O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNALOGIYALARI UNIVERSITET
MUSTAQIL ISHI
BAJARDI:ABDUVOYITOV JAVLONBEK
GURUH:070-21-GURUH
TOSHKENT 2025.
Mavzu:”Suv va suvdanfoydalanish” to’g’risidagi
O’zbekiston Respublikasi qonuni haqida
REJA
1.”Suv va suvdanfoydalanish” to’g’risidagi
O’zbekiston Respublikasi qonuni haqida
2.O’zbekistonda suv resurslari haqida
3.Hulosa
“SUV VA SUVDAN FOYDALANISH TO‘G‘RISIDA”GI O‘ZBEKISTON
RESPUBLIKASI QONUNIGA O‘ZGARTISH VA QO‘SHIMCHALAR
KIRITISH HAQIDA
Qonunchilik palatasi tomonidan 2021-yil 10-avgustda qabul qilingan
Senat tomonidan 2021-yil 21-oktabrda ma’qullangan
1-modda. O‘zbekiston Respublikasining 1993-yil 6-mayda qabul qilingan “Suv
va suvdan foydalanish to‘g‘risida”gi 837-XIIsonli Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi
Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, № 5, 221-modda; O‘zbekiston
Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 4-5, 126-modda; 1998-yil, №
9, 181-modda; 2000-yil, № 7-8, 217-modda; 2001-yil, № 1-2, 23-modda; 2004-yil, №
1-2, 18-modda; O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi,
2007-yil, № 12, 604-modda; 2009-yil, № 12, 472-modda; 2011-yil, № 1, 1-modda, №
9, 247-modda; 2013-yil, № 4, 98-modda; 2014-yil, № 9, 244-modda; 2016-yil, № 12,
383-modda; 2017yil, № 9, 510-modda; 2018-yil, № 4, 224-modda, № 7, 431-modda;
2019yil, № 5, 261-modda, № 11, 791-modda; 2020-yil, № 9, 539-modda; 2021yil, 4songa ilova) quyidagi o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilsin:
1) 21-modda:
sakkizinchi xatboshisidagi “suv obyektidan” degan so‘zlar “suv obyektidan
yoki suv xo‘jaligi obyektidan” degan so‘zlar bilan almashtirilsin; quyidagi mazmundagi
o‘n beshinchi xatboshi bilan to‘ldirilsin:
“suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkilotlari — suv xo‘jaligi obyektlaridan
foydalanuvchi suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkilotlari (tumanlarning irrigatsiya
bo‘limlari, irrigatsiya tizimi boshqarmalari, magistral kanallar (tizimlar) boshqarmalari,
nasos stansiyalari va energetika boshqarmalari, meliorativ ekspeditsiyalar, suv
omborlaridan va yirik gidrotexnika inshootlaridan foydalanish boshqarmalari,
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Suv
xo‘jaligi vazirligi huzuridagi irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari)”; o‘n beshinchi —
o‘n to‘qqizinchi xatboshilari tegishincha o‘n
oltinchi — yigirmanchi xatboshilar deb hisoblansin; quyidagi
mazmundagi
o‘n to‘qqizinchi xatboshi
bilan to‘ldirilsin:
“suv yetkazib berganlik va boshqa suv xo‘jaligi xizmatlari uchun haq
to‘lash — suv ta’minoti tashkilotlari (suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkilotlari, suv
iste’molchilari uyushmalari va boshqalar) tomonidan ko‘rsatiladigan suv yetkazib
berish bo‘yicha xizmatlar va boshqa suv xo‘jaligi xizmatlari (suv xo‘jaligi obyektlarini
ta’mirlash, suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalarini joriy etish, suvni boshqarish va
hisobga olish vositalaridan foydalanishda ko‘maklashish) uchun shartnoma asosida
to‘lovlarni amalga oshirish”; o‘n to‘qqizinchi va yigirmanchi xatboshilari tegishincha
yigirmanchi va yigirma birinchi xatboshilar deb hisoblansin; 2) 6-modda:
sakkizinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“suv
xo‘jaligi
sohasida
davlatlararo
munosabatlarni
rivojlantirish”; quyidagi mazmundagi to‘qqizinchi va o‘ninchi xatboshilar bilan
to‘ldirilsin:
“suv xo‘jaligini rivojlantirish, suvdan oqilona foydalanish, suvdan samarali
foydalanish, suv tanqisligining salbiy ta’sirini yumshatishga qaratilgan choratadbirlarni amalga
oshirish,
suv va
suvdan foydalanishga doir
boshqa dasturlarni tasdiqlash; suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etishni davlat
tomonidan
qo‘llab-quvvatlash tartibini tasdiqlash”; to‘qqizinchi xatboshisi o‘n birinchi
xatboshi deb hisoblansin; 3) 7-modda:
quyidagi mazmundagi beshinchi va oltinchi xatboshilar bilan
to‘ldirilsin:
“suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha aniq yo‘naltirilgan
ro‘yxatlarni shakllantirish va tasdiqlashda, shuningdek ularning amalga oshirilishini
nazorat qilishda ko‘maklashish; suv iste’molchilari uyushmalarining huquqlari va
qonuniy manfaatlariga rioya etilishini ta’minlash, sug‘orish va kollektor-drenaj
tarmoqlarini ta’mirlash hamda tiklash, tomorqa yerlariga suv yetkazib berish
tadbirlarini amalga oshirishda ko‘maklashish”; beshinchi va oltinchi
xatboshilari
tegishincha yettinchi
va
sakkizinchi xatboshilar deb hisoblansin;
4) 8-moddaning ikkinchi qismidagi “Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi” degan
so‘zlar “Suv xo‘jaligi vazirligi” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;
5) 9-moddaning ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Suvdan
foydalanish va uni muhofaza qilish ustidan davlat nazoratini mahalliy davlat hokimiyati
organlari, O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat
qo‘mitasi, O‘zbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qo‘mitasi,
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan
nazorat qilish inspeksiyasi, O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi,
O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Uy-joy
kommunal xizmat ko‘rsatish vazirligi huzuridagi Ichimlik suvidan foydalanishni nazorat
qilish inspeksiyasi qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiradi”;
6) 11-modda birinchi qismining o‘zbekcha matnidagi “oqindi” degan so‘z
“oqova” degan so‘z bilan almashtirilsin; 7) 16-moddaning:
birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Suv obyektlaridan o‘tadigan ko‘priklar, o‘tish yo‘llarini va boshqa transport
kommunikatsiyalarini qurish hamda rekonstruksiya qilish loyihalari suv xo‘jaligi,
ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish, suv xo‘jaligi obyektlarining xavfsizligini
nazorat qilish organlari, O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi
hamda zarur hollarda, energetika, arxitektura va qurilish organlari, O‘zbekiston
Respublikasi Transport vazirligi bilan (daryo transporti yuzasidan) kelishib olinishi
lozim, shuningdek toshqin suvlarini o‘tkazib yuborishni, suv obyektlaridan foydalanish
rejimini, suvlarning ifloslanishiga, bulg‘anishiga va kamayib ketishiga yo‘l qo‘ymaslikni,
ularning zararli ta’sirining oldini olishni ta’minlovchi tadbirlar o‘tkazilishini nazarda
tutishi kerak”;
ikkinchi
tashlansin;
8)
qismidagi “qishloq
182-
va”
degan
so‘zlar
chiqarib
modda:
to‘rtinchi qismidagi “qishloq va suv xo‘jaligi organlari” degan so‘zlar “suv
xo‘jaligining foydalanuvchi tashkilotlari” degan so‘zlar bilan almashtirilsin; quyidagi
mazmundagi beshinchi va oltinchi qismlar bilan to‘ldirilsin:
“Suv iste’molchilari uyushmalarining faoliyatini moliyalashtirish o‘z
a’zolarining har yillik a’zolik badallari, shartnoma asosida suv yetkazib berganlik va
boshqa suv xo‘jaligi xizmatlari uchun to‘lovlar, shuningdek qonunchilikda
taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.
Suv iste’molchilari uyushmalari suvdan foydalanish qoidalari buzilgan, suvdan
maqsadsiz foydalanilgan taqdirda, shuningdek limitdan ortiqcha suv olingan, a’zolik
badallari, suv yetkazib berganlik va boshqa suv xo‘jaligi xizmatlari uchun to‘lovlar o‘z
vaqtida to‘lanmagan taqdirda, qonunning hamda shartnoma shartlarining aniqlangan
buzilishlari bartaraf etilguniga qadar suv iste’molchilariga suv yetkazib berishni
to‘xtatishga haqli”;
9)
19-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Suv obyektlari yoki ularning qismlari suvdan foydalanish obyektlari bo‘lishi va
qonunchilikda belgilangan tartibda davlatxususiy sheriklik prinsiplari hamda boshqa
shartlar asosida foydalanishga berilishi mumkin, bundan suv omborlari, sel-suv
omborlari, shuningdek yirik va alohida muhim suv xo‘jaligi obyektlari mustasno”;
10) 21-moddaning:
to‘rtinchi qismidagi “Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi” degan
so‘zlar “Suv xo‘jaligi vazirligi” degan so‘zlar bilan almashtirilsin; sakkizinchi qismidagi
“qishloq va” degan so‘zlar chiqarib
tashlansin; o‘ninchi qismining o‘zbekcha matnidagi “Oqindi” degan so‘z “Oqova”
degan so‘z bilan almashtirilsin;
11) 27-moddaning ikkinchi va uchinchi
qismlari quyidagi tahrirda bayon
etilsin:
“Tabiiy suv obyektlarining suvidan maxsus foydalanish yoki ularning suvini
maxsus iste’mol qilish uchun ruxsatnoma yer usti suvlari bo‘yicha — suv xo‘jaligi
organlari bilan kelishilgan holda ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish organlari,
yer osti suvlari bo‘yicha — geologiya va mineral resurslar organlari tomonidan beriladi.
Sun’iy suv obyektlarining suvidan maxsus foydalanish yoki ularning suvini
maxsus iste’mol qilish uchun ruxsatnoma:
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligiga, irrigatsiya tizimlari
havza boshqarmalariga, magistral kanallar (tizimlar) boshqarmalariga, suv
omborlaridan foydalanish boshqarmalariga, transchegaraviy suv obyektlaridan,
viloyatlararo ahamiyatga molik suv obyektlaridan, katta va alohida muhim suv xo‘jaligi
obyektlaridan foydalanuvchi tashkilotlarga, nasos stansiyalari, energetika va aloqa
boshqarmalariga, melioratsiya ekspeditsiyalariga, shuningdek boshqa suvdan
foydalanuvchilarga va suv iste’molchilariga — respublika yoki viloyatlararo
ahamiyatga molik suv obyektlaridan O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi
tomonidan; irrigatsiya tizimlari boshqarmalariga, shuningdek boshqa suvdan
foydalanuvchilarga va suv iste’molchilariga — viloyat yoki tumanlararo ahamiyatga
molik suv obyektlaridan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi, irrigatsiya
tizimlari havza boshqarmalari tomonidan; suv iste’molchilari uyushmalariga,
shuningdek boshqa suvdan foydalanuvchilarga va suv iste’molchilariga — tuman
ahamiyatiga molik suv obyektlaridan tuman (Quvasoy shahar) irrigatsiya bo‘limlari
tomonidan; o‘zlari xizmat ko‘rsatadigan zonada joylashgan fermer va dehqon
xo‘jaliklariga, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlariga hamda boshqa suv
iste’molchilariga — qishloq xo‘jaligi ehtiyojlari uchun suv obyektlaridan tuman
(Quvasoy shahar) qishloq xo‘jaligi bo‘limi bilan kelishilgan holda suv iste’molchilari
uyushmalari tomonidan beriladi”;
12) 29-moddaning matnidagi “qishloq
chiqarib tashlansin;
va”
degan
so‘zlar
13) 30-moddaning ikkinchi qismidagi “qishloq va” degan so‘zlar chiqarib
tashlansin; 14) 31-moddaning:
birinchi
qismidagi “vaqtincha
foydalanish” degan
so‘zlar
“vaqtincha, shu jumladan davlat-xususiy sheriklik asosida foydalanish” degan so‘zlar
bilan almashtirilsin; uchinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Suvdan vaqtincha foydalanish muddati uch yildan kam
bo‘lmasligi va qirq to‘qqiz yildan oshmasligi kerak”; 15) 35-modda
birinchi qismi:
beshinchi xatboshisining o‘zbekcha matnidagi “oqindi” degan
so‘z “oqova” degan so‘z bilan almashtirilsin; o‘ninchi xatboshisi
quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“suvni tejash va raqamli texnologiyalarni joriy etish choralarini ko‘rishi”;
16) 351-modda birinchi
qismi beshinchi xatboshisining o‘zbekcha
matnidagi “oqindi” degan so‘z “oqova” degan so‘z bilan almashtirilsin;
17) 44-moddaning ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon
etilsin:
“Suv xo‘jaligi, ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish, geologiya va mineral
resurslar organlari tegishliligiga ko‘ra shifobaxsh suvlar qatoriga kiritilgan suv
obyektlaridan, ayrim hollardagina sog‘liqni saqlash organlari va kurort boshqarmalari
bilan kelishilgan holda boshqa maqsadlar uchun foydalanishga ruxsat berishi
mumkin”;
18) 45-moddaning o‘zbekcha matnidagi “oqindi” degan so‘z “oqova” degan
so‘z bilan almashtirilsin;
19) 48-moddaning to‘rtinchi va beshinchi qismlari quyidagi tahrirda bayon
etilsin:
“Suv iste’molchilari uyushmalarining suvdan foydalanish rejalari tumanlar
(Quvasoy shahar) irrigatsiya bo‘limi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi
vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari tomonidan umumlashtiriladi.
Quyidagilar:
tuman (Quvasoy shahar) irrigatsiya bo‘limi tuman (Quvasoy shahar) qishloq
xo‘jaligi bo‘limi bilan kelishilgan holda — suv iste’molchilari uyushmalari bo‘yicha;
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari
havza boshqarmasi O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining tegishli
hududiy organlari bilan kelishilgan holda — tuman (Quvasoy shahar) irrigatsiya bo‘limi
bo‘yicha;
O‘zbekiston
Respublikasi
Suv
xo‘jaligi
vazirligi
—
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi hamda irrigatsiya tizimlari havza
boshqarmasi, yirik va alohida muhim suv xo‘jaligi obyektlari bo‘yicha tuzilgan hamda
umumlashtirilgan suvdan foydalanish rejalarini tasdiqlaydi”; 20) 49-modda:
ikkinchi qismidagi “ular davlat mulki bo‘lib, xususiylashtirilishi mumkin emas”
degan so‘zlar “ular davlat mulkidir” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;
quyidagi mazmundagi uchinchi va to‘rtinchi qismlar bilan to‘ldirilsin:
“Suv xo‘jaligidan foydalanuvchi tashkilotlarning suv xo‘jaligi obyektlari va
inshootlari belgilangan tartibda, davlat-xususiy sheriklik prinsiplari asosida
foydalanishga berilishi mumkin.
Suv omborlari, sel-suv omborlari, shuningdek yirik va alohida muhim suv
xo‘jaligi obyektlari xususiylashtirilmaydi”; uchinchi, to‘rtinchi va beshinchi qismlari
tegishincha
beshinchi, oltinchi va yettinchi qismlar deb hisoblansin; 21) 501-modda:
quyidagi mazmundagi to‘rtinchi xatboshi bilan to‘ldirilsin:
“O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjetidan ajratiladigan subsidiyalar
hisobiga ishlab chiqilgan va joriy etilgan suvni tejovchi texnologiyalarning kamida
besh yil qo‘llanilishini ta’minlashi”; to‘rtinchi — yettinchi xatboshilari tegishincha
beshinchi —
sakkizinchi xatboshilar deb hisoblansin; beshinchi xatboshisi quyidagi
tahrirda bayon etilsin:
“suvni tejash imkonini beradigan agrotexnika tadbirlarini, shu jumladan
yerlarning sho‘rini yuvishda lazerli uskuna yoki uzun bazali yer tekislagichlar
yordamida har uch yilda kamida bir marta tekislashni amalga oshirishi”; 22) 51modda:
nomining o‘zbekcha matnidagi “Oqindi” degan so‘z “Oqova”
degan so‘z bilan almashtirilsin; birinchi qismi quyidagi tahrirda
bayon etilsin:
“Qishloq xo‘jaligi ekinlarini oqova suvlar bilan sug‘orish davlat sanitariya
nazorati organlari bilan kelishilgan holda, ekologiya va atrofmuhitni muhofaza qilish
organlarining ruxsati bilan, belgilangan tartibda amalga oshiriladi”; 23) 56-modda:
nomidagi “sanoat maqsadlarida
va
issiqlik
energetikasi
ehtiyojlari uchun” degan so‘zlar “sanoat maqsadlarida hamda issiqlik va atom
energetikasi ehtiyojlari uchun” degan so‘zlar bilan almashtirilsin; birinchi qismi
quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Suv obyektlaridan sanoat maqsadlarida hamda issiqlik va atom energetikasi
ehtiyojlari uchun foydalanuvchi suv iste’molchilari, ushbu Qonunning 351-moddasida
nazarda tutilgan majburiyatlardan tashqari, ishlab chiqarish texnologiyasini
takomillashtirish, suv ta’minotining aylanma hamda takroriy tizimlarini joriy etish
orqali suv sarfini kamaytirish va oqova suvlarning oqizib yuborilishini tugatish
choralarini ko‘rishi, shuningdek suvlarning radioaktiv ifloslanishi belgilangan
normalardan oshishiga yo‘l qo‘ymasligi shart”; uchinchi qismining ruscha matnidagi
“selskogo i” degan so‘zlar
chiqarib tashlansin;
24) 59-moddaning birinchi qismidagi “qishloq va” degan so‘zlar chiqarib
tashlansin;
25) 60-moddaning ikkinchi qismidagi “qishloq va” degan so‘zlar chiqarib
tashlansin;
26) 63-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Suv obyektlari baliqchilik xo‘jaligi ehtiyojlari uchun yuridik shaxslarga
qonunchilikda nazarda tutilgan talablarga va shartlarga rioya etgan holda berilishi
mumkin.
Suv obyektlaridan
baliqchilik xo‘jaligi
ehtiyojlari uchun
foydalanish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan
belgilanadi”;
27) 64-moddaning birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Suv havzalarida sport va havaskorlik yo‘li bilan baliq ovlashga ovchilar va
baliqchilarning jamoat birlashmalariga biriktirilgan joylarda ushbu jamiyatlarning
ruxsatnomasi asosida bepul yoki haq evaziga ruxsat etiladi, bundan davlat
qo‘riqxonalarining, tabiat bog‘larining va davlat biosfera rezervatlarining hududidagi
suv havzalari mustasno. Suv obyektlari yoki ularning ayrim uchastkalari ovchilar va
baliqchilarning jamoat birlashmalariga vakolatli organ tomonidan belgilangan tartibda
biriktirilishi mumkin”;
28) 68-modda ikkinchi qismining o‘zbekcha matnidagi “oqindi” degan so‘z
“oqova” degan so‘z bilan almashtirilsin;
29) 70-moddaning ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon
etilsin:
“Kema qatnovi uchun suv obyektlaridan foydalanish suv xo‘jaligi, ekologiya va
atrof-muhitni muhofaza qilish organlari hamda O‘zbekiston Respublikasi Transport
vazirligi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi”;
30) XIX bob nomining o‘zbekcha matnidagi “Oqindi” degan so‘z “Oqova”
degan so‘z bilan almashtirilsin; 31) 74-modda:
nomining o‘zbekcha matnidagi “oqindi” degan so‘z “oqova”
degan so‘z bilan almashtirilsin; birinchi va ikkinchi qismlarining o‘zbekcha matnidagi
“oqindi”
degan so‘z “oqova” degan so‘z bilan almashtirilsin; 32) 75-modda:
nomining o‘zbekcha matnidagi “oqindi” degan so‘z “oqova”
degan so‘z bilan almashtirilsin; o‘zbekcha matnidagi “oqindi” degan so‘z “oqova”
degan so‘z
bilan almashtirilsin;
33) 79-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Suv omborlaridan foydalanish tartibi Ekologiya va atrofmuhitni muhofaza
qilish davlat qo‘mitasi, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Suv
xo‘jaligi obyektlari xavfsizligini nazorat qilish davlat inspeksiyasi, O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish
inspeksiyasi va boshqa manfaatdor organlar bilan kelishilgan holda, har bir suv ombori,
suv omborlari tizmasi yoki tizimi uchun O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi
tomonidan tasdiqlanadigan qoidalarda belgilanadi”;
34) 80-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Suv omborlarining
tegishli
texnik
holatini
va
obodonlashtirilishini
ta’minlaydigan
tadbirlarni uyushtirish va
muvofiqlashtirish, shuningdek ulardan foydalanish ustidan nazorat qilish suv xo‘jaligi
organlari hamda suv xo‘jaligi obyektlari xavfsizligini nazorat qilish organlari
tomonidan amalga oshiriladi”; 35) 82-moddaning:
birinchi
tashlansin; uchinchi
qismidagi “qishloq
va”
qismidagi “Qishloq va”
degan
degan
so‘zlar
so‘zlar
chiqarib
chiqarib
tashlansin;
36) 85, 86, 87 va 90-moddalarning matnlaridagi “qishloq
so‘zlar chiqarib tashlansin;
va”
degan
37) 98-moddaning ruscha matnidagi “selskogo i” degan so‘zlar chiqarib
tashlansin;
38) 99-modda:
birinchi qismi quyidagi mazmundagi oltinchi xatboshi bilan
to‘ldirilsin:
“suv obyektlarining suvni muhofaza qilish va sanitariyamuhofaza zonalari
rejimini buzish”; ikkinchi qismining o‘zbekcha matnidagi “Oqindi” degan so‘z “Oqova”
degan so‘z bilan almashtirilsin; 39) 101-modda:
ikkinchi qismidagi “ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish, qishloq va suv
xo‘jaligi organlariga” degan so‘zlar “geologiya va mineral resurslar organlariga” degan
so‘zlar bilan almashtirilsin; uchinchi qismining o‘zbekcha matnidagi “oqindi” degan
so‘z
“oqova” degan so‘z bilan almashtirilsin; quyidagi mazmundagi to‘rtinchi
qism bilan to‘ldirilsin:
“Yer osti suvlariga
quduqlarni burg‘ilash O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda O‘zbekiston Respublikasi Davlat
geologiya va mineral resurslar qo‘mitasi tomonidan berilgan ruxsatnoma asosida
amalga oshiriladi”; to‘rtinchi, beshinchi va oltinchi qismlari tegishincha beshinchi,
oltinchi va yettinchi qismlar deb hisoblansin;
40) 102-moddaning birinchi qismidagi, 103-moddaning birinchi
xatboshisidagi,
104-moddaning uchinchi qismidagi “qishloq va” degan so‘zlar
chiqarib tashlansin;
41) 105-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Suv yetkazadigan zararli ta’sirdan muhofaza qilish, zararli ta’sirning oldini
olish va uni bartaraf etish tadbirlari O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjetidan
moliyalashtiriladigan tashkilotlarning balansidagi obyektlarda tegishli budjet
mablag‘lari hisobidan, suv iste’molchilari balansidagi obyektlarda esa ularning o‘z
mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi”;
42) 110-moddaning ikkinchi qismidagi “Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi”
degan so‘zlar “Suv xo‘jaligi vazirligi” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;
43) 111-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Suvdan kompleks foydalanish va uni muhofaza qilishning bosh va havza
(hududiy) jadvallari, shu jumladan ekotizim ehtiyojlari uchun
oqizib
yuboriladigan
suvlar aholining
va
iqtisodiyot tarmoqlarining suvga
bo‘lgan istiqboldagi ehtiyojlarini qondirish, shuningdek suvni muhofaza qilish va suv
yetkazadigan zararli ta’sirlarning oldini olish uchun amalga oshirilishi lozim bo‘lgan
asosiy suv xo‘jaligi tadbirlarini va boshqa tadbirlarni belgilab beradi”; 44) 113-modda
quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“113-modda. Suvdan foydalanish va suvni iste’mol qilishda suvning
hisobi va hisoboti hamda monitoringini yuritish tartibi
Suvdan maxsus foydalanuvchilar va maxsus suv iste’molchilari belgilangan
tartibda suvdan foydalanishning hisobi va hisobotini yuritadi.
Suv resurslari monitoringi suv resurslarining, shu jumladan yer osti suvlarining
o‘zgarishini aniqlash, ularga baho berish, salbiy jarayonlarning oldini olish va ularni
bartaraf etish hamda suv resurslari holatining prognozlarini ishlab chiqish maqsadida
vakolatli organlar tomonidan amalga oshiriladi.
Suvdan maxsus foydalanish va maxsus suv iste’moli chog‘idagi suv
resurslarining hisobi, hisoboti hamda monitoringi tartibi O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi”.
2-modda. O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi ushbu Qonunning
ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi o‘rtasida
tushuntirilishini ta’minlasin. 3-modda. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin; davlat boshqaruvi organlari
ushbu Qonunga zid bo‘lgan o‘z normativ-huquqiy hujjatlarini qayta ko‘rib chiqishlari
va bekor qilishlarini ta’minlasin.
4-modda. Ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran uch oy o‘tgach
kuchga kiradi.
O‘zbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2021-yil 30-noyabr, O‘RQ-733-son
(Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 01.12.2021-y., 03/21/733/1112-son)
Hozirgi kunda aholi va qishloq xoʻjaligi isteʼmolchilari tomonidan yer osti suvlaridan
toʻgʻri va oqilona foydalanish, ularni muhofaza qilish masalasi tobora muammoga
aylanib bormoqda. Jahonda yuz berayotgan iqlim oʻzgarishining natijasida
mintaqamizda ham suv havzalarining suvsizlanishi, suv sarfining kamayishi, qishloq
xoʻjaligini rivojlantirish maqsadida yer osti suv manbalaridan ortiqcha foydalanish
bilan bogʻliq antropogen taʼsirlar kuzatilmoqda.
Mamlakatimizda ham suvdan samarali foydalanishga alohida eʼtibor qaratilmoqda.
Oʻzbekiston Respublikasining “Suv va suvdan foydalanish toʻgʻrisida”gi qonuni bu
boradagi muhim huquqiy hujjat hisoblanadi.
Hozirda respublikada 97 ta yer osti suv konlari aniqlangan boʻlib, ularning umumiy
suv resurslari 63,9 mln. kub m/sutka (umumiy suv resurslarining 25%) tashkil qiladi,
shundan shoʻrligi 1 g/l gacha boʻlgan suvlar 25,8 mln kub m/sut (40%)ni tashkil
qiladi.
Mаʼlumot uchun: Yer osti suvlari minerallanish darajasiga yoki erigan tuzlarning
tarkibiga koʻra 4 turga: chuchuk (1 g/l gacha), kam shoʻrlangan (1-10 g/l), oʻrta
shoʻrlangan (10-50 g/l) va yuqori shoʻrlangan (50 g dan yuqori) turlariga boʻlinadi.
Yer osti chuchuk suvlari zaxiralari respublika boʻyicha bir xil tarqalmagan boʻlib,
asosan Toshkent viloyatida 28 foiz, Samarqand 14 foiz, Surxondaryo va Namangan
13 foizdan, Andijon – 12 foiz va Fargʻonaga – 8 foiz toʻgʻri keladi va respublika
ichimlik suv taʼminotining 67 foizini tashkil etadi.
Shundan, Fargʻona (29,1%), Namangan (13,2%), Qashqadaryo (10,8%), Samarqand
(11,5%), Toshkent (10,3%) viloyatlarida yer osti suvlaridan keng foydalanilmoqda.
Yer osti suvlardan asosan qishloq xoʻjaligi va sanoat maqsadlarda keng
foydalanilayotgan boʻlib, jami 18,6 mln. kub m/sut yoki 6,8 kub km/yil miqdorida
olinmoqda.
Hozirgi yer osti suvlari monitoringi tizimi 1465 kuzatuv quduqlaridan olingan suv
namunalarining minerallashuv darajasiga asosan tahlil qilinmoqda.
Atrof-muhit obyektlarining ifloslanishi monitoringiga koʻra, yer osti suvlarining
asosiy ifloslantiruvchi moddalari sanoat, qishloq xoʻjaligi va kommunal korxonalar
hisoblanadi. Respublikamizning ayrim hududlarida yer usti suv chiqarish tarmoqlari
va drenaj tizimlarining qoniqarsiz holati, ayrim shaharlar va boshqa aholi punktlarida
yer osti suvlari sathining intensiv koʻtarilishiga olib kelgan.
Xususan, Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududida 6 ta yer osti suv konlari mavjud
boʻlib, ular – Quyi Amudaryo, Qoraqalpoq, Ustyurt, Buzaybay, Toʻrtkoʻl va Janubiy
Orolboʻyi artezian yer osti suvlari konlaridan iborat. Bugungi kunda mavjud boʻlgan
jami 662 ta ekspluatatsion quduqlar yordamida turli maqsadlar uchun 46,41 ming
m3/sut miqdorda suv olinmoqda.
Keyingi yillarda Amudaryoning yer usti oqimining kamayishi va yer usti suvlari
sifatining yomonlashishi kuzatilmoqda. Ayniqsa kam suvli davrda yer osti suvlarining
minerallashuvi daryoga yaqin linza (yer osti suvlari qatlam)larda
1,3-2,4 g gacha ortib bormoqda. Qishloq xoʻjaligi yerlarini sugʻorish mintaqaviy
ikkilamchi shoʻrlanish jarayonlarining rivojlanishiga sabab boʻlgan. Yer osti
suvlarining minerallashuvi 0,6-60,8 g/l oraliqda, asosan sulfat-xlorid-natriyli tuzlar
bilan shoʻrlanish kuzatilgan.
Qoraqalpoq yer osti suv koni hududidagi kanallar suvining kamayishi oqibatida
Shumanay tumanida (1/3-son kuzatuv quduqda) yer osti suvlari sathining 1,5-3,5 m
gacha pasayishi hamda mineral tarkib oshishi kuzatilgan 0,7-1,2 g/l ni tashkil etgan.
Ustyurt yer osti suv koni hududidagi “Ustyurtgazkimyo” kompleksida (Aqsholaq
uchastkasi) joylashgan 2z-sonli kuzatuv qudugʻida 2019-2021-yillarda yer osti suvlari
sathining 1,8 m dan 5,0 m gacha pasayganligi va mineralizatsiyasining 2 g/l dan 8,0
g/l ga koʻtarilgani kuzatilgan.
Yer osti suvlarining kamayishi va ifloslanishini oldini olish borasida nazoratni
kuchaytirish va joylarda ekologik nazorat tadbirlari oʻtkazish boʻyicha amaliy ishlar
qilinmoqda. Tadbirkorlik subyektlari tomonidan foydalanishda boʻlgan 3886 ta yer
osti quduqlari oʻrganilganda 2299 ta yer osti quduqlar tegishli hujjatlarsiz foydalanib
kelinganligi aniqlandi.
Shundan, 2472 ta (QR 11 ta, Buxoro 1226 ta, Jizzax 237 ta, Qashqadaryo 44 ta,
Navoiy 310 ta, Namanganda 3 ta, Surxondaryo 438 ta, Sirdaryo 97 ta, Fargʻonada 16
ta, Toshkent viloyatida 90 ta) quduqlar tegishli hujjatlar rasmiylashtirilmasdan
foydalanib kelinayotgani, 760 ta quduqlarga geologik xulosalar olinmaganligi, 801 ta
quduqlarga yer osti suvlariga quduq burgʻilashga ruxsatnomalar olinmaganligi, 2237
ta quduqlarda texnik pasporti yoʻqligi, 1578 ta quduqlarga suvdan foydalanish uchun
ruxsatnomalar olinmaganligi hamda 112 ta holatda (Jizzaxda 63 ta, Navoiyda 22 ta,
Sirdayoda 27 ta) quduq burgʻulashda qonun buzilishiga yoʻl qoʻyilganligi aniqlandi.
Hozirda aniqlangan qonun buzilish holatlarini bartaraf qilish, quduqlarni qonuniy
rasmiylashtirilishini taʼminlash ishlari amalga oshirilmoqda.
Bugungi kunga qadar 2472 ta tegishli hujjatlar rasmiylashtirilmasdan foydalanib
kelinayotgan quduqlardan 1032 ta quduqlar boʻyicha qonunchilikda belgilangan
tartibda tegishli hujjatlar rasmiylashtirilishi taʼminlandi.
Qoʻshimcha ravishda xalq xoʻjaligining barcha tarmoqlarida suvga, xususan, yer osti
suviga boʻlgan ehtiyoji keskin oshib borayotganligini eʼtiborga olib, geologiya va
gidrogeologiya boʻlinmalari tomonidan qoʻshimcha yer osti suv resurslarini
aniqlashga hamda yer osti suvlarini monitoringini kuchaytirishga qaratilgan choralar
koʻrish maqsadga muvofiq sanaladi.
Yer osti suvlarini muhofazasini kuchaytirish va amaldagi qonunchilikni
takomillashtirish borasida ishlar amalga oshirilib, Oʻzbekiston Respublikasi
Prezidentining “Yer osti suv resurslarini muhofaza qilish va ulardan oqilona
foydalanishni tartibga solish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi 2022yil 7-dekabrdagi PQ-439-son qarori qabul qilindi. Qarorga koʻra, yer osti suvlariga
quduqlarni burgʻilash uchun ruxsatnoma berishning amaldagi tartibi bekor qilindi, yer
osti suvlarining koʻp yillik oʻrtacha suv sathiga nisbatan solishtirganda 5 metrdan
ortiq pasayib ketgan hududlar (Navoiy, Samarqand, Jizzax, Qashqadaryo, Andijon,
Namangan, Fargʻona viloyatlarining ayrim hududlari) boʻyicha yerlarni sugʻorish va
ishlab chiqarish maqsadlariga quduqlar burgʻilash uchun moratoriy eʼlon qilinib, yer
osti suvlariga quduqlarni burgʻilash, gidrogeologik xulosa berish hamda mavjud
quduqlardan yerlarni suv tejovchi texnologiyalarsiz sugʻorish taqiqlandi. Shuningdek,
burgʻilovchi subyektlarga oʻz tasarrufidagi burgʻilash uskunalarini GPS-trekerlar
bilan jihozlash va ularni doimo ishchi holatda saqlash majburiyati yuklatildi.
Inspeksiya tomonidan bunday holatlar aniqlangan taqdirda, burgʻilash uskunalarini
musodara qilish boʻyicha sudga murojaat qilish vakolati berildi. Barcha yer osti
suvlaridan foydalanuvchilarga olingan suvlar miqdori haqida hisobot topshirish
majburiyati yuklatilib, yer osti suv sathi pasayib ketayotgan hududlarda suvdan
oqilona foydalanish va suv sathi kamayishining oldini olish boʻyicha kompleks choratadbirlar rejasi tasdiqlandi.
Shuningdek, Suv xoʻjaligi vazirligi bilan birgalikda yangi “Suv kodeksi” loyihasi (ID73608) ishlab chiqildi. Unga koʻra, yer osti suvlaridan foydalanish sohasidagi
vakolatli organlarga qator vazifalar belgilab berilishi koʻzda tutilmoqda.
Tabiat resurslari vazirligi tomonidan yer osti suv manbalarining ifloslanishi va
kamayib ketishidan muhofaza qilish maqsadida kelgusida quyidagi chora-tadbirlarni
amalga oshirish rejalashtirilgan:
1) Yirik sanot korxonalarida hosil boʻladigan oqova suvlarni dastlabki tozalash
tizimlari samaradorligini aniqlash hamda takomillashtirish boʻyicha tadbirlarni
amalga oshirish;
2) Tozalanmagan oqova suvlarning suv havzalariga toʻgʻridan toʻgʻri tashlanishini
oldini olish, yarmiga kamaytirish va dastlabki tozalangan suvlarni qishloq xoʻjaligi
maqsadlarida qayta foydalanishni joriy etish;
3) Sanoatda aylanma suv tizimini keng joriy etish hamda tozalangan suvlarning suv
aylanma tizimiga qaytarilishi darajasini 25 foizga yetkazish;
4) Yer osti suvlari sathining pasayishi kuzatilayotgan hududlarda daryo tubini
chuqurlashtirish ishlarini cheklash va boshqalar.
Shu bilan birgalikda suv foydalanuvchilari tomonidan suv hisobini yuritilishi borasida
Suv xoʻjaligi vazirligi tizimidagi tashkilotlarga taqdim etilishi bilan bogʻliq quyidagi
hisobotlarni joriy etish taklif etilmoqda:
1. Suv resurslarining hisob-kitobini aniq yuritish, har oyda hududga kirib kelgan,
chiqqan va sarflangan suvni balansini chiqarish.
2. Suv isrofgorchiligining oldini olish hamda toʻgʻri taqsimlanishiga aniqlik kiritish
uchun SMART WATER elektron taqsimlash tizimini keng joriy etish, nazorat
organlariga suv hisobi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni toʻgʻridan-toʻgʻri olish
imkoniyatlar yaratish.
3. Suvdan foydalanuvchilar esa oʻz navbatida Suv xoʻjaligi boʻlimidan ajratilgan
cheklangan suv miqdori (limit), maxsus suvdan foydalanish ruxsatnomalari, suv
olishga ruxsat talonlari boʻyicha olgan suv miqdorlari haqida har 10 kunda Suv
isteʼmolchilari uyushmalari (SIU) bilan hamkorlikda nazoratchilarga tegishli
maʼlumotlarni taqdim qilish.
4. Yer osti suv quduqlarini toʻliq elektron suv hisoblash vositalari bilan jihozlash.
Bir soʻz bilan aytganda, bugun atrofimizda roʻy berayotgan suv bilan bogʻliq ekologik
muammolardan har birimiz tegishli xulosa chiqarib, suvni tejash va isrof qilmaslik
tamoyilini kundalik mezonimizga aylantirishimiz zarur. Bugun bizga hayot va zavq
ulashayotgan toza ichimlik suvidan kelajak avlod ham bizdek bahra olishi lozim.
HULOSA
Bu mavzudan shuni hulosa qilish mumkinki hozirgi qaltis davrda har bir tomchini suni
avaylab uni asramog’imiz darkor sababi hozirda Global muommo qatoriga chiqqan suv
tanqisli butun yer yuzini sarosimaga solmoqd, shunday ekan hech bir inson bunday
vaziyatda be etibor bo’lmasligiiz lozim