Shamol energiyasini elektr nergiyasiga aylantiruvchi
shamol vertikal turbinasi
Loyiha rahbari: talaba J.R.Alijonov
Ijrochi: o’qituvchi I.I.Maripov , o’qituvchi V.T.Rahmonov
Loyiha maqsadi:
Sayyoramizda insonlar ko’payib borish natijasida odamlarning elektr
energiyasiga bo’lgan ehtiyoji ortib bormoqda shuning uchun elektr
energiyasiga bo’lgan ehtiyojni muqobil energiyadan foydalangan holda
qondirish.Bizning loyihada shamol energiyasidan elektr energiyaga
aylantirishning vertikal shamol turbinasidan foydalanish.
Shamol turbinamizning jamiyatdagi ahamiyati va muqobil
energiyadan keng foydalanish:
Bizlar hozirda foydalanayotgan IES hamda AES yaxshi elektr
energiyasini yetkazib beryapti lekin bizning atrof muhitimizdagi
ekologiyani va nafas olayotgan atmosferani katta miqdorda
zararlayapti.Bunday eletr energiyasini olishda biz qayta tiklanmaydigan
yoqilg’ilardan foydalanamiz va bular bir kun kelib tugash ehtimoli bor
albatda.Shuning uchun biz qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan
foydalanishni kengaytirishimiz kerak.Bularga shamol energiyasidan
foydalanish quyosh energiyasidan foydalanish kabi muqobil energiya
manbalari kiradi.Bunday energiyalardan elektr nergiyasi olish
ekologiyamizga ham zarari yo’q.
Shamol turbinamizni har qanday shaxs ko’rganda uning ishlash prinsipi bilan
tanishib chiqishi uchun dastaval biz uchun shamol energetikasi va undan
foydalanish haqida dastlabki qisqacha malumot bilishi kerak.
Shu boisdan ham quyida shamol energetikasi haqida qisqacha malumotlar
keltrib o’tilgan.
Shamol energetikasi – mexanik, elektr va issiqlik energiyani olish uchun shamol
energiyadan foydalanish nazariy asoslarni, usullarni va vositalarni ishlab
chiqadigan hamda energetikada shamol energetikasidan maksadga muvofoq
bо‘lgan soha va masshtablarni belgilaydigan fan va texnikaning tarmog‘idir.
Shamol energiyasidan eng maqbul foydalanish nazariy va amaliy masalalarni, qurilmalarni
va ularning texnik-iqtisodiy kо‘rsatkichlarni smarali ishlatish hamda shamol energetik
qurilmalardan foydalanish tajribani umumlashtiradi. Zamonaviy shamol energetikasi keskinlik bilan rivojlanayotgan energetikaning tarmoqlardan biri hisoblanadi. Uning bir yilda
usish sur’atlar 30% ga yaqin.
Shamoldan olingan elektr energiyasining afzalliklari
Shamol energiyaning afzaliklarga, birinchi navbatda, yaqin bо‘lishi, barcha joylarda
tarqalganligi va amalda resurslarning tuganmasligi kiradi. Energiya manbani qazib olish va
iste’mol qilish joyiga transportlash zaruriyati yо‘q: shamol о‘zi uning yо‘lida о‘rnatilgan
shamol dvigatelga о‘tadi. Shamolning ushbu о‘ziga xos xususiyati yetib borish qiyin bо‘lgan
(chо‘l, sahro, tog‘lik va b.), markazlashgan energiya ta’minoti manbalardan uzoq bо‘lgan
mintaqalar va katta yer maydonda taksimlangan nisbatan kichik (quvvati 100 kVt-gacha)
energiya iste’molchilar uchun juda muhim axamiyatiga ega.
Yer yuzida shamol energiyasining paydo bo’lish sabablari
Shamol vujudga kelishining asosiy sababi yer yuzalarni quyosh bilan notekis qizdirishdan
sodir bo‘ladi. Yer yuzalar bir jinsli emas: quruqlik, okeanlar, tog‘lar, urmonlar bir xil
kenglikdagi yuzalarni har xil qizishini belgilaydi. Yernig aylanishi ham havo oqimlarning
aylanishiga olib keladi. Ushbu barcha sabablar atmosferaning umumiy sirkulyatsiyasini
murakkablashtiradi. U yoki bu darajada bir biriga bog‘langan qator yakka sirkulyatsiyalar
vujudga keladi. Ekvatorda yer yuzalarning yaqinida kuchsiz o‘zgaruvchan shamollar bilan
tinchlik sohasi joylashgan. Tinchlik sohasidan shimol va janub tomonida passatlar sohalari
joylashgan, ular Yerning g‘arbdan sharqqa aylanish oqibatda ular g‘arbga og‘ish xususiyatiga
ega. Shunday qilib, shimoliy yarim sharda doimiy shamollar shimol-sharqdan keladi, janubiy
yarim sharda esa - janub-g‘arbdan.
Yer atmosferaning umumiy sirkulyatsiyalanish sxemasi
Bizning shamol generatorimiz ham shamol energiyasidan foydalanib
elektr energiyasini ishlab chiqaradi.Shamol turbinamizning shakli
vertikal shamol parragi deyiladi.Vertikal shamol turbinamizning
o’zgacha ko’rinishlari shundaki kuchsiz shamollarda ham ishlay olishi va
boshqa vertikal shamol turbinalarga nisbatan ikki karra tez ishlay olishi.
Bizning loyihamizdagi vertikal shamol turbinasini dastaval chizmasi
bilan tanishib chiqamiz:
a) Yon tomondan ko’rinishi
b) to’g’ridan ko’rinishi
1-rasm
Vertikal shamol turbinamiz ko’rinishi 1-rasm a) da ko’rsatilgan holda
bo’ladi. Rasmdagi 1) shamol parragimiz tayanchi korpusi. 2) Shamol
parragimizni shamol yo’nalishiga moslab burib turuvchi dum qismi. 3)
Parraklarni yarmini to’sib turuvchi yarim silindr. 4) Shamolda
aylanuvchi parraklar.
1-rasm b) 1-tayanch (korpus), 2-Yarim silindr, 3-shamol ro’li, 4Parraklar.
Shamol turbinamiz ishlash prinsipi va ish unumdorligini oshirib
beruvchi tamoyillari:
Shamol parragimiz odatdagi shamol generatorlarga nisbatan ikki
karra tezroq ishlaydi.Boisi shamol turbinamizning yarmi parraklari
yarim silindr bilan to’sib qo’yilgan.Bunda shamol kelganda parraklar
aylanish yo’nalishida kelgan shamol parraklarni aylantiradi unga qarshi
kelgan yarim silindr bilan aylanib o’tib ketadi.
Boshqa turdagi vertikal shamol parraklar doimiy holatda shamolga
to’g’ridan to’g’ri qo’yiladi va bu esa shamol geberator ish unumdorligini
pasaytradi.Bizning yangi dizayndagi shamol generatorimizda bu
kamchilik bartaraf etilgan.Aynan shu texnologiya bilan bizning shamol
turbina ish unumdorligi ikki barobarga oshdi.
a) Chizma ko’rinishi
b) real holat ko’rinishi
2-rasm
2-rasm a) da yarim silindrga joylashtirgan parraklar tizimini chizma
ko’rinishi ifodalangan yani eskizi.
2-rasm b) holatda yarim silindrga joylashtirgan parraklarni real
holatdagi tasviri ko’rsatilgan.
Aynan shu yarim silindrga joylashtrishimiz parraklar shamolda
aylanishida teng yarim yelkani shamolga yo’naltiradi qarama qarshi
yo’nalishda aylanayotgan yarim yelkani shamol to’sqinligidan
himoya qiladi. Ya’ni aytmoqchi bo’lgan asosiy ishlash mexanizmi
shamol parrakga tasir qilayotganda parrak yelkalarining yarmi
bizdan ketuvchi yarim yelka bizga qarab keluvchi bo’ladi bir
ondagisini tasavvur qilsak.Ana o’sha yarim yelkadagi parraklarga
bizning turbinamizda shamol qarshilik ko’rsatmaydi.Ana shu ish sikli
doimiy ravishda aylanma harakatda davom etib turadi.
Amaliyotda natijalar olish uchun nazariy g’oyamizni hayotda sinab
ko’rish uchun maket yasab natija oldik aynan shu loyihadagi
shamol turbinasining bir necha marta kichraytrilgan shaklida.
3-rasm
Biz shamol turbinamizning bir donasi 1kVt elektr energiyasi ishlab
chiqarishi uchun o’lchamlari qanday bo’lishi ekanligi bilan tanishib
chiqmiz:
Shamol oqimi quvvati hisoblash uchun quyidagi formuladan
foydalanamiz;
N shamol . oqimi=0,0049 ⋅ q ⋅V ⋅ F
Shamolning oqimi quvvatini aynan shu ifoda orqali topamiz.
kg
m
q- havoning zichligi ( m ) ;
V- havo oqimining tezligi ( s ) ;
3
2
F- shamol tasir etayotgan maydon yuzasi ( m );
kg
m
q=1.29 m havoning zichligi; V= 5 s deb o’rtacha shamol tezligi
3
2
qiymatini olsak; F=12 m deb bitta parrak yuzasini olsak;
N shamol . oqimi=0,0049 ⋅ 1.29 ⋅5 ⋅12=0,379 W
Shamol energetik qurilmasi quvvatini topish formulasi
2
N sham .ener .qur . =0,00386 ⋅q ⋅V ⋅ D ⋅ ε par . ⋅η¿ ⋅η gen
kg
kg
q-havo zichligi ( m );
q=1.29 m
3
3
m
V- havo oqimining tezligi ( s ) ;
2
D -ish g’ildiragining diametri (m);
m
V= 5 s
D=4 (m)
(a x b)= (4 x 3)m
ε par. - parraklarda isrof bo’lgan havo oqimi energiyasi (birliksiz kattalik);
ε par. =0.6
η¿ va η gen – reduktor va generatorning foydali ish koefitsenti (FIK)
η¿ =90 %
η gen=80 %
Hisoblash ishlari Shamol energetik qurilmasining quvvatini topamiz;
2
N sham .ener .qur . =0,00386 ⋅ 1.29 ⋅ 5⋅ 4 ⋅0.6 ⋅ 90 ⋅80 =1720.8 Wat
Shamol turbinamizning ham parrak yuzasi 4 x 3 (m) bo’lgani uchun ham
quvvatini topib oldik.Endi 1720.8 Wat bu quvatning hammasi ham
elektr energiyasi quvvatiga aylana olmaydi chunki ishqalanish kuchlari,
qarshilik kuchlari yo’lida har qanday mexanizmda ham energiya isrof
bo’ladi. Bu energiyaning 1000 Wat quvvati elektr energiyasi bo’lganda
720 wat isrof bo’ladi.
Elektr generatorimiz 12 volt kuchlanish chiqarib bersa tok kuchini
hisoblaymiz.
P=IU ⇒ I =
P
U
Hisoblash ishi quyidagicha bo’ladi
I=
P 1000
=
=83 A
U
12
12 volt olishimizning sababi bunday kuchlanishni saqlash, rostlash bizga
qulay pateriya kamayadi va inson uchun ham havfli emas.
Vertikal shamol turbinamizni Respublikamizning barcha joylarida
ishlatishga mo’ljallangan.
Shamol energetik qurilmamizning bir nechta fizik parametrik
kattaliklari bilan tanishib chiqamiz;
Shamol g‘ildirakning maqbul tezyuruvchaligi empirik formula bo‘yicha aniqlanadi:
Z = 4 π / n =4 π / 6 =2.1
bu yerda p - shamol g‘ildirakdagi kurakchalar soni.
shamol g‘ildirakning aylanish davri T:
Т=
2 π πD
=
w ZV
=
π∗4
2.1∗4 =1.5
Vertikal shamol turbinamizni Respublikamizning barcha joylarida
ishlatishga mo’ljallangan.
Zamonaviy shamol generatorlar 3...4 m/s-dan to 25 m/s-gacha shamol
tezliklarda ishlaydi. Aynan bizning qurilma ham shamol tezligi past
bo’lgan holatlarda ham ishlaydi.
Bizning loyihadagi Vertikal shamol turbinamiz uchun zarur
bo’ladigan mablag’.
T/r Shamol turbinasi qismlari
Narxi
1 Parraklar (6 ta); yarim silindr; va tayanch 4 500 000 (4,5 mln)
korpus. (bu detallar barchasi plastik so’m
chiqindini qayta ishlab quyiladi.)
2 Elektr generator (dinam)
1 800 000
(1,8mln)
so’m
3 Podchivnik ( 4 ta) va qotirish vositalari (bolt 900 000 so’m
va gayka)
4 Parraklar o’rnatiladigan metal tir o’qi
400 000 so’m
5 Yarim silindr sistemasini burab beruvchi 946 000 so’m
shamol ro’li (kontur shaklidagi qattiq plastik)
6 Jami: (1 AQSh dollari 10683 so’m ga teng 8 546 400 so’m
(28.10.2021y) (kapitalbankda)
800
(AQSh dollar)
Yuqoridagi jadvalda hisoblangan qiymat nisbiy bo’lib bu qiymatdan sal
yuqori yoki past narxda tayorlanishi mumkin.Aynan hisoblagan
qiymatimiz 01.11.2021 sanaga muvofiq hisoblangan vaqt o’tishi bilan
bu qiymat sal oshish holati yuz berishi mumkin,Sababi ehtiyot qismlari
narxi oshishi narxlarning oshishi bilan bog’liq.
Shamol generatorimizning ishlatiladigan bir nechta joylarga misollar
keltiramiz.
a)
b)
c)
4-rasm
4-rasm a) da ko’rinadiki biz shamol turbinamizni ochiq tabiat zonalarga
o’rnatsak bo’ladi.Bunday joylarda elektr energiyasi yetib bormagan uyxo’jaligi, fermerlik va chorvalik tashkilotlari keng foydalanadi.Fermer
yoki bog’dorchilik yerlari, yerlarni sug’orishda va tomchilatib sug’orish
vositalarni ishlatishda shamol turbinadan foydalanadilar.
4-rasm b) va c) rasmlarda shahardagi ko’p qavatli uylarda istiqomat
qiluvchi aholi uchun ham mo’ljallangan.Bunda biz baland ko’p qavatli
uyning bo’sh bo’lgan tom qismidan foydalanamiz. Shu bilan bir nechta
xonadon muqobil energiya bilan doimiy taminlanadi.
Quyidagi rasmda yana bir misol ko’rsatib o’tilgan;
5-rasm a) da Shamol turbinamizni qo’yib foydalanadigan joylardan
yana bir misol shaharlarda bekatlar ustiga o’rnatib bekatni elktr
chiroqlarini yoqishda va doimiy elktr manba bilan taminlashda
foydalaniladi.
5-rasm b) da Hozirda amaliyotda natijalar olish uchun yangi geometrik
shakladagi shamol turbinamizni kichraytrilgan maketi ko’rsatilagan.
a)
b)
5-rasm
O’zbekistonda shamol energetikasining potensiali va uning salohiyati
kelajakdagi istiqboli:
O‘zbekistonda alternativ energetika
O‘zbekiston boy an’anaviy energetik resurslarga ega: tabiiy gaz, ko‘mir,
neft, slanes yoqilg‘isi, uran, gidroenergetik resurslaridir. Uran va slanes
yonilg‘ilardan tashqari, qolgan barcha energetik manbalarning resurslari
mamlakatning energetik balansida keng foydalaniladi.
Lekin, 2020 yillarga borib, uglevodorod energiya tashuvchilarining kamaiyshi,
an’anaviy energiya resurslarining tugashi sababli, 2030 yildan keyin mamlakatda
iqtisodiy energetik nostabilliga olib kelishi mumkin.Shuning uchun ham biz
hozirdanoq muqobil energiya turlaridan keng foydalanishimi kerak.Shu
jumladan shamol energiyasida ishlovchi turbinalarning yangi texnologiyadagi
turlaridan ommaviy foydalanish zarur.
Ekspert baholariga ko‘ra, O‘zbekistonda qayta tiqlanadigan energiya
manbalarining potensiali 51 mlrd. t n.e.-ga yaqin, texnikaviy potensiali esa –
182,32 mln. t n.e.-ni tashkil etadi, bu esa qazib chiqariladigan birlamchi
energetik manbalarning hozirgi yillik hajmidan 3,1 marta kattadir.
O‘zbekistondagi qayta tiqlanadigan energiya manbalarining potensiali (mln. t n.e.)
QTEM turlari
Gidroenyergiya, jami
v sh.j. yirik daryolar
kichik daryo, suv ombori va kanallar
Quyosh energiyasi
Shamol energiyasi
Biomassa
Geotermal suvlar
Perotermal resurslar (quruq tog‘ jinslarining
issiqligi)
Jami
Yalpi
9,2
8,0
1,2
50973
2,2
O‘zlashtirilgan
0,72
0,90
0,10
0,2
6700000
Texnikaviy
26,2
1,81
0,51
176,8
0,4
0,5
0
0
50993,8*
182,32
0,72
0
0
Yuqoridagi jadval malumotidan biz ko’rishimiz mumkinki shamol energiyasi
yalpi
2,2 mln.t n.e. va 0.4 mln. t n.e. ekanligi malum bo’lyapdi.O’zlashtrilgan haqida
hech qanday statistik malumot keltrilmagan.Bu esa hali shamol energiyasidan
foydalanish uchun ko’proq izlanishlar inovatsiyalar qilishimiz kerakligini
ko’rsatadi.
О‘zbekistonda shamol energetikaning potensiali
О‘zbekistonda shamol oqimlar, ularning vujudga kelish о‘ziga xos xususiyatlar va
Respublikaning Osiyo qit’adagi geografik vaziyati tufayli, mavsumli tavsiflarga
egadir. Respublikaning tekislik hududlarda shamolning о‘rtacha yillik tezligi 2...5
m/s tashkil etadi. Umuman olganda О‘zbekiston bо‘yicha shamol energiyasining
yalpi potensiali 2223,2 ming t n.e. bilan baholanadi va mintaqalar bо‘yicha
ancha notekis taqsimlangan: 4,3 ming t n.e.-dan Farg‘ona viloyatida va 924,7
ming t n.e.-gacha Qoraqalpog‘iston Respublikada. Shamol oqimning solishtirma
quvvat Respublikada о‘rtacha 84,0 Vt/m2 tashkil etadi va о‘zgaradi 20,0 Vt/m2dan Andijon viloyatda to 104,0 Vt/m2-gacha Navoiy viloyatda.
Shamol energiyaning potensialini baholash О‘zbekiston meteostansiyalar
shamol tezligini kо‘zatish ma’lumotlar faqat unchalik katta bо‘lmagan
balandlikda (10 metr) olinganligi sababdan, zamonaviy SHEQlarni muayyan
joyda qurish uchun turli xil balandliklarda shamol tezliklar bо‘yicha aniq
muntazam tadqiqotlarni о‘tkazish hamda shamol kadastrni tayyorlash zarur. Bu
esa zamonaviy yirik SHEQlar uchun shamol tezliklar sharoitini baholash va
shamol tezligining chо‘qqili davrlar bilan iste’molchilarning yuklama talablar
orasidagi mosligi ta’minlash uchun kerak.
О‘zbekiston olimlarning tadqiqotlar asosida Respublikaning qator
mintaqalar uchun shamol energiyasidan foydalanish imkoniyati va istiqbollari
belgilangan.
Masalan, Toshkent viloyat xududning Bekabad-Kokand chizig‘ida 6 m/s
dan kо‘p tezligi va yilda 42% taqrorligi bilan shamollar bо‘lib turadi. Bu xududa
umumiy quvvat 240 MVt va 800 mln kVt soat dan ortiq yillik elektr energiyani
ishlab chiqarish bilan 400-ta dona SHEQlarni joylashtirish mumkin.
Ohirgi yillar quvvati katta bо‘lmagan (3,0 va 6,0 kVt) seriyali ishlab
chiqarilgan SHEQlarni pilot (tajriba) quyosh-shamol tizimi tarkibidagi obekt
telekommunikatsiyaning elektr ta’minot uchun tog‘ etagi, hamda 6 kVt quvvatli
SHEQning tekislik xududlarda foydalanish tajribalar tо‘plangan.
2012 yilda Toshkent viloyatida Chorvak suv ombori xududida shamol
parkda birinchi 750 kVt quvvatli tajriba SHEQ qurilgan, bir yilda 1,28 mln
kVt×soat elektr energiyani ishlab chiqarish imkoniyatini beradi. Qurilmaning
balandligi - 65 m, parrakning о‘lchami 50 m, minora asosining diametri 3,6 m.
Tajriba SHEQning ish natijalarga asosan О‘zbekistonda shamol potensialga ega
bо‘lgan mintaqalarda о‘xshash qurilmalarni qurilish iqtisodiy samaradorligini
baholash mumkin bо‘ladi.
2021 yiliga qadar О‘zbekistonda istiqbolli mintaqalarda bir vaqtning о‘zida
umumiy о‘rnatilgan quvvat 50 dan to 100 MVt gacha bо‘lgan SHEQlar parkni
qurilishi rejalashtirilgan. Mamlakatda SHEQlar parkni barpo etish uchun eng
qulay mintaqalardan Buxoro, Navoiy, Qashqadaryo va Toshkent viloyatlar
hamda avtonom Respublika Qoraqalpog‘iston hisoblanadi.
Mamlakatimizning yuqori salohiyatli qayta tiklanadigan energiya
manbalaridan to‘liq foydalanilsa, atmosfera havosiga chiqariladigan
450 million tonnaga yaqin is gazining (uglerod ikki oksidi) bartaraf
qilinishiga erishish mumkin.
Respublikamizning shamol yuqori bo’lgan hududlari universitetlar
olimlari tomonidan o’rganilganada quyidagi joylarda shamol kuchli
esadigan shamol oqimlari topildi. Samarqand viloyatida Kattaqo‘rg‘on
suv ombori va Samarqand shahridagi Cho‘ponota hududi, Bulung‘ur,
Qo‘shrabot va Payariq tumanlarida ham katta potensialga ega shamol
yo‘nalishlari mavjudligi aniqlandi. Aslida viloyatning 70 foiz hududi uch
metr sekund tezlikdagi shamol yo‘nalishlariga egadir. Yuqoridagi
aytilganlar esa 3,5 – 4 metr sekund tezlikdan ortiq shamol yo‘llaridir.
Hozirgi davlatimizning energiyaga bo’lgan ehtiyojini kelajakda
qondirishning muqobil energiya manbalaridan ham foydalanishni
davlatimiz rahbari ham o’z qarorlarida ko’rsatib o’tganlar.Shu o’rinda
shamol energiyasidan foydalanish haqida ham bir qator qaror va siyosiy
islohotlarida ham aytib o’tganlar.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2015-yilning 5-maydagi PQ2343-sonli qarori bilan tasdiqlangan, 2015 — 2019-yillarda iqtisodiyot
tarmoqlari va ijtimoiy sohada energiya sig‘imini qisqartirish,qayta
tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish.
2017 — 2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning
beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasida qayta
tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirish, ishlab
chiqarishning energiya sig‘imini qisqartirish, milliy ilmiy-texnikaviy
ishlanmalar va sinovdan o‘tgan xalqaro energiyatejamkor ilg‘or
texnologiyalar tadqiqotlarini amaliyotga maqsadli joriy etish sohasida
belgilangan ustuvor yo‘nalishlarni ro‘yobga chiqarish maqsadida bir
qator farmonlar davlatimiz rahbari tomonidan chiqarilgan.
Iqtisodiyotning energiya samaradorligini oshirish va mavjud
resurslarni jalb etish orqali iqtisodiyot tarmoqlarining yoqilg'ienergetika mahsulotlariga qaramligini kamaytirishga doir qo'shimcha
chora-tadbirlar to'g'risida” Prezident qarori (PQ–4779, 10.07.2020 y.)
qabul qilindi.
Qarorga muvofiq:
- 2020-yil 1-avgustdan hududiy elektr korxonalari tomonidan elektr
energiyasini yangi ishga tushiriladigan quyosh, shamol, biogaz elektr
stansiyalari, quvvati 1MVt gacha bo'lgan mikro va kichik
gidroelektrstansiyalardan, shu jumladan o'z ehtiyojlari uchun ishlab
chiqarilgan ortiqcha elektr energiyasini kafolatlangan tarzda sotib olish
bo'yicha tarif sotish, tarqatish va yetkazib berish xarajatlarini chegirib
tashlagan holda II tarif guruhi iste'molchilari darajasida belgilanadi.
Loyihani qiymatini hisoblash va afzalliklari
Yangi dizayndagi Vertikal shamol turbinasi
Familya ism sharifi:Alijonov Jasurbek Rustamjon o’gli
Telifon raqami:+998911782378
Xudud ( viloyat,tuman,shaxar): Sirdaryo viloyati Guliston shaxri.
Elektron manzil: alijonovjasurbekjj@gmail.com
Loyihani amalga oshirish uchun talab etiladigan mablag’lar miqdori
Zarur bo’lgan umumiy mablag’- 480 000 000 so’m (480 mln so’m)
Loyihaning maqsad va vazifalar
Yurtimizda muqobil energiyadan foydalanish imkoniyati keng bo’lib
aynan bizning loyihamizda shamol energiyasidan foydalanamiz.Vertikal shamol
turbinamizni Respublikamizning barcha joylarida foydalanib ekologik toza arzon
elektr
energiyasi
yetkazib
berish.
Shamol
turbinamizdan
shaharlarda,
qishloqlarda, turli xil baland binolar ustiga o’rnatib,erkin iqtisodiy zonalarda
zavodlarga ishlab chiqarish korxonalarga elektr energiyasi yetkazib berishda
keng foydalansak bo’ladi.Shamol turbinamiz orqali energiya olishimizda atrof
muhitga hech qanday zarar yekazmasdan chiqindilar chiqarmasdan ekologik toza
energiya olinadi.
Loyihaning amaliyotga tadbiqi:
Taklif etayotgan loyixamizni shaharlarda ko’p qavatli uylar, bekatlar,
baland binolar va shunga o’xshash joylar tepa qismining bo’sh joylarida unumli
foydalangan
holda
shamol
turbinamizni
o’rnatib
foydalansak
bo’ladi.Qishloqlarda ham ko’plab joylarida foydalanish mumkin.Shulardan bir
misol elektr energiyasi yetib bormagan fermer dala yerlarida shamoldan energiya
yig’ib yerlarni sug’orish suv chiqarish va tomchilatib sug’orish inshootlarini
elektr energiyasi bilan taminlashda foydalanamiz.Artezyan suv chiqarish elektr
matorlarini ham aynan shu kabi shamol energiyasidan foydalanib ishlatsak
bo’ladi.
Shamol turbinamizdan foydalanishda yana bir qulay jihati shundaki, elektr toki
istemol qiladigan korxona, uy, zavod yoki dala fermerligi va shunga o’xshash
ko’plab joylarda aynan istemolchining istemol qiladigan elektr energiya quvatiga
mos holda o’rnatib beriladi. Har bir shamol turbinamiz 1 kilowatt quvvatga ega
bo’lsa, biron bir tashkilot yoki istemolchiga 20 kilowatt elektr energiyasi kerak
bo’lsa biz shamol generatorimizni 20 tasini o’rnatsak aynan shu elektr energiya
istemoli qoplanadi.
Vertikal shamol turbinamizdan elektr energiyasini ishlab chiqarishni bir
kunda taxminan kun bo’yi 8 soat shamol essa eng kam holatda bazi bir holatlarda
bundan ham ko’p soatlarni tashkil qiladi.Agar biz 1 kVt dan bo’lgan 50 ta
shamol turbinamizdan 50 kVt li elektr stansiyani tashkil qilsak.
Kuniga 50 kVt x 8 soat =400 kVt soat shuncha energiya ishlab chiqarar ekan.
Bu qiymatni bir yilligini hisoblasak, yani 365 kunligini
50 kVt x 8 soat x 365 = 146 000 kVt * soat bo’ladi.
Kun davomida jami 8 soat shamol esishi ehtimoliy holat bo’lib biz eng kam
o’rtacha soatni oldik bazi hollarda bu qiymat bundan ham oshadi,ya’ni ob havo
o’zgarishi fasllar almashinishi havo iqlim o’zgarishida ko’proq shamol esish
holati yuz beradi va kun davomida 8 soatdan ham ko’p vatqni tashkil qiladi.Bu
esa o’z navbatida biz hisoblagan energiya quvatidan oshiqni beradi va zaxirada
turadi qolgan elektr energiya.
Demak, shuncha yuqorida hisoblangan elektr energiya istemoli umumiy
(davlat) elektr tarmog’idan olingan elektr energiyadan 146 000 kVt * soat ni
shamol energiyasidan olgan elektr stantsiyasi orqali ishlab chikargan elektr
energiya xisobiga tejashi mumkin ekan.
Endi vertikal shamol turbinamiz orqali qurilgan 146 000 kVt*soat quvatli
stantsiyasiga ketgan xarajjatlarini qoplash muddatlarini xisoblaymiz.
Aynan bu shamol generatorimiz orqali qurilgan 146 000 kVt * soat quvatli
stansiyamiz bir misol tariqasida ko’rsatib o’tilyapdi.Bu qiymatni istemol
quvvatiga qarab hisoblab beriladi.
Hozirgi kunda elektr energiya tarifi 1 kVt∙soat=295 so’m 0 tiyinni tashkil
qiladigan bo’lsa, u holda ketgan xarajjatlarini
qoplash muddati N ni
hisoblaymiz.Endi biz bir necha yilda qoplanishini hisoblashimizda yuqoridagi
tarif narxini 450 so’m deb olamiz sababi yillar o’tib tarif narxi oshib boradi.
N = (Vertikal shamol turbinamiz orqali qurilgan elektr stantsiyasi uchun
ketgan xarajjatlar)/ (1 kVt soatga tarif)∙(ishlab chiqarilgan elektr energiyasi) =
480000000/ 450∙146 000 =480 000 000/65 700 000=7,3 yil.
Demak, taxminan hisob-kitoblarga qaraganda 6-yildan boshlab 7 yillarda
ketgan xarajjatlarini qoplaydi, chunki elektr energiya narxi oshishi hisobiga.
Quyosh elektr stantsiyasini qolgan 10 yilda ishlab chikargan elektr energiyasi
1 460 000 kVt∙soatga teng.
Bu esa o’sha istemolchining 146 000 kVt*soat elektr energiyasi toza foydasi
hisoblanadi.Shamol elektr stantsiyasi 15 yildan keyin ham ishlaydi.
Qo’shimcha ma’lumotlar:
Tadqiqot vositalari va usullari: Texnik jixozlar yarimo’tkazgichli
qurulmalar .
Loyiha ijrochilari haqida ma’lumot:
Loyiha raxbari: Alijonov Jasurbek Rustamjon og’li
Ijrochilar:
talaba:Alijonov
Jasurbek,
O’qituvchi:Maripov
Ilhomjon
XARAJATLAR SMETASI.
Respublikamizning ko’plab arzon muqobil energiyaga zaruriyati bor joylarni
taminlashda ishlatiladigan yangi zamonaviy shamol turbinasi.
YANGI DIZAYNDAGI ZAMONAVIY VERTIKAL SHAMOL TURBINASI
Loyihaning qisqacha mazmuni
(400 ta so’zdan ko’p
bo’lmagan xolda)
Taklif
etayotgan
loyixamizda
shamol
generatorimiz bir donasi 1 kVt energiya chiqarib
bera
oladi.Bu
turbinasini
quvvatni
birlashtrib
bir
nechta
oshiramiz
va
shamol
elektr
energiyasi qancha quvvati zarur bo’lsa shu
1.
quvvatga proporsional ravishda bir nechta turbina
o’rnatiladi.Shamol
turbinamiz
boshqa
shamol
turbinasidan afzalligi bir xil shamol esib turganda
bizning turbina ikki karra tez aylanadi va ikki
barobar ko’p quvvat chiqarib beradi.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Loyihani amalga oshirish va
qoplash muddatlari (boshlanish
va yakunlash sanasi – yillarini
ko’rsatiladi)
Zarur bo’lgan moliyalashtirish
hajmi (ming so’m)
Loyihaning jamoasi xaqida
ma’lumot
(shaxsiy tarkib, malakasi,
loyixadagi roli)
Qo’llanilayotgan
texnologiyalar, ularning
yangilik darajasi va intellektual
mulkni ximoya qilish borasida
ko’rilgan choralar xaqida
ma’lumot
Marketing rejasi (amalga
oshirish strategiyasi, bozor
xajmi, qaysi auditoriyaga
yo’naltirilganligi, asosiy
kommunikatsiyaga sotish
kanallari, raqobat muhiti va
boshqalarni qamrab olgan
xolda)
Xarajatlar
smetasining
kalkulyatsiyasi (mehnatga haq
to’lash
fondi,
material
resurslarning bazaviy narxlari,
mehnat intensivligi, mashina
va mexanizmlarni ishlatish
bilan
bog’liq
xarajatlar,
xatarlarni
sug’urtalash
Loyixa qisqa muddatda amalga oshiriladi boshlanish
muddati 28.10.2021 01.11.2023 gacha
(Loyiha boshlanishi moliyalashtirilgandan so’ng
boshlanadi)
Zarur bo’lgan mablag’ 480 000 000 so’m
Loyixa raxbari-J.R.Alijonov , ijrochilar I.I.Maripov,
V.T.Rahmonov
Bu loyixi xozirgi zamon fanining eng oxirgi yutuqlariga
asoslangan bo’lib, qurilma asosan plastik chiqindilar
qayta ishlanib shu materialdan ko’plab qattiq qismlari va
korpus qismi teriladi.
Loyixadan kutilayotgan maqsad xozirgi kunda global
muommoga aylanib borayotgan elektr energiyasiga
bo’lgan talabni qondirishda va ekologiyaga zarar
yetkazmasdan elktr energiyasi olish.Yurtimizda
aholining muqobil enrgiyadan keng foydalanishini
taminlash va ularda keng tasavur uyg’otish.
Shamol generatorimiz umumiy quvvatidan kelib
chiqadigan narxi 1kVt ga 800 AQSh dollar
ketadi.Bizda:
56,16 kVt x 800 $ = 44 931 $ bunda (1 AQSh
dollari
10683
(kapitalbankda)
so’m
ga
teng
(28.10.2021y)
8.
9.
10.
xarajatlari, ustama xarajatlar va
boshqa
xarajatlar,
mahsulotning ulgurji narxi va
hokazo).
Shunda 56 kVt li shamol elektr stantsiyasining hisob
Ishlab chiqarish rejasi (xom
ashyo, materiallar, extiyot
qismlar, uskunalarning turi,
ishlab chiqaruvchi davlat va
boshqalar).
Ishalab chiqarish rejasi aynan o’zimizning davlatda
bo’ladi kerakli materiallar plastik chiqindilardan
tayorlanadi.Ehtiyot
qismlarining
bazilari
o’zimizning ichki bozordan olinadi.
Daromad prognozi (sotish
hajmi, pul daromadlari va
xarajatlar balansi, hisobga pul
mablag’larining kelib tushishi
prognozi va boshqalar).
Xisob-kitoblarga qaraganda 6-yildan boshlab 7
yillarda ketgan xarajjatlarini qoplaydi, chunki elektr
energiya narxi oshishi hisobiga. Shamol elektr
stantsiyasini qolgan 10 yilda ishlab chiqargan elektr
energiyasi 1 460 000 kVt∙soatga teng. . Bu esa
shamol turbinasidan foydalanuvchining
1 460 000 kVt∙soat elektr energiyasi toza foydasi
hisoblanadi.
kitoblarga
qaraganda umumiy narxi taxminan
480 000 000 so’mni tashkil qiladi.
Sertifikatsiya xaqidagi hujjatlar
(muvofiqlik
sertifikatlari,
gigiena, yong’in xavfsizligi va
boshqa
sertifikatlarning
nusxalari). Agar innovatsion
mahsulot
majburiy
sertifikatsiya
qilish
zarur
bo’lgan maxsulotlar toifasiga
kirmasa,
yuqorida (ushbu
bandda) belgilangan hujjatlar
mavjud bo’lsa taqdim qilinadi
Sana:
Imzo: