Bu kamanda ile static route yazdiq harasa ora getmek ucun ayrica alyernativimiz varsa onu yazmaq ucun isdif olunur . ip route x.x. x.x. sonunda ? gelen distance bildirirki bura bird eyer yazmalisan, o deyer ne qede asagi olsa onu ilk secir, 1 den basqa nece isdesen yazmaq olar cunki alternativ olduguna gore artiq 1 var. bu administrative distance demekdir Qeyd ( arxa planda oldugu ucun show ip static route etdikde bu gorsenmir) static rout adlanir bu 5 distansi gorsedir hemde floating Static route yazanda eyer iki route serial baglanti ile baglanibsa next hope yazmaq lazim deyil Hansi routerden staatik yazirsansa hansi portdan cixirsa onu yazmaq lazimdi 10.10.50.0 255.255.255.0 sebekesine get seri 0/0 portundan cix ozunun 10.10.50.0 255.255.255.0 serial 0/0 Next hope yanliz ethernetde yazilir cunki araya kimse sw qoya biler ordan basqa yere yonele biler Fullspecifix route var- odaki ethernet baglantisinda hem next hope hemde cixis portu gosterilir , sebebi ccna movzusu deyil Serial baglanti olanda next hope da ola biler meslehet gorulen cixis portudu cunki serial hardan cixdi hedef porta gedir Ipv4 vr v6 bir yerde isleyen – dualstack adlanir ipv6 defaultr route SWYanirsa normal yasil isig olur system isigi olur Redundance ikinci psu taxilanda rps isigi yanir Stat vezyetin gosterir yeniki yasil yaxsidi System- yasil disa system isleir s wise dusub eyer sari yanirsa ya yanib sonurse demeli systemde xeta var Speed- 1defe yanir snur 10b,ps- 2 defe 100mbpss 3 defe 1gb Show ssh – kimler qosulubsa onu gorsedir ancaq ip verilmis interfaceleri goster Swi nin forward usulu var 2 – store and forwar ve cut throught , store foreward gelen frameleri error checking edir sonra oturur, digeri ise boyuk yerlerde isdifade olunur nexsus sw lerde, gecikme olmasin deye geleni oturur gozletmir Vlanlar – tehlukesizlik, yuk azalir yuklenme , brodcastlar arp bir vlandan obrine gedmedihyine gore, Cost kimroseqmentlesmeye gore . Performance, Rahat idareetme temin edir her vlana mes ayri speed, Default vlan- vlan 1 default vlan adlanir zavod ayaridi, ne silinir ne adi deyise bilinir butun portlar by default vlan 1 de gelir, security baximindan butun portlar vlan 1den cixarilmalidir. Data vlan- o vlanda ancaq kompterler Ap ler printerler serverler end deviceler, hansiki ordan data axir o vlandan Native vlan – sonra Management vlan- idareetme vlani – adi data vlani yaradiriq onu idareetme ucun isdif edirik . name olaraq deyirikki management , hemen vlanin ozunun sebekesi olur sebeke id si olur. Meksed odurki yatarmagin , butun sw uzerinde olan vlanlarin hamisindan idaretme olmamalidir, 3 dene vlan var sende sen vlanin ip-sini yazib ssh veyatelnet ile isleye bilersen, ona gore Access list yaradi orda vlani gosterirsenki ancaq bu vlandan gelenleri ssh ile idareetmeye burax. Istenilen vlandan konsol ile taxib idaretme elemek olar sw ni bunu izaliasiya edirik management vlan yaradaraq . Voice vlan- ip elefoniua ucun . Bir portu iki data vlanina elave elemek olmur, amma bir data bir voice olur CDP yanili olmalidirki poe otursun , bunun sayesinde qosulmus qurgunun neqe poe lazim oldugun oyrenir ve lazimli qeder elektrik otrur, cdp ni sondurmek poe ni sondurmek demekdir Vla yaratmaq config modda - Vlan (x) Name xxxxx Portlarin 3 statusu var, access, dinamik, trunk, access pc,printer,server, ap,end device olan portlar Hansisa portu vlana add elemezden evvel onun modunu deyismek lazimdir Mes- daxil olursan hansisa interfaceye, interface fa 0/2 , switcport mode access emrin yazirsan Portuda vlana add elemek ucun yazirsanki interfaceye girib , switchport access vlan(x) bir nece porta eyni anda daxil olub vlana elave elemek vlandan cixarmaq Cisco routerde dhcp qurmag ardicilligi Ilk once exculiuded elemek lazimdir ki senin gateway ip ni paylayacagi araliqdan cixarsin . mes Ip dhcp exculuded 192.168.1.1 192.168.1.5 yeni bu araligi verme Sonra dhcp pool yaratmaq lazimdir , ip dhcp pool xxxx name yazmasilan Sonra ise onun icinde network gosterirsen 192.168.1.0 255.255.255.0 Sonra ise gateway versin deye default -router 192.168.1.1 yazirsan ve sonra Dns-server yazib dns in ip sin . sonra exit 2)# ip dhcp pool (xx) 3)# network 192.168.1.0 255.255.255.0 1)# ip dhcp excluded-address 192.168.1.1 192.168.1.5 4)# default-router 192.168.1.1 5)# Dns-server 8.8.8.8 Trunk- iki sw birlesen portlar olunur, vlanlari bir birlerine oture bilsinler deye Butun vlanlar default trunk portdan kecir , trunk transportdur- swdeki vlanlari bir port uzerinden dasimaga xidmet edir cannot be removed vlanlar haqqinda melumat burda saxlanilir, bu flash yaddasda olur, bu fayli silsen bele bu vlana access olan portlari sonra yeniden no access elemelisen . hansi port hara assign olub Vlanlarin ozun silmeden vlan.dat silsen – reload sonrasi vlan.dat geri gelir ve vlanlarda geri gelir adlari default kimi gorunur deyisir, hansi portlar assign olunubsa olarda qalir. Vlanda access olmus portlati no access elemeden vlani silende show edende o portlar gorukmur itir Mes 2 ci port yoxdur Sebeb ise odurki , hansisa portu access edende save edende o startupu dusur, ve reload olanda gorurki bu port bu vlana accessdir ona gore ozu yeniden bu vlani yaradir ve parallel olaraq vlan.dat filesin Vlan silende ardicilliq olaraq, birinci o vlana access olan portlar no access olunur , sonra ise no vlan Show interface trunk - trunk interfaceleri gosterir 802.1q trunk protocol, frameye tag edir olcusu 4 bayt olur orda VID yazir yeni vlan interface id Bele isleyir trunk Summarizasion – satik rutlari bir kamanda ile yazmaq subnetin nece biti uygundursa ona gore Native valan- sw usdunde gelen vlan 1 native vlan adlanir , bu native vlan anlayisi hub ucun ortaya cixib, sebekede hub varsa native vlan aktiv qalmalidirki connection ola bilsin, cunki hub basa dusmediyine gore Gelen frameni aca bilmir, ona gore 802.1 ile ne tag olunubsa xebersiz olur, ve ne gelirse oturur butun portlara , netice olaraq hansisa ayri vlandan gelen frame icine baxilmadan hansi vlandan gelibse oturulur nivbeti sw lere veya qurgulara, sw nin trunk portune gelib catmis bu frame aftamatik drop olunur cunki baxirki bu native valan aktiv olan yerden gelib amma mende o aktiv deyil o vlan yoxdur o sw de native vlan aktiv qalmiyib netice drop , hal hazirdsa isdifade olunmur Native val – trunk portfdan kecende usdune nese tag etmeden burax demekdir , 2 native vlanlar bir biri ile routingsiz bir biri ile danisa bilir, tehlukeli etmesinin sebebi budur , sende 1 vlani natic=v olsa gedecehin yerde 15 ci vlan nativ olsa ora gedib cata bilir elave vlan yaradib onu native adlandiririq , ve her iki sw de yaradiriq , ve her sw nin trunk portunda native vlani gosteririk Bele olanda ancaq indi yazdiqlarin actual olur evvel yazilmislar legv olur Switchport trunk allowed vlan add x x yazsan evvelkilerde qalir ve indi yazdiqlarin elave olur - porta baxir trunkdur nedir , trunk olsada hansi vlanlar kecsin Rout on stick Daxil olursan routerin interfacesine ilk no shut edirsen Sonra sub interface yaradirsan , interface g0/1.10 burda 10 cu vlan var deye .10 oldu basqa reqemde ola biler amma qatisdirmamaq ucun vlan id ile eyni reqem qoylur, Sonra hemen sbinterfacede encapsulation dot1q (x) yazriq burda x vlan id ile eyni olmalidir cunki bilmelidir bu interfaceden hansi vlan tag olunacaq yeni kececek Sonra ip address x.x.x.x x.x.x.x Exit, Sw de sebekende olan butun vlanlar olmalidirki senden basqa vlana gedende hemen vlan sendede olmalidirki frame cixanda ustune tag ede bilsin layer 3 sw de portu trunk bele edirler, yeni trunk edirem trunk kimi isle hemde dot.q destekle ve bu kamdadan sonra yazilir switchport mode trunk Ip helper, bir nece sebeken olsa dhcp server hamisina ip versin deye , dhcp serverin gede bilmediyi interfacelere dhcp serverin ipsini helper address kimi yazrisanki dhcp sorgularin(broadcast) ozunden buraxsin Tehlukesizlik ucun isdif olunmayan portlar sondurulur, portlar hamisini default vlanda cixardilir ayri vlan yaradib ora atilir , ISL- cisconun dot.q kimi tag sistemi , yanliz cisconundur, dot,1 her yer destekleyir Switcjport enabled -yeni leyer 2 kimi isleyir, switchport yazilibsa bu layer 2 demekdir, interfaceye girib no switchport yazanda cixir olur layer 3 Administrative mode trunk- yeni elnen admin manul yazibki sw mode trunk dinamik olmayib Operational mode- hal hazirki aktiv isleme modu Admn trunk encopsulatiion – yeni ISL secilmeyibdot.1q secilib isleyir Altdakida hal hazirda neynen isleyirse isl veya dot1.q Native vlani gosterir DTP- dynamic trunking protocol – cisconundur oz sw leri ucun yaradir, layer 2 protocoldur Bu kamanda ile bele gorsense Yeni qarsi teref ne olsa ona uygun ozunu uygunlasdiravaq Dtp isleme prinsipi asaguda yeni dtp aktivdir, demekdir, Dynamic desirable – trunka istekli Switchport mode dynamic – auto Desirable n olanda auto ile ozleri negatiton olub demekdir razilasiblar yeni End device olan port , manul access olunmalidir, dtp sondurulmelidir umumiyetle No negatutate(mesalcun) Security baximindan allowed vlan olunmalidir lazim olmuyanlar trunkdan kecmesin Vlan texnologiyasi layer 2 dir Nat Lan-a baxan interfaceye giririk daxilde olana yeni Ve yaziriq # ip nat inside ( yeni bura daxildi daxil inside gedir) fso Sonra wana baxan yere gedirik # ip nat outside yaziriq Nat static ve dinamik olur , buir public ip varsan bir secimin olur, amma 2 ve artiq public ip ola biler Static olaraq olarki bu la nip sib u public ile cixsin , bunun ucun static nat yazilr natlari gosterir kim hansi ile translate olunur bu kamanda ile static nat yaziriq Iki ip varsa sende Public hansi ile cixsin ve hansi ip coixsin Meselen burda 192.168.1.10 1.1.1.1 public ile cixsin demek istenilir Misalcun Inside local hansi ip gedir, inside global hansi ip ile cixdi nat ile, ‘ outside ise getdiyi yerler Access list Limitlemek icazeler yazmaq,sebekenin tehlukesizliyin cihazin tehlukesizliyi Sebekeni kontrolde saxlamaq bir nov 2 cur olur, standart ve extendet Standart source a gore yoxluyur, gelenin sourcesine gore hereket edir Extendent ise hem sourceye baxir hemde gedeceyi yere destinationa, sourceye ,getdiyi porta, Sdbekeni biraz yukluyur bu extendent , Access lost yazanda ustedki kamanda altdakin ezir bir nov ona gore diqqetli yazmaq lazimdir Eyer 3.10 ucun access listed qeyd aparirsizsa bele duzdur 3.10 ucun icaze yazib bele yazsag sehf olur cunki ilk gorduyune uygun geldiyi ucun denay edir, asagda icaze verilmeyine uje baxmir , asagi sekil ilk once access list yaradilir ve nomre verilir ,standart access liste 100 e qeder nomre vermek olar , sonra permit veya deny olmagin qeyd olunur sonra ise neye elediyini yazirsan kankret ip dirse ip veya butun sebekedirse sebeke id si ve subnet msakasi amma subnet maskasi wildcard mask kimi yazilir burda 192.168.1.0 /24 e deny verilmesi gosterilib Standadrt oldugu ucun source yazilmaga ehtiyac yocdur, cunki bu ipler sourceye goredir ve stmdart access list sourceye gore teyin olnur sonra ise hansisa interfeyse isdirsense ora aid elemelisen interfaceye girib bu kamandani yazirsan , burdaki 1 access liste teyin elediyimiz nomredir, sonra cixis ucun yoxsa giris ucun olmagin yazirsan, bu vezyetde bu ipler cixmasin bu sebeke intercaden cixmasin deye out kimi qeyd olnur, giris olacaqsa eyer in yazilir yeni inbound belede yazmaq olur burda her sey icaze olur bele olanda ancaq udp ye icaze verdik Extended access liste nomre olaraq 100-200 araligi verilir Ip yerine tcp yazsan ancaq tcp ye icaze vermis oluruq ancaq telnete her seyi bloklamaq No access list x deyerek silinir Bir sebekeden ancaq dns e icaze vermek Nst eliyende routerin her bir interfacesine girib hansinin inside hansinin outside oldugun gostermelisen Ip nat inside , ip nat outside Layer 2ve Layer 3sw nin esas verqi , layer 2de vlan routing desteklenmir, layer 3de ise vlan arasi routing desteklenir Layer 3 sw de vlanlar yaradib sonra onlarin bir birin gormeyin isteyirsense (routing) ip routing kamandasin yazmalisan Trunk portdan melumat gedende vlan bilgisi tag I olmur, qebul eden sw de vlanlar oldugu ucun hemen qebul eden sw ozu elave edir vlan melumatin Access olanda ise uzerinde hansi vlan olmagi gelir trunk edende portu bele edirsen real heyatda , hansi usul ile tag etsin bilsin , burda dot.1 ile edir , hem layer 3 hem layer 2 , olmalidir bundan sonra switchport mode trunk edende goturur, numune asagda Vlanlar arasi routing esas 3 cur olur, Route on a stick, layer 2 swde vlanlar yaradilib routerde subinterface yaratmaq ile Vlanlari layer 2 sw de yaradib , ve layer 3 sw varsa vlanlar arasi routing layer 3 de elemek ve ondan firewall dan internete cixmaq Layer 2 sw ve firewall arasinda, yenbi fortigate , routing forti uzdrinde bas verir Interface vlan 10 Ip address x.x.x.x Eyer layer 2 sw varsa ve birbasa fortiye qosuludursa , vlanlar arasi routing fortide edeceksense yeni route on a stick kimi , eyni mentiq ile , sw den fortiye geden portu trunk edirsen, fortide sw den gelen portu ise hemen portda sub interfaceler yaradirsan, vlanlar ucun , interfaceni secib onun altinda vlanlar ucun yeni interfaceler yaradirsan ve vlanlarin ip sini burda teyin edirsen . Ve static route yazmaq lazim olmur daxildeki sebekelr ucun , cunki fortu onu ozone direct baglanmis kimi gorur Roite on a stick prosesini router de elesen, subinterface daxilinde yeni bir port daxilinde yaradilmis vlanlar default gorur bir birini, eyer fortide elesen, orda polivy yazmalisan degfault orda baglio gerli. Routerde ise aciq, isdediyini baglamalisan, fortide ise istediyini acmalisan 802.11n - wireless standarti , 2—3 cu ilde cixib , 802.11g den esas ferqi multi isleye bilmesidir, hem 5g hemde 2,4 g eyni desteklemeyidir Ap ler haqqinda Hotspot – bu bir nov loglama prosesidir , aciq wifilerda (kodsuz) isdifade olunur public yerlerde mes(bakifree)(airport) daxil olanda form doldurmagi teleb edir , vesiqe nomresi mobil nomre, Yeni sen o sebekeden tehlukeli nese elesen bilecekler kim edib tapilir, Umumi olaraq tethering – bildiyimiz hotspot bir cihazdan internet acib isdifade elemek Ad-thoch – iki cihazi bir birine baglamaq . iki konpou kabel ile baglamaq bir birine Wireless desteyi ile ikiside destekliyirse bir biri arasinda elaqe , iki Ap bir birine kabel ile veya wireless ile baglanmasi Insfracture- bildiyimiz konfiqurasia edib Ap ni sebeke altyapisi qurmaq – Iki yere bolnur – bss yeni basic ss yeni bir Ap olur Birde Ess – extendetss yeni apleri bir birine extended modu ile qosulur Repeat modda ikinci ssid yaranmir, extended olanda ise 2 ci ssid yaranir Dinamik routing protocollari Internal Gateway protocol , daxili boyuk lan netwokrlarinda isdifade olunur External gateway protocol- wan larda isdif olunur Administrative distance- bir networke gedmenin birden cox gedmek yolu varsa onlarin hansinin yaxin hansinin uzag oldugun teyin eden deyer. Ospf her cihaz destekliyir, rip de
0
You can add this document to your study collection(s)
Sign in Available only to authorized usersYou can add this document to your saved list
Sign in Available only to authorized users(For complaints, use another form )