Sotsiologiya: IjtimoiyGumanitar Fanlar bilan Uzaro
Bog`liqlik
Bugungi ma'ruzamizda sotsiologiya fanining boshqa ijtimoiy-gumanitar fanlar
bilan qanday bog`liqligini va ular o`rtasidagi o`zaro ta'sirni o`rganamiz. Shu bilan
birga, sotsiologiyaning maqsad va vazifalari, tarixiy rivojlanishi va turli fan
sohalari bilan o`zaro munosabatlarini tahlil qilamiz.
by Xoshimova Yulduzxon
Sotsiologiya Fanining Maqsad va Vazifalari
Maqsad
Vazifalar
Ijtimoiy hayotni o`rganish, ijtimoiy hodisalarni, jarayonlarni va
Ijtimoiy tizimlarni o`rganish, ijtimoiy munosabatlarni, guruhlarni,
muammolarni tushunish, tahlil qilish va ularning sabablarini
institutlarni va qonunlarni tahlil qilish. Ijtimoiy o`zgarishlarni
aniqlash. Shu bilan birga, ijtimoiy hayotni yaxshilashga yordam
kuzatish, ularga ta'sir etuvchi omillarni aniqlash va bashorat qilish.
beradigan echimlarni topish.
Tarixiy Rivojlanish Jarayonida Sotsiologiya
Qadimgi Davrlar
Yangi Davr
Qadimgi Yunon va Rim faylasuflari jamiyat va insonning ijtimoiy
hayotini o`rganishga asos solganlar. Ular siyosat, ijtimoiy tartib,
Iqtisodiyotning rivojlanishi va shaharlarning o`sishi sotsiologiya
adolat va boshqaruv masalalari bilan shug`ullanganlar.
fanining paydo bo`lishiga sabab bo`lgan. Jamiyatni ilmiy
o`rganishga qiziqish kuchaygan.
1
2
3
4
O`rta Asrlar
Zamonaviy Davr
Din va cherkov jamiyatda muhim rol o`ynagan. Ijtimoiy hayotni
Sotsiologiya fanining rivojlanishi davom etdi, yangi nazariyalar va
tushunishda cherkov ta'limoti va diniy qarashlar ustunlik qilgan.
tadqiqot usullari paydo bo`ldi. Ijtimoiy muammolarni hal qilishda
sotsiologiya muhim rol o`ynaydi.
Sotsiologiya va Iqtisodiy Fanlar O`rtasidagi
Munosabat
Iqtisodiy Ta'sir
Ijtimoiy Ta'sir
Iqtisodiy omillar, masalan, ishsizlik, daromadlar, iqtisodiy o`sish va
Ijtimoiy omillar, masalan, ta'lim, madaniyat, din, siyosiy tizim
boshqalar ijtimoiy hayotga katta ta'sir ko`rsatadi. Masalan,
iqtisodiy rivojlanishga ta'sir ko`rsatadi. Masalan, ta'lim darajasi
ishsizlikning ko`payishi jinoyatchilik darajasini oshirishi mumkin.
yuqori bo`lgan jamiyatda iqtisodiy o`sish kuzatilishi mumkin.
Sotsiologiya va Siyosiy Fanlar
O`rtasidagi Munosabat
Siyosiy Madaniyat
Siyosiy Muammolar
Sotsiologiya siyosiy madaniyatni,
Siyosiy fanlar siyosiy tizimlarni,
siyosiy qarashlarni, siyosiy ishtirok
hukumat turlarini, siyosiy jarayonlarni
etish darajasini, saylov xatti-
o`rganadi. Sotsiologiya esa bu
harakatlarini o`rganadi.
jarayonlarning ijtimoiy oqibatlarini
o`rganadi.
Siyosiy O`zgarishlar
Sotsiologiya siyosiy o`zgarishlarning sabablarini, oqibatlarini va jamiyatga ta'sirini
o`rganadi.
Sotsiologiya va Huquqshunoslik
O`rtasidagi Munosabat
Huquqiy Normalar
Huquqshunoslik huquqiy normalarni, qonunlarni, sud jarayonlarini o`rganadi. Sotsiologiya esa bu
normalarning ijtimoiy hayotga ta'sirini o`rganadi.
Jinoyatchilik
Sotsiologiya jinoyatchilikning sabablarini, turlarini, jamiyatga ta'sirini o`rganadi. Huquqshunoslik esa
jinoyatlarni tergov qilish va jazo tayinlash bilan shug`ullanadi.
Adolat
Huquqshunoslik adolatni ta'minlashga intiladi. Sotsiologiya esa ijtimoiy adolatning tushunchasi,
muammolarini va echimlarini o`rganadi.
Sotsiologiya va Psixologiya O`rtasidagi Munosabat
1
Shaxsiyat
2
Ijtimoiy Guruhlar
3
Jamiyat
Sotsiologiya va psixologiya bir-biriga yaqin fanlardir, chunki ular inson xatti-harakatlarini o`rganadilar. Biroq, ularning yondashuvlari har xil.
Psixologiya asosan shaxsiyatni o`rganadi, sotsiologiya esa ijtimoiy omillarni va guruhlarni.
Sotsiologiya va Pedagogika O`rtasidagi Munosabat
1
2
3
Ta'lim Tizimi
Ta'limning Ijtimoiy Rol
Ijtimoiy O`zgarishlar
Pedagogika ta'lim jarayonini o`rganadi. Sotsiologiya esa ta'limning jamiyatga ta'sirini, ijtimoiy o`zgarishlarga qanday ta'sir qilishini
o`rganadi. Masalan, ta'lim darajasi yuqori bo`lgan jamiyatlarda jinoyatchilik darajasi past bo`lishi mumkin.
Sotsiologiya va Antropologiya O`rtasidagi Munosabat
1
2
Madaniyat
Ijtimoiy Normadlar
Sotsiologiya va antropologiya ikkalasi ham madaniyatni o`rganadilar,
Sotsiologiya ijtimoiy normalarni, qoidalarni va qonunlarni o`rganadi,
lekin yondashuvlari farq qiladi. Sotsiologiya madaniyatning ijtimoiy
antropologiya esa turli madaniyatlardagi ijtimoiy normalarni taqqoslab
hayotga ta'sirini o`rganadi, antropologiya esa madaniyatlarni taqqoslash,
o`rganadi.
ularni chuqur o`rganish bilan shug`ullanadi.
Xulosalar va Tavsiyalar
Sotsiologiya ijtimoiy-gumanitar fanlar bilan chambarchas bog`liq. Bu fan turli
sohalarni o`z ichiga oladi va jamiyatni tushunish, ijtimoiy muammolarni hal qilish
uchun muhim rol o`ynaydi. Sotsiologiya o`z ichiga olgan keng ko`lamli
tadqiqotlar va o`rganishlar, shu bilan birga turli fanlar bilan o`zaro hamkorlik,
jamiyatning tobora murakkablashib borayotgan muammolariga samarali javob
topish imkonini beradi.