I PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
- Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới,
các doanh nghiệp trong nước nói chung và doanh nghiệp ngành công nghiệp nói riêng đang
đứng trước nhiều cơ hội phát triển, song cũng không ít thách thức. Trong đó, ngành thép
được xem là một trong những ngành công nghiệp nền tảng và có tính chất then chốt, bởi đây
là ngành sản xuất ra nguyên vật liệu thiết yếu cho nhiều ngành kinh tế quan trọng như xây
dựng, cơ khí, giao thông vận tải, đóng tàu và hạ tầng kỹ thuật. Sự phát triển của ngành thép
góp phần trực tiếp vào quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, tạo động lực cho
tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo Hiệp hội Thép Việt Nam
(VSA), sản lượng thép tiêu thụ nội địa liên tục tăng trưởng trong những năm gần đây, phản
ánh nhu cầu lớn từ thị trường. Tuy nhiên, ngành thép cũng chịu ảnh hưởng nặng nề từ các
biến động kinh tế vĩ mô như giá nguyên liệu đầu vào (quặng sắt, phế liệu), chi phí năng
lượng, và chính sách thương mại quốc tế.
- Trong bối cảnh đó, một trong những vấn đề cốt lõi và cấp thiết được đặt ra là: các doanh
nghiệp ngành thép cần duy trì và củng cố năng lực tài chính, trong đó, khả năng thanh toán
là một trong những chỉ số quan trọng hàng đầu, phản ánh sức khỏe tài chính ngắn hạn, mức
độ linh hoạt trong chi trả nghĩa vụ tài chính, khả năng tồn tại và phát triển bền vững của
doanh nghiệp. Khả năng thanh toán không chỉ là thước đo cho thấy một doanh nghiệp có thể
đáp ứng các nghĩa vụ ngắn hạn đến đâu, mà còn phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản, cơ cấu
tài chính, chất lượng quản trị và chiến lược kinh doanh. Đối với nhà đầu tư và các bên liên
quan như ngân hàng, nhà cung cấp,… khả năng thanh toán đóng vai trò như một chỉ báo
cảnh báo rủi ro quan trọng, giúp họ đưa ra các quyết định đầu tư, tài trợ vốn hoặc hợp tác
kinh doanh phù hợp.
- Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc nghiên cứu một cách hệ thống, định lượng và chuyên sâu
về các yếu tố tác động đến khả năng thanh toán của các doanh nghiệp ngành thép niêm yết
tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Phần lớn các nghiên cứu hiện nay chủ yếu tập trung vào khả
năng sinh lời, giá cổ phiếu hoặc hiệu quả sử dụng tài sản, mà chưa đi sâu phân tích mối liên
hệ giữa khả năng thanh toán với các yếu tố như: tỷ suất sinh lời, cơ cấu tài sản, cơ cấu vốn,
tăng trưởng doanh thu, quy mô doanh nghiệp,... trong một mô hình định lượng tổng thể.
- Mặt khác, thị trường chứng khoán Việt Nam hiện có nhiều doanh nghiệp thép lớn niêm yết
như: Hòa Phát (HPG), Hoa Sen (HSG), Nam Kim (NKG) – là những công ty có quy mô tài
sản lớn, tốc độ tăng trưởng mạnh và ảnh hưởng lớn đến chỉ số ngành. Do đó, việc nghiên
cứu cụ thể đối với nhóm doanh nghiệp này không chỉ mang ý nghĩa học thuật, mà còn có giá
trị thực tiễn cao trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược tài chính, đồng
thời cung cấp thông tin hữu ích cho nhà đầu tư, cơ quan quản lý và các tổ chức liên quan.
Từ những lý do nêu trên, tác giả quyết định chọn đề tài: “Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng
thanh toán của các doanh nghiệp ngành thép niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam” làm
đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ. Về mặt học thuật: Nghiên cứu sẽ hệ thống hóa các
yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của doanh nghiệp thép, đồng thời kiểm định mức
độ tác động thông qua mô hình kinh tế lượng. Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu sẽ giúp
các nhà quản trị doanh nghiệp ngành thép hoạch định chiến lược tài chính tối ưu, đồng thời
cung cấp cơ sở cho các nhà hoạch định chính sách trong việc hỗ trợ ngành thép trước các cú
sốc kinh tế.
2. Mục tiêu nghiên cứu chung và cụ thể gắn với câu hỏi của luận văn
- Mục tiêu tổng quát: Xác định và đo lường mức độ ảnh hưởng của các yếu tố nội bộ và vĩ mô
đến khả năng thanh toán của các doanh nghiệp thép niêm yết tại Việt Nam, từ đó đề xuất giải
pháp nâng cao hiệu quả quản trị tài chính.
- Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về khả năng thanh toán và các yếu
tố ảnh hưởng đến khả năng thanh toán trong doanh nghiệp, đặc biệt trong ngành sản xuất
công nghiệp nặng như ngành thép; so sánh sự khác biệt về khả năng thanh toán giữa các
doanh nghiệp thép có quy mô và cơ cấu vốn khác nhau; lựa chọn các biến số phù hợp và xây
dựng mô hình nghiên cứu định lượng, kiểm định các yếu tố tác động đến khả năng thanh
toán.
3. Câu hỏi nghiên cứu
a. Khả năng thanh toán của các doanh nghiệp ngành thép hiện nay đang ở mức nào?
- Khả năng thanh toán ngắn hạn (Current ratio) và khả năng thanh toán nhanh (Quick ratio)
của các doanh nghiệp ngành thép trong giai đoạn nghiên cứu có xu hướng tăng hay giảm?
- Mức độ biến động khả năng thanh toán giữa các doanh nghiệp trong ngành như thế nào? Có
sự khác biệt đáng kể giữa các công ty lớn và nhỏ?
b. Những yếu tố tài chính nào có ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của doanh nghiệp
ngành thép?
- Các biến tài chính như: Đòn bẩy tài chính (Debt to equity ratio), Hiệu quả hoạt động (ROA,
ROE), Quy mô doanh nghiệp (log của tổng tài sản), Vòng quay hàng tồn kho (Inventory
turnover), Vòng quay tiền mặt (Cash Conversion Cycle), Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh
(Operating cash flow) có ảnh hưởng như thế nào đến khả năng thanh toán?
- Các yếu tố đó ảnh hưởng theo chiều hướng tích cực hay tiêu cực, và có mối liên hệ tuyến
tính hay phi tuyến?
- Có sự khác biệt về mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố giữa các năm khác nhau, hoặc giữa
các công ty có quy mô/tình hình tài chính khác nhau không?
c. Hàm ý từ kết quả nghiên cứu là gì đối với doanh nghiệp, nhà đầu tư và nhà quản lý?
- Từ các yếu tố có ảnh hưởng mạnh đến khả năng thanh toán, doanh nghiệp nên điều chỉnh
những chính sách tài chính nào để đảm bảo thanh khoản hiệu quả?
- Nhà đầu tư có thể sử dụng các chỉ số nào trong nghiên cứu để đánh giá rủi ro thanh khoản
trước khi quyết định đầu tư vào doanh nghiệp ngành thép?
- Cơ quan quản lý nhà nước cần có những lưu ý gì từ kết quả nghiên cứu trong quá trình giám
sát tài chính và điều tiết ngành thép trong tương lai?
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng: Các yếu tố tài chính ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của các doanh nghiệp
ngành thép niêm yết sàn chứng khoán Việt Nam.
- Phạm vi: Các doanh nghiệp ngành thép niêm yết trên HOSE, HNX
5. Phương pháp nghiên cứu
- Phân tích định lượng: Ước lượng theo dữ liệu bảng theo phương pháp ước lươ ̣ng OLS, FEM,
REM, sử du ̣ng mô hiǹ h cố đinh
̣ và mô hiǹ h tác đô ̣ng ngẫu nhiên. Đồ ng thời dùng các kiể m
đinh
̣ F-test, Hausman, để kiểm tra các sai phạm và lựa chọn mô hình.
- Mô hình nghiên cứu: Liquidityit = β0 + β1X1it + β2X2it +⋯+ βkXkit + εit
- Trong đó:
+ Liquidityit: Khả năng thanh toán của doanh nghiệp i tại thời điểm t
+ X1…Xk: Các biến độc lập (các yếu tố tài chính được đưa vào mô hình)
6. Ý nghĩa của đề tài
A. Ý nghĩa nghiên cứu
-
Về mặt học thuật
+ Nghiên cứu góp phần bổ sung và làm sâu sắc thêm khung lý thuyết liên quan đến khả
năng thanh toán của doanh nghiệp, một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính doanh
nghiệp nhưng còn hạn chế về số lượng nghiên cứu chuyên sâu trong bối cảnh Việt Nam,
đặc biệt ở các ngành sản xuất công nghiệp nặng như ngành thép.
+ Trong khi nhiều nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra mối liên hệ giữa thanh khoản, đòn bẩy tài
chính, dòng tiền và hiệu quả hoạt động, thì nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực
nghiệm trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam, có sự khác biệt về cấu trúc tài chính,
hành vi quản trị và môi trường kinh tế so với quốc tế.
+ Đồng thời, việc áp dụng mô hình kinh tế lượng trên dữ liệu bảng (panel data) giúp kiểm
soát tốt hơn các yếu tố không quan sát được, tạo ra giá trị học thuật cao hơn so với các
mô hình hồi quy truyền thống, từ đó mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo cho các ngành
nghề và lĩnh vực khác.
- Về mặt phương pháp luận
+ Việc lựa chọn phương pháp định lượng kết hợp với thống kê mô tả và phân tích mô hình
FEM/REM giúp thể hiện tính khoa học và độ tin cậy cao trong kết quả nghiên cứu. Đây
cũng là nền tảng phương pháp lý tưởng cho các nhà nghiên cứu trẻ, học viên cao học tham
khảo khi triển khai các đề tài về phân tích tài chính doanh nghiệp.
+ Ngoài ra, quá trình xử lý dữ liệu, lựa chọn biến, kiểm định giả thuyết và đánh giá mô hình
là bài học quan trọng trong việc vận dụng lý thuyết tài chính vào thực tiễn phân tích
dữ liệu tài chính ở các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.
7. Bố cục luận văn
- Chương 1: Giới thiệu đề tài. Trong chương này, luận văn trình bày lý do chọn đề tài dựa
trên thực tiễn phát triển của ngành thép và tầm quan trọng của khả năng thanh toán đối với
các doanh nghiệp niêm yết. Tiếp đó, nêu rõ mục tiêu nghiên cứu gồm mục tiêu tổng quát và
mục tiêu cụ thể, từ đó hình thành hệ thống câu hỏi nghiên cứu phục vụ định hướng toàn bộ
nội dung.
- Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu trước. Nội dung chương này trước
tiên tổng hợp và phân tích các lý thuyết nền tảng liên quan đến khả năng thanh toán doanh
nghiệp, như lý thuyết về cấu trúc vốn, lý thuyết thương mại tài chính, lý thuyết quản trị vốn
lưu động. Sau đó, tổng quan các nghiên cứu trước đây liên quan đến đề tài, đồng thời trình
bày bảng tổng hợp các công trình nghiên cứu, biến sử dụng và kết quả chính.
- Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương này tập trung trình bày chi tiết phương pháp
nghiên cứu định lượng được sử dụng, bao gồm quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo
tài chính đã kiểm toán của các doanh nghiệp ngành thép niêm yết trên HOSE và HNX. Dữ
liệu sẽ được xử lý bằng phần mềm Stata, áp dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng (Panel Data)
- Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Trong chương này, luận văn trước tiên mô
tả thống kê mô tả các biến số nghiên cứu để nắm được đặc điểm dữ liệu. Tiếp đó, kiểm định
sơ bộ dữ liệu và lựa chọn mô hình phù hợp. Các kết quả hồi quy chính thức sẽ được trình
bày, bao gồm hệ số tác động của từng biến, mức độ ý nghĩa thống kê, dấu của các biến so
với kỳ vọng ban đầu.
- Chương 5: Kết luận và kiến nghị. Chương cuối cùng của luận văn tổng kết lại toàn bộ quá
trình nghiên cứu, khẳng định những yếu tố nào có ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của
các doanh nghiệp ngành thép, cũng như mức độ và chiều hướng tác động.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Minh Kiều (2021). Phân tích tài chính doanh nghiệp. NXB Tài chính.
2. Nguyễn Văn Công & Trần Thị Thanh Hương (2019). Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến
khả năng thanh toán của các doanh nghiệp ngành xây dựng. Tạp chí Kinh tế & Phát triển,
(265), 80–89.
3. Trần Ngọc Thơ (2020). Quản trị tài chính doanh nghiệp hiện đại. NXB Thống kê.
4. Nguyễn Thị Thu Hà (2021). Ảnh hưởng của cấu trúc tài chính đến khả năng thanh toán của
các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE. Tạp chí Kế toán và Kiểm toán, (6), 45–50.
5. Nguyễn Hữu Tài & Nguyễn Văn Trọng (2018). Tác động của đòn bẩy tài chính đến khả
năng thanh toán: Bằng chứng thực nghiệm từ Việt Nam. Tạp chí Kinh tế và Dự báo, (23),
65–72.
6. Hồ Thị Thúy Hằng (2022). Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của các doanh
nghiệp ngành thực phẩm. Tạp chí Tài chính doanh nghiệp, (2), 34–41.
7. Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (2023). Dữ liệu tài chính doanh nghiệp niêm yết
2017–2023. Truy cập từ: https://www.hsx.vn/
8. SSI Research (2023). Báo cáo ngành thép Việt Nam 2023. Công ty Cổ phần Chứng khoán
SSI.
9. Lê Văn Tài (2021). Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của doanh nghiệp
vừa và nhỏ ở Việt Nam. Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học Kinh tế TP.HCM.