MAVZU: Elektrostatika asoslari. Kulon
qonuni.

Guruh 3d-24fqb

Abdurufov xusrav
Reja:
1. Elementar zaryad.
2. Kuchlanganlik chiziqlari.
3. Kuchlanganlik bilan potensiallar ayirmasi
orasidagi bog‘lanish.
4. O‘tkazgich
sirtidagi
elektr
maydon
kuchlanganligi bilan zaryad zichligi orasidagi
bog‘lanish.
5. Zaryadlangan o‘tkazgich va kondensatorning
xususiy energiyasi.
6. Qo‘zg‘almas nuqtaviy zaryadlar sistemasi
energiyasi. Elektr maydon energiyasi.
Bir xil ishorali zaryadlar o'zaro itarishadi,
qarama qarshi ishorali zaryadlar esa o'zaro
tortishadi.Bu elektrastatik kuch Kulon qonuniga ko'ra
zaaryadlar modullarining ko'paytmasiga to'g'ri
proporsional ,orasidago masofaning kvadratiga esa
teskari proporsional
Elektrostatik kuchlanishning
kattaligi kuch F ikki nuqta
zaryadlar orasida, q1 vaq2 zaryadlar
kattaliklarining mahsulotiga to'g'ridan-to'g'ri
proportsional va ular orasidagi masofaning
kvadratiga teskari proportsionaldir. Xuddi shunday
zaryadlar bir-birini qaytaradi, qarama-qarshi
zaryadlar esa bir-birini tortadi
Qadim zamonlardan beri odamlar toʻrt turdagi hodisalar
bilan tanish boʻlgan, bugungi kunda hammasi elektr zaryadi
tushunchasi yordamida tushuntiriladi: (a) chaqmoq,
(b) torpedo baliqlari (yoki elektr nurlari), (c) Avliyo Elmo
olovi va (d) moʻyna bilan ishqalangan qahrabo kichik, yengil
narsalarni oʻziga tortishi[6]. Qahrabo haqida birinchi maʼlumot
koʻpincha qadimgi yunon matematigi Miletlik Talesga tegishli
boʻlib, u miloddan avvalgi (624-546) davrlarda yashagan. Ammo
Thales biron bir yozuv qoldirganmi yoki yoʻqmi degan shubhalar
mavjud; [7] chunki uning qahrabo haqidagi yozuvlari 200yillarning boshidagi manbalardan maʼlum[8]. Miloddan avvalgi
600-yillarda Thales bu hodisani jonsiz narsalarning ruhi
borligining isboti sifatida tushuntirdi[8]. Boshqacha qilib
aytadigan boʻlsak, elektr zaryadi haqida hech qanday
tushuncha yoʻq edi. Umuman olganda, qadimgi yunonlar ushbu
toʻrt turdagi hodisalar oʻrtasidagi bogʻliqlikni tushunishmagan.
SI tomonidan olingan elektr zaryad miqdorining
birligi kulondir (belgi: C). Kulon,
bir soniya davomida bir amperga ega boʻlgan elektr
oʻtkazgichning kesimidan oʻtadigan zaryad miqdori
sifatida aniqlanadi. Bu birlik 1946-yilda taklif
qilingan va 1948-yilda ratifikatsiya qilingan. Elektr
zaryad miqdorini koʻrsatish uchun odatda q belgisi
ishlatiladi. Elektr zaryadining miqdori toʻgʻridantoʻgʻri elektrometr bilan yoki bilvosita ballistik
galvanometr bilan oʻlchanishi mumkin.
Elementar zaryad (protonning elektr zaryadi) SI
birliklar tizimida asosiy kattalik sifatida ishlatiladi.
Elementar zaryadning qiymati, SI birlik sistemasida
aynan 1.602176634×10−19 C ga teng
va
Agar maydonning istalgan nuqtasida kuchlanganligi
E bir xil bo`lsa, bu maydon bir jinsli dеb ataladi., aks
holda bir jinsli bo`lmagan maydon dеb ataladi.
Agar birqancha q1, q2,......qn zaryad bo`lsa, u holda
istalgan nuqtadagi elеktr maydon kuchlanganligi shu
zaryadning shu nuqtada hosil qilayotgan maydon
kuchlanganliklarining vеktor yig`indisiga tеng:
Bunga supеrpozitsiya prinsipi dеyiladi.
Kuchlanganlik chiziqlari. Elеktr maydon
xossalarini kuch chiziqlari tushunchasi
yordamida ham chuqurroq tushunish mumkin.
Elеktr maydonning kuch chiziqlari shunday
chiziqlar-ki, ularning harqanday nuqtasidagi
urinma shu nuqtadagi elеktr maydon
kuchlanganligi vеktoriga mos tushadi. Kuch
chiziqlarini shunday zichlik bilan chiziladi-ki,
1m2 yuzani kеsib o`tayotgan kuch chiziqlari
soni son jihatdan shu yuzadagi elеktr maydon
kuchlanganligiga tеng bo`lishi kеrak.