O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM,
FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
O’ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI
IQTISODIYOT FAKULTETI
KURS ISHI
Mavzu: O‘ZBEKISTONDA INNOVATSION SIYOSATNI
AMALGA OSHIRISH USULLARI VA YO‘NALISHLARI
Bajardi: ________________
Qabul qildi: _______________
Toshkent-2025
Reja:
KIRISH
1. Davlat innovatsion siyosatining maqsad va vazifalari........................6
2. Innovatsion siyosat yo‘nalishlari........................................................12
3. Zamonaviy sharoitda O‘zbekistonda innovatsion faoliyatning holati va uni
rivojlantirishning ustuvor yo’nalishlari............................................................23
4. Innovatsion siyosatning xorij tajribasidan foydalanish.......................27
XULOSA
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
2
KIRISH
Mavzuning dolzarbligi. Innovatsion siyosat dolzarbligi, davlat innovatsion
siyosatining asosiy maqsadlari sifatida innovatsion faoliyat uchun iqtisodiy, huquqiy
va
tashkiliy
shart-sharoitlarni
yaratish,
asosiy
va
takomillashtiruvchi
innovatsiyalarni yaratish va tarqatish asosida ishlab chiqarish samaradorligini va
mahalliy ishlab chiqaruvchilar mahsulotlarining raqobatbardoshligini oshirish,
innovatsion faoliyatni faollashtirishga, bozor munosabatlari va innovatsion sohada
tadbirkorlikni rivojlantirishga ko‘maklashish, innovatsiyalarni davlat tomonidan
qo‘llab-quvvatlashni
kengaytirish,
innovatsiyalarni
rivojlantirish
uchun
ajratilayotgan davlat resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish kabilardir.
Davlatning innovatsion siyosati mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy
rivojlanishini tartibga solish vositasidir. Zamonaviy dunyoda innovatsion rivojlanish
rivojlanishning muqobil bo'lmagan tamoyilidir, degan tushuncha mavjud.
Innovatsiyalarni yaratish, joriy etish va ommalashtirishga alohida e’tibor
qaratilmoqda.
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti o’z maruzalarida shunday fikr yuritadi
‘Xalqimiz dunyoqarashida innovatsiya muhitini yaratish eng muhim vazifamdir.
Innovatsiya bo’lmas ekan, hech bir sohada raqobat, rivojlanish bo’lmaydi. Bu
sohadagi o’zgarishlarni xalqimizga keng targ’ib qilmasak, odamlarda ko’nikma
paydo qilmasak, bugungi davr shiddati, fan-texnikaning mislsiz yutuqlari bilan
hamqadam bo’lolmaymiz. Shuning uchun ushbu faoliyatni zamon talablari
darajasida rivojlantirish yangi vazirlik, qolaversa, ushbu markazning asosiy vazifasi
bo’lishi kerak’1
L.P. Goncharenko davlat innovatsion siyosatini “innovatsion faoliyatni
rivojlantirish va rag'batlantirishga qaratilgan ijtimoiy-iqtisodiy siyosatning ajralmas
qismi,
ya'ni
yangi
yoki
takomillashtirilgan
mahsulotlarni,
yangi
yoki
takomillashtirilgan texnologik jarayonni yaratishni nazarda tutuvchi, ilmiy
O‘zbekiston respublikasi prezidentining 2021-yil 10-dekabrdagi “iqtisodiyot tarmoqlari uchun muhandis kadrlarni
tayyorlash tizimini innovatsiya va raqamlashtirish asosida tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida qarori
1
3
tadqiqotlar, ishlanmalar va ishlanmalardan foydalangan holda xo'jalik aylanmasiga
tatbiq etiladigan ijtimoiy-iqtisodiy siyosatning ajralmas qism”2 deb ta'riflaydi.
Iqtisodiyotni rivojlantirishning zamonaviy sharoitlarida sanoat korxonalari
uchun innovatsiyaviy va texnologik taraqqiyotga erishish o’ta muhimdir, chunki
faqat shu yo’l orqali sanoat korxonalarida innovatsion faollikni oshirish, zamonaviy
texnologik bazani yaratish, raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarish, tabiiy
resurslardan oqilona foydalanish, samaradorlik va mehnat unumdorligin oshirish,
shuningdek ularning xalqaro hamda mahalliy raqobatbardoshligini mustahkamlash
mumkin bo’ladi.
Shuning uchun O’zbekiston sanoat korxonalarini boshqarishning dolzarb
muammolaridan biri bo’lib, innovatsion faoliyatni kerakli sifat va miqdor darajasiga
erishtirishdan iboratdir.
Iqtisodiyot nazariyasiga "innovatsiya" atamasi XX asr boshlarida avstriyalik
Iosif Shumpeter tomonidan kiritilgan. 1970-yillarning boshlarida mikroelektronika,
kompyuter texnologiyalari va nozik kimyoviy texnologiyalarning rivojlanishi
natijasida innovatsiyalarning iqtisodiy rivojlanishga ta’siriga qiziqish keskin
kuchaydi,
bu
ilmiy
tadqiqotlar
butun
tarmoq
va
milliy
iqtisodiyotlar
raqobatbardoshligini ta’minlovchi harakatlantiruvchi kuchga aylanishini yaqqol
ko’rsatdi.
"Innovatsiya" va "innovatsion faoliyat" tushunchalari O’zbekistonda 1992
yildan beri iqtisodiy amaliyotda keng qo’llanila boshlandi. Ko’pgina mahalliy qonun
hujjatlarida innovatsion faoliyat o’ziga xos ilmiy-texnikaviy faoliyat sifatida taqdim
etiladi.
Iqtisodiy tizimlarning yangi sifatini shakllantirish jarayonining markazida
bozor talab qiladigan jarayonlar yoki mahsulotlar samaradorligini sifat jihatidan
o’sishini ta’minlovchi joriy qilingan yangilik sifatida "innovatsiya" tushunchasi
yotadi deb innovatsiya tushunchasiga ta’rif beriladi.
2
Atmospheric Science, meeting on 14 april 2023, www.researchgate.net
4
E.I.Alyoxina ta’rificha "innovatsiya - bu korxonaga yangi bozorlarni
o’zlashtirish, ilg’or texnologiyalar va tashkiliy va boshqaruv faoliyatining
zamonaviy shakllarini joriy etish imkonini beradigan yangi mahsulot, xizmat,
texnologiyani yaratish yoki o’zgartirishni o’zida aks ettiradi"3,
2020 yil 24 iyulida qabul qilingan 630-sonli O’zbekiston Respublikasining
Innovatsion faoliyat to’g’risidagi Qonunida “innovatsiyaga fuqarolik muomalasiga
kiritilgan yoki shaxsiy ehtiyojlar uchun foydalaniladigan, qo’llanilishi amaliyotda
katta ijtimoiy-iqtisodiy samaraga erishishni ta’minlaydigan yangi ishlanma” sifatida
ta’rif bersa, “innovatsion faoliyat — yangi ishlanmalarni tashkil etish, shuningdek
ishlab chiqarish sohasida ularning o’tkazilishi va amalga oshirilishini ta’minlash
bo’yicha faoliyat” deb ta’riflanadi.
Kurs ishining maqsadi davlat innovatsion siyosatining maqsad va vazifalari,
innovatsion siyosat yo‘nalishlari, innovatsion siyosatning xorij tajribasidan
foydalanish uchun olib borilayotgan chora tadbirlarni taxlil qilishdan iborat.
Ushbu maqsadni amalga oshirish uchun quyidagi vazifalarni belgilab olindi:
- innovatsion siyosatning mohiyatini o’rganish;
-innovatsion siyosatni namoyon bo’lishining asosiy shakllari va sohalarini ochib
berish;
-Innovatsion siyosatning rivojlanish omillarini ko’rib chiqish;
-O’zbekiston Respublikasi iqtisodiyotida innovatsion siyosatning ahamyatini tahlil
qilish.
Kurs ishining tarkibiy tuzilishi. kirish, 6 ta savol, xulosa va takliflar hamda
foydalanilgan adabiyotlardan iborat.
3
Science, www.scholar.google.be
5
1. Davlat innovatsion siyosatining maqsad va vazifalari
Davlat
innovatsion
–
siyosati
ilmiy
tadqiqotlar,
ishlanmalar,
tajribakonstruktorlik ishlari yoki fan-texnika yutuqlaridan foydalangan holda
iqtisodiy aylanmaga kiritiladigan yangi yoki takomillashtirilgan texnologik jarayon,
yangi yoki takomillashtirilgan mahsulot yaratish tushuniladigan innovatsion
faoliyatni rivojlantirish va rag’batlantirishga yo’naltirilgan ijtimoiy-iqtisodiy
siyosatning tarkibiy qismidir.
Davlat innovatsion siyosati mahalliy mahsulotlar raqobatbardoshligini
oshirish, barqaror iqtisodiy o’sishni ta’minlash, aholining turmush sifati va
darajasini oshirish, texnologik va ekologik xavfsizligini ta’minlash uchun
innovatsion faoliyat ustuvorliklarini tan olishdan kelib chiqib shakllantiriladi va
amalga oshiriladi.
Davlat innovatsion siyosatining asosiy maqsadlari quyidagilar hisoblanadi:
 innovatsion
faoliyat
uchun
mahalliy
mahsulotlar
raqobatbardoshligining o’sishi, fan-texnika yutuqlaridan samarali
foydalanish, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish masalalarini hal etishni
ta’minlaydigan iqtisodiy, huquqiy va tashkiliy sharoitlar yaratish;
 fan-texnika salohiyatini rivojlantirish, uni oqilona joylashtirish va
samarali foydalanish, uning strukturasini shakllantirish;
 fan va texnikaning mamlakat iqtisodiyoti rivojiga, eng muhim ijtimoiy
vazifalarni amalga oshirishga, moddiy ishlab chiqarish sohasida ilg’or
tarkibiy
o’zgarishni
ta’minlashga,
uning
samaradorligi
va
raqobatbardoshligi o’sishi qo’shadigan hissasini oshirish;
 mamlakatning mudofaa qobiliyatini, shaxs, jamiyat va davlat
xavfsizligini mustaxqamlash.
Qo’yilgan maqsadlarga erishish uchun davlat innovatsion siyosatning
quyidagi vazifalarini hal etishi lozim:
 davlat ustuvor siyosatining ustuvor yo’nalishlarini belgilash va amalga
oshirish;
6
 iqtisodiyotda ilg’or tarkibiy o’zgarishlarni ta’minlash;
 innovatsion faoliyat infratuzilmasi yaratish va rivojlantirish;
 mahalliy innovatsion mahsulotlarni xalqaro bozorda qo’llabquvvatlash
va tashqi iqtisodiy faoliyatni rivojlantirish bo’yicha chora-tadbirlarni
amalga oshirish;
 innovatsion faoliyatni rivojlantirishda fan, ta’lim, ishlab chiqarish va
moliya-kredit sohasining o’zaro aloqalarini ta’minlash;
 xalq xo’jaligining rivojlanish sur’ati, proporsiyasi va strategiyasini,
uning tarkibiy muvozanatlanganligini belgilab beradigan asosiy
yo’nalishlarda iqtisodiyotning rivojlanishini barqarorlashtirish uchun
ilmiy-texnik salohiyatdan samarali foydalanishni ta’minlash.
Innovatsion sohada davlat organlarining asosiy funksiyalari qatoriga
quyidagilarni kiritish mumkin:
 davlat innovatsion siyosatini shakllantirish;
 innovatsion
jarayonlarning
huquqiy asosini
yaratish, ayniqsa,
innovatorlarning mualliflik huquqlarini va intellektual mulkni himoya
qilish;
 innovatsiyalarni, shu sohadagi raqobatni rag’batlantirish, innovatsion
risklarni sug’urtalash, eskirgan mahsulot chiqarganlik uchun davlat
jarima choralari joriy qilish;
 innovatsion soha infratuzilmasini shakllantirishda qatnashish;
 fan,
texnika
va
texnologiyalarni
rivojlantirishning
ustuvor
yo’nalishlarini belgilash, innovatsiyalarning ijtimoiy va ekologik
yo’nalganligini ta’minlash;
 ustuvor ilmiy tadqiqotlar va innovatsiyalarga resurslar ajratish;
 davlat sektori tashkilotlarida innovatsion jarayonlarni institusional
ta’minlash;
 innovatsion
va
ilmiy-texnik
faoliyat
shaxslarning jamiyatdagi maqomini oshirish;
7
bilan
shug’ullanadigan
 innovatsion soha uchun kadrlar tayyorlash;
 mintaqalarida innovatsion jarayonlarni tartibga solish;
 innovatsion jarayonlarning xalqaro jihatlarini tartibga solish;
 milliy innovatsion tadbirkorlik manfaatlarini himoya qilish.
Davlat innovatsion siyosatining eng muhim tamoyillari quyidagilar sanaladi:
 mahalliy ilmiy salohiyatga tayanish;
 ilmiy ijod erkinligi, ilmiy sohani izchil demokratizatsiyalash, ilmiy
siyosatni shakllantirish va amalga oshirishda ochiqlik va oshkoralik;
 fundamental ilmiy tadqiqotlarning rivojlanishini rag’batlantirish;
 mamlakatdagi
yetakchi
ilmiy
maktablarni
saqlab
qolish
va
rivojlantirish;
 fan va texnika sohasida sog’lom raqobat va tadbirkorlik uchun
sharoitlar yaratish, innovatsion faoliyatni rag’batlantirish va qo’llabquvvatlash;
 mamlakatning milliy xavfsizligi va mudofaa qobiliyatini ta’minlash
maqsadida ilmiy tadqiqot va loyihalarni tashkil qilish uchun sharoitlar
yaratish;
 fan va ta’limni integratsiyalash, barcha pog’onada malakali ilmiy
kadrlar tayyorlash to’laqonli tizimini rivojlantirish;
 tadqiqotchilar, tashkilotlar va davlatning intellektual mulk huquqini
himoya qilish;
 ochiq axborotlarga qiyinchiliksiz ulanishni va uni erkin ayirboshlash
huquqini ta’minlash;
 mulkchilik shakli xilma-xil bo’lgan ilmiy-tadqiqotchilik va tajribakonstrukorlik
tashkilotlarini
rivojlantirish,
kichik
innovatsion
tadbirkorlikni qo’llab-quvvatlash;
 fan yutuqlaridan keng foydalanish uchun iqtisodiy sharoitlar yaratish,
O’zbekiston iqtisodiyoti uchun asosiy ahamiyatga ega bo’lgan fantexnika yutuqlari keng tarqalishiga ko’maklashish;
8
 ilmiy mehnat nufuzliligini oshirish, olimlar va mutaxassislar uchun
turmush va ish sharoitlari yaratish.
Milliy innovatsion tizim (MIT) bu xususiy va davlat instutlari va
tashkilotlarining to’ri bo’lib ularning faoliyati va o’zaro hamkorligi yangi
texnologiyalarni yaratish, o’zlashtirish, takomillashtirish va tarqatishga olib keladi.
O’zbekistonda MIT hali ham shakllanish jarayonida (sxemaga qarang).
1-jadval
Manba: daryo.uz saytidan olingan
Innovatsion siyosatning negizlari mamlakatdagi real, ijtimoiy iqtisodiy va siyosiy
vaziyatga mos keladigan iqtisodiy qonunlar to’plamini qabul qilish yo’li bilan asos
solinadi. Boshqaruv ob’ektlari va sub’ektlari, ularning huquqlari, majburiyatlari va
javobgarliklari aynan ularda belgilab qo’yilgan.
9
O’zbekiston Respudlikasida bir qancha innovatsiyalar va ilmiytexnik
faoliyatning tartibga soluvchisi me’yoriy-huquqiy xujjatlar ishlib chiqilgandir.
Shulardan:
O‘zbekiston
Respublikasi
Vazirlar
Mahkamasining
2021
yil
27-avgustdagi “Ilmiy va innovatsion faoliyatni boshqarish tizimini tashkil etish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 545-son qarori, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 2022 yil 15-oktabrdagi “Respublika hududlarida innovatsiya va
investitsiya faoliyatini jadallashtirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
545-son qarori, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 2022 yil
17-maydagi PQ-245-sonli “O‘zbekiston respublikasi prezidentining 2021-yil 10dekabrdagi “Iqtisodiyot tarmoqlari uchun muhandis kadrlarni tayyorlash tizimini
innovatsiya va raqamlashtirish asosida tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi pq-42-son qaroriga qo‘shimcha va o‘zgartirish kiritish to‘g‘risida”4gi
qarori shular kabilardandir.
Zamonaviy sharoitlarda innovatsion faoliyatni me’yoriy-huquqiy tartibga
solish quyidagilarni ta’minlashi lozim bo’lgan qonunlar va me’yoriy hujjatlar ishlab
chiqish va joriy qilishni nazarda tutadi:
1) innovatsion faoliyat mahsulotlarini sotishdan olingan foyda va
mablag’larning bu ulushini imtiyozli soliqqa tortish hisobiga davlat, jamoat
tashkilotlari, korxonalar va xususiy shaxslar o’z daromadlarining sezilarli qismini
innovatsion faoliyatga kiritishdan manfaatdorligi;
2) kooperatsiya bo’yicha barcha hamkorlar va qatnashchilarning innovatsion
g’oyani tovar ko’rinishigacha yetkazish va soliq to’lovlarini kamaytirish yoki
soliqlardan ozod qilish hisobiga ularni bozorda tijorat asosida sotish;
3) innovatsion faoliyat qatnashchilarining kafolatlangan va imtiyozli kredit
olish imkoniyati;
4) ilmiy jamoalarning ham, alohida olimlar va mutaxassislarning ham
intellektual mulk huquqlari himoya qilinishini ta’minlash;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 2022 yil 17-maydagi PQ-245-sonli “O‘zbekiston respublikasi
prezidentining 2021-yil 10-dekabrdagi “Iqtisodiyot tarmoqlari uchun muhandis kadrlarni tayyorlash tizimini
innovatsiya va raqamlashtirish asosida tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida qarori
4
10
5) innovatsion jarayon qatnashchilari va ijrochilarining ham, bu jarayonlarni
moliyalashtiruvchi investorlarning ham sug’urta himoyasi va umume’tirof etilgan
ijtimoiy maqomini ta’minlash.
11
2. Innovatsion siyosat yo‘nalishlari
Zamonaviy jahon iqtisodiy rivojlanishiga xos bo’lgan jihat dunyoning
yetakchi mamlakatlari postindustrial jamiyat shakllanishining yangi bosqichiga –
asosan bilimlar yaratish, tarqatish va foydalanishga asoslanadigan iqtisodiyot
yaratishga o’tishi hisoblanadi. Noyob ko’nikma va qobiliyatlar, ularni doimiy
ravishda o’zgarib turadigan faoliyat sharoitlariga moslashtirish, yuqori malaka
yetakchi ishlab chiqarish resursiga, shaxs va tashkilotning ijtimoiy maqomi va
moddiy farovonligining asosiy omiliga aylanadi. Intellektual kapitalga (inson
kapitaliga) investitsiyalar resurslarni joylashtirishning eng samarali usuliga
aylanadi. Nomoddiy aktivlar firmalar va korporatsiyalar mablag’larida tobora
kattaroq ulushni tashkil etmoqda. Yangi fan-texnika yutuqlaridan foydalanish va
ishlab chiqarishning jadallashuvi innovatsion siklning keskin qisqarishi, mahsulot
va texnologiyalarni yangilash sur’atining tezlashishini belgilab berdi.
Jahon tajribasi shuni ko’rsatadiki, davlatning izchil ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishi
va
uning
tashqi
bozordagi
raqobatbardoshligi
ta’minlanishi
(texnologiyalar ortda qolishini bartaraf etish) birinchi navbatda rivojlangan milliy
innovatsion tizim mavjudligi bilan ta’minlanadi. Milliy innovatsion tizimning
barcha elementlari shakllanishi va samarali o’zaro aloqa qilishi davlat innovatsion
siyosatining bosh maqsadi hisoblanadi.
U yoki bu mamlakatning davlat innovatsion siyosati, qoidaga ko’ra, ma’lum
bir nazariy modelning «sof» ifodasi hisoblanmaydi, balki turli yo’nalishdagi choratadbirlar to’plamini ifodalaydi, bunda milliy innovatsion siyosatlarning jiddiy o’ziga
xosliklarini qayd etish mumkin. Turli mamlakatlarning zamonaviy bosqichdagi
innovatsion siyosatida quyidagi eng muhim yo’nalishlarni ajratib ko’rsatish mumkin
(1-jadval).
Innovatsion siyosatni shakllantirishda uning harakatidagi asosiy yo’nalishni
tanlash muhim ahamiyat kasb etadi, bu esa innovatsion siyosatning ikkita asosiy
modelini ajratib ko’rsatishga imkon beradi.
1. Umummilliy yo’nalishdagi ilmiy-texnik dasturlar va loyihalarni bajarishga
yo’naltirilgan innovatsion siyosat modeli. Bu yerda asosiy maqsad mamlakat uchun
12
ustuvor ahamiyatga ega bo’lgan sohalardagi ijobiy imkoniyatlarning rivojlanishini
rag’batlantirish hisoblanadi.
2. Ilmiy-texnik bilimlarni tarqatishga yo’naltirilgan innovatsion siyosat
modeli. Bunday siyosatning asosiy maqsadi – yangi texnologiyalarni o’zlashtirish,
iqtisodiyot sohalari va tarmoqlarining texnologik imkoniyatlarini kengaytirish
qobiliyatini oshirish hisoblanadi. Bu ko’pincha innovatsion infratuzilmani, ta’lim
tizimi va professional tayyorgarlikni takomillashtirishga tegishli.
O’tkazilayotgan innovatsion siyosatga qarab, dunyo mamlakatlarini uch
guruhga ajratish mumkin.
2-jadval
Dunyo mamlakatlarida davlat innovatsion siyosatining asosiy yo’nalishlari:
Innovatsion
siyosat
yo‘nalishi
O’ziga xosliklar
Innovatsiyalar sohasida
davlat boshqaruv va
rejalashtirish
tizimlarini optimalash
Fan va innovatsiyalar
Milliy innovatsion
sohasida
davlat
Tizim strukturasini
tomonidan
optimallash
moliyalashtirishni
optimallash
Fundamental
tadqiqotlarni
rivojlantirish
Universitet
va
korporatsiyalarning
Mamlakat
ichkarisida
simmetrik yaqinlashuvini
biznes
va
fanning
rag’batlantirish
(universitetlar)
Fan va innovatsiyalar
innovatsion
sohasiga yirik davlat
kooperatsiyasini
qo’yilmalari va milliy
rag’batlantirish
xususiy kapitalni jalb
qilish
13
Mamlakat
Yaponiya, Norvegiya,
Hindiston, Chili
AQSh, Fransiya, Buyuk
Britaniya,
Daniya,
Norvegiya,
Shvetsiya,
Tayvan, Avstraliya
Buyuk
Britaniya,
Shvetsiya, Sloveniya
AQSh, Finlyandiya
Isroil, Finlyandiya
Innovatsion
sohaga
xorijiy kapital
jalb qilgan holda xususiy
sektorning innovatsion
faolligini rag’batlantirish
Kompleksli integratsiya
Xalqaro innovatsion
Tarmoqlarga integratsiya
Texnologik ixtisoslashuv
Innovatsion
sohada
aloqalar
o’rnatish uchun maxsus
Ichki innovatsion
sharoitlar
Tarmoqlarni
yo’lga
yaratish
qo’yish
Milliy
mintaqalar
tashabbuslarini
rag’batlantirish
Davlat fan sektorini qayta
strukturalash
Fan
va
ta’limni
integratsiyalash
tashabbusi bilan chiqish
Buyuk
Britaniya,
Irlandiya,
Xitoy,
Koreya,
Malayziya,
Hindiston, Isroil
Finlyandiya, Isroil,
Niderlandiya, Xitoy
Koreya,
Malayziya,
Singapur,
Tayvan,
Hindiston
AQSh,
Irlandiya
Norvegiya,
Fransiya, Germaniya,
Finlyandiya
Bolgariya, Polsha, Litva
Latviya,
Chexiya
Estoniya,
Ruminiya, Chexiya,
Kichik va o’ta biznesni
Milliy innovatsion
Slovakiya,
Latviya,
innovatsion
Tizimni shakllantirish
Estoniya,
sohaga jalb qilish
Turkiya, Chili
Yuqori
texnologiyalar
sohasida
Chexiya,
Ruminiya,
ustuvor
eksport Chili,
yo’nalishlarini
Turkiya
aniqlash
Manba: muallif tomonidan tuzildi
1. Fanda yetakchilikka, innovatsion siklning barcha bosqichlarini qamrab
oladigan keng miqyosli maqsadli loyihalarni amalga oshirishga yo’naltirilgan,
qoidaga ko’ra, harbiy sohada ilmiy-innovatsion salohiyat ulushi katta bo’lgan
mamlakatlar (AQSh, Buyuk Britaniya, Fransiya).
14
2. Qulay innovatsion muhit yaratish, butun iqtisodiyotni optimallashga
yo’naltirilgan mamlakatlar (Germaniya, Shvetsiya, Shveyцariya).
3. Innovatsion infratuzilmani rivojlantirish, jahon fan-texnika taraqqiyoti
yutuqlariga moyillikni ta’minlash, fan va texnologiyalar sohasida turli sektorlar
harakatlarini muvofiqlashtirish yo’li bilan yangiliklar kiritishni rag’batlantiradigan
mamlakatlar (Yaponiya, Janubiy Koreya).
Ta’kidlash joizki, har bir mamlakatda davlat innovatsion siyosatini
shakllantirishga
yondashuv
mamlakatlarning
milliy
xususiyatlariga
qarab
farqlanadi: Finlyandiya – iqtisodiyotni diversifikatsiyalash; Fransiya – kichikroq
texnologik firmalar yaratish; AQSh – milliy iqtisodiyotni qayta strukturalashni
qo’llab-quvvatlash.
Har bir davlat, o’zining innovatsion siyosatini ishlab chiqar ekan, o’z oldiga
ma’lum bir maqsadlarni qo’yadi va rivojlanishning barcha ichki va tashqi omillari
yig’indisni hisobga olib, talab qilingan innovatsion faollik darajasiga erishishga
imkon beradigan u yoki bu taktika va strategiyani tanlab oladi.
Innovatsion
faollik
darajalarini
chegaralash(gradatsiyalash)
quyidagi
yo’nalishlarni ko’zda tutadi:
3-jadval
Texnologik
innovatsiyalarni Qisman ijtimoiy-iqtisodiy yangiliklar
rag’batlantirish bilan cheklanadi;
kiritishga yo’naltiriladi;
Milliy iqtisodiyotni isloh qiladi;
Jahon
hamjamiyatining
ijtimoiy
rivojlanish yo‘nalishlarini o’zgartiradi.
Manba: muallif tomonidan tuzildi
Innovatsion faollik darajasi to’laligicha innovatsion strategiya bilan,
to’g’rirog’i, uning ko’rsatkichlari bilan belgilanadi, innovatsion jarayon esa bunda
jamoat tizimining tarkibi bo’yicha ham, darajasi bo’yicha ham har xil elementlarini
jalb qiladigan jarayonni ifodalaydi. Shu sababli bu elementlarning innovatsion
15
jarayondagi integratsiya darajasi va ularni amalga oshirish samaradorligi
innovatsion strategiya ko’rsatkichlarining muvofiqlik darajasiga bog’liq bo’ladi.
Innovatsion strategiya bu – jamiyat rivojlanishi yo’nalishiga muvofiq
texnologiyalarda ham, texnologiyalarni boshqarishda ham yangiliklar kiritishni
tanlash va amalga oshirish tizimlarini o’zgartirish jarayonini belgilab beradigan
qoidalar va me’yorlar to’plamidir. Innovatsion strategiyaning eng oliy vazifasi –
innovatsion jarayon qatnashchilarining manfaatlari va turli yo’nalishdagi
jarayonlarni maksimal darajada uyg’unlashtirish hisoblanadi.
Yangiliklar kiritishni amalga oshirish, ko’p ilm talab qiladigan mahsulot
chiqarish va eksport qilishda muvaffaqiyatga erishgan rivojlangan mamlakatlar
tajribasi innovatsion siyosat rivojlanishi strategiyalarining ayrim turlarini ajratib
ko’rsatishga imkon beradi. Ushbu strategiyalar quyidagilar:
4-jadval
Oshirish
Ko’chirib o’tkazish
O’zlashtirish
Manba: muallif tomonidan tuzildi
«Ko’chirib o’tkazish» strategiyasi mavjud xorijiy ilmiy-texnika salohiyatidan
foydalanish va yangiliklar kiritishni o’z iqtisodiyotiga ko’chirib o’tkazishdan iborat.
Bu strategiya birinchi navbatda, Yaponiyada ikkinchi jahon urushidan keyingi
yillarda foydalanilgan, AQSh, Angliya, Fransiya, Rossiya kabi rivojlangan
mamlakatlarda xorijda talab yuqori bo’lgan yangi mahsulotlar ishlab chiqarishni
o’zlashtirish uchun yuqori samarali texnologiya litsenziyalar xarid qilingan,
kelgusida fundametal tadqiqotlar va loyihalardan tortib to innovatsiyalarni joriy
qilish, ularni mamlakat ichkarisida va jahon bozorida amalga oshirishgacha bo’lgan
butun innovatsion siklni ta’minlagan o’zining ilmiy-texnik va ilmiyislomiy
salohiyati yaratilgan.
«O’zlashtirish» strategiyasi shundan iboratki, arzon ishchi kuchiga tayangan
o’zining yo’qotilayotgan ilmiy-texnik salohiyati bir qismidan foydalangan holda
16
ilgari sanoati rivojlangan mamlakatlarda ishlab chiqarilgan mahsulotni ishlab
chiqarish o’zlashtiriladi, kelgusida ishlab chiqarishga muhandislik-texnik hamkorlik
qilish hamda iqtisodiyotning davlat va bozor shakllarini uyg’unlashtirgan holda
innovatsion faoliyatni kuchaytirishni ta’minlash, o’zining ilmiy-tadqiqotchilik va
tajribakonstruktorlik ishlarini o’tkazishga qodir bo’lgan ilmiy-texnik salohiyat
tiklanadi.
Bundan strategiya Xitoyda va Janubiy-Sharqiy Osiyoning bir qator
mamlakatlarida qabul qilingan. Klassik misol – Janubiy Koreyaning raqobatbardosh
avtomobil sanoati, yuqori samarali hisoblash texnikasi, maishiy elektronika
vositalari ishlab chiqarishning yaratishi.
Rivojlanish darajasi yuqori bo’lgan mamlakatlar, birinchi navbatda, AQSh,
Angliya, Germaniya, Fransiya amal qiladigan «oshirish» strategiyasi shundan
iboratki, o’zining ilmiy-texnik salohiyatidan foydalangan, chet ellik olimlar va
konstruktorlarni jalb qilgan, universitetlarning fundamental fanlari va firmalarning
amaliy fanlarini integratsiyalagan holda doimiy ravishda ishlab chiqarishda va
ijtimoiy sohada amalga oshiriladigan yuqori texnologiyalar, yangi mahsulotlar
yaratiladi, ya’ni innovatsiyalarni muntazam oshirish ro’y beradi.
O’zbekiston mavjud intellektual salohiyatga va ilmiy-texnik resurslarga
tayanadigan innovatsiyalarni faollashtirish strategiyasini tanlab olishi zarur.
O’tgan asrning 50-60-yillarida SSSR , AQSh, Yaponiya va G’arbiy yevropa
mamlakatlaridan iqtisodiyotning fuqarolik sektorlarida biroz ortda qolgan holda
to’rtinchi texnologik ukladni o’zlashtirish, ilmiy-texnologik rivojlanishda jahon
yetakchilaridan biri bo’lgan. Biroq 70-80-yillarda beshinchi texnologik ukladni
o’zlashtirish va tarqatishda (mudofaa sanoati kompleksining ayrim yo’nalishlarini
istisno qilganda) ortda qolish qayd etildi va kuchaydi, bu esa iqtisodiy o’sish
sur’atining pasayishiga olib keldi.
Shunday qilib, 90-yillarda Rossiyaning jahon texnologik makonidagi
pozitsiyalari iqtisodiyotning texnologik tanazzulga uchrashi tufayli bir necha marta
yomonlashdi. Bu beshinchi texnologik ukladni o’zlashtirish va tarqatishning asosi
bo’lgan yuqori texnologiyali mudofaa kompleksining qisqartirilishi; sobiq SSSR
17
respublikalari va Iqtisodiy hamkorlik tashkilotiga a’zo bo’lgan mamlakatlar
o’rtasidagi texnologik aloqalarning uzilishi; mashinasozlik va kengil sanoat
korxonalarining aksariyati xususiylashtirilishi va vayron qilinishi; ko’p ilm talab
qiladigan,
yuqori
innovatsiyalarni
texnologiyali
davlat
tomonidan
mahsulotlarning
kamayishi;
qo’llab-quvvatlashning
tayanch
qisqartirilishi,
innovatsion strategiyaning yo’qligi; mahalliy texnologik tovarlar ishlab chiqarish
o’rnini import egallashi; yangi raqobatbardosh mahsulotlarning asosi sifatida
ixtirolar sonining keskin qisqarishi bilan asoslanadi.
Oxirgi o’n besh yil ichida Rossiyada ilmiy-texnik va innovatsion
salohiyatning asosiy ko’rsatkichlari yomonlashdi: tadqiqotchilar, konstruktorlar,
muhandislar soni keskin qisqardi, ularning sezilarli darajada qisqarishi ro’y berdi,
ko’plab ilmiy, konstruktorlik va muhandislik maktablari soni minimal holatga
keltirildi yoki umuman tugatildi. Ixtirochilik faolligi bir necha baravar pasaydi –
aholining har 1000 kishisiga to’g’ri keladigan rezidentlarning ixtirolarga arizalar
soni qisqardi.
Demak, XXI asrning boshiga kelib, Rossiya tanazzulga yuz tutgan,
deformatsiyalangan (shaklan o’zgargan), bir necha o’n yillikka ortga qaytarilgan
innovatsion salohiyatga ega bo’ldi. Agar inersion-bozor strategiyasiga amal
qilinadigan bo’lsa, bu holat kuchayadi va yana kamida ellik yilga cho’zilib ketadi.
V.L.Inozemцev quyidagicha tavsiflaydigan holat ro’y beradi: «Bugungi Rossiyada
boshqa barcha sharoitlar eng qulay bo’lgan holda u jahon ilmiy taraqqiyotining
karvonboshisiga aylanishi uchun sharoitlar yo’q... Rossiya sanoati rivojlangan
mamlakatga aylanish uchun harakat qilish mumkin va zarur, chunki postindustrial
davlatlar doirasiga tez kirib borish uchun unda hech qanday imkoniyat yo’q. Rossiya
yuzaga kelgan vaziyatdan faqat o’z kuchlariga tayangan holda chiqib keta olmaydi,
u har qanday usullar bilan xorijiy investitsiyalar va texnologiyalar oqimini jalb
qilishi zarur... Rossiya postindustrial dunyo yetakchilari qatoridan o’rin egallash
18
imkoniyatini butunlay qo’ldan chiqardi va endi hech qachon bu o’rinlarga
da’vogarlik qila olmaydi»5.
Agarda Rossiya bir qutbli dunyoni shakllantirishga qarshilik ko’rsatadigan
bo’lsa, u qashshoqlik va inqiroz yoqasiga kelib qolishi mumkin.
Innovatsion-texnologik o’sish texnologiyasi – agarda u o’z vaqtida qabul
qilinadigan va davlatning keng miqyosli qo’llab-quvvatlashida izchillikda amalga
oshiriladigan bo’lsa – Rossiyaga texnologik jarlikka qulash yo’nalishini o’zgartirish
hamda postindustrial jamiyatning moddiytexnik poydevori sifatida oltinchi
texnologik ukladni o’zlashtirish va tarqatishning ayrim yo’nalishlarida yetakchi
bo’lib olish uchun oxirgi imkoniyat beradi. Gap albatta, u jahon ilmiy yoki
texnologik taraqqiyotining yetakchisi bo’lishi xaqida borayotgani yo’q. Biroq u XXI
asring
dastlabki o’n
yilliklarida ilmiy-texnologik o’zgarishlarning ayrim
yo’nalishlarida yetakchi bo’lib olish imkoniyatini hali saqlab turibdi. Lekin buning
uchun ushbu imkoniyatlarni, mavjud salohiyatni to’g’ri baholash, ilmiy va
texnologik «nisha»larni asosli ravishda belgilashi hamda o’z kuchlari va resurslarini
ularni tezroq o’zlashtirishga mujassam etish zarur, chunki vaqt kutib turmaydi,
kechikib qolish esa bu «nisha»larning boshqalar tomonidan band etilishiga olib
kelishi mumkin.
Innovatsion o’sish strategiyasini amalga oshirish va XXI asrda global ilmiytexnologik makonda munosib o’rin egallash uchun nimalar qilish kerak?
Birinchidan, mamlakatning mavjud ilmiy, ixtirochilik va konversion
loyihalarni, to’plangan ilmiy kashfiyot va ishlanmalarni, mahalliy ixtirolarni,
konstruktorlik yutuqlarini inventarizatsiyalash, ob’ektiv malakali baholashni
o’tkazish, Rossiya yetakchi o’rinlardan birini egallash yoki yetakchilar orasida
bo’lib qolishi (oltinchi ukladning dastlabki ikki avlodini o’zlashtirish va tarqatish
davrida, 10-20 yil) mumkin bo’lgan kam sonli ustuvor yo’nalishlarni ajratib
ko’rsatish uchun potensial samarasi va yangilik darajasi bo’yicha ularni texnologik
ukladlar va avlodlar bo’yicha tasniflash. Bu yerda ixtiro uchun berilgan arizaning
5
Голованов Е.Б. Теневая экономика. Конспект лекций.-Челябинск, 2015.-С.8.
19
jahon miqyosidagi yangiligini baholaydigan patent idorasi ekspertlari foydali
bo’lishi mumkin. Lekin ularning soni kam. Innovatsion mahsulotlar yangiligi,
raqobatbardoshligi va samaradorligiga asosli baholar berishga qodir bo’lgan
akademik olimlar va oliy o’quv yurtlarining professoro’qituvchilari, texnologlar va
iqtisodchilarni jalb qilish, ITKIga qo’yilmalar va investitsiyalarni kutilayotgan –
iqtisodiy (tijorat) va boshqa foydali natijalar bilan taqqoslash lozim. Inventarizatsiya
bo’yicha ishlar birinchi navbatda, innovatsion-texnologik ustuvorliklar bo’yicha
o’tkazilishi va nafaqat fuqarolik mahsulotlarini, balki ikki xil yo’nalishdagi vazifalar
bajaradigan mudofaa texnologiyalarini ham qamrab olishi lozim; bunga yetarli
miqdorda byudjet mablag’lari ajratish zarur. Bunday ishlar MDH boshqa
mamlakatlarida, birinchi navbatda, uni tarmoqlarda integratsiya uchun yetarli
salohiyatga ega bo’lgan mamlakatlarda (Ukraina, Belarus, Qozog’iston) ham
o’tkazish maqsadga muvofiq.
Ikkinchidan,
mamlakat
ichkarisida
ham,
sanoat
texnologiyalaridan
foydalanish xalq xo’jaligida (ekologik, ijtimoiy, iqtisodiy) eng katta samara,
shuningdek, MDH mamlakatlari va boshqa manfaatdor mamlakatlar bilan sa’yharakatlarni birlashtirishda integratsion samara beradigan jahon bozoridagi
integratsion maydonda ham texnologik «nisha»larni baholash bo’yicha ishlarni
parallel ravishda o’tkazish mumkin. Gap innovatsion o’sish katta samara berishi
mumkin bo’lgan global, sivilizatsion va milliy rivojlanishning «og’riqli nuqtalari»ni
aniqlash xaqida boradi. Bu nafaqat tamomila yangi sanoat va qishloq xo’jaligi
tovarlari, transport va axborot xizmatlarining shakllanayotgan bozorlari, balki
sog’liqni saqlash, xavfli epidemiyalarga qarshi kurashish, ekologiya, ta’lim,
madaniyat va h.k. sohalardagi milliy va global muammolarni hal qilishda jiddiy
o’sishga erishish mumkin bo’lgan yo’nalishlar hamdir. Bu yerda, albatta, birinchi
o’rinda iqtisodchilar turadi, lekin tibbiyot mutaxassislari, demograflar, pedagoglar,
madaniyat namoyondalari va boshqalar ham kerak.
Uchinchidan, aytib o’tilgan ikki yondashuvni birlashtirish istiqbolli jahon
bozorlarida va ayniqsa, avvalgi ilmiy va texnologik aloqalar saqlanib qolgan hamda
yangi avlod texnika va texnologiyalarini birgalikda o’zlashtirish va uchinchi
20
mamlakatlar bozorlarida birgalikda ishtirok etish ehtiyoji vujudga kelgan MDH
mamlakatlarining qayta integratsiyalanayotgan bozorlarida ishtirok etish uchun
strategik innovatsion ustuvorliklar ro’yxatini aniqlashga imkon beradi. Kuchlarni
sochib yubormaslik uchun bunday ustuvor yo’nalishlar ro’yxati keng bo’lmasligi,
shu bilan bir paytda differensiatsiya qilingan, faqat integratsion-innovatsion
o’sishda ishtirok etishga qiziqishi va imkoniyatlari bo’lgan manfaatdor
mamlakatlarnigina qamrab olishi lozim. Biroq MDH mamlakatlari bilan cheklanib
qolmaslik kerak; ayrim yo’nalishlar bo’yicha Sharq mamlakatlari (Hindiston,
Xitoy), Boltiqbo’yi va sobiq Iqtisodiy hamkorlik ittifoqi mamlakatlari (Vetnam,
Sharqiy yevropa davlatari), shuningdek, G’arbiy yevropa mamlakatlari (Germaniya,
Fransiya, Italiya) bilan birgalikdagi ustuvorliklar, innovatsion dasturlar va loyihalar
amalga oshirilishi mumkin.
To’rtinchidan, birgalikdagi muhim qiziqishlarni ifodalaydigan tanlab olingan
va muvofiqlashtirilgan integratsion-innovatsion ustuvorliklar qatnashchilar soni har
xil bo’lgan davlatlararo maqsadli ilmiy-texnik va innovatsion dastur va
loyihalarning ob’ektiga aylanishi lozim. Hozircha bunday dastur va loyihalar soni
juda kam bo’lib, ularning sonini oshirshi talab etiladi. Shu bilan bir paytda yevropa
Ittifoqi dasturlari doirasidagi loyihalarda, «Evrika» yevropa investitsion dasturida,
ЦERN yevropa reaktori va Xalqaro kosmik stansiya turidagi boshqa xalqaro dastur
va loyihalarda faolrok ishtirok etish zarur.
Beshinchidan, istiqbolda beshinchi va oltinchi texnologik ukladning ilg’or
texnologiyalarini o’zlashtirish uchun investitsiyalarning, avvalo to’g’ridan-to’g’ri
chet el investitsiyalarining innovatsion yo’nalganligini ta’minlash zarur. Xorijiy
qatnashchilar ishtirokidagi investitsion loyihalarning ham, investitsion va boshqa
asbob-uskuna va texnologiyalar xaridining ham innovatsion-texnologik ekspertizasi
aynan shunga qaratilgan bo’lishi lozim. Eksportni qo’llab-quvvatlash va import
o’rnini
bosish
siyosati,
bojxona
siyosati
innovatsion
ustuvorliklarni
qo’llabquvvatlashga yo’naltirilgan bo’lishi lozim.
Oltinchidan, innovatsion o’sish strategiyasning global jihatlarini institusional
ta’minlash zarur. Gap avvalo, xalqaro huquq me’yorlariga javob beradigan
21
qonunchilik xaqida, qulay innovatsion muhit yaratish xaqida, tashqi bozorda
innovatsion ustuvorliklarni amalga oshirish qatnashchilarining manfaatlarini va
mahalliy
intellektual
mulkni
himoya
qilish
xaqida
boradi.
Innovatsion
ustuvorliklarni amalga oshirish hamda tashqi bozorda innovatsion dastur va
loyihalarni bajarishda rossiyalik qatnashchilarning pozitsiyalarini mustahkamlash
uchun xalqaro strategik ittifoqlar va baynalmilal korporatsiyalar yaratish yo’lidan
borish zarur.
Ettinchidan, jahon bozorlarida innovatsion o’sish uchun kadrlar masalasini
hal qilishda yangicha yondashuvlar zarur. Xorijga emigratsiya qilgan ilmiy xodimlar
yirik va hozirgacha amalda foydalanilmay qolib kelayotgan zaxira hisoblanadi.
Baholarga ko’ra, 1991-1997 yillarda ularning soni 13,6 ming kishini tashkil
qilgan, ularning ko’pchiligi xorijiy tadqiqotchilik tashkilotlari va universitetlarda
bilim va tajriba orttirgan bo’lib, rossiyalik ilmiy-texnik va innovatsion loyihalarni
amalga oshirishda faol hamkorlik qilishi mumkin.
Tanlab olingan strategik ustuvorliklar bo’yicha fan, oliy o’quv yurtlari va
ishlab chiqarishning integratsiyasi ularni amalga oshirishga iqtidorli yoshlarni jalb
qilishga xizmat qiladi. Har bir innovatsion dasturda (loyihada) innovatsion o’sishni
kadrlar bilan ta’minlash, jumladan, shu sohada xalqaro hamkorlikni ta’minlash
bo’yicha resurslar bilan ta’minlangan bo’lim ko’zda tutilgan bo’lishi kerak.
22
3. Zamonaviy sharoitda O‘zbekistonda innovatsion faoliyatning holati va
uni rivojlantirishning ustuvor yo’nalishlari
Iqtisodiyotni
boshqarishning
turli
darajalarida
innovatsiyalarni
boshqarishning asosini rejalashtirish, motivatsiya va nazorat qilish funktsiyalari
tashkil etadi. Boshlanish nuqtasi rivojlanish strategiyasini ishlab chiqish, resurslar
imkoniyatlarini va bozorda mavjud yoki potentsial talabni muvofiqlashtirishni o’z
ichiga olgan rejalashtirish funktsiyasidir. Bu, birinchi navbatda, maqsadlarga
erishish uchun zarur bo’lgan investitsiyalarni yaratishni ta’minlaydi. Natijada,
innovatsion faoliyatni rejalashtirish innovatsion mahsulotlarni etkazib berish, sotish
xavfini va moliyalashtirishning etarli emasligi xavfini minimallashtirishga imkon
beradi.
Innovatsion faoliyat zamonaviy jamiyatning iqtisodiy rivojlanish darajasini
tavsiflovchi asosiy omil bo’lib, bu hukumat va mahalliy darajada qayd etiladi.
Innovatsion jarayon fundamental va amaliy tadqiqotlar, konstruktorlik ishlanmalari,
marketing, ishlab chiqarish va sotish bosqichlaridan o’tib, g’oyaning mahsulotga
izchil o’zgarishini o’z ichiga oladi.
Boshqacha qilib aytadigan bo’lsak, hozirgi vaqtda innovatsion faoliyat - bu
ishlab chiqarish, shuningdek, xo’jalik yurituvchi sub’ektning o’zini keyingi
innovatsion rivojlanish samaradorligini oshirish maqsadidan tizimli ravishda
o’zgartirish, ishlab chiqarishning yangi yoki yangilangan usuli va uni tashkil etish
tufayli mahsulotning yangi sifatini olish uchun ilmiy, texnik va intellektual
salohiyatdan foydalanish bo’yicha maxsus chora-tadbirlar tizimidir.
Zamonaviy rivojlanish bosqichida bu kabi vazifalarni hal etishni innovatsion
faoliyatni jonlantirishga yo’naltirilgan sharoitlarni yaratmasdan amalga oshirib
bo’lmaydi. Innovatsion iqtisodiyotni qurishda sanoat korxonalari muhim rol
o’ynaydi, ular kelgusi iqtisodiyotni shakllantiruvchi asosiy iqtisodiy natijalarni
yaratadi.
Innovatsiyalarni rivojlantirishda asosiy rol fundamental tadqiqotlar olib
boradigan, mutaxassislar tayyorlaydigan, ilmiy hamkorlik va almashinuv uchun
23
shart-sharoitlarni ta'minlovchi, yangi kompaniyalarning paydo bo'lishiga hissa
qo'shadigan universitetlarga tegishli. Ilmiy innovatsiyalarda, qoida tariqasida,
fundamental tadqiqotlar va ilmiy ta'limini davlat tomonidan moliyalashtiradigan
mamlakatlar muvaffaqiyatga erishadi.
O‘zbekistonda fan va innovatsiyalar bo’yicha barcha jarayonlarni amalga
oshirish va muvofiqlashtirish bilan shug’ullanish uchun O’zbekiston Respublikasi
Prezidentining 2017 yil 29 noyabrda «O’zbekiston Respublikasi Innovatsion
rivojlanish vazirligini tashkil etish to’g’risida»6gi PQ3416-sonli qarori bilan
innovatsion rivojlanish vazirligi tashkil etilgan. Vazirlik O’zbekiston Respublikasini
innovatsion va ilmiy-texnik rivojlantirish sohasida jamiyat va davlat hayotini har
tomonlama rivojlantirishga, mamlakatning intellektual va texnologik salohiyatini
oshirishga qaratilgan yagona davlat siyosatini amalga oshiruvchi davlat boshqaruv
organiga aylandi.
Innovatsiyani rivojlantirish bo’yicha so’nggi besh yilda turli tarmoqlardagi
innovatsion va ilmiy-tadqiqot faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, o‘zining ishlanmalari,
o‘sish nuqtalarini izlash bilan shug‘ullanuvchi 10 ga yaqin davlat byudjetidan
moliyalashtiriladigan quyidagi tashkilotlar tashkil qilindi:
1. Ilm-fanni
moliyalashtirish va innovatsiyalarni qo’llab-quvvatlash
jamg’armasi.
2. Xalqaro molekulyar allergologiya markazi.
3. "Yashnobod innovatsion texnoparki" DUK.
4. Innovatsiyalarni joriy qilish va texnologiyalar transferi milliy ofisi.
5. Ilg’or texnologiyalar markazi.
6. “Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi” DUK.
7. Ilmiy-texnik axborot markazi.
8. "Yoshlar innovatsiya markazi" DUK.
9. "Innovatsiya texnologiyalari markazi" MCHJ.
10. "Innovatsiya, texnologiya va strategiya" markazi.
6
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyayevning 2017 yil 29 noyabrdagi qarori
24
Bugungi kunda innovatsiya faoliyatini davlat tomonidan tartibga solish, ilmiy
texnik faoliyatni qo’llab-quvvatlash va rivojlantirish, mamlakat ilmiy salohiyatining
raqobatbardoshligini oshirish tizimining asoslari O’zbekiston Respublikasi
Prezidentining 2018 yil 21 sentyabrdagi “2019 — 2021 yillarda o’zbekiston
respublikasini innovatsion rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to’g’risida” gi PF5544-sonli, 2020 yil 29 oktyabrdagi “Ilm-fanni 2030 yilgacha rivojlantirish
kontseptsiyasini tasdiqlash to’g’risida” gi PF-6097-sonli, 2021 yil 1 aprel kungi
“Ilmiy va innovatsion faoliyatni rivojlantirish bo’yicha davlat boshqaruvi tizimini
takomillashtirish to’g’risida” gi PF6198 sonli Farmonlariga, shu bilan birga
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 1 noyabrdagi “Ilmiy-tadqiqot
muassasalarining infratuzilmasini yanada mustahkamlash va innovatsion faoliyatini
rivojlantirish
chora-tadbirlari
to’g’risida”
gi
PQ-3365-sonli,
O’zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2017 yil 29 noyabrda «O’zbekiston Respublikasi
Innovatsion rivojlanish vazirligini tashkil etish to’g’risida»gi PQ-3416 - sonli, 2018
yil 27 aprelda «Innovatsion g’oyalar, texnologiyalar va loyihalarni amaliy joriy
qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlar to’g’risida» PQ3682-sonli
Qarorlari hamda 2020 yil 24 iyuldagi O’zbekiston Respublikasining “Innovatsion
faoliyat to’g’risida” 7gi O’RQ-630-sonli Qonuniga asoslanadi.
Yuqoridagi qonun, farmon va qarorlar ilmiy-tadqiqot institutlari faoliyatini
yanada takomillashtirish, moddiy-texnik va laboratoriya - eksperimental bazani
mustahkamlash, innovatsiya faoliyatini rivojlantirish uchun sharoit yaratish, yaqin
kelajakda ilmiy infratuzilmalarning moddiy –texnik, laboratoriya va tajriba
bazalarini kuchaytirish maqsadida respublikada ilmiy-texnik faoliyatni rivojlantirish
bo’yicha amalga oshirilayotgan har tomonlama tizimli o’zgarishlar asosini yanada
mustahkamlashga xizmat qiladi.
Biroq, bugungi kunda mamlakatda tarmoqda innovatsiyalarni jadal
rivojlantirish uchun qonunchilik va me'yoriy-huquqiy bazani yangilashga ham
7
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlisga murojatnomasi 2020 yil 24 yanvar
.//Xalq so`zi , 2020 yil 25 yanvar. farmoni
25
e’tibor qaratishi zarur. Shu bilan birga, standartlar predmetlarini mavjud va kelajak
texnologiyalarga muvofiqligini muntazam ravishda tahlil qilib borish kerak.
5-jadval
Yo'nalishlar
Holat
Rivojlantirish imkoniyatlari
Texnologiyalarni
O’zbekistonda
rivojlantirish
sohasini yaxshilash
IT Yetarli dasturlash tillarini
o’qitilishi
va
rivojlantirilishi,
IT
texnologiyalari bo’yicha
loyihalar
Tadbirkorliknin o’stirish
Startaplar
To’g’riroq,
kichik
ekosistemasining
o’rta
bizneslarga
rivojlantirilishi
moliyaviy
va
va
ma’rifiy
qo’llab-quvvatlash
Texnologik sohalar uchun Ma’naviy-ma’rifiy
loyihalar va onlayn ta’lim
o’quv-uslublar
va ta’lim infrastrukturasi
platformalari
orqali
sohalarni rivojlantirish
texnologik
bilimlarni
oshirish
Innovatsion loyihalar va Innovatsion loyihalarni To’g’riroq va innovatsion
Fanlararo-texnologik
startaplar
moliyaviy
uchun moliyalashtirishning
qo’llab- qulayliklari
quvvatlash
startaplarni
qo’llab-
quvvatlash
uchun
dastlabki
daromadlarni
moliyaviy
yanada
kengaytirish
Intelektual
himoya qilish
mulkni Intelektual
mulkni Intelektual
himoya
mulk
qilishni huquqlarini himoya qilish
rivojlantirish
va
ularga
berishning
rivojlantirilishi
Manba: muallif tomonidan tuzildi
26
e’tibor
4. Innovatsion siyosatning xorij tajribasidan foydalanish
Iqtisodiyotni modernizatsiyalash mamlakatni innovatsion rivojlantirishning
asosiy va muhim sharti hisoblanadi. Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasida
barqarorlashuv
hukm
surayotgan
bir
paytda
iqtisodiyotning
chuqur
modernizatsiyalashuviga erishmay turib innovatsiyalar diffuziyasiga, ya’ni yangi
g‘oya, ishlanma va texnologiyalar joriy etilishi va jadal tarqalishiga erishish qiyin.
Buning uchun esa, avvalo, ta’lim, ilm-fan va sanoat integratsiyasini ta’minlash,
shuningdek, innovatsion mahsulotlarga bo‘lgan talabni oshiradigan yangi
kompaniyalar tashkil etilishini rag‘batlantiruvchi yangi sanoat tarmoqlarini
yaratishga ko‘maklashadigan bir qator aniq texnik yechimlarni joriy qilish talab
etiladi. Bugungi kunda milliy iqtisodiyot oldida turgan dolzarb masalalardan biri
ham qisqa muddatda mamlakatning innovatsion rivojlanishiga erishishdir. Aks
holda, O‘zbekistonning rivojlangan davlatlar qatoridan joy olishi murakkab kechishi
aniq. Mazkur masalani ijobiy hal etish uchun keng qamrovli islohotlar olib borish
asosiy masallardan biridir. O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish
vazirligi mamlakatni innovatsion va ilmiy-texnik rivojlantirish sohasida jamiyat va
davlat hayotini har tomonlama taraqqiy ettirish hamda respublikaning intellektual
va texnologik salohiyatini ko‘tarishga qaratilgan yagona davlat siyosatini amalga
oshiruvchi davlat boshqaruvi organi bo‘lib, o‘z faoliyati doirasida yuqorida aytib
o‘tilgan dolzarb masalalar yechimi borasida aniq belgilangan chora-tadbirlarni
amalga oshirib kelmoqda. Innovatsion rivojlanish tizimli jarayon bo‘lib, aniq
belgilangan chora-tadbirlarni rejaga asosan, ya’ni strategik tarzda amalga oshirishni
nazarda tutadi. Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 21
sentyabrdagi PF-5544-son farmoni bilan 2019– 2021 yillarda O‘zbekiston
Respublikasini innovatsion rivojlantirish strategiyasi, uni amalga oshirish bo‘yicha
“Yo‘l xaritasi”, O‘zbekiston Respublikasini 2030 yilgacha innovatsion rivojlantirish
maqsadli ko‘rsatkichlarining tasdiqlanishi ayni muddao bo‘ldi. Strategiyaning bosh
maqsadi etib mamlakatning xalqaro maydondagi raqobatbardoshligi darajasi va
innovatsion jihatdan taraqqiy etganini belgilovchi asosiy omil sifatida inson
27
kapitalini rivojlantirish ko‘rsatilgan bo‘lsa, O‘zbekiston Respublikasining 2030
yilgacha Global innovatsion indeks reytingi bo‘yicha jahonning 50 ta ilg‘or
mamlakati qatoriga kirishi esa strategiyaning muhim vazifalaridan biri deb
belgilangan.
Ma’lumki, innovatsiya – foydalanish uchun kiritilgan yangi yoki sezilarli
darajada yaxshilangan mahsulot (tovar, xizmat) yoki jarayon, sotuvlarning yangicha
uslubi yoki ish amaliyotidagi, ish o‘rinlarini tashkil etishdagi va tashqi aloqalarni
o‘rnatishdagi yangi tashkiliy uslub hisoblanadi.
“Innovatsiya”
atamasi
lotincha
“novatio”so‘zidan
olingan
bo‘lib,
“yangilanish”(yoki “o‘zgarish”), “in” qo‘shimchasi esa lotinchadan “yo‘nalishida”
deb tarjima qilinadi, agar buni yaxlit “Innovatio” ko‘rinishida tarjima qilsak –
“o‘zgarishlar yo‘nalishida”8 deb izohlanadi. Innovation tushunchasi birinchi bo‘lib
XIX-asrning ilmiy tadqiqotlarida paydo bo‘ldi. “Innovatsiya” tushunchasi o‘zining
yangi hayotini “innovatsion kombinatsiyalar”ni tahlil qilish, iqtisodiy tizimlarning
rivojlanishidagi o‘zgarishlar natijasida XX-asrning boshida avstriyalik va
amerikalik iqtisodchi Y.Shumpeterning ilmiy ishlarida boshlagan. Shumpeter 1900yillarda iqtisodda ushbu terminni ilmiy qo‘llashga kiritgan dastlabki olimlardan edi.
Innovatsiyaga har qanday turdagi yangilik sifatida emas, balki mavjud tizimning
samaradorligini jiddiy ravishda oshiradigan omil sifatida qarashimiz lozim.
Innovatsiyalarni
yaratish,aniqlash
va
joriy
etishga
qaratilgan
huquqiy,tashkiliy,iqtisodiy,texnologik shart-sharoitlar,qarorlar,usul va uslublar
yig‘indisi hamda ulardan amaliyotda foydalanish esa innovatsion siyosat debataladi.
Ko‘pchilik rivojlangan mamlakatlarda innovatsion siyosatning o‘tkazilishi,
eng avvalo, muayyan tarmoqlarda innovatsion salohiyatga ega bo‘lgan mahalliy
ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash bilan bog‘liq. Bunday siyosat, birinchi
navbatda, ishlab chiqarishning texnik jihozlanganligini yaxshilash, tarmoqlar,
korxonalarning texnologik darajasini ko‘tarish, umuman milliy iqtisodiyotni
modernizatsiya qilish va boshqa shu kabilardan iborat bo‘lgan qo‘shimcha raqobat
8
Api.ziyonet.uz
28
ustunliklari manbalarini aniqlashga qaratiladi. Ikkinchidan esa, raqobat ustunliklari
ko‘pincha bozorning yirik raqobatchilarda keltiradigan daromadining kamligi va
o‘zlashtirish vaqtida ko‘lamlarining kichikligi tufayli qiziqish uyg‘otmaydigan
bo‘g‘inlarida yaratiladi. Uchinchidan, raqobat ustunliklariga uzluksiz ravishda
mablag‘lar sarflashni talab etadigan yangi ishlanmalar muntazam mukammalashib
borgan taqdirdagina saqlab qolinadi.
Shulardan kelib chiqib, aytish mumkinki, rivojlangan mamlakatlarda
davlatning investitsion-innovatsion o‘zgarishlar siyosati ilmiy-texnologik tsiklning
barcha bosqichlarini rivojlantirish va rag‘batlantirishni hisobga olgan holda
shakllantirilar ekan. AQSH, Yaponiya, Germaniya va Frantsiya tajribasining
ko‘rsatishicha, mamlakatning barqaror rivojlanishiga erishining muhim omillari
investitsiyalar va innovatsion ishlanmalar hisoblanar ekan, mana shuning uchun ham
bu mamlakatlarda investitsion jarayonni faollashtirish uchun sharoitlar yaratib
berish vazifalari, xususan innovatsion strategiyasini yaratish, milliy iqtisodiyotning
preferentsial
tarmoqlariga
selektiv
yordam
ko‘rsatish,
xususiy
va
qarz
investitsiyalarini jalb etish va joylashtirish hamda to‘g‘ridanto‘g‘ri va portfel
investitsiyalar o‘rtasidagi munosabat masalalari birinchi darajali bo‘lib hisoblanadi.
6-jadval
Yo’nalishlar
Foydalanish
Xususiyatlari va foydalari
imkoniyatlari
Xorij
innovatsion Xorij
davlatlari
Xorij
siyosatlarining
siyosatlaridan
innovatsion
foydali
o’rganish
siyosatlarining
innovatsion
ta’tilda
o’qish,
rivojlantirilishi
ularning
muvofiq
aloqalarini ta’minlash
texnologik
rivojlantirish
strategiyalarini
o’rganish
29
o’zining
strategiyalari
va
faoliyatining
uchun
nazariy
Xorij
innovatsion Xorij
innovatsion
O’zbekiston
innovatsion
siyosatining amaliy siyosatlarining
siyosatining
samaradorligini
amaliy
mustahkamlash,
tahlil qilish
samaradorligi
ularning
va
innovatsion
muvofiq
foydalanish
mustaqil
o’zini
global
yo’nalishlardan
sohalarda
qilayotgan
ishlari
analiz qilish
Xorij siyosatlarining Xorij
innovatsion
Qabul qilingan xorij innovatsion
o’zini o’rganish va siyosatlarining
siyosatlarining
ularning
innovatsion yo’nalishlari bilan
qabul qabul
qilinadigan qismlari
qilingan
modelllari
ularning
va
muvofiq
yo’nalishlari
Xorij
innovatsion Xorij
siyosatlarining
rivojlanishi
o’zbek
siyosatlarining
o’zbek
innovatorlariga qanday o’xshash
O’zbekiston innovatsion siyosati
uchun
va rivojlanish
tajribani joriy etish
ularning
va qanday farq qilishi
innovatsion
moddeliga bosqichlari
ta’siri,
O’zbekistonning
xorij
innovatsion
siyosatlarining
va
ularning
muvofiq
elementlarini qo’llab-quvvatlash
va uning rivojlanishini yaxhsilash
rivojlanishini
qo’llab-quvvatlash
Manba: muallif tomonidan tuzildi
Jahon tajribasini o‘rganib quyidagicha xulosa qilish mumkinki, iqtisodiyotni
innovatsion rivojlantirishning investitsion omili ichki raqobatning rivojlanishini
kuchaytiradi,
mahalliy
iste’mol
yo‘naltirilgan
tarmoqlarni
bozorini
rivojlantirish
kengaytiradi,
uchun
yangi
eksportga
shart-sharoitlar
yaratadi,
iqtisodiyotni modernizatsiya qilish uchun moddiy baza bo‘lib xizmat qiladi.
30
O‘zbekiston sharoitlarida bunday samarali investitsion-innovatsion siyosatni
qo‘llash, bizning fikrimizcha, tarmoqlarning eksport salohiyatini kengaytirish va
diversifikatsiya
qilishga,
import
o‘rnini
bosuvchi
ishlab
chiqarishlarni
rivojlantirishga, infrtatuzilmani, transport va aloqa vositalarini kengaytirishga
yordam beradi, bu esa o‘z navbatida, mahalliy tovarlar va texnologiyalarni tashqi
bozorlarga olib chiqish jarayoni va ishlab chiqarishni tashkil etishning ilg‘or
shakllarini o‘zlashtirilishi bilan uzviy bog‘liq.
Xorijiy
investitsiya
mamlakatlarda
dasturlari,
soliq
(AQSH,
va
Yaponiya
investitsiya
mamlakatlari)
imtiyozlari,
maqsadli
jadallashtirilgan
amortizatsiya siyosati kabi moliyaviy oqimlarni boshqarish vositalaridan
foydalanish orqali amalga oshirilayotgan innovatsion jarayonlar mamlakatning
makroiqtisodiy rivojlanishiga samarali ta’sir ko‘rsatmoqda. Masalan, AQSH va
Yaponiyada iqtisodiy o‘sishni jadallashtirish va iqtisodiyotni barqarorlashtirish
maqsadlarida soliq islohotlari o‘tkazildi va amortizatsiya chegirmalari tizimi
takomillashtirildi. Jadallashtirilgan amortizatsiya siyosati ishlab chiqarish apparatini
yangilash negizida raqobatbardosh tarmoqlar rivojlanishini tezlashtiradi. Bunda
yaratilgan amortizatsiya fondi ish haqi manbai sifatida foydalaniladigan joriy
daromadlar fondidan takror ishlab chiqariladigan kapital fondiga aydanadi va u
ayniqsa inqiroz sharoitida iqtisodiyot uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
Chet mamlakatlar tajribasi shundan dalolat bermoqdaki, yirik moliya-sanoat
birlashmalari qo‘llab-quvvatlash ham innovatsion rivojlanish yo‘nalishlari qatoridan
o‘rin olgan. O‘zining iqtisodiy mohiyatiga ko‘ra, moliya-sanoat birlashmalari yirik
moliya va sanoat kapitaliga ega yuridik shaxslarning birlashuvini ifodalaydi.
Moliyasanoat birlashmalari iqtisodiyotning innovatsion yo‘lga qadam qo‘yishiga
yordam beradi, ilmiy-texnik yutuqlarni amalga oshirish uchun maqbul sharoitlar
yaratadi, mamlakat iqtisodiyotiga barqarorlik va boshqaruvchanlik baxsh etadi.
Ta’kidlash joizki, asosiy kapitalning o‘sib borishida nisbatan yirik
korporatsiyalarning ulushi katta bo‘ladi, ular o‘rtasida qo‘shilib ketish va yutilish
hisobiga yuzaga kelgan eng yiriklari alohida ajralib turadi. Shuningdek, bunda yirik
korxonalar bilan alohida tadbirkorlarning innovatsion g‘oyalarini qo‘llab31
quvvatlovchi kichik biznes o‘rtasidagi kooperatsion aloqalarni kuchaytirishga
yordam beruvchi xo‘jalik va moliyaviy mexanizmlarning yaratilishi iqtisodiyotni
rivojlantirishning
ustuvor
yo‘nalishi
hisoblanadi.
Konsolidatsiyalashtirilgan
kapitalni davlat tomonidan tartibga solishning samaradorligi bozor yo‘nalishidagi
amaliy-tadqiqotchilik markazlarining rivojlanishida o‘z ifodasini topadi.
Iqtisodiyotni innovatsion tavsifda rivojlantirishning yana bir yo‘nalishi
mintaqaviy rivojlanish sohasida uzoq muddatli siyosatni amalga oshirish
hisoblanadi. Bunday siyosat Italiyada muvaffaqiyat bilan olib borilmoqda va u
o‘zaro bog‘liq vazifalarning yechimini topishga, xususan, investitsiyalar va
yangiliklarni joriy etish asosida raqobat ustunliklarini yaratishga qaratiladi. Bu yerda
mintaqaviy rivojlanish dasturini amalga oshirishda alohida mintaqalarning o‘ziga
xos xususiyatlari, sanoat qudratining rivojlanish darajasi, yuqori malakali kadrlar va
ilmiy-tadqiqot markazlarining mavjudligi e’tiborga olinadi. Bu mintaqada ilg‘or
ilmiy markazlarni va Italiya iqtisodiyotida samarali faoliyat ko‘rsatayotgan nisbatan
rivojlangan va raqobatbardosh tarmoqlarda yo‘ldosh ishlab chiqarishlarni yaratishga
bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Bunday siyosat alohida mintaqalarning rivojlanishidagi
notekislik va qoloqlikni bartaraf etishga imkon beradi. Italiya tajribasi shuni
ko‘rsatmoqdaki, mintaqalar iqtisodiyotini tartibga solish tarmoq va hududiy
ustuvorliklarni o‘stirish tamoyiliga rioya etilgan shroitda ancha samarali
hisoblanadi. Mazkur holatda eng kuchli raqobat ustunligiga ega tarmoq yuqori
darajada murakkab talab yaratadi va ham ichki, ham tashqi bozor uchun sanoat
ahamiyatiga molik mahsulotlar va xizmatlar yetkazib beruvchi sifatida chiqadi.
Bunday siyosat yuritish orqali iqtisodiy jihatdan nisbatan qoloq mintaqalarni
ularning hududida bozorga oraliq mahsulotlar yetkazib beradigan aralash
tarmoqlarni joylashtirish hamda ularning xususiy ilmiy-maorif bazasini, tadqiqot
laboratoriyalarini barpo etish yo‘li bilan iqtisodiy rivojlanishini jadallashtiradi, bu
esa markaziy hokimiyatning qarz va subsidiyalaridan foydalanishga qaraganda
ko‘proq samara keltiradi. O‘zbekiston sharoitida davlatning bunday qo‘llabquvvatlash tajribasidan foydalanish, bizning fikrimizcha, alohida hududlarning teng
32
rivojlanishiga respublika sanoati aralash tarmoqlarida innovatsion faoliyatni
faollashtirishga yordam ko‘rsatishi mumkin.
Xorijda milliy iqtisodiyotni rivojlantirishning muhim yo‘nalishlaridan yana
biri
fiskal
siyosat
o‘tkazishdir,
uning
yordamida
davlat
mamlakatning
makroiqtisodiy ahvoliga ta’sir ko‘rsatadi. Modomiki, tartibga solishning mazkur turi
bo‘yicha qabul qilingan chora-tadbirlar qisqa vaqt oralig‘ida o‘z natijalarini berar
ekan, demak u ancha ta’sirchan usul hisoblanadi.
Germaniyaning fiskal tartibga solish sohasidagi tajribasi shundaki, bunda
davlat federal yerlarning soliq salohiyatini tenglashtirish davomida transfertlardan
foydalanadi hamda “jon boshiga” to‘g‘ri keladigan daromadlarni tenglashtirishda
esa “aks transfert”larni faol qo‘llaydi.
33
Xulosa va takliflar
Yuqoridagi ta'riflar asosida innovatsion siyosatning quyidagi maqsadlarini
shakllantirish mumkin:
– innovatsion faoliyatni rivojlantirishning huquqiy asoslarini shakllantirish;
– mahalliy mahsulotlarning raqobatbardoshligini oshirish uchun iqtisodiy va
tashkiliy sharoitlarni yaratish;
– davlat, fan va biznesning o‘zaro hamkorligini rag‘batlantirish;
– jamiyat hayotining turli jabhalarida ilm-fan yutuqlaridan samarali
foydalanish; va boshq.
Metodologik jihatdan innovatsion siyosat bir qator muhim tamoyillarga
asoslanadi:
– fundamental tadqiqotlar rivojlanishini rag‘batlantirish;
– innovatsion siyosatning asosi sifatida mahalliy ilmiy salohiyatdan
foydalanish;
– huquqiy munosabatlarni tartibga solish, iqtisodiy shart-sharoitlar yaratish va
innovatsion faoliyatni texnik jihatdan ta’minlashda davlatning alohida rolini e’tirof
etish;
– ilmiy-texnikaviy faoliyat va ta’limning integratsiyasi;
– resurslarni fanni rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlariga jamlash;
– ilmiy-texnikaviy sohalarda raqobat va tadbirkorlik uchun tegishli shartsharoitlar yaratish;
– barcha darajadagi malakali kadrlar tayyorlashning yaxlit tizimini yaratish va
ta’minlash;
– davlatning zamonaviy yutuqlarini targ‘ib qilish va ularni yanada yuksaltirish
muqarrarligini, shuningdek, mamlakat uchun ahamiyatini anglash.
34
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Инновационное развитие: экономика, интеллектуальные ресурсy,
управление знаниями/ Под. ред. Б.З. Мильнера. – ИНФРА-М, 2010.
2. Бабаскин С.Я. Инновационный проект: методy отбора и инструмента
анализа рисков: Издательство «Дело» АНХ, 2009. – 240 с. (Сер.
«Образовательнyе инновации»)
3. Стерхова С.А. Инновационный продукт: инструментy маркетинга:
Издательство «Дело» АНХ, 2008. – 296 с. (Сер. «Образовательные
инновации»)
4. Инновационный тип развития экономики. Учебник. / Под общей
редакцией. А.Н. Фоломьева. – М.: РАГС, 2008.
5.Генри Чесбро. Открyтые инновации/Пер. с англ. В.Н. Егорова. – М.:
Поколение, 2007. – 336с.
6. Харгадон, Эндрю. Управление инновациями. Опыт ведущих
компаний: Пер. с англ. – М.: ООО «И.Д. Вильямс», 2007 – 304 с.: ил. –
Паралтит.англ.
7. Кузyк Б.Н., Яковец Ю.Б. Россия – 2050 Стратегия инновационного
развития. –М.: «Экономика», 2008 – 621 с.
8. Васильев Л.Н. Развитие инновационной деятельности в США или как
удвоить ВВП. –М.: Экономика, 2005 – 406 с.
9. Abdurahmonov Q.Х. Mehnat iqtisodiyoti – Т.: MEHNAT, 2009 - 540 .
10. Гончаренко Л.П, Арутюнов Ю.А. Инновационная политика.
Учебник. – М.: КНОРУС, 2010.
35