Тошкент Тиббиёт Академияси кутубхонаси тарихи ва фонд ресурслари таҳлили
Кутубхона тарихи
Тошкент давлат тиббиёт институти кутубхонаси бой тарихга эга. У дастлаб Туркистон давлат
университети кутубхонаси шаклида 1920 йилда барпо этилди. Кутубхона фонди асосини 1919-1920
йилларда университет тиббиёт факультети талабалари томонидан йиғилган дарсликлар ҳамда ўқув
қўлланмалар ташкил этарди. Атоқли Москвалик хирург И.И.Постниковнинг рус ва чет тилларида чоп
этилган бебаҳо журналлар, диссертациялар, уч мингга яқин томга эга хирургияга оид монографиялар
тўплами кутубхона фондини бойитди. Шу қаторда бошқа москвалик олимларнинг шахсий
кутубхоналари сотиб олиниб кутубхона фондига қўшилган. Румянцова кутубхонаси ҳамда табиатни
синаш жамияти томонидан совға сифатида берилган китоблар кутубхона фондига салмоқли ҳисса бўлди.
Китоблар илгари черков бўлган бинога йиғилиб шифокорлар ва талабалар назоратида бўлиб
“
Профессор И.Г. Рождественскийнинг талабалар кутубхонаси” деб номланган.
1925 йилда профессор Н.А. Крюков чет элда хизмат вазифаси пайтида сотиб олинган чет тилидаги
адабиётлар Фундаментал тиббиёт кутубхона барпо этилишига асос солди. Кутубхона рахбарлиги
профессор Ф.И. Валькерга топширилди.
1927 йилда кутубхона 8 кишилик штат ва китоб жамғариш учун 5000 сўм бюджет олди. Шу йилнинг
ўзида юқори малакали ишчи Н.А.Буров ишга келиб, каталоглар яратилишига асос солди.
1935 йилда Ўрта Осиё давлат уневерситети тиббиёт факультети
Мустақил олий таьлим даргоҳига айланиши муносабати билан кутубхона Университет фундаментал
кутубхонасидан буткул ажралиб чиқди.
1933 йилда ахборот- библиографик бўлимнинг яратилиши ёш илмий ходимларга ўз илмий ишлари
учун рус ва чет тилларда адабиётлар саралашга кўмак берди. Штатдаги 8 хизматчининг барчаси бир
неча чет тилларга эга эдилар.
Улуғ Ватан уруши йилларида кутубхона тиббиёт хизматчилари ва эвакуация госпиталида бўлган ярадор
жангчилар ҳамда командирларга хизмат қилган.
Салмоқли китоб фондига эга бўлган кутубхона урушдан кейинги йилларда урушдан талофат кўрган
Киев, Харьков, Қрим тиббиёт институтлари кутубхоналарига дублет фондидан 10000 дан зиёд китоб
ўтказган. 16000 дан ошиқ тиббий адабиётлар қайта тикланган ва Тожикистон, Қирғизистон тиббиёт
институтларига берилди. Шунингдек фонднинг бир қисми ёрдам сифатида Самарқанд, Семипалатинск,
Андижон, Ўрта Осиё педиатрия тиббиёт институтларига тақдим этилди.
Қарийб 100 йиллик тарихи (2020 йилда 100 йиллиги) давомида кутубхона Ўзбекистон Республикасидаги
700000 дан зиёд китоб экземплярига эга энг йирик кутубхоналардан бири даражасига етди. Фонд тиббиёт
ва унга ҳамрох соҳаларга оид ниҳоятда кекса адабиётлар, қўлёзмаларга эга Ўзбекистондаги бой
фондлардан биридир. Мазмунан универсал бўлган кутубхона фонди ўз тарихий фаолияти давомида
Ватанимизда ва чет давлатларда чоп этилган турли тиллардаги тиббиёт, биология, тиббий кимё,
ижтимоий фанлар ҳамда бой бадиий адабиётлар фондига, санъат ва маданият га оид адабиётларга эга.
Замон талаби билан китобхонларга хизмат кўрсатишнинг янги замонавий усуллари иш жараёнига кириб
келмоқда. Булар – моддий –техника базасини яратиш, компьютерлар ҳамда оргтехникага эга бўлиш,
доимо ўсиб борувчи электрон китоблар базасини яратиш, автоматлашган изланиш борасида 10000 дан
зиёд библиографик ёзувга эга “АРМАТ” дастури асосида электрон каталогни юргизиш кабилар.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг “ Ўзбекистон аҳолисини ахборот-кутубхона хизмати билан
таъминлаш” ҳамда ТТА ректорининг 155 сонли буйруғига асосан 2006 йилдан эътиборан Тошкент
Тиббиёт Академияси кутубхонаси Ахборот Ресурс Маркази (АРМ) деб аталди.
Ҳозирги кунга келиб АРМ 8000 дан зиёд китобхонга хизмат этади. Китобхонлар учун абонементлар
тармоғи ва ўқув заллари соат 22га қадар хизматда. АРМ фонди 681.594 экземпляр китобдан иборат
бўлиб, улардан 168004 экземпляри ўқув фонди, 33.511 экземпляр давлат ва рус тилидаги ўқув қўлланма,
20000 экземпляр инглиз тилидаги ўқув қўлланмаларидир. Ўқув адабиётнинг асосий қисмини ташкил
этган китоблардан 15.907 таси электрон холатга келтирилган. Ўқув заллари жами: 400 ўриндан иборат.
Виртуал кутубхона фонддаги барча адабиётларнинг электрон ресурсларидан фойдаланиш имконини
беради. 10 та компьютер интернетга уланган.
АРМ ўз фаолияти дастурини ректор тасдиқлаган Низомга асослаган. АРМ 6 бўлимдан иборат:
фондларни жамлаш бўлими ва унинг секторлари, илмий ишлов бериш бўлим ва унинг секторлари, ўқув
адабиётлар билан хизмат кўрсатиш бўлими ва унинг секторлари, илмий адабиётлари билан хизмат
кўрсатиш бўлими ва унинг секторлари, рақамлаш бўлими, компьютерлаш ва электрон каталогизация
бўлими, библиографик-маълумот ва оммавий ишлар бўлими, административ бошқарув бўлими. Ҳар бир
бўлим тасдиқланган Низомга эга.
АРМ ўз иш кўрсатгичлари бўйича 2 тоифага оид иш хақи олади. Штат 51 хизматчидан иборат.
АРМ жамоаси хизмат кўрсатишнинг янги усуллари устида изланиб оммавий ишларнинг янги
формаларини вужудга келтирди. Булар асосан талабалар турар жойлари қошидаги ўқув залларида
ўтказилади. Баъзи китоблар ва кафедралар презентациялари, докладлар, ўқув ва илмий видео
материаллар ва слайдлар иштирокидаги тематик ўқув семинарлар шулар жумласидандир.
Ҳозирги АРМ
АРМ структураси ва штат рўйҳати Олий таълим Вазирлигининг
2 тоифали кутубхоналарга берилган Буйруғига ҳамда кутубхонанинг иш кўрсатгичларига асосланиб
тайёрланган:
– Умумий фонд сони 161654та.
-Йиллик китоб бериш хизмати- 800000 дан ортиқ.
-Китобхонлар сони 4311 та.
-Ходимлар сони 28 та.
16587 ўқув дарслигидан электрон ресурслар базаси яратилган
5 мингдан ортиқ библиографик ёзувдан иборат бўлган “АРМАТ” дастурига асосланган электрон каталог
бўйича изланиш виртуал кутубхона ва хизмат кўрсатиш пунктларида амалга ошириш мумкин.
Ахборот – ресурс марказининг асосий йўналишлари:

Барча тоифадаги китобхонларга таълим, илмий ва амалий фаолиятига мувофиқ хизмат кўрсатиш;

Ўқув ва илмий жараёнларни қўллаб-қувватлаш, ахборот манбалари тавсияси учун АРМ фондини
шакллантириш, электрон оммавий ахборот воситаларида хужжатлар фондини шакллантириш;

Фондни шакллантириш, бадиий маънавий-маърифий адабиётлар билан тўлдириш, шу жумладан бадиий
адабиётларнинг электрон кўринишга ўтказиш;

АРМ фондини электрон форматига рақамлаштириш ва узатиш;

АРМАТ дастурига мувофиқ ЭК шаклланиши;

Барча тоифадаги китобхонлар иштрокида маданий-маърифий тадбирларни ўтказиш, китобхонликни
ошириш;

Талабалар билан ўқув машғулотлар усулларини такомиллаштириш, ёшларни бадиий адабиётлар
ўқишларига жалб қилиш, ТМА олимларининг хаёти ва фаолиятини тарғиб этиш, Республика ва
Академия хаётидаги энг мухим сиёсий ғоялар, маданий маърифий ахборотларни ёритиб бериш;

АРМАТ дастури бўйича Олий таълим Вазирлигининг ягона электрон каталогини ва электрон
маълумотлар базасини яратишда қатнашиш;

Medline, EBSCOhost, Thomson Reuters (Veb of Science Core Collection), Oksford университет матбуоти ва
бошқалар. Электрон маълумотлар базаларидан фойдаланувчилар учун мос ёзувлар ва библиографик
ахборот хизматларини кўрсатиш;

АРМ ходимларини малакасини ошириш, турли даражадаги кутубхоначилик бўйича Республика ва
хорижда ўтказиладиган илмий-амалий анжуманларда иштирок этиш, инглиз тили асосларини ўрганиш,
тиббиёт терминологияси ва бошқаларни яхши ўзлаштириш.
Ахборот-русурс маркази жамоаси:
Худдиева Гулчехра
Арипова Дилдора
Рахимова Клара
Назарова Мохидилбону
Шукурова Иноят
Илмий – услубий ва ахборот-маълумот бўлим мудири
Ахборот-кутубхона ресурсларини бутлаш, каталоглаштириш ва
тизимлаштириш бўлим мудири
Ахборот-кутубхона ресурслари билан хизмат кўрсатиш бўлим
мудири
Электрон ахборот ресурслари бўлим мудири
Хорижий ахборот-кутубхона ресурслари билан ишлаш бўлим
мудири
Мухамеджанова Тохира
Бош кутубхоначи
Назарова Шахноза
Ахборот-кутубхона технологиялари бўйича етакчи мутахассис
Абдурахимова Васила
Ахборот-кутубхона технологиялари бўйича етакчи мутахассис
Тошполатова Мухаббат
Кутубхоначи ( 1-тоифа)
Мирзаева Мухлиса
Кутубхоначи ( 1-тоифа)
Эргашева Манзура
Библиограф (1- тоифа)
Пулатова Раъно
Кутубхоначи ( 1-тоифа)
Носирова Лайло
Кутубхоначи ( 1-тоифа)
Аскарова Шохиста
Библиограф (1- тоифа)
Назарова Гулноз
Библиограф (1- тоифа)
Саидова Гулчехра
Кутубхоначи (1- тоифа)
Собирова Умида
Кутубхоначи (1 –тоифа)
Тошбоева Феруза
Кутубхоначи ( 1 –тоифа)
Абдукаримова Гулчехра
Кутубхоначи ( 1-тоифа)
Орлик Елена
Ахборот-кутубхона технологиялари бўйича етакчи мутахассис
Излаш, буюртма ва хужжатлар билан ишлаш

АРМ хужжатларидан фойдаланиш хизмат кўрсатиш тизими орқали амалга оширилади. Булар: 3 абонент
ва 8 ўқув залларидир.

Интернетдан виртуал кутубхона хизмати чегарасида фойдаланилади.

Адабиётлар излаш ва унинг буюртмаси одатий каталоглар ҳамда “АРМАТ” дастурига асосланган
электрон каталог асосида олиб борилади. Электрон каталогдан фойдаланиш ҳуқуқига барча эга.

АРМ дан фойдаланувчилар қуйидаги хизмат имкониятларига эга:

Алфавит каталогдан излаш

Систематик каталогдан излаш

Тиббий кўргазмали рубрикалардан излаш.(MeSH)

Электрон каталогдан излаш

Хужжатнинг мавжуд электрон нусхасига буюртма бериш

Электрон нусхаси бўлмаган хужжатга буюртма бериш

Биринчи ўриндаги муҳим хизматлар 214 82 90 телефон орқали ҳам бажарилади. Фойдаланувчи мавзуга
керакли хужжатларга олдиндан буюртма бериб уларни олиш вақтини белгилайди.
АРМ структураси
АРМ структураси ва штат рўйҳати Олий таълим Вазирлигининг
2 тоифали кутубхоналарга берилган Буйруғига ҳамда кутубхонанинг иш кўрсатгичларига асосланиб
тайёрланган:
-Йиллик китоб бериш хизмати- 800000 дан ортиқ.
-Китобхонлар сони 4311 та.
-Штат бўйича хизматчилар сони 28 та.
Умумий фонд сони 161654та.
Электрон ресурслар базаси яратилган 16587 ўқув дарсликлари
5 мингдан ортиқ библиографик ёзувларни “ АРМАТ “ дастури асосида электрон катологга киритилди.
Тошкент тиббиёт академияси “Суд тиббиёти” кафедраси
Sud tibbiyoti va tibbiyot xuquqi
kafedrasi tarixi
Kafedraning tarixi 1920 yilda Turkiston Davlat universiteti tarkibida tibbiyot fakultetining tashkil
etilishi bilan bog‘liq. Dastlabki yillarda kafedra kurs tarzida umumiy patologiya kafedrasi (mudir
– professor V.V.Vasilevskiy), gistologiya kafedrasi (mudir – professor Ye.M.Shlyaxtin) tarkibida
bo‘lgan. Kafedra bir xonada joylashgan bo‘lib, sud tibbiyoti bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotlari sud
tibbiyoti sohisada mutaxassis bo‘lmagan yuqorida qayd etilgan kafedralar xodimlari tomonidan
o‘tkazilgan.
Ilin Aleksandr Stepanovich (1854-1932) – tibbiyot fanlari doktori, professor. 1922-1928 yillarda
kafedraga rahbarlik qilgan.
1882 yilda Peterburg harbiy akademiyasining tibbiyot fakultetini tugatgan. Rus-yapon urushi
qatnashchisi. A.S.Ilin kafedra faoliyatini yo‘lga qo‘yishda katta xizmat qilgan. U kafedra
muzeyiga asos solgan, universitet tibbiyot fakulteti fundamental kutubxonasining asoschilaridan
biridir. Professor A.S.Ilin rahbarligida 2 doktorlik va 5 nomzodlik dissertatsiyalari himoya
qilingan.
.
Markovin Ivan Vasilevich (1878-1946) – tibbiyot fanlari doktori, professor, xizmat ko‘rsatgan
fan arbobi. 1928-1946 yillarda kafedra mudiri bo‘lgan.
1946-1953 yillarda kafedraga professor I.V.Markovinning shogirdi dotsent N.F.Kolosova
rahbarlik qilgan. N.F.Kolosovaning ilmiy faoliyati asosan tug‘ma nuqsonlarning sud-tibbiy
ahamiyatini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ushbu davrda kafedrada sud-tibbiy ekspertiza
bo‘yicha L.M.Nekrasova, L.G.Kirillova, M.Tuvman, Ye.T.Shishkova, S.D.Blyaxman,
S.M.Rubinov, L.M.Belenkaya, Sarichev, Ye.S.Prigojin kabi mutaxassislar tayyorlangan.
Shahobiddinov Sirojiddin Shahobiddinovich (1920-1978) – tibbiyot fanlari doktori. 1953-1963
yillarda kafedraga rahbarlik qilgan.
1953-1963 yillar davrida sud tibbiyoti kafedrasiga dotsent S.Sh.Shahobiddinov rahbarlik qilgan.
Bu davrda ilmiy tadqiqotlar asosan tarkibida alkaloid saqlovchi o‘simliklarning toksikologiyasi
mavzusiga
bag‘ishlangan.
S.Sh.Shahobiddinov
kafedraning
moddiy
texnik
bazasini
mustahkamlash va uning sud-tibbiy ekspertiza muassasalari bilan aloqasini yaxshilashga katta
e’tibor bergan.
Eydlin Lazar Markovich (1898-1978) – tibbiyot fanlari doktori, professor. Kafedraga 1963-1966
yillarda rahbarlik qilgan.
1924 yilda Tomsk universitetining tibbiyot fakultetini tugatgan. 1937 yilda ilmiy ishlar majmui
uchun tibbiyot fanlari doktori ilmiy darajasi be
rilgan. Sud tibbiyotining dolzarb masalalariga bag‘ishlangan 80 dan ortiq ilmiy ishlar muallifi.
Xususan, 1965 yilda uning “O‘q otar jarohatlar” monografiyasining 3-nashri chiqarilgan.
Professor L.M.Eydlin rahbarligida 1 doktorlik va 4 nomzodlik dissertatsiyalari himoya qilingan.
1963-1966 yillarda kafedraga professor L.M.Eydlin rahbarlik qilgan. Ushbu davrda kafedra
assistentlari bo‘lib I.G.Shafeev, B.V.Matveev, T.Q.Qushokov, A.R.Rahimov, S.S.Nodel,
O.P.Kan ishlaganlar. Professor L.M.Eydlinning ilmiy izlanishlari asosan o‘q otar jarohatlar
va ashyoviy dalillarning sud-tibbiy ekspertizasi masalalariga bag‘ishlangan. Keyinchalik
professor
L.M.Eydlin
rahbarligida
V.A.Akbarov,
L.I.Kazantsev
nomzodlik
dissertatsiyalarini himoya qilganlar.
Rahimov Anvar Rahimovich (1923 – 1990) – tibbiyot fanlari nomzodi, dotsent. 1966-1971
yillarda kafedraga rahbarlik qilgan.
To‘laganov Pozil Jo‘raevich (1924-1998) – tibbiyot fanlari doktori, professor. 1971-1976
yillarda kafedraga rahbarlik qilgan.
Jalolov Jalil Jalolovich (1932-2012) – tibbiyot fanlari doktori, professor. 1976-2003 yillarda
kafedraga rahbarlik qilgan.
G‘iyosov Zayniddin Asomiddinovich (1950 y.t.) – tibbiyot fanlari doktori, professor. Kafedraga
2003-2012 yillarda rahbarlik qilgan.
Baxriev Ibrohim Isomadinovich (1965 y.t.) – tibbiyot fanlari nomzodi, dotsent. 2012 yildan
kafedra mudiri.
1988 yilda Samarqand Davlat tibbiyot institutini tamomlagan. 1988-1991 yillarda – institutning
klinik pediatriya kafedrasi assistenti. 1992-1995 yillarda – Ikkinchi Toshkent Davlat tibbiyot
instituti sud tibbiyoti kafedrasi aspiranti. 1995-2012 yillarda ushbu kafedra assistenti, dotsenti
lavozimlarida ishlagan.
I.I.Bahriev 5 o‘quv qo‘llanma va uslubiy tavsiyalar, 50 ortiq ilmiy maqola va tezislar
muallifidir. Uning rahbarligida 8 magistrlik dissertatsiyalari himoya qilingan.
Kafedrada ilmiy ishlar asosan ashyoviy dalillarni tekshirish, nozo‘raki o‘lim, o‘z-o‘zini o‘ldirish,
tibbiy faoliyatning huquqiy masalalari mavzularida olib borilmoqda.