O’zbekiston Respublikasi oliy ta’lim va innovatsiyalar vazirligi Muhammad al- Xorazmiy nomidagi “Toshkent axborot texnologiyalari universitet”i Kompyuter injineringi fakulteti Kompyuter tarmoqlari fani Bajardi: Qosimov San’at O’tkirovich Tekshirdi: Toshpo’latov Jahongir Toshkent-2025 3-Amaliy ish Cisco routerlarining buyruq interfeysi bilan ishlash va dastlabki konfiguratsiyani sozlash. Cisco packet tracerda VLANni loyihalash va qurish Ishdan maqsad. Cisco routerlarining buyruq interfeysi bilan ishlash va dastlabki konfiguratsiyani sozlash. Cisco packet tracerda VLANni loyihalash qurish va ko‘nikmasini shakllantirish. Ixtisoslashtirilgan Cisco OT ni dastlabki sozlash usullari va vositalarini o‘rganish va tadbiq qilish. Cisco - bu Cisco Systems tarmog‘i uskunasining ishlashini ta’minlaydigan maxsus OT. Ushbu OT bilan o‘zaro ishlash veb-brauzer yoki buyruq qatori interfeysi (CLI interfeysi) orqali bajarish mumkin. Ushbu OT Telnet yoki SSH protokollari orqali buyruq qatori interfeysiga masofadan kirishni qo‘llab- quvvatlaydi. Cisco da bir nechta rejimlar mavjud. Foydalanuvchi rejimi OT ga dastlabki kirish uchun standart rejimdir. Uzoq vaqt davomida administrator rejimida hech qanday kirish bo‘lmasa, OT avtomatik ravishda ushbu rejimga o‘tadi. Foydalanuvchi rejimida faqat apparat konfiguratsiyasiga ta’sir qilmaydigan oddiy buyruqlar mavjud (6.1-rasm). Global konfiguratsiya rejimi ierarxik tarzda tashkil etilgan - u uskunani to‘g‘ridanto‘g‘ri konfiguratsiya qilish buyruqlarini va uning quyi tizimlari uchun konfiguratsiya rejimlariga o‘tish buyruqlarini (masalan, interfeyslar, marshrutlash protokollari, xavfsizlik mexanizmlarini) o‘z ichiga oladi. Har qanday konfiguratsiya rejimidan yuqori rejimga chiqing daraja chiqish buyrug‘i yoki Ctrl-Z tugmalar birikmasi bilan amalga oshiriladi. Bundan tashqari, har qanday konfiguratsiya rejimlarida chiqarilgan tugatish buyrug‘i darhol konfiguratsiya jarayonini tugatadi va foydalanuvchini administrator rejimiga qaytaradi. Har qanday konfiguratsiyani o‘zgartirish buyrug‘i tizimga kirgandan so‘ng darhol kuchga kiradi. Barcha buyruqlar va parametrlarni qisqartirish mumkin (masalan, “enable” – “en”, “configure terminal” – “conf t”, “show running-config” – “sh run”). 6.1-rasm. Router buyruqlari. Konfiguratsiya buyruqlari Cisco Packet tracer dasturida tarmoq qurilmasi ishga tushganda o‘qiladi. Faqat o‘qish uchun mo‘ljallangan o‘zgaruvchilar xotirasi ishchi va 12- konfiguratsiya (ishchi konfiguratsiya) deb nomlangan matnli fayl sifatida saqlanadi. Ushbu konfiguratsiya saqlangan yuklash konfiguratsiyasi deb ataladi. Uskuna ishlayotgan vaqtda administrator qo‘shimcha konfiguratsiya buyruqlarini kiritishi mumkin, natijada ishchi konfiguratsiya asl nusxadan farq qiladi. Tarmoq sozlamalarining dastlabki konfiguratsiyasini bajaring. Cisco dasturiy ta’minoti Cisco 2811 Router quyidagi jadvalda ko‘rsatilgan ma’lumotlardan foydalanadigan tarmoq administratori ish stantsiyasidan iborat (6.1-jadval). 6.1-jadval. Router sozlamalari Parametr Fa0/0 interfeysining IP manzili Ma’nosi 10.194.7.1/24 Fa0/1 interfeysining IP manzili Standart shlyuz Router nomi Domen Kirish parolini yoqish Mahalliy foydalanuvchi/parol 192.168.100.26/30 192.168.100.25 UZB net.bank xkld7Hn434!2&^ noc/nTefa#51 VLAN-ga kirish VLAN – inglizcha Virtual Local Area Network so‘zlarining qisqartmasi bo‘lib, bu virtual lokal tarmoq deganidir. VLAN router va kommutatorlarda bitta fizik tarmoq interfeysida (Ethernet, Wi-Fi) bir nechta virtual lokal tarmoqlarni yaratishga imkon beruvchi funktsiya hisoblanadi. VLANlar fizik topologiyadan mustaqil ravishda mantiqiy tarmoq topologiyasini yaratish uchun ishlatiladi (6.2- rasm). 6.2-rasm. Switch bilan VLAN tarmog‘ining ulanishi. Virtual LAN (VLAN) - bu kalitlar tomonidan yaratilgan mantiqiy tarmoq. VLAN-da VLAN-ga tayinlangan va VLAN ID deb nomlangan noyob identifikatorga ega bo‘lgan switch portlari mavjud. Ko‘pgina hollarda, bitta jismoniy kalitda bir nechta VLAN sozlangan bo‘lishi mumkin. Bu tarmoqdagi trafikni yaxshiroq tashkil qilish va xavfsizlikni yaxshilash imkonini beradi. Qurilma tarmoqqa ma’lumot yuborganda, u qaysi VLAN-ga ma’lumot yuborilishi kerakligini aniqlaydigan teg deb nomlangan maydonni o‘z ichiga oladi. Kalit ushbu tegga qaraydi va keyin ma’lumotlarni ushbu VLANdagi barcha qurilmalarga uzatadi. VLAN-lardan foydalanishning afzalliklaridan biri shundaki, ular tarmoqdagi translyatsiya trafigini kamaytirishga yordam beradi. Translyatsiya trafigi - bu tarmoqdagi barcha qurilmalarga, ular kerak yoki kerak emasligidan qat’i nazar, yuboriladigan ma’lumotlar. Qurilmalarni turli VLANS larga ajratish orqali siz har bir qurilma qaysi eshittirishlarni qabul qilishini boshqarishingiz mumkin, bu esa tarmoqdagi ish faoliyatini yaxshilashga yordam beradi. IEEE 802.1Q kadr formati VLAN teglaridagi ma’lumotlarga asoslanib, kalit turli VLAN-lardan paketlarni aniqlaydi. IEEE 802.1Q VLANni aniqlash uchun Manba/Maqsad MAC manzili va Ethernet Kadr uzunligi/Tipe maydonlari orasiga 4 baytlik VLAN tegini qo‘shadi (6.3rasm). 6.3-rasm. IEEE 802.1Q standarti LAN-lar quyidagi turlarga bo‘linadi: 1. Data VLAN: Data VLAN — bu foydalanuvchi maʼlumotlar trafigini olib yuruvchi VLAN. Data VLANS foydalanuvchi VLANS sifatida ham tanilgan. Ma’lumot VLAN ga a’zo bo‘lgan barcha kommutator portlari bir xil VLAN identifikatoriga ega. 2. Ovozli VLAN: Ovozli VLAN - bu real vaqt rejimida ovozli trafikni o‘tkazish uchun tuzilgan VLAN ma’lumotlarining maxsus turi. Ovozli VLANS boshqa trafik turlariga nisbatan ovozli trafikga ustunlik beradi va ovozli VLAN a’zolari bo‘lgan barcha kommutator portlariga bir xil Ovozli Xizmat Sinfi (CoS) qiymati tayinlanadi. 3. VLAN kuzatuv tizimi: Kuzatuv VLAN - bu real vaqt rejimida video trafigini olib o‘tish uchun tuzilgan VLAN ma’lumotlarining maxsus turi. Kuzatuv VLANS boshqa trafik turlariga nisbatan ovozli trafikga ustunlik beradi va kuzatuv VLAN a’zolari bo‘lgan barcha kommutator portlariga bir xil xizmat ko‘rsatish klassi (CoS) qiymati beriladi. 4. Boshqaruv VLAN: Boshqaruv VLAN - bu kalitlar, marshrutizatorlar va xavfsizlik devorlari kabi tarmoqdagi qurilmalar uchun tarmoqdan tashqari boshqaruv trafigini amalga oshirish uchun ishlatiladigan VLAN ma’lumotlarining maxsus turi. Boshqaruv VLANS odatda umumiy Internetda yo‘naltirilmaydigan IP manzillardan foydalanadi. 5. Standart VLAN: Standart VLAN tarmoqni o‘zgartirish konfiguratsiyasi bo‘lib, unda barcha portlar bitta VLANga tayinlangan. Bu bir xil VLAN-dagi barcha qurilmalarga alohida VLAN-larni sozlashni talab qilmasdan bir-biri bilan bog‘lanishiga ruxsat berish orqali kalitlarni boshqarishni soddalashtirishi mumkin. Biroq, u ruxsatsiz qurilmalarga maxfiy ma’lumotlarga kirishga ruxsat berish orqali xavfsizlikka xavf tug‘dirishi mumkin. 6. Native VLAN: Mahalliy VLAN - bu belgilanmagan trafikni olib yuruvchi VLAN. Bu odatda kalitdagi yangi portlar uchun standart VLAN hisoblanadi. Mahalliy VLAN-dagi barcha qurilmalar trafikni belgilamasdan bir-biri bilan bog‘lanishi mumkin. VLAN tranking VLAN Trunking - bu bitta jismoniy havola bo‘ylab bir nechta VLAN-lardan trafik jo‘natish jarayoni. Bu tarmoq qurilmalarini sozlashda ko‘proq moslashuvchanlik va samaradorlikni ta’minlaydi. Ko‘pgina hollarda, har bir VLAN- ga o‘zining noyob identifikatori (ID) tayinlanadi. VLAN trankingini sozlashda identifikator magistral havola bo‘ylab qaysi trafik yuborilishi kerakligini ko‘rsatish uchun ishlatiladi (6.4rasm). 6.4-rasm. VLAN Trunking VLAN trankingdan foydalanishning ikkita asosiy afzalliklari bor. Birinchidan, bu tarmoqdagi tirbandlikni kamaytirish orqali tarmoq ish faoliyatini yaxshilashga yordam beradi. Ikkinchidan, u turli VLAN-lardan trafikni ajratish orqali kattaroq xavfsizlikni ta’minlashi mumkin. Bu maxfiy ma’lumotlarga ruxsatsiz kirishning oldini olishga yordam beradi. VLAN trankingini sozlashda bir nechta narsalarni yodda tutish kerak. Birinchidan, kalit portlari to‘g‘ri tuzilganligiga ishonch hosil qilish muhimdir. Ikkinchidan, har bir VLAN identifikatori noyob bo‘lishi va tarmoqning boshqa qismlarida qayta ishlatilmasligi kerak. Va nihoyat, konfiguratsiyani ishlab chiqarishga qo‘llashdan oldin uni sinab ko‘rish muhimdir. Natija Xulosa: Mem bugungi amaliy mashg’ulotda VLAN tarmog’ini qurish va loyihalashni o’rgandim.
0
You can add this document to your study collection(s)
Sign in Available only to authorized usersYou can add this document to your saved list
Sign in Available only to authorized users(For complaints, use another form )