Dinshunoslik Fani: Maqsad
va Vazifalar
Dinshunoslik fani insoniyat tarixining ajralmas qismi bo‘lgan dinlarni
o‘rganishga bag‘ishlangan. Uning maqsadi va vazifalari dinlarni chuqur
anglash, ularning kelib chiqishi, rivojlanishi, tushunchalari, amaliyoti va ijtimoiy
ta’sirini o‘rganishdir.
Dinshunoslik Fanining Maqsadi
Dinlarni Chuqur Anglash
Dinlarning Ijtimoiy Ta’sirini O‘rganish
Dinshunoslikning asosiy maqsadi insoniyat tarixida muhim rol
Bundan tashqari, dinshunoslik fanining maqsadi dinlarning
o‘ynagan dinlarni chuqur anglash, ularning kelib chiqishi,
ijtimoiy hayotga ta’sirini o‘rganish, ularning siyosiy, iqtisodiy,
rivojlanish yo‘llari, asosiy tushunchalari va amaliy tomonlarini
ijtimoiy, madaniy va axloqiy jarayonlarga qanday ta’sir qilishi va
tahlil qilishdan iborat.
bugungi kunda insoniyatni qanday qilib shakllantirayotganini
o‘rganishdir.
Dinshunoslikning Asosiy Vazifalari
1
Dinlar Tarixini O‘rganish
Dinshunoslik fanining asosiy
Dinlarning Tushunchalarini
Tahlil Qilish
vazifalaridan biri dinlarning kelib
Dinshunoslik fanining yana bir muhim
chiqishi, rivojlanish yo‘llari va tarixiy
vazifasi dinlarning asosiy
shakllanishini o‘rganishdir.
tushunchalarini, dogmalarini,
2
e’tiqodlarini va marosimlarini chuqur
tahlil qilishdir.
3
Dinlarning Ijtimoiy Ta’sirini
O‘rganish
4
Dinlar O‘rtasidagi Aloqalarni
O‘rganish
Dinshunoslik fanining vazifalaridan biri
Bundan tashqari, dinshunoslik fanining
dinlarning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va
vazifalariga turli dinlar o‘rtasidagi
madaniy jarayonlarga qanday ta’sir
aloqalarni, ularning o‘zaro ta’sirini va
qilishi, dinlarning jamiyat hayotida
qarama-qarshiliklarini o‘rganish kiradi.
qanday rol o‘ynashi va ularning
insonlarga ta’sirini o‘rganishdir.
Dinshunoslik Fanining Tarkibiy
Qismlari
Dinlar Tarixi
Dinlarning Tushunchalari
Dinshunoslik fanining asosiy qismi –
Dinlarning tushunchalari bo‘limi dinlarning
dinlar tarixi. Bu qism turli dinlarning kelib
asosiy tushunchalarini, dogmalarini,
chiqishi, rivojlanish bosqichlari, muhim
e’tiqodlarini, qadriyatlarini va
shaxslar, doktrinalar va marosimlarni
marosimlarini chuqur tahlil qilish bilan
o‘rganishga bag‘ishlangan.
shug‘ullanadi.
Dinlarning Ijtimoiy Ta’siri
Dinlar va Madaniyat
Dinshunoslikning ijtimoiy ta’siri qismi
Dinshunoslikning madaniyat bilan aloqasi
dinlarning jamiyatga ta’sirini, ularning
bo‘limi dinlarning san’at, adabiyot,
siyosiy, iqtisodiy, madaniy va axloqiy
me’morchilik, musiqa va boshqa madaniy
jarayonlarga qanday ta’sir qilishi va
sohalarga ta’sirini o‘rganadi.
insoniyatga qanday ta’sir ko‘rsatishini
o‘rganishga bag‘ishlangan.
Dinshunoslik Fani va Uning
Predmeti
Dinlar
Madaniyat
Dinshunoslik fanining predmeti dinlardir. Bu
Dinshunoslik fanining predmeti shuningdek
fan turli dinlarni ularning kelib chiqishi,
madaniyatdir. Bu fan dinlarning san’at,
rivojlanishi, doktrinalari, marosimlari, e’tiqodlari
adabiyot, me’morchilik, musiqa va boshqa
va ijtimoiy ta’siri nuqtai nazaridan o‘rganadi.
madaniy sohalarga ta’sirini o‘rganadi.
Insoniyat
Dinshunoslik fanining predmeti insoniyatdir. Bu
fan dinlarning insonlarning hayot tarziga,
e’tiqodlariga, qadriyatlariga va axloqiy
tamoyillariga qanday ta’sir qilishi va ularning
xulq-atvori va dunyoqarashiga qanday ta’sir
ko‘rsatishini o‘rganadi.
Dinshunoslikning Asosiy Tushunchalari
Din
1
Din – insonlarning dunyoga bo‘lgan munosabatini, qadriyatlarini, e’tiqodlarini va axloqiy tamoyillarini ifodalovchi, koinot
va inson haqidagi tushunchalarga asoslangan dunyoqarash tizimi.
E’tiqod
2
E’tiqod – odamlarning biror narsaga ishonishidir. Dinlarda e’tiqod koinotga, ilohiy kuchga, ruhiy dunyoga,
oxirat hayoti va boshqa g‘oyib narsalarga bo‘lgan ishonchga asoslanadi.
Marosimlar
3
Marosimlar – dinlarda qadriyatlarni, e’tiqodlarni va an’analarni saqlab qolish, ilahiy kuchga ibodat
qilish, ruhiy poklanish va boshqa maqsadlarda amalga oshiriladigan rasmiy amallardir.
Dogmalar
4
Dogmalar – dinlardagi asosiy ta’limotlar bo‘lib, ular insonlarning e’tiqodlari va
dunyoqarashiga ta’sir ko‘rsatadi.
Dinshunoslikning Fanlararo Aloqasi
Tarix
1
Dinshunoslik tarix fanlari bilan chambarchas bog‘liqdir. Tarix
dinlarning kelib chiqishi, rivojlanishi, muhim shaxslar,
doktrinalar va marosimlarning paydo bo‘lishini o‘rganadi.
2
Sotsiologiya
Sotsiologiya dinlarning ijtimoiy hayotga, odamlarning xulq-
Psixologiya
3
atvoriga, jamiyatning tuzilishiga qanday ta’sir qilishini
o‘rganadi.
Psixologiya dinlarning insonning ruhiy holatiga, xulq-atvoriga,
e’tiqodlariga va dunyoqarashiga qanday ta’sir qilishini
o‘rganadi.
4
Falsafa
Falsafa dinlarning metafizika, ontologiya, epistemologiya va
Madaniyat
Madaniyatshunoslik dinlarning san’at, adabiyot, me’morchilik,
musiqa va boshqa madaniy sohalarga qanday ta’sir qilishini
o‘rganadi.
5
axloqqa qanday ta’sir qilishini o‘rganadi.
Dinshunosligining Ilmiy-Nazariy Asoslari
Ilmiy Usullar
1
Dinshunoslik ilmiy usullarga asoslangan bo‘lib, ma’lumotlarni to‘plash, tahlil qilish, xulosalar chiqarish va tekshirish jarayoniga
asoslanadi.
Nazariy Asoslar
2
Dinshunoslikda turli nazariy asoslar, jumladan, tarixiy, sotsiologik, psixologik, falsafiy va madaniy nazariyalar
qo‘llaniladi.
Ob’ektivlik
3
Dinshunoslikda ob’ektivlik muhim ahamiyatga ega bo‘lib, o‘rganilgan obyektga nisbatan xolislik
va nazarlarning ta’sirini minimallashtirishni ta’minlaydi.
Kritik Fikrlash
4
Dinshunoslikda kritik fikrlash muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ma’lumotlarni
tahlil qilish, xulosalar chiqarish va ularni tekshirishni o‘z ichiga oladi.
Dinshunoslik Fani va Uning Rivojlanish Tarixi
Qadimgi Davr
Dinshunoslikning ildizlari qadimgi davrga borib taqaladi, bu davrda odamlar dinlarni tushunishga, tahlil qilishga va ular haqida yozishga harakat qilishgan.
O‘rta Asrlar
O‘rta asrlarda dinshunoslikning rivojlanishi dinlarning nazariy jihatlarini o‘rganishga, ilohiyotni rivojlantirishga va dinlar haqida yozishga asoslangan edi.
Uyg‘onish Davri
Uyg‘onish davrida dinlarga bo‘lgan qiziqish kuchaydi va dinshunoslik fanining ilmiy jihatlari rivojlana boshladi.
Hozirgi Davr
Hozirgi davrda dinshunoslik fanining rivojlanishi ilmiy usullarga asoslangan holda amalga oshirilmoqda, dinlarning turli tomonlarini o‘rganishga bag‘ishlangan.
Dinshunoslik Fani Mohiyati va
Ahamiyati
1
2
Tushunish
Hurmat
Dinshunoslik turli dinlarni, ularning kelib
Dinshunoslik turli dinlarga bo‘lgan hurmat va
chiqishi, rivojlanishi, doktrinalari, marosimlari,
bag‘rikenglikni rivojlantirishga yordam beradi.
e’tiqodlari va ijtimoiy ta’sirini chuqur
tushunishga imkon beradi.
3
Dialog
Dinshunoslik turli dinlar o‘rtasidagi muloqot va
o‘zaro tushunishni rivojlantirishga, dinlararo
munosabatlarni yaxshilashga yordam beradi.