ÖĞRENCİ Kitapçık Kodu : KMY TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU BİLİM İNSANI DESTEK PROGRAMLARI BAŞKANLIĞI 32. BİLİM OLİMPİYATLARI - 2024 BİRİNCİ AŞAMA SINAVI ÖĞRENCİ KİMYA Soru Kitapçığı Türü A 18 Mayıs 2024 Cumartesi, 09.30 - 11.10 ADAYIN ADI SOYADI T.C. KİMLİK NO. OKULU / SINIFI SINAVA GİRDİĞİ İL : : : : SINAVLA İLGİLİ UYARILAR: • • • Bu sınav çoktan seçmeli 32 adet sorudan oluşmaktadır, süre 100 dakikadır. Her sorunun sadece bir doğru cevabı vardır. Doğru cevabınızı, cevap kâğıdınızdaki ilgili kutucuğu tamamen karalayarak İşaretleyiniz. Soru kitapçığındaki hiç bir işaretleme değerlendirmeye alınmayacaktır. Her soru eşit değerde olup, dört yanlış cevap bir doğru cevabı götürecektir. Boş bırakılan soruların değerlendirmede olumlu ya da olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Sorular zorluk sırasında DEĞİLDİR. Dolayısıyla yanıtlamaya geçmeden önce bütün soruları gözden geçirmeniz önerilir. Sınavda bilimsel hesap makinesi kullanabilirsiniz. Ancak bilgisayar özellikli, programlanabilir,hafıza kartlı vb. hesap makinalarının kullanılması yasaktır. Buna ilave olarak sınavda hesap makinası dışında herhangi bir yardımcı materyal ya da karalama kağıdı kullanılması yasaktır. Soru kitapçığındaki boşlukları karalama için kullanabilirsiniz. Sınav süresince görevlilerle konuşulması ve soru sorulması, öğrencilerin birbirlerinden kalem, silgi vb.şeyler istemeleri yasaktır. Periyodik çizelge, bazı eşitlikler ve gerekli sabitler soru kitapçığının ilk sayfasında yer almaktadır. Sınava girenadayın bir soruya itiraz etmek istemesi durumunda, sınav soruları ev cevapanahtarı TÜBİTAK’ın internet sayfasında (https://bilimolimpiyatlari.tubitak.gov.tr) yayınlandıktan sonra 7 işgünü içerisinde, kanıtları ile birlikte, TÜBİTAK’a başvurması gerekir. Bu tarihten sonra yapılacak başvurular işleme konmayacaktır. Sadece sınava giren adayın sorulara itiraz hakkı vardır, üçüncü kişilerin sınav sorularına itirazı işleme alınmayacaktır. TUBİTAK BilimOlimpiyatı–Birinci Aşama Sınavı’nda sorulansoruların üçüncü kişiler tarafından kullanılması sonucunda doğacak olan hukuki sorunlardan TÜBİTAK ve Atatürk Üniversitesi sorumlu tutulamaz. Atatürk Üniversitesi, bu tip durumlarda sorular ile ilgili görüş bildirmek zorunda değildir. Sınav sırasında kopya çeken, çekmeye teşebbüs eden ve kopya verenlerin kimlikleri sınav tutanağına yazılacak ve bu • • • kişilerin sınavları geçersiz sayılacaktır. Görevliler kopya çekmeye veya vermeye kalkışanları uyarmak zorunda değildir, sorumluluk size aittir. Sınav başladıktan sonraki ilk yarım saat içinde sınav salonundan ayrılmak yasaktır. Sınav süresince sınava giriş belgenizi ve geçerli bir kimlik belgesini masanızın üzerinde bulundurunuz. Sınav salonundan ayrılmadan önce cevap kağıdınızı ve soru kitapçığını görevlilere teslim etmeyi unutmayınız. • • • • • • • Başarılar dileriz. A BU SAYFA BOŞ BIRAKILMIŞTIR 1 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA 2 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 1. I) Gazların birbiri içinde çözünürlüğü sonsuzdur. II) Gazların sıvılar içinde çözünürlüğü uygulanan basınç arttıkça artar. III) Sıcaklık arttıkça, gazların sıvılar içinde çözünürlüğü azalır. Yukarıda verilen ifadelerden hangisi yada hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I ve III E) I, II ve III 2. Aşağıda verilen çözeltilerin hangisinin kaynama noktası, 1.0 molal derişimine sahip glukozun (C6H12O6) sulu çözeltisinin kaynama noktası ile yaklaşık olarak aynıdır? A) 2 molal fruktoz (C6H12O6) B) 1 molal NaCl C) 0.25 molal AlCl3 D) 0.5 molal Ba(OH)2 E) 0.5 molal etilen glikol (1,2-etandiol) 3 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 3. n=3 Kuantum sayısına sahip kaç orbital mevcuttur? A) 18 B) 10 C) 9 D) 6 E) 3 4. • Bir asit ne kadar zayıfsa, konjüge bazı o kadar güçlü baz özelliği gösterir. Benzer şekilde bir baz ne kadar zayıfsa, konjüge asiti o kadar güçlü asit özelliği gösterir. • HCN zayıf bir asit (Ka=6.2 𝓍 10-10), NH3 ise zayıf bir bazdır (Kb=1.8 𝓍 10-5) Bu bilgilere göre 2M NH4CN çözeltisi için aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur? A) Çözeltinin pH’ı 7.0’dır. B) Asidik bir çözeltidir. C) [HCN] > [CN-] D) [NH4+] > [CN-] E) [NH3] > [HCN] 4 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A A 5. A A A 2 A+ A I II A substitüenti içeren benzen türevi (I), elektrofillere karşı benzenden daha yavaş yerdeğiştirme tepkimesi vermektedir ve bu tepkime sonucu II bileşiği oluşmaktadır. Yukarıda bahsi geçen A sübstitüenti hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) Cl B) NO2 C) CH3 D) CN E) CH3CO 5 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 6. • Amin bazlarında, azot atomu üzerindeki elektron yoğunluğunu indüktif yada rezonans etki ile artıran tüm etkenler bazlığı artırır. • Iminlerde sp2 hibritleşmesine sahip azot atomunun bazlığı, aminler ile kıyas edildiğinde daha düşüktür. • İminlerde aşağıda gösterildiği gibi, rezonans ile bağ polarizasyonu ile azot atomu üzerindeki elektron yoğunluğu artarak bazlık gücü artabilir. Bundan dolayı bağ polarizasyonunu destekleyen faktörler bazlığı artırır. • Böyle bir bağ polarizasyonu bazı durumlarda aromatik iyonları oluşturduğu için tercih edilirken, bazı durumlarda ise anti aromatik iyonları oluşturduğu için bağ polarizasyonunu tercih etmez. R R N R N R İmin N N I II N III Yukarıda verilen bilgilere dayanarak, açık yapısı verilen imin bileşiklerinin beklenen bazlık sıralaması hangi seçenekte doğru verilmiştir? A) III > II > I B) II > I > III C) II > III > II D) I > II > III E) III > I > II 6 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 7. Hangi seçenekte verilen atomlardan her ikisi de, yarı dolu alt kabuğa sahiptir? A) B ve C B) Be ve Ne C) B ve N D) Li ve N E) O ve F 8. I) 1H II) 2He III) 2He+ IV) 3Li V) 3Li+ Bohr atom teorisi yukarıda verilen atom veya iyonlardan hangilerini açıklamakta yeterlidir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) Yalnız V D) I ve II E) I ve III 7 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 9. Aşağıdaki iyonlardan hangisinin yarıçapı en büyüktür? A) S2B) Mg2+ C) Al3+ D) Na+ E) Cl- 10. SiH4 (K.N. = -111 oC) ve SiCl4 (K.N. = 57 oC) moleküllerin kaynama noktaları arasındaki fark aşağıdaki non-kovalent bağlardan hangisi ile izah edilebilir? A) Hidrojen Bağı B) London etkileşimi C) π- π etkileşimi D) Halojen bağı E) Hidrofobik etkileşimler 8 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 11. OH Benzenden çıkılarak peş peşe üç yer değiştirme (sübstitüsyon) tepkimesi ile benzil alkol elde ediliyor. Bu sentezdeki üç sübstitisyon tepkimesi türü sırası ile hangi seçenekte doğru verilmiştir? A) Elektrofilik-Radikalik-Nükleofilik B) Elektrofilik-Nükleofilik-Radikalik C) Radikalik- Elektrofilik-Nükleofilik D) Radikalik-Nükleofilik-Elektrofilik E) Nükleofilik-Elektrofilik-Radikalik 12. • • • • • Asit Halkalı eter Amit Anhidrit Ester Yukarıda verilen organik bileşik sınıflarındaki en küçük üyeler molekül ağırlığına göre sıralandığında hangi ikisi en uçlarda (sırası ile başta ve sonda) yer alır? A) Halkalı eter-Andidrit B) Amit-Anhidrit C) Amit-Ester D) Halkalı eter-Ester E) Amit-Ester 9 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 13. Stereo izomerler de dikkate alındığında C9H10 kapalı formülüne sahip olan benzen halkası içeren, tek halkalı kaç tane izomer yazılabilir? A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 E) 9 14. I) Düzenlenme (komşu grup göçü) olmaz II) Asimetrik (optikçe aktif) merkezlerde olan tepkimelerde konfigurasyon inversiyonu (konfigurasyoun ters çevrilmesi) gözlenir III) Tersiyer alkil halojenürlerde tepkime bu mekanizma üzerinden yürür. Bimoleküler Nükleofilik Yerdeğiştirme (SN2) tepkimeleri için yukarıda verilen ifadelerden hangisi veya hangileri doğrudur? A) I, II ve III B) I ve II C) Yalnız III D) Yalnız II E) Yalnız I 10 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 15. Yukarıda verilen moleküllerin kaç tanesinde optikçe aktif merkezin konfigurasyonu S’dir? A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 E) 1 16. Yukarıda verilen Newman gösterimleri için aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A) I ve III birbirinin diastereoizomeridir. B) I ve II aynı molekülleri ifade eder. C) I saf halde iken düzlem polarize ışığı çevirir. D) II mezo yapıdadır. E) III yapısı ayna görüntüsü ile çakışmaz. 11 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 17. Yukarıdaki tepkimelerin hangisinde veya hangilerinde oluşacak ana ürün doğru verilmiştir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III 12 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 18. Yukarıda verilen moleküllerden kaç tanesinde, elektrofilik yer değiştirme tepkimeleri benzene göre daha yavaş gerçekleşir? A) 8 B) 7 C) 6 D) 5 E) 4 19. [XO4 ]n- X= P, S ve Cl atomları olmak üzere, sırası ile fosfat (X= P), sülfat (X= S) ve perklorat (X= Cl) anyonunu ifade etmektedir. Buna göre aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Perklorat anyonunda Cl atomunun yükseltgenme basamağı -1’dir B) Sülfat anyonunda S atomunun yükseltgenme basamağı +6 dır. C) Fosfat anyonunda P atomunun yükseltgenme basamağı +5 dür D) Perklorat anyonunun yükü n= -1 dir. E) Sülfat anyonunun yükü n= -2 dir. 13 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 20. ClF3, XeF4 ve I3- molekül ve iyonlarının VSEPR kuralına göre geometrik yapıları sırasıyla hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) Doğrusal-tetrahedral-doğrusal B) T şekli-kare düzlem- doğrusal C) Doğrusal-tetrahedral- V şekli D) Üçgen düzlem-kare düzlem-üçgen piramit E) Üçgen düzlem- üçgen piramit- V şekli 21. SF4 molekülü için verilen bilgilerden hangileri doğrudur? I) sp3 hibritleşmesi yapmıştır. II) VSEPR kuralına göre molekül geometrisi tahterevallidir (bozulmuş dörtyü zlü ). III) S atomu üzerinde ortaklanmamış elektron çifti vardır. A) Yalnız I B) II ve III C) I, II ve III D) Yalnız II E) I ve III 14 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 22. Kütlece %46.64 Mg(OH)2 ve %50.58 MgCO3 içeren 5 g’lık bir karışımı tamamen MgCl2’e dönüştürmek için aşağıdaki işlemlerden hangisi yapılmalıdır? I. Yoğunluğu 1.1 g/mL olan %36.5 luk HCl’den 10 mL ilave edilmelidir II. 70 mmol H2SO4 içeren çözelti ilave edilmelidir III. 8.82 g HNO3 ilave edilmelidir A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 23. Kütlece %12’lik, 125 mL etanol (çözeltinin yoğunluğu d=0.972 g/cm3) çözeltisine belli bir miktar saf etanol (d=0.787 g/cm3) ilave edilip karışımın son hacmi 250 mL’ye saf suyla tamamlanıyor. Buna göre son çözeltideki etanol derişiminin 2.64 M olması için saf etanolden kaç mL eklenmedir? A) 5.0 B) 10.0 C) 15.0 D) 20.0 E) 25.0 15 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 24. Entropi en basit tanımla düzensizlik olarak ifade edilebilir. Buna göre aşağıdaki tepkimelerden hangisi gerçekleştiğinde entropi değişimi en az olur? A) NH4Cl(k) → NH3(g)+ HCl(g) B) 2NH3(g) → N2(g)+3H2(g) C) H2(g) + I2(g) → 2HI(g) D) PCl3(g) + Cl2(g) → PCl5(k) E) 2SO2(g) + O2(g) → 2SO3(g) 25. A → [B] → C şeklinde iki kademeli tepkimesi için çizilmiş Potansiyel Enerji /Reaksiyon Koordinatı (PE/RK) diyagramı aşağıda verilmiştir. (Ea= Aktivasyon enerjisi, H = Tepkime entalpisi, i; ileri tepkime, g; geri tepkime). PE (kkal/mol) 118 88 60 B 0 A -30 C RK Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) B → C dönüşümü için Eai= 28 kkal/mol B) A → B dönüşümü için H= 60 kkal/mol C) B → C dönüşümü için H= 90 kkal/mol D) A → C dönüşümü için H= -30 kkal/mol E) B → A dönüşümü için Eag= 58 kkal/mol 16 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 26. H2 gazının 323 oC’deki yayılma /difüzyon hızının, SO2 gazının 23 oC’deki yayılma / difüzyon hızına oranı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? (Gazların ideal davrandığını varsayınız). A) 1 B) 2 C) 4 D) 8 E) 12 27. N2O4(g) ⇋ 2NO2(g) denge tepkimesinin 1 atm basınç ve 227 °C’deki yoğunluğu 1.49 g/L olarak bulunmuştur. Bu şartlar altında denge tepkimesinin molarite (M) cinsinden (Kc) denge sabitinin değeri hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 1.35 B) 1.02 C) 0.88 D) 0.66 E) 0.034 17 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 28. Aşağıda tepkime denklemi ile gösterilen ozon gazının oksijen gazına bozunma tepkime kinetiğinin 2. dereceden olduğu bilinmektedir. 2 O3(g) → 3O2(g) Bu tepkimenin, belli bir sıcaklıktaki hız sabiti 0.84 M-1·S-1 olduğuna göre, 1.984x10-2 M saf ozon ile başlayan bir tepkimenin aynı sıcaklıkta saniye (S) cinsinden yarılanma süresi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 20 B) 40 C) 60 D) 80 E) 90 29. X2On oksit bileşiği asidik ortamda KMnO4 ile XO4- iyonuna yükseltgenirken tepkime sonunda Mn+2 iyonu oluşuyor. Bu tepkimede 50 mL, 1x10-4M X2On bileşiğini yükseltgemek için 40 mL, 1x10-4 M KMnO4 harcandığına göre, n sayısı hangi seçenekte doğru verilmiştir? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 18 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 30. Fe2Fe(CN)6 + HNO3 → NO + CO2 + Fe(NO3)3 + H2O redoks reaksiyonu en küçük tam sayılarla denkleştirildiğinde NO bileşiğinin alacağı katsayı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 4 B) 7 C) 10 D) 14 E) 21 31. Oksit bileşiklerinde oksijenin değerliği -2, peroksit bileşiklerinde -1 ve süperoksit bileşiklerinde -1/2’dir. I) KO2 II) K2O2 III) CaO4 Yukarıda verilen bileşiklerden hangisi veya hangileri süper oksit yapısındadır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I ve III 19 A 32. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 32. Tuz Köprüsü Zn Zn A 2M, 50 mL ZnSO4 B 4M, 100 mL ZnSO4 Yukarıda şeması verilen pil için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? I. Derişim pilidir II. Sistem kurulurken A kabının çözelti hacmi su buharlaştırılarak yarıya indirilirse, pil enerji üretmeyecektir. III. Sistem kurulurken B kabının çözelti hacmi su buharlaştırılarak yarıya indirilirse, pil enerji üretmeyecektir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III SINAV BİTTİ CEVAPLARINIZI KONTROL EDİNİZ 20 A A BU SAYFA BOŞ BIRAKILMIŞTIR 21 A BU SAYFA BOŞ BIRAKILMIŞTIR 22 BO Ş IR BU BI RA SA KI YFA LM IŞ T . A A A Kitapçığı 1) İPTAL 2) C 3) C 4) D 5) A 6) A 7) D 8) E 9) A 10) B 11) A 12) A 13) C 14) B 15) B 16) C 17) E 18) B 19) A 20) B 21) B 22) İPTAL 23) D 24) C 25) İPTAL 26) D 27) E 28) C 29) E 30) E 31) E 32) D Kitapçık Kodu : KMY TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU BİLİM İNSANI DESTEK PROGRAMLARI BAŞKANLIĞI 31. BİLİM OLİMPİYATLARI - 2023 BİRİNCİ AŞAMA SINAVI KİMYA Soru Kitapçığı Türü A 25 Haziran 2023 Pazar, 09.30 - 11.10 ADAYIN ADI SOYADI T.C. KİMLİK NO OKULU / SINIFI SINAVA GİRDİĞİ İL : : : : SINAVLA İLGİLİ UYARILAR: • • • • • • • • • • • • • Bu sınav çoktan seçmeli 32 adet sorudan oluşmaktadır, süre 100 dakikadır. Her sorunun sadece bir doğru cevabı vardır. Doğru cevabınızı, cevap kağıdınızdaki ilgili kutucuğu tamamen karalayarak işaretleyiniz. Soru kitapçığındaki hiç bir işaretleme değerlendirmeye alınmayacaktır. Her soru eşit değerde olup, dört yanlış cevap bir doğru cevabı götürecektir. Boş bırakılan soruların değerlendirmede olumlu ya da olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Sorular zorluk sırasında DEĞİLDİR. Dolayısıyla yanıtlamaya geçmeden önce bütün soruları gözden geçirmeniz önerilir. Sınavda bilimsel hesap makinesi kullanabilirsiniz. Ancak bilgisayar özellikli, programlanabilir, hafıza kartlı vb. hesap makinalarının kullanılması yasaktır. Buna ilave olarak sınavda hesap makinası dışında herhangi bir yardımcı materyal ya da karalama kağıdı kullanılması yasaktır. Soru kitapçığındaki boşlukları karalama için kullanabilirsiniz. Sınav süresince görevlilerle konuşulması ve soru sorulması, öğrencilerin birbirlerinden kalem, silgi vb. şeyler istemeleri yasaktır. Periyodik çizelge, bazı eşitlikler ve gerekli sabitler soru kitapçığının ilk sayfasında yer almaktadır. Sınava giren adayın bir soruya itiraz etmek istemesi durumunda, sınav soruları ve cevap anahtarı TÜBİTAK’ın internet sayfasında (http://www.tubitak.gov.tr) yayınlandıktan sonra 7 işgünü içerisinde, kanıtları ile birlikte, TÜBİTAK’a başvurması gerekir. Bu tarihten sonra yapılacak başvurular işleme konmayacaktır. Sadece sınava giren adayın sorulara itiraz hakkı vardır, üçüncü kişilerin sınav sorularına itirazı işleme alınmayacaktır. TUBİTAK Bilim Olimpiyatı–Birinci Aşama Sınavı’nda sorulan soruların üçüncü kişiler tarafından kullanılması sonucunda doğacak olan hukuki sorunlardan TÜBİTAK ve Atatürk Üniversitesi sorumlu tutulamaz. Atatürk Üniversitesi, bu tip durumlarda sorular ile ilgili görüş bildirmek zorunda değildir. Sınav sırasında kopya çeken, çekmeye teşebbüs eden ve kopya verenlerin kimlikleri sınav tutanağına yazılacak ve bu kişilerin sınavları geçersiz sayılacaktır. Görevliler kopya çekmeye veya vermeye kalkışanları uyarmak zorunda değildir, sorumluluk size aittir. Sınav başladıktan sonraki ilk yarım saat içinde sınav salonundan ayrılmak yasaktır. Sınav süresince sınava giriş belgenizi ve geçerli bir kimlik belgesini masanızın üzerinde bulundurunuz. Sınav salonundan ayrılmadan önce cevap kağıdınızı ve soru kitapçığını görevlilere teslim etmeyi unutmayınız. Başarılar dileriz. A BU SAYFA BOŞ BIRAKILMIŞTIR A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA 1 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 1. Al metali içeren 0.540 g’lık bir örneğe 0.2 M 100 mL H2SO4 ilave ediliyor ve aşağıdaki tepkime gerçekleşiyor. Tepkime gerçekleştikten sonra ortamdaki fazla H2SO4, 0.16 M NaOH ile geri titre ediliyor ve 25 mL baz harcanıyor. Bu bilgilere göre, örnekteki Al metalinin kütlece yüzdesi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? (Denkleştirilmemiş tepkime denklemi aşağıda verilmiştir). Al(k) + H2SO4 → Al2(SO4)3 + H2 A) 60 B) 75 C) 80 D) 90 E) 100 2. Aşağıdaki işlemlerden hangisi yapılarak pH’ı 4.76 olan bir tampon çözelti elde edilebilir? CH3COOH için pKa = 4.76 A) Eşit derişimde ve hacimde NaOH ile CH3COOH karıştırılır. B) Eşit derişimdeki 100 mL NaOH ile 50 mL CH3COOH karıştırılır. C) Eşit gramlarda CH3COOH ile CH3COONa karıştırılarak belli bir hacme saf suyla tamamlanır. D) 100 mL, 0.20 M CH3COOH çözeltisine 0.82 g CH3COONa ilave edilir. E) Eşit hacimde 1.0 M CH3COONa ile 0.5 M HCl karıştırılır. 2 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 3. pH’ı 11.0 olan 500 mL seyreltik bir NH3 çözeltisi hazırlamak için, kütlece % 8.7’lik yoğunluğu 0.976 g/mL olan derişik NH3 çözeltisinden kaç mL almak gerekir? (NH3 için Kb =2.0×10-5) A) 0.5 B) 2.5 C) 5.0 D) 10 E) 15.0 4. KMnO4 ile HCl’nin asidik ortamda tepkimesi sonucu Cl2 gazı açığa çıkmaktadır. Bu bilgilere göre 1.264 g potasyum permanganat ile 50.0 mL 1.0 M HCl çözeltisi tepkimeye giriyor. Oluşan klor gazı bir kapta toplanıyor. 27 °C sıcaklıkta oluşan basınç, 729.6 Torr olarak ölçülüyor. Buna göre, toplanan gazın mL cinsinden hacmi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? (Denkleştirilmemiş tepkime denklemi: MnO4- + Cl- + H+ → Cl2 + Mn2+ + H2O) A) 640.6 mL B) 512.5 mL C) 410.0 mL D) 320.3 mL E) 205.0 mL 3 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 5. Toplam derişimi 540 mM olan, 50 mL’lik bir deniz suyundaki klorür iyonları AgNO3 ile çöktürülüyor ve oluşan AgCl çökeleğinin kütlesi 4.302 g olarak bulunuyor. Deniz suyunun tuzluluğunun sadece NaCl ve MgCl2 den geldiği dikkate alınırsa deniz suyundaki NaCl derişiminin MgCl2 derişimine oranı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 1 B) 2 C) 4 D) 6 E) 8 6. Cu(k)/CuSO4(1.0 M)//FeCl3(0.5 M), FeCl2(0.5 M)/Pt kısa gösterimi verilen pilde, pil potansiyelinin, ilk halindeki potansiyele göre artması için aşağıdaki işlemlerden hangisinin yapılması gerekir? A) Sadece katot kısmı 1:1 oranında saf suyla seyreltilmelidir. B) Hem anot hem katot kısmı 1:1 oranında saf suyla seyreltilmelidir. C) Sadece anot kısmındaki su, çözeltinin hacmi yarıya inene kadar buharlaştırılmalıdır. D) Sadece katot kısmındaki su, çözeltinin hacmi yarıya inene kadar buharlaştırılmalıdır. E) Hem anot hem de katot kısmındaki su, çözeltilerin hacmi yarıya inene kadar buharlaştırılmalıdır. 4 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 7. Bir sulu KI çözeltisinden 1.25 A akım geçiriliyor ve I2 açığa çıkıyor. Oluşan I2 aşağıdaki tepkimeye göre Na2S2O3 ile titre ediliyor ve titrasyon sonuna yakın hafif sarı renk gözlenince nişasta indikatörü ekleniyor. Bu esnada I2-nişasta adsopsiyonu sonucu renk maviye dönüyor. Mavi renk renksiz oluncaya kadar titrasyona devam ediliyor. İyodometrik yöntem olarak adlandırılan bu titrasyon işleminde 20 mL 0.75 M Na2S2O3 harcanmıştır. Bu bilgilere göre KI çözeltisinin elektroliz süresi kaç dakikadır? (Tepkime denklemi: I2 + 2S2O32- → S4O62- + 2I- ) A) 9.65 B) 19.30 C) 28.95 D) 38.60 E) 48.25 8. Fe3+ + e- → Fe2+ reaksiyonu için Eo = 0.770 V Ag+ + e- → Ag reaksiyonu için Eo = 0.800 V Yukarıdaki bilgilere göre Fe2+ + Ag+ ⇋ Fe3+ + Ag reaksiyonu için 25 oC’deki denge sabiti hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 3.21 B) 10.32 C) 0.51 D) 1.17 × 105 E) 1.12 5 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 9. Verilen element çiflerinde hangi iki elementin 1.iyonlaşma enerjileri arasındaki fark en büyüktür? A) S ve O B) Ne ve Na C) H ve He D) Ar ve Ca E) He ve Ar 10. NO2 OEt H I II III Yukarıda yer alan karbokatyonların kararlılık sırası hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) I > II > III B) II > I > III C) II > III > I D) III > II > I E) III > I > II 6 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 11. Elektron sayıları aynı olan çekirdeklere izoelektronik türler denir. Bu bilgiye göre, Y2X3 iyonik bileşiğinde katyon ile anyon izoelektronik olduğuna ve bileşikteki Y atomunun atom numarası 13 olduğuna göre X atomunun periyodik cetveldeki yeri hangi seçenekte doğru verilmiştir? (Bileşiğin %100 iyonik karakterde olduğu kabul edilecektir). A) 6A Grubu (16. Grup), 2. Periyot B) 5A grubu (15.grup), 2. Periyot C) 6A Grubu (16. Grup), 3. Periyot D) 7A Grubu (17. Grup), 3. Periyot E) 5A grubu, (15. Grup), 2. Periyot 12. Tahterevalli Aşağıda verilen bileşik ve iyonlardan hangisinin geometrik şekli tahterevalli olarak ifade edilebilir? I) SF4 II) ClF4+ III) ClF4- A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 7 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 13. • Soygazlar bileşik oluşturamaz, bu yüzden verilen yapı mümkün değildir. • Bileşikte bağ yapımına katılmayan 12 elektron çifti (24 elektron) bulunur. • Bileşikteki merkezi atom oktet kuralına uyar. • Merkez atomunun hibritleşmesi d2sp3’tür. • Bileşik VSEPR’de AX4E2 olarak ifade edilir. • F atomları arasındaki açı 109.5o’dir. Bir soygaz olan Xenonun (Xe), XeF4 şeklinde bir bileşiği için yukarıda verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur? A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 E) 1 8 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A A 14. Aşağıdaki tepkime için şu bilgiler veriliyor: • • • İlk aşamada H+ katalizörünün çift bağa katılması ile Markovnikov kuralına uygun şekilde bir karbokatyon oluşur. İlk etapta oluşan karbokatyon düzenlenerek daha kararlı karbokatyona dönüşür. Düzenlenmiş karbokatyon üzerinden molekül içi Friedel-Crafts alkilasyonu gerçekleşir. H+ ? Bu bilgilere göre oluşan ürün hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) B) C) D) E) 15. Aşağıda verilen molekül yada iyonların hangisinde C-O bağı en kısadır? A) C2O42- (oksalat iyonu) B) CO32- (karbonat iyonu) C) HCO2- (format iyonu) D) CO E) CO2 9 A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 16. Oktinoksat UV ışıklarını soğuran bir organik molekül olup, bu özelliği ile güneş kremlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Oktinoksat ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur? • • • • • Dört tane stereoizomeri vardır. Stereojenik (asimetrik) merkezin konfigurasyonu S'dir. Ester karboniline daha yakın olan olefinik çift bağ karbonu, diğer çift bağ karbonuna göre elektronca daha fakirdir. Çift bağ E konfigürasyonuna sahiptir. Yapıda eter işlevsel grubu mevcuttur. O O O oktinoksat A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 E) 1 10 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A A 17. Cis- ve trans 2-büten’in moleküler brom ile tepkimesinden C4H8Br2 kapalı formülüne sahip ürün ya da ürünler oluşuyor. Bu tepkime ürünleri için aşağıda verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur? • • • • • Her iki molekülün bromlama tepkimesinden aynı ürünler oluşur. Trans-2-bütenin tepkimesinden oluşan ürün düzlem polarize ışığı çevirir. cis-2-bütenin tepkimesinden iki ürün oluşur ve bu iki ürün birbirinin enantiyomeridir. Trans 2-bütenin bromlanması sonucu oluşan ürün ya da ürünler, cis-2-bütenin tepkimesinden oluşan ürün ya da ürünlerin diastereomeridir. Bu tepkimelerin sadece birinden mezo yapısında bir bileşik oluşur. A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 E) 1 18. Kararlı karbokatyon oluşturan alkil halojenürlerin nükleofilik yerdeğiştirme tepkimeleri SN1 (monomoleküler nükleofilik sübstitüsyon) üzerinden yürür. SN1 tepkimesi iki kademeli olup ilk kademede halojen ayrılarak bir karbokatyon oluşur ve bu kademe daha yavaş olduğu için hız belirleyen kademedir. İkinci kademede ise nükleofil karbokatyon merkezine bağlanır. Verilen bilgilerin ışığı altında, aşağıdaki alkil halojenürlerden hangisinin H2O nükleofili ile SN1 tepkimesinin daha hızlı olması beklenir? Cl A) Cl B) Cl C) 11 Cl D) Cl E) A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 19. Aşağıdaki verilen bilgilerden hangileri doğrudur? I) Cl- iyonunun yarı çapı K+ iyonunun yarı çapından daha büyüktür. II) Si atomunun 1.iyonlaşma enerjisi P atomunun 1.iyonlaşma enerjisinden daha büyüktür. III F atomunun yarıçapı O2- iyonunun yarıçapından daha küçüktür. IV) F atomunun elektron ilgisi Cl atomunun elektron ilgisinden daha büyüktür. A) I ve III B) I ve II C) I, II ve IV D) II, III ve IV E) I, III ve IV 20. OF2 molekülü için aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır? A) Moleküldeki merkez atomu sp3 hibritleşmesi yapmıştır. B) Molekülde toplam iki tane kovalent bağ vardır ve toplam 8 tane bağ yapımına katılmayan elektron çifti (16 elektron) olarak bulunur. C) O atomu için hesaplanan formal yük sıfırdır. D) Molekül geometrisi V şeklindedir. E) Her bir flor atomu için hesaplanan formal yük -1’dir. 12 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 21. Elektron çifti alabilen kimyasal türlere Lewis asidi, elektron çifti verebilen kimyasal türlere Lewis bazı denir. Bu bilgiyi kullandığınızda, aşağıdaki kimyasal türler için belirtilen Lewis asit-baz eşleştirmelerinden hangilerinin tamamı doğrudur? I) BF3 molekülü bir Lewis asitidir. II) NH3 molekülü bir Lewis bazıdır. III) CH3OCH3 (dimetil eter) bir Lewis bazıdır. IV) CO2 bileşiğinin karbon atomu Lewis bazı olarak davranır. A) I, III ve IV B) II ve III C) I ve II D) III ve IV E) I, II ve III 22. 298 K’de 4 litrelik bir kapta gerçekleşen; A2 (g) + B2 (g) ⇄ AB3 (g) tepkimesinin en küçük tam sayılar ile denkleştirilmiş durumu için için, ΔU0 = -30.38 kJ/mol, ΔS0 = -200.55 J/mol.K ise ΔH0 kaç kJ/mol’dür? (ΔU0 = ΔH0 - Δn(gaz) ×R×T) A) -32.86 B) 91.11 C) 45.55 D) -35.34 E) -52.24 13 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 23. B2H6(g) + 3O2(g) → B2O3(k) + 3H2O(g) ΔHo298 = -1941 kJ/mol 2B(k) + 3/2O2(g) → B2O3(k) ΔHo298 = -2368 kJ/mol H2(g) + 1/2O2(g) → H2O(g) ΔHo298 = -241.8 kJ/mol olduğuna gore, 3H2(g) + 2B(k) → B2H6(k) tepkimesi dikkate alındığında, 298 K’de diboran (B2H6) için standart oluşum entalpisi (ΔHfo) hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) – 1152.4 kJ B) – 668.8 kJ C) – 4550.8 kJ D) 5034.4 kJ E) 2168.2 kJ 24. A(g) + B(g) → AB(g) gaz reaksiyonu için standart serbest oluşum entalpisi, (ΔGo) 2271 J olduğuna göre, dengedeki bu reaksiyonun 25 oC’de Kp denge sabiti hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 0.01 B) 0.1 C) 0.4 D) 0.8 E) 1.4 14 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 25. Aşağıdaki reaksiyon için ΔHo değeri hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? 4 NH3 (g) + 5 O2 (g) → 4 NO (g) + 6 H2O (s) ΔHo = ? ΔHof : –46 kJ/mol 0 +90 kJ/mol –286 kJ/mol, A) –242 kJ/mol B) –150 kJ/mol C) –1540 kJ/mol D) –1172 kJ/mol E) –1892 kJ/mol 26. Katı baryum hidroksit ve katı amonyum nitrat oda sıcaklığında bir beherde karıştırıldığında kendiliğinden reaksiyon oluşuyor ve beherdeki malzemenin sıcaklığı hızla 0º C altına düşüyor. Buna göre tepkime için termodinamik ifadelerin tamamı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) Endotermik; ΔH > 0; Δ S > 0 B) Ekzotermik; ΔH < 0; Δ S > 0 C) Endotermik; ΔH < 0; Δ S < 0 D) Endotermik; ΔH < 0; Δ S > 0 E) Ekzotermik; ΔH > 0; Δ S < 0 27. 100 °C’deki hızı 0 °C’deki hızının 48 katı olan bir tepkimenin aktivasyon enerjisi (Ea) hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 7840.2 kal./mol B) 32805.0 kal./mol C) 323.55 kal./mol D) 3945.8 kal./mol E) 3218.5 kal./mol 15 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 28. Yeteri miktar katı fosfor (P4) ve 2 atm basıncına sahip Cl2 gazı sabit sıcaklıkta, sabit hacimli bir kapta tepkimeye sokulduğunda, aşağıda gösterildiği gibi bir tepkime gerçekleşiyor ve bir denge kuruluyor. Denge anında tepkime kabının basıncının ilk basınca göre %24 azaldığı tespit ediliyor. Buna göre en küçük tam sayılar ile denkleştirilmiş denge tepkimesinin, verilen şartlarda basınçlar (atm) cinsinden denge sabiti (Kp) hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? P4 (k) + Cl2 (g) ⇄ PCl3(g) A) 49.18 B) 27.54 C) 0.32 D) 4.3 ×10-3 E) 2.69 ×10-4 16 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 29. Esterler ile kıyas edildiğinde, amit hidrolizleri daha zordur. Bu, aşağıda gösterildiği gibi peptit bağındaki güçlü rezonanstan kaynaklı olarak, C-N bağının kısmen çift bağ karakterinde olması ile doğrudan ilişkilidir. Bu rezonans ne kadar çok tercih ediliyor ise hidroliz o kadar zor gerçekleşir. O O N N Bu bilgilere göre aşağıda verilen amitlerin hidroliz hızının hangi sırada olması beklenir? İpucu: Aromatiklik kavramını göz önünde bulundurunuz. O O Ph N I O N Ph II Ph N III A) I > II > III B) II > I > III C) II > III > I D) I > III > II E) III > I > II 30. Na2CO3·10H2O katısından faydalanarak, Na+ derişiminin 0.8 molal olduğu 200 gr'lık bir çözelti hazırlamak için dışardan kaç g saf suya ihtiyaç vardır? İpucu: Molalite (m), 1000 g çözücüde çözünen maddenin mol sayısı olarak tanımlanır. A)191.5 B) 185.6 C) 178.1 D) 171.2 E) 154.2 17 A A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 31. Hangisi kimyada rezonans yapıları arasında kullanılan semboldür? A) B) C) D) E) 32. A A Na/NH3 I) -CO2H II) -CH3 III) -OCH3 Yukarıdaki tepkimede A ile gösterilen grup hangisi olduğunda oluşan ana ürünün yapısı doğru verilmiştir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III SINAV BİTTİ CEVAPLARINIZI KONTROL EDİNİZ 18 A A BU SAYFA BOŞ BIRAKILMIŞTIR A BU SAYFA BOŞ BIRAKILMIŞTIR A BU SAYFA BOŞ BIRAKILMIŞTIR BO Ş IR BU BI RA SA KI YFA LM IŞ T . A A Kitapçık Kodu : KMY TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU BİLİM İNSANI DESTEK PROGRAMLARI BAŞKANLIĞI 31. BİLİM OLİMPİYATLARI - 2023 BİRİNCİ AŞAMA SINAVI KİMYA Soru Kitapçığı Türü B 25 Haziran 2023 Pazar, 09.30 - 11.10 ADAYIN ADI SOYADI T.C. KİMLİK NO OKULU / SINIFI SINAVA GİRDİĞİ İL : : : : SINAVLA İLGİLİ UYARILAR: • • • • • • • • • • • • • Bu sınav çoktan seçmeli 32 adet sorudan oluşmaktadır, süre 100 dakikadır. Her sorunun sadece bir doğru cevabı vardır. Doğru cevabınızı, cevap kağıdınızdaki ilgili kutucuğu tamamen karalayarakişaretleyiniz. Soru kitapçığındaki hiç bir işaretleme değerlendirmeye alınmayacaktır. Her soru eşit değerde olup, dört yanlış cevap bir doğru cevabı götürecektir. Boş bırakılan soruların değerlendirmede olumlu ya da olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Sorular zorluk sırasında DEĞİLDİR. Dolayısıyla yanıtlamaya geçmeden önce bütün soruları gözden geçirmeniz önerilir. Sınavda bilimsel hesap makinesi kullanabilirsiniz. Ancak bilgisayar özellikli, programlanabilir, hafıza kartlı vb. hesap makinelarının kullanılması yasaktır. Buna ilave olarak sınavda hesap makinesi dışında herhangi bir yardımcı materyal ya da karalama kağıdı kullanılması yasaktır. Soru kitapçığındaki boşlukları karalama için kullanabilirsiniz. Sınav süresince görevlilerle konuşulması ve soru sorulması, öğrencilerin birbirlerinden kalem, silgi vb. şeyler istemeleri yasaktır. Periyodik çizelge, bazı eşitlikler ve gerekli sabitler soru kitapçığının ilk sayfasında yer almaktadır. Sınava giren adayın bir soruya itiraz etmek istemesi durumunda, sınav soruları ve cevap anahtarı TÜBİTAK’ın internet sayfasında (http://www.tubitak.gov.tr) yayınlandıktan sonra 7 işgünü içerisinde, kanıtları ile birlikte, TÜBİTAK’a başvurması gerekir. Bu tarihten sonra yapılacak başvurular işleme konmayacaktır. Sadece sınava giren adayın sorulara itiraz hakkı vardır, üçüncü kişilerin sınav sorularına itirazı işleme alınmayacaktır. TUBİTAK Bilim Olimpiyatı–Birinci Aşama Sınavı’nda sorulan soruların üçüncü kişiler tarafından kullanılması sonucunda doğacak olan hukuki sorunlardan TÜBİTAK ve Atatürk Üniversitesi sorumlu tutulamaz. Atatürk Üniversitesi, bu tip durumlarda sorular ile ilgili görüş bildirmek zorunda değildir. Sınav sırasında kopya çeken, çekmeye teşebbüs eden ve kopya verenlerin kimlikleri sınav tutanağına yazılacak ve bu kişilerin sınavları geçersiz sayılacaktır. Görevliler kopya çekmeye veya vermeye kalkışanları uyarmak zorunda değildir, sorumluluk size aittir. Sınav başladıktan sonraki ilk yarım saat içinde sınav salonundan ayrılmak yasaktır. Sınav süresince sınava giriş belgenizi ve geçerli bir kimlik belgesini masanızın üzerinde bulundurunuz. Sınav salonundan ayrılmadan önce cevap kağıdınızı ve soru kitapçığını görevlilere teslim etmeyi unutmayınız. Başarılar dileriz. B BU SAYFA BOŞ BIRAKILMIŞTIR B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA 1 B A B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA 1. Aşağıda verilen molekül yada iyonların hangisinde C-O bağı en kısadır? A) C2O42- (oksalat iyonu) B) CO32- (karbonat iyonu) C) HCO2- (format iyonu) D) CO E) CO2 2. Oktinoksat UV ışıklarını soğuran bir organik molekül olup, bu özelliği ile güneş kremlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Oktinoksat ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur? • • • • • Dört tane stereoizomeri vardır. Stereojenik (asimetrik) merkezin konfigurasyonu S'dir. Ester karboniline daha yakın olan olefinik çift bağ karbonu, diğer çift bağ karbonuna göre elektronca daha fakirdir. Çift bağ E konfigürasyonuna sahiptir. Yapıda eter işlevsel grubu mevcuttur. O O O oktinoksat A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 E) 1 2 B A B 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA B A B A 3. Cis- ve trans 2-büten’in moleküler brom ile tepkimesinden C4H8Br2 kapalı formülüne sahip ürün ya da ürünler oluşuyor. Bu tepkime ürünleri için aşağıda verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur? • • • • • Her iki molekülün bromlama tepkimesinden aynı ürünler oluşur. Trans-2-bütenin tepkimesinden oluşan ürün düzlem polarize ışığı çevirir. cis-2-bütenin tepkimesinden iki ürün oluşur ve bu iki ürün birbirinin enantiyomeridir. Trans 2-bütenin bromlanması sonucu oluşan ürün ya da ürünler, cis-2-bütenin tepkimesinden oluşan ürün ya da ürünlerin diastereomeridir. Bu tepkimelerin sadece birinden mezo yapısında bir bileşik oluşur. A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 E) 1 4. Kararlı karbokatyon oluşturan alkil halojenürlerin nükleofilik yerdeğiştirme tepkimeleri SN1 (monomoleküler nükleofilik sübstitüsyon) üzerinden yürür. SN1 tepkimesi iki kademeli olup ilk kademede halojen ayrılarak bir karbokatyon oluşur ve bu kademe daha yavaş olduğu için hız belirleyen kademedir. İkinci kademede ise nükleofil karbokatyon merkezine bağlanır. Verilen bilgilerin ışığı altında, aşağıdaki alkil halojenürlerden hangisinin H2O nükleofili ile SN1 tepkimesinin daha hızlı olması beklenir? Cl A) Cl B) Cl C) Cl D) 3 Cl E) B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA 5. Aşağıdaki verilen bilgilerden hangileri doğrudur? I) Cl- iyonunun yarı çapı K+ iyonunun yarı çapından daha büyüktür. II) Si atomunun 1.iyonlaşma enerjisi P atomunun 1.iyonlaşma enerjisinden daha büyüktür. III F atomunun yarıçapı O2- iyonunun yarıçapından daha küçüktür. IV) F atomunun elektron ilgisi Cl atomunun elektron ilgisinden daha büyüktür. A) I ve III B) I ve II C) I, II ve IV D) II, III ve IV E) I, III ve IV 6. OF2 molekülü için aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır? A) Moleküldeki merkez atomu sp3 hibritleşmesi yapmıştır. B) Molekülde toplam iki tane kovalent bağ vardır ve toplam 8 tane bağ yapımına katılmayan elektron çifti (16 elektron) olarak bulunur. C) O atomu için hesaplanan formal yük sıfırdır. D) Molekül geometrisi V şeklindedir. E) Her bir flor atomu için hesaplanan formal yük -1’dir. 4 B A B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA B 7. Elektron çifti alabilen kimyasal türlere Lewis asidi, elektron çifti verebilen kimyasal A türlere Lewis bazı denir. Bu bilgiyi kullandığınızda, aşağıdaki kimyasal türler için belirtilen Lewis asit-baz eşleştirmelerinden hangilerinin tamamı doğrudur? I) BF3 molekülü bir Lewis asitidir. II) NH3 molekülü bir Lewis bazıdır. III) CH3OCH3 (dimetil eter) bir Lewis bazıdır. IV) CO2 bileşiğinin karbon atomu Lewis bazı olarak davranır. A) I, III ve IV B) II ve III C) I ve II D) III ve IV E) I, II ve III 8. 298 K’de 4 litrelik bir kapta gerçekleşen; A2 (g) + B2 (g) ⇄ AB3 (g) tepkimesinin en küçük tam sayılar ile denkleştirilmiş durumu için için, ΔU0 = -30.38 kJ/mol, ΔS0 = -200.55 J/mol.K ise ΔH0 kaç kJ/mol’dür? (ΔU0 = ΔH0 - Δn(gaz) ×R×T) A) -32.86 B) 91.11 C) 45.55 D) -35.34 E) -52.24 5 B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA 9. B2H6(g) + 3O2(g) → B2O3(k) + 3H2O(g) ΔHo298 = -1941 kJ/mol 2B(k) + 3/2O2(g) → B2O3(k) ΔHo298 = -2368 kJ/mol H2(g) + 1/2O2(g) → H2O(g) ΔHo298 = -241.8 kJ/mol olduğuna gore, 3H2(g) + 2B(k) → B2H6(k) tepkimesi dikkate alındığında, 298 K’de diboran (B2H6) için standart oluşum entalpisi (ΔHfo) hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) – 1152.4 kJ B) – 668.8 kJ C) – 4550.8 kJ D) 5034.4 kJ E) 2168.2 kJ 10. A(g) + B(g) → AB(g) gaz reaksiyonu için standart serbest oluşum entalpisi, (ΔGo) 2271 J olduğuna göre, dengedeki bu reaksiyonun 25 oC’de Kp denge sabiti hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 0.01 B) 0.1 C) 0.4 D) 0.8 E) 1.4 6 B A B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA 11. Aşağıdaki reaksiyon için ΔHo değeri hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? 4 NH3 (g) + 5 O2 (g) → 4 NO (g) + 6 H2O (s) ΔHo = ? ΔHof : –46 kJ/mol 0 +90 kJ/mol –286 kJ/mol, A) –242 kJ/mol B) –150 kJ/mol C) –1540 kJ/mol D) –1172 kJ/mol E) –1892 kJ/mol 12. Katı baryum hidroksit ve katı amonyum nitrat oda sıcaklığında bir beherde karıştırıldığında kendiliğinden reaksiyon oluşuyor ve beherdeki malzemenin sıcaklığı hızla 0º C altına düşüyor. Buna göre tepkime için termodinamik ifadelerin tamamı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) Endotermik; ΔH > 0; Δ S > 0 B) Ekzotermik; ΔH < 0; Δ S > 0 C) Endotermik; ΔH < 0; Δ S < 0 D) Endotermik; ΔH < 0; Δ S > 0 E) Ekzotermik; ΔH > 0; Δ S < 0 13. 100 °C’deki hızı 0 °C’deki hızının 48 katı olan bir tepkimenin aktivasyon enerjisi (Ea) hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 7840.2 kal./mol B) 32805.0 kal./mol C) 323.55 kal./mol D) 3945.8 kal./mol E) 3218.5 kal./mol 7 B A B 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA B A 14. Yeteri miktar katı fosfor (P4) ve 2 atm basıncına sahip Cl2 gazı sabit sıcaklıkta, sabit hacimli bir kapta tepkimeye sokulduğunda, aşağıda gösterildiği gibi bir tepkime gerçekleşiyor ve bir denge kuruluyor. Denge anında tepkime kabının basıncının ilk basınca göre %24 azaldığı tespit ediliyor. Buna göre en küçük tam sayılar ile denkleştirilmiş denge tepkimesinin, verilen şartlarda basınçlar (atm) cinsinden denge sabiti (Kp) hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? P4 (k) + Cl2 (g) ⇄ PCl3(g) A) 49.18 B) 27.54 C) 0.32 D) 4.3 ×10-3 E) 2.69 ×10-4 8 B A B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA B 15. Esterler ile kıyas edildiğinde, amit hidrolizleri daha zordur. Bu, aşağıda gösterildiği gibi A peptit bağındaki güçlü rezonanstan kaynaklı olarak, C-N bağının kısmen çift bağ karakterinde olması ile doğrudan ilişkilidir. Bu rezonans ne kadar çok tercih ediliyor ise hidroliz o kadar zor gerçekleşir. O O N N Bu bilgilere göre aşağıda verilen amitlerin hidroliz hızının hangi sırada olması beklenir? İpucu: Aromatiklik kavramını göz önünde bulundurunuz. O O Ph N I O N Ph II A) I > II > III B) II > I > III C) II > III > I D) I > III > II E) III > I > II 9 Ph N III B 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA B A 16. Na2CO3·10H2O katısından faydalanarak, Na+ derişiminin 0.8 molal olduğu 200 gr'lık bir çözelti hazırlamak için dışardan kaç g saf suya ihtiyaç vardır? İpucu: Molalite (m), 1000 g çözücüde çözünen maddenin mol sayısı olarak tanımlanır. A)191.5 B) 185.6 C) 178.1 D) 171.2 E) 154.2 17. Hangisi kimyada rezonans yapıları arasında kullanılan semboldür? A) B) C) D) E) 18. A A Na/NH3 I) -CO2H II) -CH3 III) -OCH3 Yukarıdaki tepkimede A ile gösterilen grup hangisi olduğunda oluşan ana ürünün yapısı doğru verilmiştir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 10 B A B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA B 19. Al metali içeren 0.540 g’lık bir örneğe 0.2 M 100 mL H SO ilave ediliyor ve aşağıdaki A 2 4 tepkime gerçekleşiyor. Tepkime gerçekleştikten sonra ortamdaki fazla H2SO4, 0.16 M NaOH ile geri titre ediliyor ve 25 mL baz harcanıyor. Bu bilgilere göre, örnekteki Al metalinin kütlece yüzdesi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? (Denkleştirilmemiş tepkime denklemi aşağıda verilmiştir). Al(k) + H2SO4 → Al2(SO4)3 + H2 A) 60 B) 75 C) 80 D) 90 E) 100 20. Aşağıdaki işlemlerden hangisi yapılarak pH’ı 4.76 olan bir tampon çözelti elde edilebilir? CH3COOH için pKa = 4.76 A) Eşit derişimde ve hacimde NaOH ile CH3COOH karıştırılır. B) Eşit derişimdeki 100 mL NaOH ile 50 mL CH3COOH karıştırılır. C) Eşit gramlarda CH3COOH ile CH3COONa karıştırılarak belli bir hacme saf suyla tamamlanır. D) 100 mL, 0.20 M CH3COOH çözeltisine 0.82 g CH3COONa ilave edilir. E) Eşit hacimde 1.0 M CH3COONa ile 0.5 M HCl karıştırılır. 11 B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA B 21. pH’ı 11.0 olan 500 mL seyreltik bir NH çözeltisi hazırlamak için, kütlece % 8.7’lik A 3 yoğunluğu 0.976 g/mL olan derişik NH3 çözeltisinden kaç mL almak gerekir? (NH3 için Kb =2.0×10-5) A) 0.5 B) 2.5 C) 5.0 D) 10 E) 15.0 22. KMnO4 ile HCl’nin asidik ortamda tepkimesi sonucu Cl2 gazı açığa çıkmaktadır. Bu bilgilere göre 1.264 g potasyum permanganat ile 50.0 mL 1.0 M HCl çözeltisi tepkimeye giriyor. Oluşan klor gazı bir kapta toplanıyor. 27 °C sıcaklıkta oluşan basınç, 729.6 Torr olarak ölçülüyor. Buna göre, toplanan gazın mL cinsinden hacmi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? (Denkleştirilmemiş tepkime denklemi: MnO4- + Cl- + H+ → Cl2 + Mn2+ + H2O) A) 640.6 mL B) 512.5 mL C) 410.0 mL D) 320.3 mL E) 205.0 mL 12 B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA B 23. Toplam derişimi 540 mM olan, 50 mL’lik bir deniz suyundaki klorür iyonları AgNO ile A 3 çöktürülüyor ve oluşan AgCl çökeleğinin kütlesi 4.302 g olarak bulunuyor. Deniz suyunun tuzluluğunun sadece NaCl ve MgCl2 den geldiği dikkate alınırsa deniz suyundaki NaCl derişiminin MgCl2 derişimine oranı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 1 B) 2 C) 4 D) 6 E) 8 24. Cu(k)/CuSO4(1.0 M)//FeCl3(0.5 M), FeCl2(0.5 M)/Pt kısa gösterimi verilen pilde, pil potansiyelinin, ilk halindeki potansiyele göre artması için aşağıdaki işlemlerden hangisinin yapılması gerekir? A) Sadece katot kısmı 1:1 oranında saf suyla seyreltilmelidir. B) Hem anot hem katot kısmı 1:1 oranında saf suyla seyreltilmelidir. C) Sadece anot kısmındaki su, çözeltinin hacmi yarıya inene kadar buharlaştırılmalıdır. D) Sadece katot kısmındaki su, çözeltinin hacmi yarıya inene kadar buharlaştırılmalıdır. E) Hem anot hem de katot kısmındaki su, çözeltilerin hacmi yarıya inene kadar buharlaştırılmalıdır. 13 B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA B 25. Bir sulu KI çözeltisinden 1.25 A akım geçiriliyor ve I açığa çıkıyor. Oluşan I aşağıdaki A 2 2 tepkimeye göre Na2S2O3 ile titre ediliyor ve titrasyon sonuna yakın hafif sarı renk gözlenince nişasta indikatörü ekleniyor. Bu esnada I2-nişasta adsopsiyonu sonucu renk maviye dönüyor. Mavi renk renksiz oluncaya kadar titrasyona devam ediliyor. İyodometrik yöntem olarak adlandırılan bu titrasyon işleminde 20 mL 0.75 M Na2S2O3 harcanmıştır. Bu bilgilere göre KI çözeltisinin elektroliz süresi kaç dakikadır? (Tepkime denklemi: I2 + 2S2O32- → S4O62- + 2I- ) A) 9.65 B) 19.30 C) 28.95 D) 38.60 E) 48.25 26. Fe3+ + e- → Fe2+ reaksiyonu için Eo = 0.770 V Ag+ + e- → Ag reaksiyonu için Eo = 0.800 V Yukarıdaki bilgilere göre Fe2+ + Ag+ ⇋ Fe3+ + Ag reaksiyonu için 25 oC’deki denge sabiti hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 3.21 B) 10.32 C) 0.51 D) 1.17 × 105 E) 1.12 14 B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA B 27. Verilen element çiflerinde hangi iki elementin 1.iyonlaşma enerjileri arasındaki fark A en büyüktür? A) S ve O B) Ne ve Na C) H ve He D) Ar ve Ca E) He ve Ar 28. NO2 OEt H I II III Yukarıda yer alan karbokatyonların kararlılık sırası hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) I > II > III B) II > I > III C) II > III > I D) III > II > I E) III > I > II 15 B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA B 29. Elektron sayıları aynı olan çekirdeklere izoelektronik türler denir. Bu bilgiye göre, Y X A 2 3 iyonik bileşiğinde katyon ile anyon izoelektronik olduğuna ve bileşikteki Y atomunun atom numarası 13 olduğuna göre X atomunun periyodik cetveldeki yeri hangi seçenekte doğru verilmiştir? (Bileşiğin %100 iyonik karakterde olduğu kabul edilecektir). A) 6A Grubu (16. Grup), 2. Periyot B) 5A grubu (15.grup), 2. Periyot C) 6A Grubu (16. Grup), 3. Periyot D) 7A Grubu (17. Grup), 3. Periyot E) 5A grubu, (15. Grup), 2. Periyot 30. Tahterevalli Aşağıda verilen bileşik ve iyonlardan hangisinin geometrik şekli tahterevalli olarak ifade edilebilir? I) SF4 II) ClF4+ III) ClF4- A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 16 B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA 31. • Soygazlar bileşik oluşturamaz, bu yüzden verilen yapı mümkün değildir. • Bileşikte bağ yapımına katılmayan 12 elektron çifti (24 elektron) bulunur. • Bileşikteki merkezi atom oktet kuralına uyar. • Merkez atomunun hibritleşmesi d2sp3’tür. • Bileşik VSEPR’de AX4E2 olarak ifade edilir. • F atomları arasındaki açı 109.5o’dir. Bir soygaz olan Xenonun (Xe), XeF4 şeklinde bir bileşiği için yukarıda verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur? A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 E) 1 17 B A B B A 31. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA B A 32. Aşağıdaki tepkime için şu bilgiler veriliyor: • • • İlk aşamada H+ katalizörünün çift bağa katılması ile Markovnikov kuralına uygun şekilde bir karbokatyon oluşur. İlk etapta oluşan karbokatyon düzenlenerek daha kararlı karbokatyona dönüşür. Düzenlenmiş karbokatyon üzerinden molekül içi Friedel-Crafts alkilasyonu gerçekleşir. H+ ? Bu bilgilere göre oluşan ürün hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) B) C) D) E) SINAV BİTTİ CEVAPLARINIZI KONTROL EDİNİZ 18 B BU SAYFA BOŞ BIRAKILMIŞTIR B BU SAYFA BOŞ BIRAKILMIŞTIR B BU SAYFA BOŞ BIRAKILMIŞTIR BO Ş IR BU BI RA SA KI YFA LM IŞ T . B B A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA 1 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 1. Aşağıdaki tepkimelerin hangisinde, tepkimeden sonra merkez atomun hibritleşme türü değişir? A) [H3O]+ iyonu vermek için H2O’nun protonlanması (merkez atom = O) B) [PCl4]+ iyonu vermek için PCl5’den klorür ayrılması (merkez atom = P) C) CH3Cl elde etmek için CH4’ün klorlanması (merkez atom = C) D) CO’nun CO2’ye yükseltgenmesi (merkez atom = C) E) SO2’nin SO3’e yükseltgenmesi (merkez atom = S) 2. Cs, Ba, La, Te ve I elementlerinin oluşturduğu en kararlı iyonlardan hangisinin yarıçapı en büyüktür? A) Ba B) La C) Cs D) I E) Te 3. Brom triflorür’ün (BrF3) kendi kendine iyonlaşması sonucu [BrF2]+ ve [BrF4]– meydana gelmektedir. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde BrF3, [BrF2]+ ve [BrF4]– ‘nin tamamının molekül geometrisi doğru olarak verilmiştir? A) BrF3, T-şekli; [BrF2]+, doğrusal; [BrF4]–, tetrahedral B) BrF3, düzlem üçgen; [BrF2]+, doğrusal; [BrF4]–, kare düzlem C) BrF3, üçgen piramit; [BrF2]+, açısal; [BrF4]–, kare düzlem D) BrF3, T-şekli; [BrF2]+, açısal; [BrF4]–, kare düzlem E) BrF3, üçgen çiftpiramit; [BrF2]+, lineer; [BrF4]–, kare düzlem 2 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 4. Sert-yumuşak asit-baz kavramı (HSAB: Hard/Soft Acid/Base), Lewis asit ve bazlarının değerlik elektronlarının polarlaşma özelliklerinden yararlanarak reaktivitelerini anlamamızı sağlar. Bu teoriye göre sert asitler sert bazlarla, yumuşak asitler yumuşak bazlarla tepkimeye girer. HSAB kavramına göre, genel olarak, atom çapı küçük, elektronegatifliği yüksek, birim hacim başına düşen yük yoğunluğu fazla olan atomlar sert baz ya da sert nükleofil olarak nitelendirilirken, atom çapı büyük, elektronegatifliği düşük ve birim hacme düşen yük yoğunluğu düşük olan merkezler yumuşak baz ya da yumuşak nükleofil sınıfına girer. Yukarıdaki bilgilerin ışığında, aşağıdaki yerdeğiştirme tepkimelerinden hangisinin 298 K’de denge sabitinin (K) en büyük olması beklenir? + + HF ⇌ CH3HgF + H3O B) [CH3Hg(H2O)] + + HCl ⇌ CH3HgCl + H3O + + HBr ⇌ CH3HgBr + H3O A) [CH3Hg(H2O)] C) [CH3Hg(H2O)] 5. D) [CH3Hg(H2O)]+ + HI ⇌ CH3HgI E) [CH3Hg(H2O)]+ + SH– ⇌ + + + + H3O+ [CH3HgS]– + H3O+ 𝟐𝑯𝑰(𝒈) ⇌ 𝑰𝟐(𝒈) + 𝑯𝟐(𝒈) tepkimesinin 600 K’de denge sabiti 1.44x10-2 olarak verilmiştir. Toplam 2 atm basınç altında bir tepkime kabına 3 mol hidrojen iyodür ve 1 mol I2 konularak, sabit basınç (2 atm) altında sistemin dengeye gelmesi bekleniyor. Denge kurulduğunda hidrojen iyodürün kısmi basıncı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 2.004 B) 1.821 C) 1.398 D) 1.022 E) 0.067 3 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 6. 40 oC’da 100 g su -10 oC’da 500 g buz üzerine eklenirse son sıcaklık ve suyun son hali hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? (Cpbuz = 2.092 J/g·°C; Cpsu = 4.184 J/g·°C; Herime = 334.72 J/g) A) 0 oC’da buz B) 0 oC’da su, buzun tamamı erir C) 0 oC’da su ve buz karışımı D) 1oC’da su E) -1oC’da buz 7. Benzen (C6H6 (s)) ve siklohekzanın (C6H12 (s)) yanma entalpileri sırasıyla -3268 kJ/mol ve -3920 kJ/mol ve H2O(s) ⟶ H2 (g) + ½ O2 (g) tepkimesi için H0 = 286 kJ/mol olduğuna göre, benzenin hidrojenlenme reaksiyonun entalpisini hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 652 kJ/mol B) 366 kJ/mol C) -206 kJ/mol D) 183 kJ/mol E) -80 kJ/mol 8. Kloroform (CHCl3) ve Aseton (C3H6O) karışımında kloroformun mol kesri 0.4 ve kısmi molar hacimleri sırasıyla; 80.2 cm3/mol ve 74.2 cm3/mol’dür. Bu bilgilere göre kütlesi 1 kg olan çözeltinin cm3 olarak yaklaşık hacmi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 388 B) 538 C) 905 D) 927 E) 1384 4 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 9. Kapalı bir kapta bulunan bir miktar CO2 gazının difüzyon hızını 3 katına çıkarmak için sıcaklığı 1600 oC artırılıyor. Buna göre gazın ilk sıcaklığı kaç oC’dir? A) – 73 oC B) – 37 oC C) 20 oC D) 200 oC E) 237 oC 10. Bir reaksiyonun denge sabiti sıcaklık 298 K iken 10 K arttırıldığında 5 katına çıkıyor ise standart reaksiyon entalpisi kaç kJ/mol’dür? A) 53.33 B) 61.41 C) 96.4 D) 106.68 E) 122.81 11. Yukarıdaki molekülde oklar ile gösterilen karbon-karbon bağlarından, bağ uzunluğu en büyük olan hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) I B) II C) III D) IV E) V 5 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 12. I) BeH2 II) NO+ III) NO IV) XeF4 A V) NO2- Yukarıda verilen moleküllerden hangisi veya hangileri oktet kuralına uymaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) Yalnız V D) I , II ve III E) I, III ve IV 13. Aşağıda verilen 3d değerlik elektron dizilişine sahip geçiş metali hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) Fe (II) B) Mn (II) C) Co (II) D) Cr (II) E) Ni (II) 14. Aşağıda şematik olarak gösterilen 4d orbitalinde bulunan koyu renkli elektronun 4 kuantum sayılarının (n, l, mL, ms) tamamı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir A) 4, 2, 1, 0 B) 4, 1, 1, -1/2 C) 3, 2, 1, 1/2 D) 4, 2, 2, -1/2 E) 3, 2, 1,-1/2 6 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 15. Nitrat anyonu için aşağıdaki ifadelerden hangisi veya hangileri doğrudur? I) N atomunun hibriti sp3 ‘tür. II) Bütün NO bağları eşit uzunluktadır. III) Verilen rezonans formlarının gerçek yapıya katkıları eşittir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I ve II 16. Pb(NO3)2’ın 0.05 M, 200 mL çözeltisine en az kaç mol katı NaCl ilave edilmelidir ki ilk çökme gerçekleşsin? (PbCl2 için 25 oC’de Kçç= 1.6x10-5) A) 3.2x10-4 B) 1.6x10-5 C) 2.48x10-3 D) 0.05 E) 3.58x10-3 17. NaOH çözeltisine CH3COOH ilavesi için aşağıdaki yargılardan hangisi yanlış olur? A) Ortamda sadece CH3COONa tuzu varlığında pH = 7 olur. B) Başlangıçta ortam baziktir. C) Ortamda NaOH bulunduğu sürece ortam pH ’ı 7’den büyük olacaktır. D) NaOH miktarı sıfır olduktan sonra çözelti tampon karakter kazanmaya başlar. E) İlave işlemi ile birlikte nötrleşme olayı da başlar. 7 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 18. 60 g C’un tamamı CO ve CO2 oluşturmak üzere O2 ile etkileşiyor. Oluşan ürün karışımı tartılarak, başlangıç C kütlesine göre % 160 ’lık artış gerçekleştiği belirleniyor. Buna göre karışımdaki CO mol %’si hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 60 B) 80 C) 96 D) 4 E) 20 19. Yukarıda açık yapısı verilen bileşikte, sırasıyla sp, sp2 ve sp3 hibritleşmesine sahip atom sayısı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 3, 4, 9 B) 2, 5, 9 C) 5, 2, 9 D) 3, 6, 7 E) 4, 5, 7 8 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 20. • Halka içinde yer alan azot atomu diğer azot atomuna göre daha bazik karakterdedir. • Yapı içinde hem cis/trans izomerliği, hem de E/Z izomerliği vardır. • Yapı için 8 taneden daha fazla optik izomer yazılabilir. • Molekül için konformasyonlar yazılabilir. • Yapıda konjuge dien birimi vardır. • Yapıda amit işlevsel grubu vardır. Yukarıda açık yapısı verilen bileşik ile ilgili verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur? A) 6 B) 4 C) 3 D) 2 E) 1 21. Klor içerdiği bilinen bir organik bileşikten alınan 202.6 mg’lık bir tartım, saf O2 varlığında yakıldığında 334.4 mg CO2 ve 27.4 mg H2O’nun açığa çıkıyor. Aynı organik bileşikten alınan 121.7 mg’lık bir tartım, derişik HNO3 ile muamele edildiğinde ise açığa çıkan klorun Ag+ ile reaksiyona girmesiyle 262.6 mg AgCl oluşuyor. Bileşiğin basit (kaba) formülü hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) CH2Cl2 B) C2H5Cl C) C2HCl5 D) C3H3Cl2 E) C5H2Cl2 9 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 22. 0.30 M NH3 ve 0.35 M NH4Cl içeren 80 mL hacmindeki bir tampon çözeltiye 0.10 M NaOH çözeltisinden 20 mL eklendiğinde pH ne olur? (NH4+ için Ka = 5.62 × 10–10) A) 9.75 B) 9.50 C) 9.25 D) 9.18 E) 9.12 23. 50 mL 0.10 M HNO2 çözeltisi 0.10 M NaOH çözeltisiyle titre edildiğinde dönüm noktasındaki pH değeri hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? (NO2- için Kb = 2.2 × 10–11) A) 12.70 B) 10.66 C) 9.82 D) 8.02 E) 5.98 24. Bir CuSO4 çözeltisine katot olarak daldırılan ve yüzey alanı 80 cm2 olan bir metalin bakır ile kaplanması için 3 amperlik bir akım uygulanarak elektroliz gerçekleştirilmektedir. Kaplanacak bakırın 4 × 10-3 cm kalınlığında olabilmesi için elektroliz süresi kaç dakika olmalıdır? (Bakırın yoğunluğu: 8.94 g/cm3) A) 24.15 dakika B) 48.30 dakika C) 72.45 dakika D) 96.60 dakika E) 120.75 dakika 10 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 25. Şematik gösterimi Pt│H2(1 atm)│H+(x M)║H+(1 M)│H2(1 atm)│Pt şeklinde olan elektrokimyasal hücrenin 25°C’de potansiyeli 0.1776 V olduğuna göre, x kaç molardır? (H+ + e- → ½ H2 reaksiyonu için Eo = 0.000 V). A) 1 × 10-1 M B) 1 × 10-2 M C) 1 × 10-3 M D) 1 × 10-4 M E) 1 × 10-5 M 26. Cu2+ + 2e- → Cu reaksiyonu için Eo = 0.337 V Cu2+ + e- → Cu+ reaksiyonu için Eo = 0.153 V Yukarıdaki bilgilere göre Cu+ + e- → Cu reaksiyonu için Eo değeri hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 0.184 V B) 0.490 V C) 0.521 V D) 0.674 V E) 0.827 V 27. NaH2PO4 ve H3PO4 içeren 20 mL’lik bir karışım 0.200 M NaOH çözeltisi ile titre ediliyor. Titrasonda 24.00 mL NaOH çözeltisi ilave edildiğinde 1. eşdeğerlik noktasına, 60 mL ilave edildiğinde de 2. eşdeğerlik noktasına ulaşılmaktadır. Buna göre karışımdaki NaH2PO4’ün molar derişimi nedir? (H3PO4 için Ka1 = 7.11x10-3; Ka2 = 6.32x10-8; Ka3 = 4.5x10-13) A) 0.06 B) 0.12 C) 0.20 D) 0.24 E) 0.60 11 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A A 28. Aşağıda derişimleri ve hacmi verilen K ve L sulu çözeltilerinin karıştırılmasıyla elde edilen çözeltilerden hangisi tampon çözeltidir? (H3PO4 için Ka1 = 7.11x10-3, Ka2 = 6.32x10-8, Ka3 = 4.5x10-13, H2CO3 için Ka1 = 4.5x10-7, Ka2 = 4.7x10-11; Ksu = 1.0x10-14). K çözeltisi L çözeltisi A) 10 mL 0.1 M Na3PO4 10 mL 0.1 M NaH2PO4 B) 10 mL 0.1 M NaCl 10 mL 0.1 M HCl C) 10 mL 0.1 M NaHCO3 10 mL 0.1 M HCl D) 5 mL 0.1 M NaHCO3 5 mL 0.1 M NaOH E) 10 mL 0.1 M NaHCO3 5 mL 0.1 M HNO3 E 29. 100 g Cr2(SO4)3·12H2O kristalinin 250 g saf suda çözülmesiyle hazırlanan çözeltide Cr3+ iyonunun molal derişimi (molalitesi) hangisidir? A) 1.312 B) 1.152 C) 0.576 D) 0.328 E) 0.164 12 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 30. Aynı sıcaklık ve basınçta özdeş iki ayrı kapta bulunan aynı mol sayısındaki He ve Ne gazları ile ilgili, I. Ortalama kinetik enerjileri eşittir. II. Yoğunlukları eşittir. III. Kaplarda aynı anda kısa süreliğine özdeş iğne deliği açılıp aynı anda kapatılırsa, kapta kalan Ne gazının mol sayısı He gazınınkinden fazladır. Yargılarından hangisi veya hangileri doğrudur? (Gazların ideal gaz olarak davrandıkları varsayılacaktır.) A) I ve III B) II ve III C) I, II ve III D) Yalnız I E) Yalnız II 31. Sıvı heksan kapalı bir kapta 25 o C’da buharı ile dengededir. Buharın yoğunluğu 0.701 g/L olduğuna göre 25 oC’da heksanın buhar basıncı kaç atmosferdir? (Buharın ideal gaz olarak davrandığı varsayılacaktır) A) 0.199 B) 0.412 C) 0.514 D) 0.578 E) 0.602 13 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 32. Sadece katı halde KClO3 ve NaCl içeren bir karışım katalizör varlığında açık havada ısıtıldığında KClO3 tamamen bozunarak KCl(k) ve O2(g) oluşturuyor. 60 g karışım ısıtıldığında kütlesi 40.8 g’a düşüyor. Buna göre karışımdaki NaCl’nin kütlece yüzdesi nedir? A) 50.0 B) 44.6 C) 32.0 D) 24.5 E) 18.3 33. Yukarıda verilen yer değiştirme tepkimelerinin, tepkime mekanizması açısından sınıflandırması hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) i) Elektrofilik ii) Nükleofilik iii) Radikalik B) i) Elektrofilik ii) Radikalik iii) Nükleofilik C) i) Nükleofilik ii) Radikalik iii) Elektrofilik D) i) Nükleofilik ii) Elektrofilik iii) Radikalik E) i) Radikalik ii) Elektrofilik iii) Nükleofilik 14 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 34. C8H10O kapalı formülüne sahip kaç tane fenol izomeri yazılabilir? (Fenolün açık yapısı aşağıda verilmiştir). A) 8 B) 9 C) 10 D) 11 E) 12 35. Karbokatyon üzerinden yürüyen tepkimelerde, tepkimeler her zaman en kararlı karbokatyon üzerinden yürür. Daha kararlı karbokatyon oluşturmek üzere bazı durumlarda komşu grup göçüne dayalı düzenlenmeler de gözlenir. Aşağıdaki tepkimede oluşan ana ürün bahsedilen adımlar üzerinden yürümektedir. Buna göre oluşan ana ürün hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? 15 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 36. C4H8 kapalı formülüne sahip kaç izomer yazılabilir? A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 E) 9 37. Yukarıdaki şemada gösterildiği gibi, benzenden çıkarak m-bromobenzoik asiti en yüksek verimle elde etmek için, tepkime adımlarında kullanılacak ana reaktifler hangi seçenekte doğru sırada verilmiştir? A) i) Br2/FeBr3 ii) CH3Cl/ AlCl3 iii) KMnO4/H2O B) i) Br2/ FeBr3 ii) KMnO4/ H2O iii) CH3Cl/ AlCl3 C) i) KMnO4/ H2O ii) CH3Cl/ AlCl3 iii) Br2/ FeBr3 D) i) CH3Cl/ AlCl3 ii) Br2/ FeBr3 iii) KMnO4/ H2O E) i) CH3Cl/ AlCl3 ii) KMnO4/ H2O iii) Br2/ FeBr3 16 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 38. Efedrin, efedra sinika bitkisinden izole edilen kiral bir bileşiktir ve molekül yapısı aşağıda verilmiştir. Efedrin ve enantiyomeri hakkında aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Her iki enantiyomerin molekül ağırlıkları aynıdır. B) İki enantiyomerin toksisitesi eşit olmalıdır. C) Her iki enantiyomerin erime noktaları aynıdır. D) Her iki enantiyomer de polarize ışık düzlemini aynı miktarda fakat zıt yönlerde çevirir. E) İki enantiyomerin rengi aynı olmalıdır. 39. Hidrokarbonların bir radikal başlatıcı varlığında klor gazı ile reaksiyonu bir C─H bağının C─Cl bağı ile yer değiştirmesi ile sonuçlanır. C6H14 molekül formülüne sahip hidrokarbonun klorlanması, C6H13Cl formülüne sahip bileşikler vermektedir. Stereo (optik) izomerlik de dikkate alındığında, yukarıda verilen hidrokarbon izomerlerinin klorlanma ürünlerinin sayısı hangisinde en azdır? A) I B) II C) III D) IV E) V 17 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 40. • Sahip olduğu işlevsel grup, elektrofilik yer değiştirme tepkimelerinde orto/para yönlendiricidir. • Elektrofilik yer değiştirme tepkimelerini benzenden daha yavaş verir. Yukarıda verilen iki niteliğe de sahip benzen türevi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) NH2 B) C) CF3 D) Br E) SO3H 41. Bir K sıvısı ve uçucu olmayan bir B katısı (MA=40 g/mol) kullanılarak L ve M çözeltileri hazırlanıyor. L çözeltisi: 1000 g K sıvısında 10 g B katısı M çözeltisi: 500 g K sıvısında 10 g B katısı Buna göre; I) L çözeltisinin donmaya başladığı sıcaklık K sıvısınınkinden yüksektir. II) M çözeltisinde B’nin molalitesi 0.5’tir. III) Aynı sıcaklıkta M çözeltisinin buhar basıncı K sıvısınınkinden düşüktür. ifadelerinden hangisi veya hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 18 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 42. K, L ve M kaplarında 3 farklı sulu çözelti yer almaktadır. K kabında 0.1 M NaOH çözeltisi, M kabında 0.1 M CH3COOH çözeltisi ve L kabında da 0.1 M CH3COOH ve 0.1 M CH3COONa karışımı bulunmaktadır. Bu çözeltilerle ilgili, I. K ve L kaplarındaki çözeltilerin eşit hacimleri karıştırılırsa pH değeri 7 olan çözelti elde edilir. II. M kabındaki çözeltinin pH değeri 1’dir. III. L kabındaki çözeltinin 10 mL’sine 10 mL su ilave edilirse pH değeri hemen hemen değişmez. yargılarından hangisi veya hangileri doğrudur? (CH3COOH için Ka = 1.8 x10-5) A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 19 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 43. Aşağıdaki tabloda verilen fiziksel olayların gerçekleşmesinde etkili olan ikincil kimyasal etkileşimler hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir? KCI tuzunun suda çözünmesi Dipol-dipol NaCI tuzunun karbon tetraklorürde (CCl4) indüklenmiş dipol-dipol çözünmesi İyot molekülünün (I2) etanolde çözünmesi iyon-indüklenmiş dipol NO molekülünün suda çözünmesi İyon-dipol 20 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 47. Taksol markası altında satılan Paklitaksel, bir dizi kanser türünü tedavi etmek için kullanılan bir kemoterapi ilacıdır ve yapısı aşağıda verilmiştir. • Yapıda 8’den daha fazla sayıda kiral karbon atomu vardır. • Yapıda 1 tane eter işlevsel grubu vardır. • Yapıda 1 tane amit işlevsel grubu vardır. • Yapıda 1 tane keton işlevsel grubu vardır. • Yapıda en çok sayıda alkol işlevsel grubu vardır. • Yapıda amin işlevsel grubu vardır. Paklitaksel ile ilgili verilen bilgilerden kaç tanesi doğrudur? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6 22 A 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı – KİMYA A 48. 4 Cr(k) + 3 O2(g) 2 Cr2O3(k) tepkimesine göre, aşağıda miktarları ile verilen reaktiflerden hangi seçenekteki sınırlayıcı reaktif diğerlerinden farklıdır? A) 1.2 mol Cr ve 3 mol O2 B) 2 mol Cr ve 2.7 mol O2 C) 0.6 mol Cr ve 0.4 mol O2 D) 3.6 mol Cr ve 3.2 mol O2 E) 1 mol Cr ve 2 mol O2 49. Arsin gazı, 𝟐𝑨𝒔𝑯𝟑(𝒈) ⇌ 𝟐𝑨𝒔(𝒈) + 𝟑𝑯𝟐(𝒈) tepkimesi ile parçalanır ve tepkime hız sabiti 2.66𝒙10-5 s-1 dir. Buna göre 3 mol arsin gazının parçalanması ile 1 saat sonunda oluşan hidrojen gazının 0 oC ve 1 atm basınçta L olarak hacmi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 31.07 B) 20.71 C) 13.81 D) 9.20 E) 6.14 50. Sabit basınç altında 1 mol O2 gazı 100 oC’dan 190 oC’a ısıtıldığında hacmindeki % olarak değişim hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 90.0 B) 34.0 C) 29.4 D) 24.1 E) 19.4 SINAV BİTTİ CEVAPLARINIZI KONTROL EDİNİZ 23 A BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA 1 B B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA 1. Yukarıda verilen yer değiştirme tepkimelerinin, tepkime mekanizması açısından sınıflandırması hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) i) Elektrofilik ii) Nükleofilik iii) Radikalik B) i) Elektrofilik ii) Radikalik iii) Nükleofilik C) i) Nükleofilik ii) Radikalik iii) Elektrofilik D) i) Nükleofilik ii) Elektrofilik iii) Radikalik E) i) Radikalik ii) Elektrofilik iii) Nükleofilik 2. C8H10O kapalı formülüne sahip kaç tane fenol izomeri yazılabilir? (Fenolün açık yapısı aşağıda verilmiştir). A) 8 B) 9 C) 10 D) 11 E) 12 2 B B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 3. Karbokatyon üzerinden yürüyen tepkimelerde, tepkimeler her zaman en kararlı karbokatyon üzerinden yürür. Daha kararlı karbokatyon oluşturmek üzere bazı durumlarda komşu grup göçüne dayalı düzenlenmeler de gözlenir. Aşağıdaki tepkimede oluşan ana ürün bahsedilen adımlar üzerinden yürümektedir. Buna göre oluşan ana ürün hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? 4. C4H8 kapalı formülüne sahip kaç izomer yazılabilir? A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 E) 9 3 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 5. Yukarıdaki şemada gösterildiği gibi, benzenden çıkarak m-bromobenzoik asiti en yüksek verimle elde etmek için, tepkime adımlarında kullanılacak ana reaktifler hangi seçenekte doğru sırada verilmiştir? A) i) Br2/FeBr3 ii) CH3Cl/ AlCl3 iii) KMnO4/H2O B) i) Br2/ FeBr3 ii) KMnO4/ H2O iii) CH3Cl/ AlCl3 C) i) KMnO4/ H2O ii) CH3Cl/ AlCl3 iii) Br2/ FeBr3 D) i) CH3Cl/ AlCl3 ii) Br2/ FeBr3 iii) KMnO4/ H2O E) i) CH3Cl/ AlCl3 ii) KMnO4/ H2O iii) Br2/ FeBr3 6. Efedrin, efedra sinika bitkisinden izole edilen kiral bir bileşiktir ve molekül yapısı aşağıda verilmiştir. Efedrin ve enantiyomeri hakkında aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Her iki enantiyomerin molekül ağırlıkları aynıdır. B) İki enantiyomerin toksisitesi eşit olmalıdır. C) Her iki enantiyomerin erime noktaları aynıdır. D) Her iki enantiyomer de polarize ışık düzlemini aynı miktarda fakat zıt yönlerde çevirir. E) İki enantiyomerin rengi aynı olmalıdır. 4 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 7. Hidrokarbonların bir radikal başlatıcı varlığında klor gazı ile reaksiyonu bir C─H bağının C─Cl bağı ile yer değiştirmesi ile sonuçlanır. C6H14 molekül formülüne sahip hidrokarbonun klorlanması, C6H13Cl formülüne sahip bileşikler vermektedir. Stereo (optik) izomerlik de dikkate alındığında, yukarıda verilen hidrokarbon izomerlerinin klorlanma ürünlerinin sayısı hangisinde en azdır? A) I B) II C) III D) IV E) V 8. • Sahip olduğu işlevsel grup, elektrofilik yer değiştirme tepkimelerinde orto/para yönlendiricidir. • Elektrofilik yer değiştirme tepkimelerini benzenden daha yavaş verir. Yukarıda verilen iki niteliğe de sahip benzen türevi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) NH2 B) C) CF3 D) Br E) SO3H 5 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA 11. İki ayrı balonda ideal A ve B gazları bulunmaktadır. A’nın yoğunluğu B’nin yoğunluğunun iki katı, A’nin mol ağırlığı B’nin mol ağırlığının yarısıdır. Her iki gazın sıcaklıkları aynıdır. Bu bilgilere göre, A’nin basıncının B’nin basıncına oranı (PA/PB) hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 0.25 B) 0.5 C) 1 D) 2 E) 4 12. Tepkimenin tek kademeli olduğu varsayılırsa, 1/2N2 + 3/2H2 → NH3 reaksiyonuna ait tepkime hız ifadesini hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) Hız: k [N2]1/2 [H2]3/2 B) Hız: k [N2] [H2] C) Hız: k [N2]1/2 [H2]3/2 / [NH3] D) Hız= [N2]1/2 [H2]3/2 E) Hız = k t [N2]1/2 7 B B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 13. Taksol markası altında satılan Paklitaksel, bir dizi kanser türünü tedavi etmek için kullanılan bir kemoterapi ilacıdır ve yapısı aşağıda verilmiştir. • Yapıda 8’den daha fazla sayıda kiral karbon atomu vardır. • Yapıda 1 tane eter işlevsel grubu vardır. • Yapıda 1 tane amit işlevsel grubu vardır. • Yapıda 1 tane keton işlevsel grubu vardır. • Yapıda en çok sayıda alkol işlevsel grubu vardır. • Yapıda amin işlevsel grubu vardır. Paklitaksel ile ilgili verilen bilgilerden kaç tanesi doğrudur? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6 14. 4 Cr(k) + 3 O2(g) 2 Cr2O3(k) tepkimesine göre, aşağıda miktarları ile verilen reaktiflerden hangi seçenekteki sınırlayıcı reaktif diğerlerinden farklıdır? A) 1.2 mol Cr ve 3 mol O2 B) 2 mol Cr ve 2.7 mol O2 C) 0.6 mol Cr ve 0.4 mol O2 D) 3.6 mol Cr ve 3.2 mol O2 E) 1 mol Cr ve 2 mol O2 8 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA 15. Arsin gazı, 2𝐴𝑠𝐻3(𝑔) ⇌ 2𝐴𝑠(𝑔) + 3𝐻2(𝑔) tepkimesi ile parçalanır ve tepkime hız sabiti 2.66𝑥10-5 s-1 dir. Buna göre 3 mol arsin gazının parçalanması ile 1 saat sonunda oluşan hidrojen gazının 0 oC ve 1 atm basınçta L olarak hacmi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 31.07 B) 20.71 C) 13.81 D) 9.20 E) 6.14 16. Sabit basınç altında 1 mol O2 gazı 100 oC’dan 190 oC’a ısıtıldığında hacmindeki % olarak değişim hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 90.0 B) 34.0 C) 29.4 D) 24.1 E) 19.4 17. Aşağıdaki tepkimelerin hangisinde, tepkimeden sonra merkez atomun hibritleşme türü değişir? A) [H3O]+ iyonu vermek için H2O’nun protonlanması (merkez atom = O) B) [PCl4]+ iyonu vermek için PCl5’den klorür ayrılması (merkez atom = P) C) CH3Cl elde etmek için CH4’ün klorlanması (merkez atom = C) D) CO’nun CO2’ye yükseltgenmesi (merkez atom = C) E) SO2’nin SO3’e yükseltgenmesi (merkez atom = S) 9 B B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 18. Cs, Ba, La, Te ve I elementlerinin oluşturduğu en kararlı iyonlardan hangisinin yarıçapı en büyüktür? A) Ba B) La C) Cs D) I E) Te 19. Brom triflorür’ün (BrF3) kendi kendine iyonlaşması sonucu [BrF2]+ ve [BrF4]– meydana gelmektedir. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde BrF3, [BrF2]+ ve [BrF4]– ‘nin tamamının molekül geometrisi doğru olarak verilmiştir? A) BrF3, T-şekli; [BrF2]+, doğrusal; [BrF4]–, tetrahedral B) BrF3, düzlem üçgen; [BrF2]+, doğrusal; [BrF4]–, kare düzlem C) BrF3, üçgen piramit; [BrF2]+, açısal; [BrF4]–, kare düzlem D) BrF3, T-şekli; [BrF2]+, açısal; [BrF4]–, kare düzlem E) BrF3, üçgen çiftpiramit; [BrF2]+, lineer; [BrF4]–, kare düzlem 10 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 20. Sert-yumuşak asit-baz kavramı (HSAB: Hard/Soft Acid/Base), Lewis asit ve bazlarının değerlik elektronlarının polarlaşma özelliklerinden yararlanarak reaktivitelerini anlamamızı sağlar. Bu teoriye göre sert asitler sert bazlarla, yumuşak asitler yumuşak bazlarla tepkimeye girer. HSAB kavramına göre, genel olarak, atom çapı küçük, elektronegatifliği yüksek, birim hacim başına düşen yük yoğunluğu fazla olan atomlar sert baz yada sert nükleofil olarak nitelendirilirken, atom çapı büyük, elektronegatifliği düşük ve birim hacme düşen yük yoğunluğu düşük olan merkezler yumuşak baz yada yumuşak nükleofil sınıfına girer. Yukarıdaki bilgilerin ışığında, aşağıdaki yerdeğiştirme tepkimelerinden hangisinin 298 K’de denge sabitinin (K) en büyük olması beklenir? A) [CH3Hg(H2O)]+ + HF ⇌ CH3HgF + H3O+ B) [CH3Hg(H2O)]+ + HCl ⇌ CH3HgCl + H3O+ C) [CH3Hg(H2O)]+ + HBr ⇌ CH3HgBr + H3O+ D) [CH3Hg(H2O)]+ + HI ⇌ CH3HgI + H3O+ E) [CH3Hg(H2O)]+ + SH– ⇌ [CH3HgS]– + H3O+ 21. 2𝐻𝐼(𝑔) ⇌ 𝐼2(𝑔) + 𝐻2(𝑔) tepkimesinin 600 K’de denge sabiti 1.44x10-2 olarak verilmiştir. Toplam 2 atm basınç altında bir tepkime kabına 3 mol hidrojen iyodür ve 1 mol I2 konularak, sabit basınç (2 atm) altında sistemin dengeye gelmesi bekleniyor. Denge kurulduğunda hidrojen iyodürün kısmi basıncı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 2.004 B) 1.821 C) 1.398 D) 1.022 E) 0.067 11 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 22. 40 oC’da 100 g su -10 oC’da 500 g buz üzerine eklenirse son sıcaklık ve suyun son hali hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? (Cpbuz = 2.092 J/g·°C; Cpsu = 4.184 J/g·°C; Herime = 334.72 J/g) A) 0 oC’da buz B) 0 oC’da su, buzun tamamı erir C) 0 oC’da su ve buz karışımı D) 1oC’da su E) -1oC’da buz 23. Benzen (C6H6 (s)) ve siklohekzanın (C6H12 (s)) yanma entalpileri sırasıyla -3268 kJ/mol ve -3920 kJ/mol ve H2O(s) ⟶ H2 (g) + ½ O2 (g) tepkimesi için H0 = 286 kJ/mol olduğuna göre, benzenin hidrojenlenme reaksiyonun entalpisini hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 652 kJ/mol B) 366 kJ/mol C) -206 kJ/mol D) 183 kJ/mol E) -80 kJ/mol 24. Kloroform (CHCl3) ve Aseton (C3H6O) karışımında kloroformun mol kesri 0.4 ve kısmi molar hacimleri sırasıyla; 80.2 cm3/mol ve 74.2 cm3/mol’dür. Bu bilgilere göre kütlesi 1 kg olan çözeltinin cm3 olarak yaklaşık hacmi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 388 B) 538 C) 905 D) 927 E) 1384 12 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 25. Kapalı bir kapta bulunan bir miktar CO2 gazının difüzyon hızını 3 katına çıkarmak için sıcaklığı 1600 oC artırılıyor. Buna göre gazın ilk sıcaklığı kaç oC’dir? A) – 73 oC B) – 37 oC C) 20 oC D) 200 oC E) 237 oC 26. Bir reaksiyonun denge sabiti sıcaklık 298 K iken 10 K arttırıldığında 5 katına çıkıyor ise standart reaksiyon entalpisi kaç kJ/mol’dür? A) 53.33 B) 61.41 C) 96.4 D) 106.68 E) 122.81 27. Yukarıdaki molekülde oklar ile gösterilen karbon-karbon bağlarından, bağ uzunluğu en büyük olan hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) I B) II C) III D) IV E) V 13 B B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA 28. I) BeH2 II) NO+ III) NO IV) XeF4 V) NO2- Yukarıda verilen moleküllerden hangisi veya hangileri oktet kuralına uymaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) Yalnız V D) I , II, III E) I, III, IV 29. Aşağıda verilen 3d değerlik elektron dizilişine sahip geçiş metali hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) Fe (II) B) Mn (II) C) Co (II) D) Cr (II) E) Ni (II) 30. Aşağıda şematik olarak gösterilen 4d orbitalinde bulunan koyu renkli elektronun 4 kuantum sayılarının (n, l, mL, ms) tamamı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir A) 4, 2, 1, 0 B) 4, 1, 1, -1/2 C) 3, 2, 1, 1/2 D) 4, 2, 2, -1/2 E) 3, 2, 1,-1/2 14 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA 31. Nitrat anyonu için aşağıdaki ifadelerden hangisi veya hangileri doğrudur? I) N atomunun hibriti sp3 ‘tür. II) Bütün NO bağları eşit uzunluktadır. III) Verilen rezonans formlarının gerçek yapıya katkıları eşittir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I ve II 32. Pb(NO3)2’ın 0.05 M, 200 mL çözeltisine en az kaç mol katı NaCl ilave edilmelidir ki ilk çökme gerçekleşsin? (PbCl2 için 25 oC’de Kçç= 1.6x10-5) A) 3.2x10-4 B) 1.6x10-5 C) 2.48x10-3 D) 0.05 E) 3.58x10-3 33. NaOH çözeltisine CH3COOH ilavesi için aşağıdaki yargılardan hangisi yanlış olur? A) Ortamda sadece CH3COONa tuzu varlığında pH = 7 olur. B) Başlangıçta ortam baziktir. C) Ortamda NaOH bulunduğu sürece ortam pH ’ı 7’den büyük olacaktır. D) NaOH miktarı sıfır olduktan sonra çözelti tampon karakter kazanmaya başlar. E) İlave işlemi ile birlikte nötrleşme olayı da başlar. 15 B B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 34. 60 g C’un tamamı CO ve CO2 oluşturmak üzere O2 ile etkileşiyor. Oluşan ürün karışımı tartılarak, başlangıç C kütlesine göre % 160 ’lık artış gerçekleştiği belirleniyor. Buna göre karışımdaki CO mol %’si hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 60 B) 80 C) 96 D) 4 E) 20 35. Yukarıda açık yapısı verilen bileşikte, sırasıyla sp, sp2 ve sp3 hibritleşmesine sahip atom sayısı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 3, 4, 9 B) 2, 5, 9 C) 5, 2, 9 D) 3, 6, 7 E) 4, 5, 7 16 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 36. • Halka içinde yer alan azot atomu diğer azot atomuna göre daha bazik karakterdedir. • Yapı içinde hem cis/trans izomerliği, hem de E/Z izomerliği vardır. • Yapı için 8 taneden daha fazla optik izomer yazılabilir. • Molekül için konformasyonlar yazılabilir. • Yapıda konjuge dien birimi vardır. • Yapıda amit işlevsel grubu vardır. Yukarıda açık yapısı verilen bileşik ile ilgili verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur? A) 6 B) 4 C) 3 D) 2 E) 1 37. Klor içerdiği bilinen bir organik bileşikten alınan 202.6 mg’lık bir tartım, saf O2 varlığında yakıldığında 334.4 mg CO2 ve 27.4 mg H2O’nun açığa çıkıyor. Aynı organik bileşikten alınan 121.7 mg’lık bir tartım, derişik HNO3 ile muamele edildiğinde ise açığa çıkan klorun Ag+ ile reaksiyona girmesiyle 262.6 mg AgCl oluşuyor. Bileşiğin basit (kaba) formülü hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) CH2Cl2 B) C2H5Cl C) C2HCl5 D) C3H3Cl2 E) C5H2Cl2 17 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 38. 0.30 M NH3 ve 0.35 M NH4Cl içeren 80 mL hacmindeki bir tampon çözeltiye 0.10 M NaOH çözeltisinden 20 mL eklendiğinde pH ne olur? (NH4+ için Ka = 5.62 × 10–10) A) 9.75 B) 9.50 C) 9.25 D) 9.18 E) 9.12 39. 50 mL 0.10 M HNO2 çözeltisi 0.10 M NaOH çözeltisiyle titre edildiğinde dönüm noktasındaki pH değeri hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? (NO2- için Kb = 2.2 × 10–11) A) 12.70 B) 10.66 C) 9.82 D) 8.02 E) 5.98 40. Bir CuSO4 çözeltisine katot olarak daldırılan ve yüzey alanı 80 cm2 olan bir metalin bakır ile kaplanması için 3 amperlik bir akım uygulanarak elektroliz gerçekleştirilmektedir. Kaplanacak bakırın 4 × 10-3 cm kalınlığında olabilmesi için elektroliz süresi kaç dakika olmalıdır? (Bakırın yoğunluğu: 8.94 g/cm3) A) 24.15 dakika B) 48.30 dakika C) 72.45 dakika D) 96.60 dakika E) 120.75 dakika 18 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 41. Şematik gösterimi Pt│H2(1 atm)│H+(x M)║H+(1 M)│H2(1 atm)│Pt şeklinde olan elektrokimyasal hücrenin 25°C’de potansiyeli 0.1776 V olduğuna göre, x kaç molardır? (H+ + e- → ½ H2 reaksiyonu için Eo = 0.000 V). A) 1 × 10-1 M B) 1 × 10-2 M C) 1 × 10-3 M D) 1 × 10-4 M E) 1 × 10-5 M 42. Cu2+ + 2e- → Cu reaksiyonu için Eo = 0.337 V Cu2+ + e- → Cu+ reaksiyonu için Eo = 0.153 V Yukarıdaki bilgilere göre Cu+ + e- → Cu reaksiyonu için Eo değeri hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 0.184 V B) 0.490 V C) 0.521 V D) 0.674 V E) 0.827 V 43. NaH2PO4 ve H3PO4 içeren 20 mL’lik bir karışım 0.200 M NaOH çözeltisi ile titre ediliyor. Titrasonda 24.00 mL NaOH çözeltisi ilave edildiğinde 1. eşdeğerlik noktasına, 60 mL ilave edildiğinde de 2. eşdeğerlik noktasına ulaşılmaktadır. Buna göre karışımdaki NaH2PO4’ün molar derişimi nedir? (H3PO4 için Ka1 = 7.11x10-3; Ka2 = 6.32x10-8; Ka3 = 4.5x10-13) A) 0.06 B) 0.12 C) 0.20 D) 0.24 E) 0.60 19 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 44. Aşağıda derişimleri ve hacmi verilen K ve L sulu çözeltilerinin karıştırılmasıyla elde edilen çözeltilerden hangisi tampon çözeltidir? (H3PO4 için Ka1 = 7.11x10-3, Ka2 = 6.32x10-8, Ka3 = 4.5x10-13, H2CO3 için Ka1 = 4.5x10-7, Ka2 = 4.7x10-11; Ksu = 1.0x10-14). K çözeltisi L çözeltisi A) 10 mL 0.1 M Na3PO4 10 mL 0.1 M NaH2PO4 B) 10 mL 0.1 M NaCl 10 mL 0.1 M HCl C) 10 mL 0.1 M NaHCO3 10 mL 0.1 M HCl D) 5 mL 0.1 M NaHCO3 5 mL 0.1 M NaOH E) 10 mL 0.1 M NaHCO3 5 mL 0.1 M HNO3 E 45. 100 g Cr2(SO4)3·12H2O kristalinin 250 g saf suda çözülmesiyle hazırlanan çözeltide Cr3+ iyonunun molal derişimi (molalitesi) hangisidir? A) 1.312 B) 1.152 C) 0.576 D) 0.328 E) 0.164 E 20 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 46. Aynı sıcaklık ve basınçta özdeş iki ayrı kapta bulunan aynı mol sayısındaki He ve Ne gazları ile ilgili, I. Ortalama kinetik enerjileri eşittir. II. Yoğunlukları eşittir. III. Kaplarda aynı anda kısa süreliğine özdeş iğne deliği açılıp aynı anda kapatılırsa, kapta kalan Ne gazının mol sayısı He gazınınkinden fazladır. Yargılarından hangisi veya hangileri doğrudur? (Gazların ideal gaz olarak davrandıkları varsayılacaktır.) A) I ve III B) II ve III C) I, II ve III D) Yalnız I E) Yalnız II 47. Sıvı heksan kapalı bir kapta 25 o C’da buharı ile dengededir. Buharın yoğunluğu 0.701 g/L olduğuna göre 25 oC’da heksanın buhar basıncı kaç atmosferdir? (Buharın ideal gaz olarak davrandığı varsayılacaktır) A) 0.199 B) 0.412 C) 0.514 D) 0.578 E) 0.602 21 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA B 48. Sadece katı halde KClO3 ve NaCl içeren bir karışım katalizör varlığında açık havada ısıtıldığında KClO3 tamamen bozunarak KCl(k) ve O2(g) oluşturuyor. 60 g karışım ısıtıldığında kütlesi 40.8 g’a düşüyor. Buna göre karışımdaki NaCl’nin kütlece yüzdesi nedir? A) 50.0 B) 44.6 C) 32.0 D) 24.5 E) 18.3 49. K, L ve M kaplarında 3 farklı sulu çözelti yer almaktadır. K kabında 0.1 M NaOH çözeltisi, M kabında 0.1 M CH3COOH çözeltisi ve L kabında da 0.1 M CH3COOH ve 0.1 M CH3COONa karışımı bulunmaktadır. Bu çözeltilerle ilgili, I. K ve L kaplarındaki çözeltilerin eşit hacimleri karıştırılırsa pH değeri 7 olan çözelti elde edilir. II. M kabındaki çözeltinin pH değeri 1’dir. III. L kabındaki çözeltinin 10 mL’sine 10 mL su ilave edilirse pH değeri hemen hemen değişmez. yargılarından hangisi veya hangileri doğrudur? (CH3COOH için Ka = 1.8 x10-5) A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 22 B 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - KİMYA 50. Aşağıdaki tabloda verilen fiziksel olayların gerçekleşmesinde etkili olan ikincil kimyasal etkileşimler hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir? KCI tuzunun suda çözünmesi Dipol-dipol NaCI tuzunun karbon tetraklorürde (CCl4) indüklenmiş dipol-dipol çözünmesi İyot molekülünün (I2) etanolde çözünmesi iyon-indüklenmiş dipol NO molekülünün suda çözünmesi İyon-dipol SINAV BİTTİ CEVAPLARINIZI KONTROL EDİNİZ 23 B BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM BU A YF SA Ş BO KI RA BI IŞ TI R. LM 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya A Kitapçığı 31) A 1) B 32) E 2) E 33) B 3) D 34) B 4) D 35) A 5) C 36) B 6) C 37) E 7) C 38) B 8) D 39) C 9) A 40) D 10) E 41) D 11) C 42) B 12) E 43) A 13) A 44) E 14) D 45) E 15) D 46) A 16) E 47) C 17) A 48) C 18) B 49) D 19) A 50) D 20) B 21) E 22) C 23) D 24) B 25) C 26) C 27) B 28) E 29) B 30) A 1 30. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya B Kitapçığı 26) E 1) B 27) C 2) B 28) E 3) A 29) A 4) B 30) D 5) E 31) D 6) B 32) E 7) C 33) A 8) D 34) B 9) D 35) A 10) E 36) B 11) E 37) E 12) A 38) C 13) C 39) D 14) C 40) B 15) D 41) C 16) D 42) C 17) B 43) B 18) E 44) E 19) D 45) B 20) D 46) A 21) C 47) A 22) C 48) E 23) C 49) B 24) D 50) A 25) A 2 Kitapçık Kodu: KMY TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU BİLİM İNSANI DESTEK PROGRAMLARI BAŞKANLIĞI 29. BİLİM OLİMPİYATLARI – 2021 BİRİNCİ AŞAMA SINAVI KİMYA Soru Kitapçığı Türü B 03 Temmuz 2021 Cumartesi, 09.30-12.00 ADAYIN ADI SOYADI T.C. KİMLİK NO OKULU / SINIFI SINAVA GİRDİĞİ İL : : : : SINAVLA İLGİLİ UYARILAR: • • • • • • • • • • • • • Bu sınav çoktan seçmeli 50 adet sorudan oluşmaktadır, süre 150 dakikadır. Her sorunun sadece bir doğru cevabı vardır. Doğru cevabınızı, cevap kağıdınızdaki ilgili kutucuğu tamamen karalayarak işaretleyiniz. Soru kitapçığındaki hiç bir işaretleme değerlendirmeye alınmayacaktır. Her soru eşit değerde olup, dört yanlış cevap bir doğru cevabı götürecektir. Boş bırakılan soruların değerlendirmede olumlu ya da olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Sorular zorluk sırasında DEĞİLDİR. Dolayısıyla yanıtlamaya geçmeden önce bütün soruları gözden geçirmeniz önerilir. Sınavda bilimsel hesap makinesi kullanabilirsiniz. Ancak bilgisayar özellikli, programlanabilir, hafıza kartlı vb. hesap makinalarının kullanılması yasaktır. Buna ilave olarak sınavda hesap makinası dışında herhangi bir yardımcı materyal ya da karalama kağıdı kullanılması yasaktır. Soru kitapçığındaki boşlukları karalama için kullanabilirsiniz. Periyodik çizelge ve gerekli sabitler soru kitapçığının ilk sayfasındadır. Sınav süresince görevlilerle konuşulması ve soru sorulması, öğrencilerin birbirlerinden kalem, silgi vb. şeyler istemeleri yasaktır. Sorularda bir yanlışın olması düşük bir olasılıktır. Böyle bir şeyin olması durumunda sınav akademik kurulu gerekeni yapacaktır. Bu durumda size düşen, en doğru olduğuna karar verdiğiniz seçeneği işaretlemenizdir. Ancak, sınava giren aday eğer bir sorunun yanlış olduğundan emin ise itiraz için, sınav soruları ve cevap anahtarı TÜBİTAK’ın internet sayfasında (http://www.tubitak.gov.tr) yayınlandıktan sonra 7 iş günü içerisinde, kanıtları ile birlikte, TÜBİTAK’a başvurması gerekir; bu tarihten sonra yapılacak başvurular işleme konmayacaktır. Sadece sınava giren adayın sorulara itiraz hakkı vardır, üçüncü kişilerin sınav sorularına itirazı işleme alınmayacaktır. Ulusal Bilim Olimpiyatı – 2021 Birinci Aşama Sınavında sorulan soruların üçüncü kişiler tarafından kullanılması sonucunda doğacak olan hukuki sorunlardan TÜBİTAK ve Atatürk Üniversitesi sorumlu tutulamaz. Atatürk Üniversitesi, bu tip durumlarda sorular ile ilgili görüş bildirmek zorunda değildir. Sınav sırasında kopya çeken, çekmeye teşebbüs eden ve kopya verenlerin kimlikleri sınav tutanağına yazılacak ve bu kişilerin sınavları geçersiz sayılacaktır. Görevliler kopya çekmeye veya vermeye kalkışanları uyarmak zorunda değildir, sorumluluk size aittir. Sınav başladıktan sonraki ilk yarım saat içinde sınav salonundan ayrılmak yasaktır. Sınav süresince sınava giriş belgenizi ve resimli bir kimlik belgesini masanızın üzerinde bulundurunuz. Sınav salonundan ayrılmadan önce cevap kağıdınızı ve soru kitapçığını görevlilere teslim etmeyi unutmayınız. Başarılar dileriz. 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya PERİYODİK TABLO 1 18 1 Atom Numarası H 2 3 4 1.008 2 Sembol Atom Ağırlığı 13 14 15 16 17 5 6 7 8 9 Li Be 9.01 10.81 12.01 14.01 16.00 19.00 11 12 13 14 15 16 17 6.94 B 5 6 7 8 9 10 11 12 22.99 24.31 26.98 28.09 30.97 32.06 35.45 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 39.10 40.08 44.96 47.87 50.94 52.00 54.94 55.85 58.93 58.69 63.55 65.38 69.72 72.63 74.92 78.97 79.90 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 91.22 92.91 95.95 - 101.1 102.9 106.4 107.9 112.4 114.8 118.7 121.8 127.6 126.9 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 Rb Sr Y Zr V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te 85.47 87.62 55 56 132.9 137.3 178.5 180.9 183.8 186.2 190.2 192.2 195.1 197.0 200.6 204.4 87 88 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 - - - - - - - - - - - - 60 61 62 63 64 65 66 67 88.91 Cs Ba 57-71 Fr - Hf Ra 89-103 Rf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Nh Pb Cl Br I 4.003 10 Ne 20.18 18 Ar 39.95 36 Kr 83.80 54 Xe 131.3 86 207.2 Bi 209.0 Po At Rn 114 115 116 117 118 Fl - - - Mc Lv - - Ts Og - - 68 69 70 71 57 58 138.9 140.1 140.9 144.2 - 150.4 152.0 157.3 158.9 162.5 164.9 167.3 168.9 173.0 175.0 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 - 232.0 231.0 - - - - - - - - - - La Ce 59 S F 4 Ti P O 3 Ca Sc Si N Na Mg K Al C He Pr Ac Th Pa Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho U 238.0 Np Pu Am Cm Bk Cf - Er Tm Yb Lu Es Fm Md No Lr BAZI SABİTLER R = 8.314 J/K ∙ mol = 0.082 L ∙ atm /K ∙ mol = 1.987 cal /K ∙ mol 1 Faraday = 96500 Coulomb NA = 6.02 × 1023 mol−1 R H = 2.18 × 10−18 J 1 bar = 1 × 105 Pa 1 atm = 760 torr = 101325 Pa 1 eV = 1.60 × 10−19 J h = 6.626 × 10−34 J ∙ s c = 2.998 × 108 m/s me = 9.12 × 10−31 kg 1 nm = 1 × 10−9 m 1 pm = 1 × 10−12 m 4 Kürenin hacmi = πr 3 3 π = 3.14 0 o C = 273.15 K 1 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 1. B Aşağıda verilen reaksiyonlardan hangisinde oluşacak ürünün yapısı doğru verilmemiştir? Br CH2OH A) B) 1. Hg(OAc)2, H2O HO CH3 2. NaBH4, NaOH(aq) CH3 C) D) Br CH2Br Br2 CH2OH E) 1. BH3 2. H2O2, NaOH 2. Aşağıdaki redoks tepkimesi en küçük tamsayılar ile denkleştirildiğinde, katsayıların toplamı (a+b+c+d+e+f+g+h) hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? a CuSCN + b KIO3 + c HCl → d CuSO4 + e KCl + f HCN + g ICl+ h H2O A) 13 B) 26 C) 39 D) 52 E) 65 2 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 3. Bir karbon merkezine bağlı indüktif açıdan elektron sağlayıcı grup karbokatyonu kararlı kılarken, elektron çekici grup ise karbokatyon kararlılığını düşürür. Karbokatyonlar rezonans ile farklı atomlara dağılıyorsa bu durumda mezomerik etki daha baskındır ve karbokatyon rezonans ile daha kararlı kılınır. Bu bilgilere göre, aşağıda verilen karbokatyonların kararlılık sırası hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) III > I > II B) I > III > II C) I > II > III D) III > II > I E) II > III > I 4. Aşağıda verilen iyon ya da elementlerden bir elektron koparmak için gerekli olan enerji hangisinde en yüksektir? A) Al+2 B) ClC) Ar D) Ca+2 E) K+ 3 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 5. B Alkenlerin asidik ortamda sıcak, derişik KMnO4 çözeltisi ile tepkimesinde karbon karbon ikili bağı parçalanır. Bu parçalanma tepkimesinde, hidrojen içermeyen çift bağ karbonları ketone yükseltgenirken, hidrojen içeren çift bağ karbonları karboksilik asite dönüşür. KMnO4 aynı zamanda primer alkollerin ve aldehitlerin asite oksidasyonu için kullanılan güçlü bir oksidasyon ajanıdır. Bu bilgilere göre yukarıdaki molekülün aşırı miktarda, asidik ortamda, sıcak, derişik KMnO4 çözeltisi ile tam oksidasyon tepkimesinden, aşağıda verilen hangi molekül ağırlığına (g/mol) sahip ürünün oluşması beklenmez? A) 202 B) 176 C) 116 D) 90 E) 76 A) 6. İçerisinde hem demir(II) hem de demir(III) iyonu içeren 100 ml’lik bir çözelti 0.1 M KMnO4 ile, asidik ortamda titre edildiğinde, 20 ml 0.1 M KMnO4 harcanıyor. Bu aşamada demir(II) iyonları demir(III) iyonlarına dönüşmektedir ve titrasyon esnasında Mn+2 iyonları oluşmaktadır. Bir başka işlemde ise aynı çözeltinin 100 ml’si bir indirgeyici reaktif ile muamele edilerek çözeltideki demir(III) iyonlarının tamamının demir(II) iyonuna dönüştürülmesi sağlanıyor ve ele geçen çözelti yine aynı KMnO4 çözeltisi ile titre ediliyor ve 28 ml 0.1 M KMnO4 harcanıyor. Bu bilgilere göre ilk çözeltideki çözeltideki demir(III) iyonu molar derişimi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 0.008 B) 0.04 C) 0.05 D) 0.14 E) 0.20 4 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 7. FeS, Cu(OH)2 ve Sr3(PO4)2 tuzları için için çözünürlük çarpımı (Kçç) değerleri sırasıyla, 4x10-19, 1.6x10-19 ve 1x10-33 olarak verilmiştir. Bu tuzların doymuş çözeltilerindeki katyon derişimlerinin büyüklük sıralaması hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) FeS > Cu(OH)2 > Sr3(PO4)2 B) FeS > Sr3(PO4)2 > Cu(OH)2 C) Cu(OH)2 > FeS > Sr3(PO4)2 D) Cu(OH)2 > Sr3(PO4)2 > FeS E) Sr3(PO4)2 > Cu(OH)2 > FeS 8. Aşağıdaki şemada gösterildiği gibi, m-metilbenzaldehitin K2Cr2O7 çözeltisi ile tepkimesinden diasit elde edilmektedir. Asidik ortamda yürüyen bu tepkimede aynı zamanda Cr+3 iyonu da oluşmaktadır. Böyle bir tepkimede 6 mol m- metilbenzaldehitin tamamını diasite dönüştürmek için normalitesi 3 olan K2Cr2O7 çözeltisinden kaç L kullanmak gerekir? A) 12 B) 16 C) 18 D) 20 E) 24 5 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 9. B Elektron sayıları aynı olan çekirdeklere izoelektronik türler denir. Bu bilgiye göre aşağıdaki bileşiklerin hangisinde, bileşikteki katyon ile anyon izoelektroniktir? (Tüm bileşiklerin %100 iyonik karakterde olduğu kabul edilecektir). I) CsI II) K2S III) NaF A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) Yalnız I ve II E) I, II ve III 10. Hız sabitinin sıcaklıkla ilişkisi Arhenius Eşitliği olarak bilinen, 𝑘𝑘 = 𝐴𝐴 𝑒𝑒−𝐸𝐸a /𝑅𝑅T denklemi ile verilir. Böyle bir denklem kullanılarak, farklı T sıcaklıklarında hız sabitleri (k) ölçülerek, lnk değeri 1/T’ye karşı grafik ediliyor. Buna göre, elde edilen doğrunun x eksenini kestiği noktadaki değer hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) -Ea/R B) lnA C) lnA x R /Ea D) -R/Ea E) lnA x Ea /R Doğru Cevap C 6 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 11. Doygun Zn3(PO4)2 ve 1.0 M Zn+2 içeren çözeltilerden hazırlanan bir derişim pilinin 25 o C’deki hücre potansiyeli 0.187 V olarak ölçülmüştür. Buna göre Zn3(PO4)2 tuzunun aynı sıcaklıktaki yaklaşık çözünürlük çarpımı hangi seçenekte doğru verilmiştir? Nernst Eşitliği A) 1.5 x10-33 B) 3.0 x10-33 C) 9.0 x10-33 D) 1.8 x10-32 E) 2.7 x10-32 12. Ag(k) Ag+(aq) + e3e- + NO3-(aq) + 4H+(aq) NO(g) + H2O(s) Eo = -0.800 V Eo = +0.956 V Yarı tepkimeleri göz önüne alınarak oluşturulan pil sisteminde Ag+, NO3- ve H+ iyon derişimleri sırayla 0.2 M, 0.4 M ve 0.01 M ‘dır. Çözelti hacmi saf su ilavesi ile iki katına çıkarılırsa, pil işleyişi hakkında ne söylenebilir? Nernst Eşitliği A) Dengeye gelir ve voltaj vermez. B) Aynı yönde çalışır, fakat voltaj değeri azalır. C) Pil ters yönde çalışmaya başlar. D) Değişiklik olmaz. E) Ortamdaki NO gazı miktarı azalır. 7 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya B 13. Gaz ortamda gerçekleşen homojen bir denge reaksiyonu için aşağıdakilerden hangisi veya hangilerinin doğruluğu kesindir? I- Sıcaklık artırılırsa, geri yöndeki reaksiyonun hız sabiti artar. II- Sıcaklık artırılırsa, denge sabitinin büyüklüğü artar III- Kap hacmi büyütülürse, tüm türlerin denge konsantrasyonu azalır. A) Yalnız I B) II ve III C) I ve III D) Yalnız III E) I, II ve III 14. SF6 molekülünün molekül geometrisi ile merkez atomun hibritleşme türü aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) Düzgün sekizyüzlü (oktahedral) ve sp3d2 B) Kare piramit ve sp3d C) Düzgün dörtyüzlü (tetrahedral) ve sp3 D) Düzlemsel üçgen ve sp2 E) Üçgen bipiramit ve sp3d 8 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 15. Metal bağı ve elektrik iletkenliğine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi veya hangileri kesinlikle doğrudur? I- Aynı peryotta serbest e- sayısı arttıkça, metalin elektrik iletkenliği artar. II- Aynı grup elementleri için aşağıya doğru inildikçe metal bağı kuvveti artar ve kaynama noktası yükselir. III- Metal bağ kuvveti ve elektrik iletkenliği, doğru orantılı olarak değişir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 16. He, H2 ve O2 gazlarının yayılma hızlarına ilişkin verilen aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi kesinlikle yanlıştır? (Yayılma hızı, kütle, kinetik enerji ve mutlak sıcaklık arasındaki ilişki eşitlikleri: Ek= 1/2 mv2 ve Ek= 3/2kT) A) Aynı sıcaklıkta He < H2 ‘dir. B) Aynı sıcaklıkta H2 = He ise Helyumun mutlak sıcaklığı hidrojenin dört katıdır. C) O2 = He ise O2 daha sıcaktır. D) He > O2 ise O2 daha sıcaktır. E) Gaz sıcaklıkları değiştirilerek yayılma hızları He = H2 yapılabilir. 9 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya B 17. Sadece karbon, hidrojen ve tek bir oksijen atomu içeren optikçe aktif (kiral) karakterde tersiyer bir alkol en az kaç karbon atomuna sahip olabilir? A) 3 B) 4 C) 5 D) 6 E) 7 18. Tiyosülfat iyonu (S2O3-2) elementel kükürt, kükürtdioksit, su ve Cl- oluşturmak üzere HCl varlığında reaksiyona girebilmektedir. Bu reaksiyonda kullanılan Na2S2O3 0.2 M ve 50 mL olduğuna göre, tepkimenin tamamlanması için ilave edilecek asit (HCl) en az kaç g olmalıdır? A) 3.645 g B) 2.34 g C) 0.729 g D) 14.38 g E) 1.12 g 19. Ferrisiyanür (Fe(CN)6-3) iyonu bazik ortamda hidrazin (N2H4) ile etkileşerek ferrosiyanür (Fe(CN)6-4) iyonuna indirgeniyor. Bu tepkimede N2 gazı ve su da oluşuyor. Bu reaksiyonda açığa çıkan N2 gazının 25 oC’de 1 L hacme sahip olduğu bilindiğine göre, gazların ideal gaz olarak davrandığını varsayılırsa, dönüşüm esnasında kaç mol elektron transfer edilmiştir? A) 0.021 B) 0.041 C) 0.625 D) 0.163 E) 4 10 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 20. Elementler elektron aldıklarında aşağıdakilerden hangisi veya hangileri gerçekleşir? I) Çapları büyür. II) Genellikle endotermik değişim yaşarlar. III) e- başına düşen çekim kuvvetleri azalır. IV) Çekirdek çekimlerinde değişme olur. A) I ve II B) I ve III C) I, II ve IV D) II, III ve IV E) II ve IV 21. Bir MNO3 çözeltisinden 250 saniye süre ile 20 amper akım geçtiğinde katotta 5.6 g M metali ayrıldığına göre, M metali hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) Cu B) Ag C) K D) Cs E) Na 22. Şekildeki düzenekte görülen piston aşağı yönde N2 gazının bir kısmı sıvılaşana kadar itiliyor. piston N2 su Buna göre: I) Sıvı üzerindeki gaz basıncı II) Sıvı molekülleri sayısı III) Buhar basıncı değerlerinden hangileri aynı yönde değişir? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III E) Yalnız I 11 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya B 23. 1 Torr, yaklaşık 0.0013 atm basınca eşdeğerdir. Buna göre, şekildeki açık ağzı zemine gelecek şekilde ters konumlandırılmış deney tüpündeki civanın 5 Torr luk basıncı zemine uygulaması için civa yüksekliği kaç mm olmalıdır? (Deney tüpünün çapı 10 cm’dir). Boş . ... .............. ....... ....... ..... ...... Civa 10 cm A) 0.065 B) 6.5 C) 2.27 D) 4.94 E) 2.6 24. Aşağıda entalpi değerleri ile verilen tepkimelerden eşit enerji elde edilebilmesi için kullanılması gereken minimum reaktif kütlesi en fazla olan hangisidir? (C:12, O:16, H:1, N:14) A) C(k) + O2(g) CO2(g) ΔH = -393.5 kj CO2(g) + 2 H2O(g) ΔH = -802.3 kj B) CH4(g) + 2 O2(g) 2 CO2(g) + 3 H2O(s) + N2(g) ΔH = -1418 kj C) 2 CH3NO2(g) + 3/2 O2(g) 3 CO2(g) + 4 H2O(g) ΔH = -2044 kj D) C3H8(g) + 5 O2(g) 2 H2O(g) ΔH = -483.5 kj E) 2 H2(g) + O2(g) 12 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 25. Stiren (vinil benzen, C6H5-CH=CH2), propin ve yapısında sadece C ve H atomu içeren mono halkalı bir trien karışımının 680 gramı, karanlıkta aşırı miktarda moleküler brom ile tepkimeye sokulduğunda, tepkime sonunda 14 mol Br2’nin harcandığı gözleniyor. Karışımdaki trien ve propinin mol sayılarının birbirine eşit olduğu ve bu ikisinin mol sayılarının toplamının stirenin mol sayısına eşit olduğu biliniyor. Buna göre, trienin kapalı formülü hangi seçenekte doğru verilmiştir? A) C6H6 B) C6H8 C) C7H8 D) C8H10 E) C9H12 26. Doymuş bir çözeltide katyon olarak demir (II) katyonu (0.6 M), alüminyum katyonu (0.7 M) ve lityum katyonu (1.5 M) olduğu bilgisi veriliyor. Çözeltide anyon olarak sadece fosfat iyonu (PO4-3) olduğu varsayılırsa, böyle bir çözeltide fosfat iyonunun molar derişimi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 1.4 M B) 1.6 M C) 2.0 M D) 2.4 M E) 2.8 M 27. XeF2, SF2 ve BeF2 moleküllerinde, flor atomları arasındaki bağ açılarının yaklaşık büyüklüğü ile alakalı sıralama hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) XeF2 = BeF2 > SF2 B) XeF2 > SF2 = BeF2 C) XeF2 = SF2 = BeF2 D) SF2 > XeF2 = BeF2 E) BF2 > SF2 > XeF2 13 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya B 28. Moleküler geometri ve hibritleşme kavramları için kullanılan yöntemlerden biri VSEPR yöntemidir. Bu yöntemde moleküller ve iyonlar AXnEm sembolleri ile ifade edilir. Burada A, merkezi atomu, X, merkez atomuna bağlı atom veya atom gruplarını E ise merkez atom üzerindeki ortaklaşmamış elektron çiftleri temsil eder. Buna göre aşağıdaki verilen moleküllerin VSEPR gösterimi hangi seçenekte yanlış eşleştirilmiştir? A) SF4; AX4E B) XeF4; AX4E2 C) XeF2; AX2E3 D) NF3; AX3E E) BrF5; AX5E2 29. Ayna görüntüsü ile çakışmayan moleküllere kiral moleküller denir. Tıpkı sağ elin ve sol elin birbirinin ayna görüntüsü olduğu halde, birbiriyle üst üst üste çakışmaması ve farklı olması gibi. Bu bilgiden de faydalanarak, C3H2D2 kapalı formülüne sahip, optikçe aktif (kiral) kaç tane optik izomerin mümkün olabileceği hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? (D= Döteryum izotopu) A) 0 B) 2 C) 4 D) 6 E) 8 30. C5H8 kapalı formülüne sahip, optikçe aktif (kiral) kaç tane izomer mümkündür? A) 2 B) 4 C) 6 D) 8 E) 8’den fazla 14 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 31. Aşağıda verilen iyonların asitlik sırası hangi seçenekte doğru verilmiştir? I II III A) I > II > III B) I > III > II C) II > I > III D) II > III > I E) III > I > II 32. Ketenler 1,2-enon yapısındaki bileşiklerdir. Bu bilgiyi de göz önüne alarak C2H2O kapalı formülüne sahip moleküller için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru olabilir? I) sp3 hibritleşmesine sahip karbon atomu olabilir. II) Keten yapısında olabilir. III) Eter (epoksit) yapısında olabilir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 33. Sadece NaOH içeren sulu bir çözeltinin yoğunluğu 1.2 gr/ml olarak veriliyor. Bu çözeltide suyun mol kesri 0.85 olduğuna göre, çözeltideki NaOH’in molaritesi (M) hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 7.04 B) 8.45 C) 9.80 D) 10.50 E) 17.65 15 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya B 34. Aşağıda açık yapısı verilen topotekan kemoterapide kullanılan bir ilaçtır. • Asimetrik merkezin konfigürasyonu R’dir. • Molekül amit işlevsel grubu içermektedir. • Molekül anhidrit işlevsel grubu içermektedir. • Molekül ester (lakton) işlevsel grubu içermektedir. • Molekül fenol işlevsel grubu taşımaktadır. • Moleküldeki en bazik azot atomu halka dışındaki azot atomudur. Topotekan ile ilgili yukarıda verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6 16 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 35. SO2Cl2’nin bozunma kinetiğinin 1. dereceden olduğu bilinmektedir. SO2Cl2’nin belli bir sıcaklıkta bozunma tepkimesinde yarılanma süresinin 4 dakika olduğu biliniyor. Buna göre SO2Cl2’nin aynı sıcaklıkta %90 bozunması için geçen süre hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? [𝐴𝐴𝐴𝐴] İpucu: Birinci derece tepkimelerdeki hız ifadesi ln [𝐴𝐴] = 𝑘𝑘𝑘𝑘 eşitliğiyle verilir. ([𝐴𝐴𝐴𝐴] = başlangıç derişimi; [𝐴𝐴] = herhangi bir t anındaki A derişimi, k ise hız sabitini ifade etmektedir). A) 6.6 B) 7.2 C) 10.5 D) 12.0 E) 13.3 17 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya B (36, 37 ve 38 nolu soruların çözümü için aşağıda verilen bilgilerden faydalanabilirsiniz) Siklohekzan molekülünün en kararlı konformasyonu, sp3 hibritleşmesi için uygun olan 109.5o’lik bağ açılarının sağlandığı koltuk konformasyonudur. Aşağıda gösterildiği gibi, bu konformasyonda aksiyal (a) ve ekvatoryal (e) olmak üzere bağlı gruplar iki farklı biçimde moleküle yerleştirilebilir. Siklohekzan aşağıda gösterildiği gibi, iki koltuk konformasyonu arasında bir denge oluşturur. İlk konformasyonda aksiyalda olan atom, dengedeki konformasyonda ekvatoryele geçer. Eğer halkaya bağlı tüm atomlar eşit yada özdeş olarak yerleşmiş ise, bu iki konformasyon %50’lik bir denge oluşturur. Bu yüzden siklohekzan molekülünde tüm hidrojenler özdeştir. Siklohekzan halkasına hacimli grup bağlı olduğu zaman, bu denge oranı değişir ve daha hacimli grupların ekvatoryalda olduğu konformasyon daha baskın olur. Diğer bir ifadeyle, hacimli grupların aksiyalda olması durumunda, 1,3-diaksiyal konumdaki grupların sterik olarak birbiri ile örtüşmesinden kaynaklı olarak, hacimli grupların aksiyalda olduğu konformasyon tercih edilmez. Bunun bir istisnası vardır: Eğer 1,3-diaksiyal konumdaki gruplar hidrojen bağı yapıyorsa (yada benzer bir etkileşme varsa), bunların di-aksiyalda olduğu konformerler daha baskındır. Sübstitüentlerin konfigürasyonlarında ise, şekillerden de anlaşılacağı gibi, 1,2- ve 1,4konumlarında aksiyal-aksiyal (a-a) veya ekvator-ekvatoryal (e-e) konumlarda olanlar birbirine trans, aksiyal-ekvatoryal (ae) olanlar ise birbirine cis’tir. 1,3- konumlarında ise aksiyal-aksiyal (a-a) veya ekvator-ekvatoryal (e-e) konumlarda olanlar birbirine cis, aksiyalekvatoryal (ae) olanlar ise birbirine trans’tir. 18 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 36. Hangisi için verilen adlandırma doğrudur? (Hatırlatma: 36-38 nolu soruların çözümü için yukarıda verilen bilgileri kullanın). A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 37. Aşağıda verilen moleküllerin kaç tanesi, diğer koltuk konformasyonuna göre daha kararlı olan konformasyonu temsil etmektedir? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6 19 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya B 38. Bimoleküler eliminasyon (E2) tepkimesi aynı zamanda anti ya da trans eliminasyon olarak da bilinir. Bu eliminasyonda elimine olacak atomların birbirine göre tam olarak anti konuma geçmeleri, diğer bir ifadeyle elimine olacak atomların birbiriyle 180o açı yapacak konformasyonu sağlamaları eliminasyon için en ideal şarttır. Siklohekzanda, elimine olacak atomların her ikisinin de (H ve Br) aksiyalda olduğunda bu şart sağlanabilmektedir. Bu bilgilerin ışığında, aşağıda açık yapıları verilen siklohekzan bromürden hangisi, kuvvetli bir baz ile E2 mekanızmasına göre HBr eliminasyonunu diğerlerine göre daha hızlı verir? 39. Magnezyumun aşağıdaki elementlerle oluşturduğu bileşiklerinde hangisinin 1 molündeki toplam atom sayısı en yüksektir? A) N B) S C) F D) H E) Cl 20 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 40. Toplamı 0.1 mol olan C3H4 ve CO2 gaz karışımdaki karbon atomunun gram miktarı aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) 3.0 g B) 4.0 g C) 6.0 g D) 1.2 g E) 3.8 g 41. Kapalı bir kapta eşit kütlede C3H4 ve O2 gazları tam verimle tepkimeye sokuluyor. Tepkime sonunda oluşan ürünlerin toplam mol sayısı 0.5 olduğuna göre artan gazın cinsi ve miktarı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 14.0 g O2 B) 8.8 g O2 C) 14 g C3H4 D) 8.8 g C3H4 E) 8.0 g O2 42. CH4, C2H2 ve CO gazlarından oluşan 12 mollük bir gaz karışımı, oksijen ile tam olarak yakılarak tamamı CO2 ve H2O molekülüne dönüştürülüyor. Bu tepkime için 15.5 mol O2 kullanılıyor ve tepkime sonunda 6 mol H2O oluşuyor. Buna göre gaz karışımındaki CO’nun mol sayısı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 1 B) 3 C) 4 D) 6 E) 7 21 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya B 43. Sabit hacimli bir kapta, 1 atm basıncına sahip saf N2O4, aşağıdaki denge tepkimesi ile N2O ve O2 gazlarını oluşturuyor. Tepkime sabit sıcaklıkta dengeye ulaştığında, toplam basınç 1.2 atm olarak ölçülüyor. 2N2O4(g) 2N2O(g) + 3O2(g) Gazların ideal gaz olarak davrandığı göze alındığında, denge anındaki O2’nin mol kesri hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 1/2 B) 3/5 C) 1/3 D) 1/6 E) 1/8 44. Dimetilsiklopentanın toplam optik izomer sayısı ve optikçe aktif (kiral yada diğer bir ifadeyle düzlem polarize ışığı çeviren) izomer sayısı sırasıyla hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 8 ve 8 B) 8 ve 6 C) 6 ve 6 D) 6 ve 4 E) 4 ve 4 45. NaOH’in pOH=0 olan çözeltisinden V, pOH=3 olan çözeltisinden ise 3V hacimlerinde alınarak karıştırılıyor. Yeni çözeltinin pH’ı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 11.00 B) 11.75 C) 12.50 D) 13.00 E) 13.40 22 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 46. Aşağıda verilen ketonlar içinde dipol momenti en düşük olan hangisidir? 47. • Bir orbitaldeki elektronları tanımlayan dört kuantum sayısı vardır: Bunlar n, l, ml ve ms'dir. • Baş kuantum sayısı (n), orbitalin enerji seviyesini belirler ve 1, 2, 3 gibi tam sayıları alır. • Açısal momentum kuantum sayısı (l), orbitalin şeklini belirler. 0 ile n–1 arasındaki herhangi bir tam sayıdır. l = 0 (s orbitali), l = 1 (p orbitali), l = 2 (d orbitali), l = 3 (f orbitali) • Manyetik kuantum sayısı (ml), bir orbitalin sayısını belirler. –l ve +l arasındaki herhangi bir tam sayı olabilir. • Elektron spin kuantum sayısı (ms), elektron spininin yönünü belirler ve ↑ ile temsil edilen +1/2 veya ↓ ile temsil edilen –1/2 değerine sahip olabilir. Buna göre aşağıda verilen kuantum sayılarına karşılık gelen elektron sayıları hangi seçenekte yanlış verilmiştir? A) n = 3, l = 2, ml = 0 ve ms = +1/2 ⟹ 1 elektron B) n = 3, l = 2, ml = 0 ⟹ 2 elektron C) A) n = 3, l = 2 ⟹ 10 elektron D) n = 4 ⟹ 32 elektron E) n = 4, l = 2, ms = +1/2 ⟹ 10 elektron A) 23 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 48. Periyodik cetvelde soldan sağa doğru gidildikçe iyonlaşma enerjisi genel olarak artmakla beraber, bazı istisnalar da mevcuttur. Bu durumu da dikkate alarak, aşağıda 1. İyonlaşma enerjilerinin (İE) sıralaması hangi seçenekte yanlış verilmiştir? A) B > Be B) C > B C) N > C D) N > O E) F > O 49. Aşağıda verilen reaksiyon basamaklarından elde edilen organik nihai ana ürün hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? HNO3 CH3Cl KMnO4 H2SO4 AlCl3 H + NO2 A) NO2 B) NO2 C) NO2 D) COOH NO2 E) COOH 24 B 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 50. Hidrokarbonların bir radikal başlatıcı varlığında klor gazı ile reaksiyonu bir C─H bağının C─Cl bağı ile yer değiştirmesi ile sonuçlanır. C6H14 molekül formülüne sahip hidrokarbonun klorlanması, C6H13Cl formülüne sahip bileşikler vermektedir. Stereo (optik) izomerlik göz ardı edildiğinde, yukarıda verilen hidrokarbon izomerlerinin klorlanma ürünlerinin sayısı ile ilgili hangisi doğrudur? A) A; 3 ürün B) B; 4 ürün C) C; 3 ürün D) D; 5 ürün E) E; 4 ürün SINAV BİTTİ Cevaplarınızı kontrol ediniz. 25 BO Ş IR BU BI RA SA KI YFA LM IŞ T . BO Ş IR BU BI RA SA KI YFA LM IŞ T . B Kitapçık Kodu: KMY TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU BİLİM İNSANI DESTEK PROGRAMLARI BAŞKANLIĞI 29. BİLİM OLİMPİYATLARI – 2021 BİRİNCİ AŞAMA SINAVI KİMYA Soru Kitapçığı Türü A 03 Temmuz 2021 Cumartesi, 09.30-12.00 ADAYIN ADI SOYADI T.C. KİMLİK NO OKULU / SINIFI SINAVA GİRDİĞİ İL : : : : SINAVLA İLGİLİ UYARILAR: • • • • • • • • • • • • Bu sınav çoktan seçmeli 50 adet sorudan oluşmaktadır, süre 150 dakikadır. Her sorunun sadece bir doğru cevabı vardır. Doğru cevabınızı, cevap kağıdınızdaki ilgili kutucuğu tamamen karalayarak işaretleyiniz. Soru kitapçığındaki hiçbir işaretleme değerlendirmeye alınmayacaktır. Her soru eşit değerde olup, dört yanlış cevap bir doğru cevabı götürecektir. Boş bırakılan soruların değerlendirmede olumlu ya da olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Sorular zorluk sırasında DEĞİLDİR. Dolayısıyla yanıtlamaya geçmeden önce bütün soruları gözden geçirmeniz önerilir. Sınavda bilimsel hesap makinesi kullanabilirsiniz. Ancak bilgisayar özellikli, programlanabilir, hafıza kartlı vb. hesap makinalarının kullanılması yasaktır. Buna ilave olarak sınavda hesap makinası dışında herhangi bir yardımcı materyal ya da karalama kâğıdı kullanılması yasaktır. Soru kitapçığındaki boşlukları karalama için kullanabilirsiniz. Periyodik çizelge ve gerekli sabitler soru kitapçığının ilk sayfasındadır. Sınav süresince görevlilerle konuşulması ve soru sorulması, öğrencilerin birbirlerinden kalem, silgi vb. şeyler istemeleri yasaktır. Sorularda bir yanlışın olması düşük bir olasılıktır. Böyle bir şeyin olması durumunda sınav akademik kurulu gerekeni yapacaktır. Bu durumda size düşen, en doğru olduğuna karar verdiğiniz seçeneği işaretlemenizdir. Ancak, sınava giren aday eğer bir sorunun yanlış olduğundan emin ise itiraz için, sınav soruları ve cevap anahtarı TÜBİTAK’ın internet sayfasında (http://www.tubitak.gov.tr) yayınlandıktan sonra 7 iş günü içerisinde, kanıtları ile birlikte, TÜBİTAK’a başvurması gerekir; bu tarihten sonra yapılacak başvurular işleme konmayacaktır. Sadece sınava giren adayın sorulara itiraz hakkı vardır, üçüncü kişilerin sınav sorularına itirazı işleme alınmayacaktır. TÜBİTAK Bilim Olimpiyatı –Birinci Aşama Sınavı’nda sorulan soruların üçüncü kişiler tarafından kullanılması sonucunda doğacak olan hukuki sorunlardan TÜBİTAK ve Atatürk Üniversitesi sorumlu tutulamaz. Atatürk Üniversitesi, bu tip durumlarda sorular ile ilgili görüş bildirmek zorunda değildir. Sınav sırasında kopya çeken, çekmeye teşebbüs eden ve kopya verenlerin kimlikleri sınav tutanağına yazılacak ve bu kişilerin sınavları geçersiz sayılacaktır. Görevliler kopya çekmeye veya vermeye kalkışanları uyarmak zorunda değildir, sorumluluk size aittir. Sınav başladıktan sonraki ilk yarım saat içinde sınav salonundan ayrılmak yasaktır. Sınav süresince sınava giriş belgenizi ve resimli bir kimlik belgesini masanızın üzerinde bulundurunuz. Sınav salonundan ayrılmadan önce cevap kağıdınızı ve soru kitapçığını görevlilere teslim etmeyi unutmayınız. Başarılar dileriz. 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya PERİYODİK TABLO 1 18 1 Atom Numarası H 2 3 4 1.008 2 Sembol Atom Ağırlığı 13 14 15 16 17 5 6 7 8 9 Li Be 9.01 10.81 12.01 14.01 16.00 19.00 11 12 13 14 15 16 17 6.94 B 5 6 7 8 9 10 11 12 22.99 24.31 26.98 28.09 30.97 32.06 35.45 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 39.10 40.08 44.96 47.87 50.94 52.00 54.94 55.85 58.93 58.69 63.55 65.38 69.72 72.63 74.92 78.97 79.90 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 91.22 92.91 95.95 - 101.1 102.9 106.4 107.9 112.4 114.8 118.7 121.8 127.6 126.9 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 Rb Sr Y Zr V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te 85.47 87.62 55 56 132.9 137.3 178.5 180.9 183.8 186.2 190.2 192.2 195.1 197.0 200.6 204.4 87 88 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 - - - - - - - - - - - - 60 61 62 63 64 65 66 67 88.91 Cs Ba 57-71 Fr - Hf Ra 89-103 Rf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Nh Pb Cl Br I 4.003 10 Ne 20.18 18 Ar 39.95 36 Kr 83.80 54 Xe 131.3 86 207.2 Bi 209.0 Po At Rn 114 115 116 117 118 Fl - - - Mc Lv - - Ts Og - - 68 69 70 71 57 58 138.9 140.1 140.9 144.2 - 150.4 152.0 157.3 158.9 162.5 164.9 167.3 168.9 173.0 175.0 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 - 232.0 231.0 - - - - - - - - - - La Ce 59 S F 4 Ti P O 3 Ca Sc Si N Na Mg K Al C He Pr Ac Th Pa Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho U 238.0 Np Pu Am Cm Bk BAZI SABİTLER R = 8.314 J/K ∙ mol = 0.082 L ∙ atm /K ∙ mol = 1.987 cal /K ∙ mol 1 Faraday = 96500 Coulomb NA = 6.02 × 1023 mol−1 R H = 2.18 × 10−18 J 1 bar = 1 × 105 Pa 1 atm = 760 torr = 101325 Pa 1 eV = 1.60 × 10−19 J h = 6.626 × 10−34 J ∙ s c = 2.998 × 108 m/s me = 9.12 × 10−31 kg 1 nm = 1 × 10−9 m 1 pm = 1 × 10−12 m 4 Kürenin hacmi = πr 3 3 π = 3.14 0 o C = 273.15 K 1 Cf - Er Tm Yb Lu Es Fm Md No Lr 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 1. A Stiren (vinil benzen, C6H5-CH=CH2), propin ve yapısında sadece C ve H atomu içeren mono halkalı bir trien karışımının 680 gramı, karanlıkta aşırı miktarda moleküler brom ile tepkimeye sokulduğunda, tepkime sonunda 14 mol Br2’nin harcandığı gözleniyor. Karışımdaki trien ve propinin mol sayılarının birbirine eşit olduğu ve bu ikisinin mol sayılarının toplamının stirenin mol sayısına eşit olduğu biliniyor. Buna göre, trienin kapalı formülü hangi seçenekte doğru verilmiştir? A) C6H6 B) C6H8 C) C7H8 D) C8H10 E) C9H12 2. Doymuş bir çözeltide katyon olarak demir (II) katyonu (0.6 M), alüminyum katyonu (0.7 M) ve lityum katyonu (1.5 M) olduğu bilgisi veriliyor. Çözeltide anyon olarak sadece fosfat iyonu (PO4-3) olduğu varsayılırsa, böyle bir çözeltide fosfat iyonunun molar derişimi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 1.4 M B) 1.6 M C) 2.0 M D) 2.4 M E) 2.8 M 3. XeF2, SF2 ve BeF2 moleküllerinde, flor atomları arasındaki bağ açılarının yaklaşık büyüklüğü ile alakalı sıralama hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) XeF2 = BeF2 > SF2 B) XeF2 > SF2 = BeF2 C) XeF2 = SF2 = BeF2 D) SF2 > XeF2 = BeF2 E) BF2 > SF2 > XeF2 2 A 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 4. Moleküler geometri ve hibritleşme kavramları için kullanılan yöntemlerden biri VSEPR yöntemidir. Bu yöntemde moleküller ve iyonlar AXnEm sembolleri ile ifade edilir. Burada A, merkezi atomu, X, merkez atomuna bağlı atom veya atom gruplarını E ise merkez atom üzerindeki ortaklaşmamış elektron çiftleri temsil eder. Buna göre aşağıdaki verilen moleküllerin VSEPR gösterimi hangi seçenekte yanlış eşleştirilmiştir? A) SF4; AX4E B) XeF4; AX4E2 C) XeF2; AX2E3 D) NF3; AX3E E) BrF5; AX5E2 5. Ayna görüntüsü ile çakışmayan moleküllere kiral moleküller denir. Tıpkı sağ elin ve sol elin birbirinin ayna görüntüsü olduğu halde, birbiriyle üst üst üste çakışmaması ve farklı olması gibi. Bu bilgiden de faydalanarak, C3H2D2 kapalı formülüne sahip, optikçe aktif (kiral) kaç tane optik izomerin mümkün olabileceği hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? (D= Döteryum izotopu) A) 0 B) 2 C) 4 D) 6 E) 8 6. C5H8 kapalı formülüne sahip, optikçe aktif (kiral) kaç tane izomer mümkündür? A) 2 B) 4 C) 6 D) 8 E) 8’den fazla 3 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 7. A Aşağıda verilen iyonların asitlik sırası hangi seçenekte doğru verilmiştir? I II III A) I > II > III B) I > III > II C) II > I > III D) II > III > I E) III > I > II 8. Ketenler 1,2-enon yapısındaki bileşiklerdir. Bu bilgiyi de göz önüne alarak C2H2O kapalı formülüne sahip moleküller için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru olabilir? I) sp3 hibritleşmesine sahip karbon atomu olabilir II) Keten yapısında olabilir III) Eter (epoksit) yapısında olabilir A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 9. Sadece NaOH içeren sulu bir çözeltinin yoğunluğu 1.2 gr/ml olarak veriliyor. Bu çözeltide suyun mol kesri 0.85 olduğuna göre, çözeltideki NaOH’in molaritesi (M) hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 7.04 B) 8.45 C) 9.80 D) 10.50 E) 17.65 4 A 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 10. Aşağıda açık yapısı verilen topotekan kemoterapide kullanılan bir ilaçtır. • Asimetrik merkezin konfigürasyonu R’dir. • Molekül amit işlevsel grubu içermektedir. • Molekül anhidrit işlevsel grubu içermektedir. • Molekül ester (lakton) işlevsel grubu içermektedir. • Molekül fenol işlevsel grubu taşımaktadır. • Moleküldeki en bazik azot atomu halka dışındaki azot atomudur. Topotekan ile ilgili yukarıda verilen ifadelerden kaç tanesi doğrudur? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6 11. SO2Cl2’nin bozunma kinetiğinin 1. dereceden olduğu bilinmektedir. SO2Cl2’nin belli bir sıcaklıkta bozunma tepkimesinde yarılanma süresinin 4 dakika olduğu biliniyor. Buna göre SO2Cl2’nin aynı sıcaklıkta %90 bozunması için geçen süre hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? [𝐴𝐴𝐴𝐴] İpucu: Birinci derece tepkimelerdeki hız ifadesi ln [𝐴𝐴] = 𝑘𝑘𝑘𝑘 eşitliğiyle verilir. ([𝐴𝐴𝐴𝐴] = başlangıç derişimi; [𝐴𝐴] = herhangi bir t anındaki A derişimi, k ise hız sabitini ifade etmektedir). A) 6.6 B) 7.2 C) 10.5 D) 12.0 E) 13.3 5 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya A (12, 13 ve 14 nolu soruların çözümü için aşağıda verilen bilgilerden faydalanabilirsiniz) Siklohekzan molekülünün en kararlı konformasyonu, sp3 hibritleşmesi için uygun olan 109.5o’lik bağ açılarının sağlandığı koltuk konformasyonudur. Aşağıda gösterildiği gibi, bu konformasyonda aksiyal (a) ve ekvatoryal (e) olmak üzere bağlı gruplar iki farklı biçimde moleküle yerleştirilebilir. Siklohekzan aşağıda gösterildiği gibi, iki koltuk konformasyonu arasında bir denge oluşturur. İlk konformasyonda aksiyalda olan atom, dengedeki konformasyonda ekvatoryele geçer. Eğer halkaya bağlı tüm atomlar eşit yada özdeş olarak yerleşmiş ise, bu iki konformasyon %50’lik bir denge oluşturur. Bu yüzden siklohekzan molekülünde tüm hidrojenler özdeştir. Siklohekzan halkasına hacimli grup bağlı olduğu zaman, bu denge oranı değişir ve daha hacimli grupların ekvatoryalda olduğu konformasyon daha baskın olur. Diğer bir ifadeyle, hacimli grupların aksiyalda olması durumunda, 1,3-diaksiyal konumdaki grupların sterik olarak birbiri ile örtüşmesinden kaynaklı olarak, hacimli grupların aksiyalda olduğu konformasyon tercih edilmez. Bunun bir istisnası vardır: Eğer 1,3-diaksiyal konumdaki gruplar hidrojen bağı yapıyorsa (ya da benzer bir etkileşme varsa), bunların di-aksiyalda olduğu konformerler daha baskındır. Sübstitüentlerin konfigürasyonlarında ise, şekillerden de anlaşılacağı gibi, 1,2- ve 1,4konumlarında aksiyal-aksiyal (a-a) veya ekvator-ekvatoryal (e-e) konumlarda olanlar birbirine trans, aksiyal-ekvatoryal (ae) olanlar ise birbirine cis’tir. 1,3- konumlarında ise aksiyal-aksiyal (a-a) veya ekvator-ekvatoryal (e-e) konumlarda olanlar birbirine cis, aksiyalekvatoryal (ae) olanlar ise birbirine trans’tir. 6 A 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 12. Hangisi için verilen adlandırma doğrudur? (Hatırlatma: 12-14 nolu soruların çözümü için yukarıda verilen bilgileri kullanın). A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 13. Aşağıda verilen moleküllerin kaç tanesi, diğer koltuk konformasyonuna göre daha kararlı olan konformasyonu temsil etmektedir? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6 7 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya A 14. Bimoleküler eliminasyon (E2) tepkimesi aynı zamanda anti ya da trans eliminasyon olarak da bilinir. Bu eliminasyonda elimine olacak atomların birbirine göre tam olarak anti konuma geçmeleri, diğer bir ifadeyle elimine olacak atomların birbiriyle 180o açı yapacak konformasyonu sağlamaları eliminasyon için en ideal şarttır. Siklohekzanda, elimine olacak atomların her ikisinin de (H ve Br) aksiyalda olduğunda bu şart sağlanabilmektedir. Bu bilgilerin ışığında, aşağıda açık yapıları verilen siklohekzan bromürden hangisi, kuvvetli bir baz ile E2 mekanızmasına göre HBr eliminasyonunu diğerlerine göre daha hızlı verir? 15. Magnezyumun aşağıdaki elementlerle oluşturduğu bileşiklerinde hangisinin 1 molündeki toplam atom sayısı en yüksektir? A) N B) S C) F D) H E) Cl 16. Toplamı 0.1 mol olan C3H4 ve CO2 gaz karışımdaki karbon atomunun gram miktarı aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) 3.0 g B) 4.0 g C) 6.0 g D) 1.2 g E) 3.8 g 8 A 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 17. Kapalı bir kapta eşit kütlede C3H4 ve O2 gazları tam verimle tepkimeye sokuluyor. Tepkime sonunda oluşan ürünlerin toplam mol sayısı 0.5 olduğuna göre artan gazın cinsi ve miktarı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 14.0 g O2 B) 8.8 g O2 C) 14 g C3H4 D) 8.8 g C3H4 E) 8.0 g O2 18. CH4, C2H2 ve CO gazlarından oluşan 12 mollük bir gaz karışımı, oksijen ile tam olarak yakılarak tamamı CO2 ve H2O molekülüne dönüştürülüyor. Bu tepkime için 15.5 mol O2 kullanılıyor ve tepkime sonunda 6 mol H2O oluşuyor. Buna göre gaz karışımındaki CO’nun mol sayısı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 1 B) 3 C) 4 D) 6 E) 7 19. Sabit hacimli bir kapta, 1 atm basıncına sahip saf N2O4, aşağıdaki denge tepkimesi ile N2O ve O2 gazlarını oluşturuyor. Tepkime sabit sıcaklıkta dengeye ulaştığında, toplam basınç 1.2 atm olarak ölçülüyor. 2N2O4(g) 2N2O(g) + 3O2(g) Gazların ideal gaz olarak davrandığı göze alındığında, denge anındaki O2’nin mol kesri hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 1/2 B) 3/5 C) 1/3 D) 1/6 E) 1/8 9 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya A 20. Dimetilsiklopentanın toplam optik izomer sayısı ve optikçe aktif (kiral yada diğer bir ifadeyle düzlem polarize ışığı çeviren) izomer sayısı sırasıyla hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 8 ve 8 B) 8 ve 6 C) 6 ve 6 D) 6 ve 4 E) 4 ve 4 21. NaOH’in pOH=0 olan çözeltisinden V, pOH=3 olan çözeltisinden ise 3V hacimlerinde alınarak karıştırılıyor. Yeni çözeltinin pH’ı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 11.00 B) 11.75 C) 12.50 D) 13.00 E) 13.40 22. Aşağıda verilen ketonlar içinde dipol momenti en düşük olan hangisidir? 10 A 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 23. • Bir orbitaldeki elektronları tanımlayan dört kuantum sayısı vardır: Bunlar n, l, ml ve ms'dir. • Baş kuantum sayısı (n), orbitalin enerji seviyesini belirler ve 1, 2, 3 gibi tam sayıları alır. • Açısal momentum kuantum sayısı (l), orbitalin şeklini belirler. 0 ile n–1 arasındaki herhangi bir tam sayıdır. l = 0 (s orbitali), l = 1 (p orbitali), l = 2 (d orbitali), l = 3 (f orbitali) • Manyetik kuantum sayısı (ml), bir orbitalin sayısını belirler. –l ve +l arasındaki herhangi bir tam sayı olabilir. • Elektron spin kuantum sayısı (ms), elektron spininin yönünü belirler ve ↑ ile temsil edilen +1/2 veya ↓ ile temsil edilen –1/2 değerine sahip olabilir. Buna göre aşağıda verilen kuantum sayılarına karşılık gelen elektron sayıları hangi seçenekte yanlış verilmiştir? A) n = 3, l = 2, ml = 0 ve ms = +1/2 ⟹ 1 elektron B) n = 3, l = 2, ml = 0 ⟹ 2 elektron C) A) n = 3, l = 2 ⟹ 10 elektron D) n = 4 ⟹ 32 elektron E) n = 4, l = 2, ms = +1/2 ⟹ 10 elektron 24. Periyodik cetvelde soldan sağa doğru gidildikçe iyonlaşma enerjisi genel olarak artmakla beraber, bazı istisnalar da mevcuttur. Bu durumu da dikkate alarak, aşağıda 1. İyonlaşma enerjilerinin (İE) sıralaması hangi seçenekte yanlış verilmiştir? A) B > Be B) C > B C) N > C D) N > O E) F > O 11 A 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 25. Aşağıda verilen reaksiyon basamaklarından elde edilen organik nihai ana ürün hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? HNO3 CH3Cl KMnO4 H2SO4 AlCl3 H + NO2 A) NO2 B) NO2 C) NO2 D) COOH NO2 E) COOH 26. Hidrokarbonların bir radikal başlatıcı varlığında klor gazı ile reaksiyonu bir C─H bağının C─Cl bağı ile yer değiştirmesi ile sonuçlanır. C6H14 molekül formülüne sahip hidrokarbonun klorlanması, C6H13Cl formülüne sahip bileşikler vermektedir. Stereo (optik) izomerlik göz ardı edildiğinde, yukarıda verilen hidrokarbon izomerlerinin klorlanma ürünlerinin sayısı ile ilgili hangisi doğrudur? A) A; 3 ürün B) B; 4 ürün C) C; 3 ürün D) D; 5 ürün E) E; 4 ürün 12 A 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 27. Aşağıda verilen reaksiyonlardan hangisinde oluşacak ürünün yapısı doğru verilmemiştir? Br CH2OH A) B) 1. Hg(OAc)2, H2O HO CH3 2. NaBH4, NaOH(aq) CH3 D) Br CH2Br Br2 CH2OH E) 1. BH3 2. H2O2, NaOH 28. Aşağıdaki redoks tepkimesi en küçük tamsayılar ile denkleştirildiğinde, katsayıların toplamı (a+b+c+d+e+f+g+h) hangi seçenekte doğru verilmiştir? a CuSCN + b KIO3 + c HCl → d CuSO4 + e KCl + f HCN + g ICl+ h H2O A) 13 B) 26 C) 39 D) 52 E) 65 13 olarak 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya A 29. Bir karbon merkezine bağlı indüktif açıdan elektron sağlayıcı grup karbokatyonu kararlı kılarken, elektron çekici grup ise karbokatyon kararlılığını düşürür. Karbokatyonlar rezonans ile farklı atomlara dağılıyorsa bu durumda mezomerik etki daha baskındır ve karbokatyon rezonans ile daha kararlı kılınır. Bu bilgilere göre, aşağıda verilen karbokatyonların kararlılık sırası hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) III > I > II B) I > III > II C) I > II > III D) III > II > I E) II > III > I 30. Alkenlerin asidik ortamda sıcak, derişik KMnO4 çözeltisi ile tepkimesinde karbon karbon ikili bağı parçalanır. Bu parçalanma tepkimesinde, hidrojen içermeyen çift bağ karbonları ketone yükseltgenirken, hidrojen içeren çift bağ karbonları karboksilik asite dönüşür. KMnO4 aynı zamanda primer alkollerin ve aldehitlerin asite oksidasyonu için kullanılan güçlü bir oksidasyon ajanıdır. Bu bilgilere göre yukarıdaki molekülün aşırı miktarda, asidik ortamda, sıcak, derişik KMnO4 çözeltisi ile tam oksidasyon tepkimesinden, aşağıda verilen hangi molekül ağırlığına (g/mol) sahip ürünün oluşması beklenmez? A) 202 B) 176 C) 116 D) 90 E) 76 14 A 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 31. İçerisinde hem demir(II) hem de demir(III) iyonu içeren 100 ml’lik bir çözelti 0.1 M KMnO4 ile, asidik ortamda titre edildiğinde, 20 ml 0.1 M KMnO4 harcanıyor. Bu aşamada demir(II) iyonları demir(III) iyonlarına dönüşmektedir ve titrasyon esnasında Mn+2 iyonları oluşmaktadır. Bir başka işlemde ise aynı çözeltinin 100 ml’si bir indirgeyici reaktif ile muamele edilerek çözeltideki demir(III) iyonlarının tamamının demir(II) iyonuna dönüştürülmesi sağlanıyor ve ele geçen çözelti yine aynı KMnO4 çözeltisi ile titre ediliyor ve 28 ml 0.1 M KMnO4 harcanıyor. Bu bilgilere göre ilk çözeltideki çözeltideki demir(III) iyonu molar derişimi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) 0.008 B) 0.04 C) 0.05 D) 0.14 E) 0.20 32. FeS, Cu(OH)2 ve Sr3(PO4)2 tuzları için için çözünürlük çarpımı (Kçç) değerleri sırasıyla, 4x10-19, 1.6x10-19 ve 1x10-33 olarak verilmiştir. Bu tuzların doymuş çözeltilerindeki katyon derişimlerinin büyüklük sıralaması hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) FeS > Cu(OH)2 > Sr3(PO4)2 B) FeS > Sr3(PO4)2 > Cu(OH)2 C) Cu(OH)2 > FeS > Sr3(PO4)2 D) Cu(OH)2 > Sr3(PO4)2 > FeS E) Sr3(PO4)2 > Cu(OH)2 > FeS 15 A 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 33. Aşağıdaki şemada gösterildiği gibi, m-metilbenzaldehitin K2Cr2O7 çözeltisi ile tepkimesinden diasit elde edilmektedir. Asidik ortamda yürüyen bu tepkimede aynı zamanda Cr+3 iyonu da oluşmaktadır. Böyle bir tepkimede 6 mol m- metilbenzaldehitin tamamını diasite dönüştürmek için normalitesi 3 olan K2Cr2O7 çözeltisinden kaç L kullanmak gerekir? A) 12 B) 16 C) 18 D) 20 E) 24 34. Aşağıda verilen iyon ya da elementlerden bir elektron koparmak için gerekli olan enerji hangisinde en yüksektir? A) Al+2 B) ClC) Ar D) Ca+2 E) K+ 35. Elektron sayıları aynı olan çekirdeklere izoelektronik türler denir. Bu bilgiye göre aşağıdaki bileşiklerin hangisinde, bileşikteki katyon ile anyon izoelektroniktir? (Tüm bileşiklerin %100 iyonik karakterde olduğu kabul edilecektir). I) CsI II) K2S III) NaF A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) Yalnız I ve II E) I, II ve III 16 A 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 36. Hız sabitinin sıcaklıkla ilişkisi Arhenius Eşitliği olarak bilinen, 𝑘𝑘 = 𝐴𝐴 𝑒𝑒−𝐸𝐸a /𝑅𝑅T denklemi ile verilir. Böyle bir denklem kullanılarak, farklı T sıcaklıklarında hız sabitleri (k) ölçülerek, lnk değeri 1/T’ye karşı grafik ediliyor. Buna göre, elde edilen doğrunun x eksenini kestiği noktadaki değer hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) -Ea/R B) lnA C) lnA x R /Ea D) -R/Ea E) lnA x Ea /R 37. Doygun Zn3(PO4)2 ve 1.0 M Zn+2 içeren çözeltilerden hazırlanan bir derişim pilinin 25 o C’deki hücre potansiyeli 0.187 V olarak ölçülmüştür. Buna göre Zn3(PO4)2 tuzunun aynı sıcaklıktaki yaklaşık çözünürlük çarpımı hangi seçenekte doğru verilmiştir? Nernst Eşitliği A) 1.5 x10-33 B) 3.0 x10-33 C) 9.0 x10-33 D) 1.8 x10-32 E) 2.7 x10-32 17 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya A 38. Ag(k) Ag+(aq) + e3e- + NO3-(aq) + 4H+(aq) NO(g) + H2O(s) Eo = -0.800 V Eo = +0.956 V Yarı tepkimeleri göz önüne alınarak oluşturulan pil sisteminde Ag+, NO3- ve H+ iyon derişimleri sırayla 0.2 M, 0.4 M ve 0.01 M ‘dır. Çözelti hacmi saf su ilavesi ile iki katına çıkarılırsa, pil işleyişi hakkında ne söylenebilir? Nernst Eşitliği A) Dengeye gelir ve voltaj vermez. B) Aynı yönde çalışır, fakat voltaj değeri azalır. C) Pil ters yönde çalışmaya başlar. D) Değişiklik olmaz. E) Ortamdaki NO gazı miktarı azalır. 39. Gaz ortamda gerçekleşen homojen bir denge reaksiyonu için aşağıdakilerden hangisi veya hangilerinin doğruluğu kesindir? I- Sıcaklık artırılırsa, geri yöndeki reaksiyonun hız sabiti artar. II- Sıcaklık artırılırsa, denge sabitinin büyüklüğü artar III- Kap hacmi büyütülürse, tüm türlerin denge konsantrasyonu azalır. A) Yalnız I B) II ve III C) I ve III D) Yalnız III E) I, II ve III 18 A 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 40. SF6 molekülünün molekül geometrisi ile merkez atomun hibritleşme türü aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) Düzgün sekizyüzlü (oktahedral) ve sp3d2 B) Kare piramit ve sp3d C) Düzgün dörtyüzlü (tetrahedral) ve sp3 D) Düzlemsel üçgen ve sp2 E) Üçgen bipiramit ve sp3d 41. Metal bağı ve elektrik iletkenliğine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi veya hangileri kesinlikle doğrudur? I- Aynı peryotta serbest e- sayısı arttıkça, metalin elektrik iletkenliği artar. II- Aynı grup elementleri için aşağıya doğru inildikçe metal bağı kuvveti artar ve kaynama noktası yükselir. III- Metal bağ kuvveti ve elektrik iletkenliği, doğru orantılı olarak değişir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 42. He, H2 ve O2 gazlarının yayılma hızlarına ilişkin verilen aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi kesinlikle yanlıştır? (Yayılma hızı, kütle, kinetik enerji ve mutlak sıcaklık arasındaki ilişki eşitlikleri: Ek= 1/2 mv2 ve Ek= 3/2kT) A) Aynı sıcaklıkta He < H2 ‘dir. B) Aynı sıcaklıkta H2 = He ise Helyumun mutlak sıcaklığı hidrojenin dört katıdır. C) O2 = He ise O2 daha sıcaktır. D) He > O2 ise O2 daha sıcaktır. E) Gaz sıcaklıkları değiştirilerek yayılma hızları He = H2 yapılabilir. 19 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya A 43. Sadece karbon, hidrojen ve tek bir oksijen atomu içeren optikçe aktif (kiral) karakterde tersiyer bir alkol en az kaç karbon atomuna sahip olabilir? A) 3 B) 4 C) 5 D) 6 E) 7 44. Tiyosülfat iyonu (S2O3-2) elementel kükürt, kükürtdioksit, su ve Cl- oluşturmak üzere HCl varlığında reaksiyona girebilmektedir. Bu reaksiyonda kullanılan Na2S2O3 0.2 M ve 50 mL olduğuna göre, tepkimenin tamamlanması için ilave edilecek asit (HCl) en az kaç g olmalıdır? A) 3.645 g B) 2.34 g C) 0.729 g D) 14.38 g E) 1.12 g 45. Ferrisiyanür (Fe(CN)6-3) iyonu bazik ortamda hidrazin (N2H4) ile etkileşerek ferrosiyanür (Fe(CN)6-4) iyonuna indirgeniyor. Bu tepkimede N2 gazı ve su da oluşuyor. Bu reaksiyonda açığa çıkan N2 gazının 25 oC’de 1 L hacme sahip olduğu bilindiğine göre, gazların ideal gaz olarak davrandığını varsayılırsa, dönüşüm esnasında kaç mol elektron transfer edilmiştir? A) 0.021 B) 0.041 C) 0.625 D) 0.163 E) 4 20 A 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya 46. Elementler elektron aldıklarında aşağıdakilerden hangisi veya hangileri gerçekleşir? I) Çapları büyür. II) Genellikle endotermik değişim yaşarlar. III) e- başına düşen çekim kuvvetleri azalır. IV) Çekirdek çekimlerinde değişme olur. A) I ve II B) I ve III C) I, II ve IV D) II, III ve IV E) II ve IV 47. Bir MNO3 çözeltisinden 250 saniye süre ile 20 amper akım geçtiğinde katotta 5.6 g M metali ayrıldığına göre, M metali hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) Cu B) Ag C) K D) Cs E) Na 48. Şekildeki düzenekte görülen piston aşağı yönde N2 gazının bir kısmı sıvılaşana kadar itiliyor. piston N2 su Buna göre: I) Sıvı üzerindeki gaz basıncı II) Sıvı molekülleri sayısı III) Buhar basıncı değerlerinden hangileri aynı yönde değişir? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III E) Yalnız I 21 29. Bilim Olimpiyatları Birinci Aşama Sınavı - Kimya A 49. 1 Torr, yaklaşık 0.0013 atm basınca eşdeğerdir. Buna göre, şekildeki açık ağzı zemine gelecek şekilde ters konumlandırılmış deney tüpündeki civanın 5 Torr luk basıncı zemine uygulaması için civa yüksekliği kaç mm olmalıdır? (Deney tüpünün çapı 10 cm’dir). Boş . ... .............. ....... ....... .... ...... Civa 10 cm A) 0.065 B) 6.5 C) 2.27 D) 4.94 E) 2.6 50. Aşağıda entalpi değerleri ile verilen tepkimelerden eşit enerji elde edilebilmesi için kullanılması gereken minimum reaktif kütlesi en fazla olan hangisidir? (C:12, O:16, H:1, N:14) A) C(k) + O2(g) CO2(g) ΔH = -393.5 kj CO2(g) + 2 H2O(g) ΔH = -802.3 kj B) CH4(g) + 2 O2(g) 2 CO2(g) + 3 H2O(s) + N2(g) ΔH = -1418 kj C) 2 CH3NO2(g) + 3/2 O2(g) D) C3H8(g) + 5 O2(g) 3 CO2(g) + 4 H2O(g) ΔH = -2044 kj 2 H2O(g) ΔH = -483.5 kj E) 2 H2(g) + O2(g) SINAV BİTTİ Cevaplarınızı kontrol ediniz. 22 BO Ş IR BU BI RA SA KI YFA LM IŞ T . A A Kitapçığı 32) D 1) C 33) B 2) B 34) D 3) A 35) E 4) E 36) C 5) C 37) C 6) D 38) B 7) A 39) C 8) E 40) A 9) B 41) A 10) C 42) B 11) E 43) C 12) B 44) C 13) C 45) D 14) D 46) B 15) A 47) B 16) A 48) D 17) D 49) D 18) E 50) C 19) D 20) D 21) E 22) C 23) E 24) A 25) E 26) A 27) A 28) D 29) A 30) E 31) B B Kitapçığı 32) E 1) A 33) B 2) D 34) C 3) A 35) E 4) D 36) B 5) E 37) C 6) B 38) D 7) D 39) A 8) B 40) A 9) E 41) D 10) C 42) E 11) C 43) D 12) B 44) D 13) C 45) E 14) A 46) C 15) A 47) E 16) B 48) A 17) C 49) E 18) C 50) A 19) D 20) B 21) B 22) D 23) D 24) C 25) C 26) B 27) A 28) E 29) C 30) D 31) A
0
You can add this document to your study collection(s)
Sign in Available only to authorized usersYou can add this document to your saved list
Sign in Available only to authorized users(For complaints, use another form )