Tuple nima
Tuple ham xuddi list kabi ketma-ketlik
o’zgartirilmaydigan ketma-ketlik hisoblanadi.
hisoblanadi
faqat
tuple
Tuple qanday yaratiladi
Tuple ni yaratish uchun qavslar ichida elementlarni vergul bilan ajratgan
holda yozish kerak va uni biror o’zgaruvchiga ta’minlash zarur
tup = (1,2,3,4,5,6)
print(tup)
Natija:
(1, 2, 3, 4, 5, 6)
Tuple ni qavslarsiz ham yaratish mumkin
tup = 1,2,3,4,5,6
print(tup)
Natija:
(1, 2, 3, 4, 5, 6)
Tuple elementlarini o’zgaruvchilarga ta’minlash mumkin
tup = (1,2,3,4,5,6)
a,b,c,d,e,f = tup
print(a,' ',b)
Natija
1 2
Bitta elementdan iborat tuple yaratish
tup = (1)
print(type(tup))
Natija:
<class 'int'>
Ya’ni bunda tuple yaratilmadi int tipidagi son deb tushunildi
tup = (1,)
print(type(tup))
Natija:
<class 'tuple'>
Vergul qo’yilishi uni tuple ga aylantiradi
Tuple elementlariga murojaat:
Musbat indekslar
Dastur
Natija
tup = (4,5,6,7,8)
print(tup[2])
tup = (4,5,6,7,8)
print(tup[1:4])
tup = (4,5,6,7,8)
print(tup[2:])
tup = (4,5,6,7,8)
print(tup[:3])
6
5 6 7
6 7 8
4,5,6
Manfiy indekslar
Dastur
Natija
tup = (4,5,6,7,8)
print(tup[-1])
tup = (4,5,6,7,8)
print(tup[-4:-1])
8
(5,6,7)
Tuple unchangeable (o’zgartirilmaydigan) bo’lgani uchun uning
elementlarini o’chirib bo’lmaydi
tup = (1,2,3,4,5)
del tup[1:3]
print(tup)
Natija:
TypeError: 'tuple' object does not support item deletion
Xatolik xabarini ekranga chiqaradi
Ammo del funksiyasi yordamida tuple ni butunlay o’chirish mumkin
tup = (1,2,3,4,5)
del tup[1:3]
print(tup)
Natija:
NameError: name 'tup' is not defined
Ya’ni tup o’zgaruvchisi e’lon qilinmaganligi xabarini ekranga chiqarayapti, chunki
yuqorida u o’chirib yuborildi.
Tuple elementlarini o’zgartirib bo’lmaydi
tup = (1,2,3,4,5,6)
tup[4]=10
print(tup)
Natija:
TypeError: 'tuple' object does not support item assignment
Elementga qiymat berish amali tuple obyekti ustida bajarilmaydi xatolik xabarini
ekranga chiqaradi.
Tuple ichida tuple yoki tuple ichida list bo’lishi mumkin
tup = (1,2,(3,4),[5,6])
print("Uchinchi element: ",tup[2])
print("To'rtinchi elemnt: ",tup[3])
Natija:
Uchinchi element:
(3, 4)
To'rtinchi elemnt:
[5, 6]
Agar tuple ichida list e’lon qilingan bo’lsa, uning elementlarini o’zgartish
mumkin
tup = (1,2,(3,4),[5,6])
tup[3][0]='salom dunyo'
print(tup)
Natija:
(1, 2, (3, 4), ['salom dunyo', 6])
Built-in funksiyalari va tuple obyektining metodlari
Python operatori
Natija
Ta’rif
tuple.count(obj)
tup = [1,2,3,2,1,2]
cnt = tup.count(2)
print(cnt)
Natija:
3
tup = [1,2,3,2,1,2]
ind = tup.index(2)
print(ind)
Natija:
1
t = (0,0,0,'',0,'')
print(any(t))
Natija:
False
Tuple da biror
elementdan nechta
qatnashganini aniqlash
tuple.index(obj)
any()
(listda ham
ishlatish
mumkin)
Tuplening biror elementi
indeksini aniqlaydi
Tuple ichida birorta True
element bor yoki
yo’qligini tekshiradi
all()
(listda ham
ishlatish
mumkin)
ascii()
(listda ham
ishlatish
mumkin)
bool()
(listda ham
ishlatish
mumkin)
len()
max()
min()
reversed()
(listda ham
ishlatish
mumkin)
sorted()
(listda ham
ishlatish
mumkin)
t = (0,0,-2,'',0,'')
print(any(t))
Natija:
True
bular bo’sh bo’lmagan
satr, noldan farqli sonlar
t = (2,-5,-2,'s',1,'')
print(all(t))
Natija:
False
t = (2,-5,-2,'s',1,'m')
print(all(t))
Natija:
True
t = ('s','m',2,5)
str = ascii(t)
print(str)
print(type(str))
Natija:
('s', 'm', 2, 5)
<class 'str'>
t = ('','',0,0)
t1 = bool(t[1])
t2 = bool(t)
print(t1)
print(t2)
Natija:
False
True
Tuplening barcha
elementlari rost bo’lsa,
rost, boshqa hollarda
yolg’on qiymat
qaytaradi.
t = ('','',0,0)
print(len(t))
Natija:
4
t =
('Yusuf','Aslbek','Jaloliddin')
print(max(t))
Natija:
Yusuf
t =
('Yusuf','Aslbek','Jaloliddin')
print(min(t))
Natija:
Aslbek
t =
('Yusuf','Aslbek','Jaloliddin')
t1 = tuple(reversed(t))
print(t1)
Natija
('Jaloliddin', 'Aslbek',
'Yusuf')
t =
("Yusuf",'Aslbek','Jaloliddin')
t1 = sorted(t)
t2 = tuple(sorted(t))
print(t1)
print(t2)
Natija:
Tuplening ekranga
chiqarilish tartibida
string tipini qayataradi
Biror o’zgaruvchi yoki
elementni bool tipiga
o’tkazadi. Misolda t1
bo’sh satr bo’lgani
uchun False ga t bo’sh
bo’lmagan tuple
bo’lgani uchun Truega
aylandi
Tuple uzunligini
qaytaradi
Maksimum qiymat
Minimum qiymat
Mavjud tuplega nisbatan
teskari tartiblangan
obyektni hosil qiladi
Saralangan list ni
qaytaradi. Uni tuple
o’tkazish uchun tuple()
built-in funksiyasidan
foydalanish mumkin
sum()
(listda ham
ishlatish
mumkin)
tuple()
enumerate
(listda ham
ishlatish
mumkin)
['Aslbek', 'Jaloliddin',
'Yusuf']
('Aslbek', 'Jaloliddin',
'Yusuf')
t = (7,-8,9,6,5,4)
yig = sum(t)
print(yig)
Natija:
23
l = [7,-8,9,6,5,4]
t = tuple(l)
print(t)
Natija:
(7, -8, 9, 6, 5, 4)
tup = ('bir','ikki','uch')
for ind, value in enumerate(tup):
print(ind, value)
Natija:
0 bir
1 ikki
2 uch
Tuple elementlari
yig’indisini qaytaradi
Bashqa turdan tuple
turiga o’tkazish
Tuple elementlari
bo’ylab sanoq tashkil
qiladi
Tuple ni kiritish
tup = tuple(map(int,input().split()))
print(tup)
Tuplening Listdan afzallik tomonlari
Turli tipdagi ma’lumotlar bilan ishlashda tuple listga qaraganda qulayroq
hisoblanadi
Tuple o’zgartirib bo’lmaydigan bo’lgani uchun unda yurish listga nisbatan tezroq
Tuple elementlari o’zgarmas bo’lgani uchun ulardan Dictionary uchun kalit sifatida
foydalanish mumkin
Uning elementlari
himoyalangan
o’zgarmas
bo’lgani
uchun
ehtimoliy
o’zgarishlardan