Huquqiy ahamiyati
Shartnoma huquqiy jihatdan majburiy xususiyatga ega bo'lib, taraflar uchun huquqiy
oqibatlar keltirib chiqaradi.
Iqtisodiy ahamiyati
Shartnomalar iqtisodiy faoliyatning muhim tarkibiy qismi bo'lib, ularning tuzilishi va
bajarilishini ta'minlaydi.
Shartnoma turlari
Ayrim shartnomalar
Qo'shma shartnomalar
Ayrim shartnomalar mustaqil
Bir nechta mustaqil
huquqiy hujjatlar bo'lib,
shartnomalar majmui bo'lib,
alohida tuziladi. Masalan,
ular bir-biri bilan bog'liq
sotish-olish, ijaraga berish,
bo'ladi. Masalan, lizingga
kafolat va boshqalar.
olish shartnomasiga
vositachilik, sug'urtalash va
boshqa shartnomalar kiradi.
Aralash shartnomalar
Bir nechta shartnoma turlari birlashtirilgan holda tuziladi. Masalan,
ijara va sotish-olish shartnomasi.
Shartnoma tuzish printsiplari
Erkinlik printsipi
Har bir tomon shartnoma tuzishda erkin ifodalash uchun teng
huquqlarga ega bo'lishi kerak.
Adolatlilik printsipi
Shartnoma shartlari tomon uchun adolatli va tenglik asosida bo'lishi
lozim.
Maqsadni ko'zlab olish printsipi
Shartnoma tomonlari maqsad va manfaatlarini hisobga olishi kerak.
Shartnomaning muqarrarligini ta'minlash printsipi
Shartnoma tomonlar uchun majburiy va muqarrar bo'lishi lozim.
Shartnoma tuzishning qonuniy talablari
Huquqiy asoslar
Shaxslar va maqsad
Majburiyatlar
Tartib-qoidalar
Shartnomalar tuzish
Shartnoma tuzishda
Shartnoma tuzish jarayoni
Shartnomaning shakli,
jarayoni ushbu sohadagi
ishtirok etuvchi shaxslar
va uning ijrosi yuzasidan
mazmuni, tuzilishi va
qonunlar va me'yoriy-
va shartnomaning
tomonlar o'z
boshqa qoidalari
huquqiy hujjatlar asosida
qonuniy maqsadi muhim
majburiyatlarini belgilab
qonunchilik bilan
amalga oshiriladi.
ahamiyat kasb etadi.
olishlari lozim.
belgilangan.
Shartnomaning vujudga kelishi
1
2
3
Kelishuvning kelishilishi
Tomonlarning bir-biriga yozma yoki og'zaki kelishib olishi
Rozi bo'lish uchun muzokaralar
Kelishuvga erishish uchun tomonlar o'rtasidagi muzokaralar
Shartnomaning tuzilishi
Kelishuv shartlari va qonuniy talablarga mos kelishi
Shartnoma ikki yoki undan ortiq taraf o'rtasida vujudga keladi. Bu jarayon kelishuvning kelishilishi, tomonlarning
muzokaralar orqali rozi bo'lishi va shartnomaning tuzilishidan iborat. Har bir bosqichda qonuniy talablar hisobga olinib,
shartnoma hujjati to'liq rasmiylashtirilib, tomonlar tomonidan imzolanadi.
Shartnomalarning amal qilish muddati
Shartnoma muddati
Shartnoma tomonlar o'rtasida kelishilgan vaqt davomiyligi
bo'lib, u shartnomaning amal qilish davri deb ham ataladi.
Amal qilish muddati
Shartnoma qachon tuzilgan bo'lsa, o'sha paytdan boshlab
shartnoma amal qila boshlaydi va kelishilgan muddatda amal
qiladi.
Uzaytirish imkoniyati
Shartnomani aloqador tomonlarning o'zaro kelishuviga binoan
muddatidan oldin yoki keyinroq muddatga uzaytirish mumkin.
Shartnomalar bo'yicha majburiyatlar
Shartnomaning asosiy
majburiyatlari
Xatnomalarni bajarish
Taraflar o'z majburiyatlarini
Birgalikda majburiyatlarni
bajarish
Shartnomada aks ettirilgan har bir
bajarishlari va shartnomani to'liq ijro
Ba'zi hollarda shartnomani bajarish
tomon majburiyatlarini to'liq bajarishi
etishlari lozim. Bu ikki tomon
uchun tomonlarning birgalikda
shart. Bu qonuniy ta'kidlanadi va
manfaatlarining himoya qilinishi
ishlashi talab etiladi. Bu yordamchi
shartnomaning buzilishiga olib kelishi
uchun muhimdir.
shart sifatida ko'rib chiqiladi.
mumkin.
Shartnomalarni ijro etish
1
Majburiy ijro
Agar shartnoma shartlari buzilsa, unda tomonlar majburiy
ijro yordamida o'z huquqlarini amalga oshirishi mumkin.
2
Shartnoma shartlarini bajarish
Shartnomani to'liq va sifatli bajarish tomon¬larning
asosiy majburiyati hisoblanadi.
3
Davlat tomonidan ijro ettiriladi
Agar tomonlar o'z o'zlarini ijro etmasa, davlat organlari
sud orqali shartnoma ijrosini ta'minlashi mumkin.
Shartnomalarni o'zgartirish
va bekor qilish
Shartnomalar, odatda, tomonlarning kelishuviga asoslanib yoziladi va
imzolanadi. Ammo ayrim hollarda shartnomalarni o'zgartirish yoki
bekor qilish zaruriyati yuzaga kelishi mumkin. Buning uchun
shartnomada batafsil shartnoma tuzish, o'zgartirish va bekor qilish
tartib-qoidalari belgilab qo'yiladi.
Shartnomani o'zgartirish esa tomonlarning kelishuvi bilan amalga
oshiriladi. Shartnomani o'zgartirish uchun yangi bitim imzolash yoki
mavjud bitimga qo'shimcha shartnoma tuzish lozim bo'ladi.
Shartnomani bekor qilish esa shartnoma shartlarini bajarmagan
tomonlar uchun qonunan belgilangan jarayonda yoki oldingi
kelishuvga binoan amalga oshirilishi mumkin.
Shartnoma shartlari
1
2
Shartnomada
Narx va hisob-kitob
tartibi
tomonlarning huquq va
Tomonlar shartnoma
majburiyatlari aniq belgilab
bajarilishi uchun qanday
beriladi.
miqdorda va qaysi tartibda
Predmet
to'lov amalga oshirilishi
haqida kelishib olishi lozim.
3
Muddatlar
4
Javobgarlik
Shartnomada
Shartnoma shartlarining
majburiyatlarni bajarish
buzilishi uchun tomonlar
uchun qanday muddatlar
qanday javobgarlik olishi
belgilangani alohida
aniq ko'rsatib qo'yiladi.
o'rnatiladi.
Shartnoma shartlarining buzilishi uchun
javobgarlik
Shartlarning
buzilishi
Javobgarlik turlari
Zararlarni qoplash
Mulkiy javobgarlik,
Buzish natijasida yuzaga
Agar shartnoma shartlari
ma'naviy javobgarlik,
kelgan zararlar qonun
Noaniq holatlarda
bir tomonlama ravishda
jinoiy javobgarlik kabi turli
hujjatlari asosida to'liq
shartnomani sudga
buzilsa, u holda mulkka,
xil javobgarlik turlari
qoplanishi lozim.
murojaat qilish orqali
xizmat ko'rsatishlar
mavjud.
sifatiga, yoki yetkazilgan
zarar va ko'rilgan zararlar
uchun javobgarlik yuzaga
keladi.
Shartnomani bekor
qilish
bekor qilish mumkin
bo'ladi.
Shartnoma va ularning turlari
1
3
2
Asosiy shartnomalar - eng
Qo'shimcha
shartnomalar
muhim bir toifadagi
Qo'shimcha shartnomalar -
shartnomalardir, ular yuridik
asosiy shartnomalarni
shaxslarning faoliyatini olib
to'ldiruvchi, ularni to'liq yoki
borishning asosiy shakli
qisman o'zgartiruvchi
hisoblanadi.
shartnomalar hisoblanadi.
Asosiy shartnomalar
Farzandlikka olish
shartnomasi
4
Yollanma shartnomasi
Yollanma shartnomasi -
Farzandlikka olish shartnomasi
xodimning mehnat faoliyatini
- farzandlikka olinayotgan
tartibga solish va mehnat
bolani tegishli qarindoshlik
munosabatlarini belgilash
huquqlari bilan ta'minlash
uchun tuzilgan shartnoma.
maqsadidagi shartnoma.
Xulosa
Shartnomalar nazariyasi bizga shartnomalarning tushuncha va
ahamiyati, turlari, tuzish printsiplari, tuzishning qonuniy talablari,
vujudga kelishi, amal qilish muddati, majburiyatlari, ijro etilishi,
o'zgartirish va bekor qilish, shartlari va ularning buzilishi uchun
javobgarlik kabi muhim masalalarni ochib beradi.