13-маъруза (2 соат) БОШҚАРИШ ШИТЛАРИ. СИГНАЛ ТИЗИМЛАРИ. Тузувчи Эралиев А.Х. Режа: Вазифаси, бошқариш шитлари. Узгич ва ажратгични масофадан бошқариш. Ўлчов аппаратлари, сигнал тизимлари. Бошқаришни ташкил этиш, изоляцияни назорат қилиш. Таянч сўз ва иборалар. Вазифаси, бошқариш шитлари, узгич ва ажратгични масофадан бошқариш, нимстанцияларнинг ўлчови, назорат, сигнализация ва бошқариш тизимлари, уларни таъминлаш манбалари . БОШҚАРУВ ШИТЛАРИ Бошқарув ишлари назорат-ўлчов асбобларини станциялари ва подстанцияда бошқарув тузилма ва сигнализацияни ўрнатиш учун кўзда тутилиб, алохида хонага қурилади. Бошқарув ишчи тузилмаси асбоблар билан назорат кабеллари орқали боғланиб, тегишлича бошқарув, назорат ва сигнализация тизими занжирини ташкил этади. Кичик ва ўрта қувватли электр станцияларида ягона бош бошқарув ишчи ББК (ГШУ) ва бир неча махаллий агрегат ишлари ( қозон, турбина, генератор ишлари ва хоказо) дан иборат бўлади. Электр станциядаги асосий агрегатни бошқариш (турбина, генераторни) тўла тўкис электр станциянинг навбатчи мухандиси томонидан ББШ орқали амалга оширилиб, бу ердан электр тизимнинг билан оператив алоқада бўлади. БОШҚАРУВ ШИТЛАРИ Катта қувватли электр станцияларида блокли схемали бажаришларда бош (ёки марказий) бошқарув ёки блокли бошқарув ишчи Б.Ш.У қурилиб, одатда хар икки бирлашган икки блокка битта шит ўрнатилади. Бунда навбатчи мухандис блокли шитни исталган элементини бошқариб (қозон, турбина, генератор, хусусий эхтиёж тизими) шунингдек, ахёнда, генераторларни тармоққа улаш операцияси, юкламани саралаш ва ростлаш, генераторларни тармоқдан узиш кабиларни хам ўз зиммасига олади. Электр станция навбатчи мухандиси электр станциянинг ишларига бутунлай ўзи рахбарлик қилиб, юқори кучланишли тарқатиш тармоғидаги коммутация жихозларини бошқариб, энергетик тизим диспечери билан алоқада бўлиб, қийин аварияли холатларда блокларни бошқаришни ўз зиммасига олади. БОШҚАРУВ ШИТЛАРИ Катта қувватли электр станцияларида блокли схемали бажаришларда бош (ёки марказий) бошқарув ёки блокли бошқарув ишчи Б.Ш.У қурилиб, одатда хар икки бирлашган икки блокка битта шит ўрнатилади. Бунда навбатчи мухандис блокли шитни исталган элементини бошқариб (қозон, турбина, генератор, хусусий эхтиёж тизими) шунингдек, ахёнда, генераторларни тармоққа улаш операцияси, юкламани саралаш ва ростлаш, генераторларни тармоқдан узиш кабиларни хам ўз зиммасига олади. Электр станция навбатчи мухандиси электр станциянинг ишларига бутунлай ўзи рахбарлик қилиб, юқори кучланишли тарқатиш тармоғидаги коммутация жихозларини бошқариб, энергетик тизим диспечери билан алоқада бўлиб, қийин аварияли холатларда блокларни бошқаришни ўз зиммасига олади. ПОДСТАНЦИЯНИНГ БОШҚАРУВ СТРУКТУРАСИ Доимий навбатчи персонал; Доимий бўлмаган персонал; Уйда навбатчилик қилувчи персонал. БОШҚАРУВ СТРУКТУРАСИ Биринчи структурали бошқарувда подстанцияда бош бошқарув ишчи қурилиб, навбатчи персонал подстанцияни бошқаришни амалга ошириши кўзда тутилади. Иккинчи ва учинчи структура кўпинча бошқарув ва назорат функцияси туман электр тармоқлари ва корхонанинг диспечерлик пунктларига юклатилиб, подстанцияга алоқа линияси, телесигнализация ва телебошқарув орқали уланадилар. БОШҚАРУВ ШИНАЛАРИ (ТЎҒРИ ЧИЗИҚЛИ) 1-бошқарув пульт-панели; 2- бошқарув панели; 3- РХ ва А ва регистрация асбоблари панели; 4- навбатчи столи. БОШҚАРУВ ШИНАЛАРИ (Г-ШАКЛИДА) 1-бошқарув пульт-панели; 2- бошқарув панели; 3- РХ ва А ва регистрация асбоблари панели; 4- навбатчи столи. БОШҚАРУВ ШИНАЛАРИ (П-ШАКЛИДА ) 1-бошқарув пульт-панели; 2- бошқарув панели; 3- РХ ва А ва регистрация асбоблари панели; 4- навбатчи столи. БОШҚАРУВ ШИНАЛАРИ (ЯРИМ АЙЛАНА ШАКЛИДА ) 1-бошқарув пульт-панели; 2- бошқарув панели; 3- РХ ва А ва регистрация асбоблари панели; 4- навбатчи столи. БОШҚАРУВ ШИНАЛАРИ (КОМБИНАЦИЯ ШАКЛИДА ) 1-бошқарув пульт-панели; 2- бошқарув панели; 3- РХ ва А ва регистрация асбоблари панели; 4- навбатчи столи. Ўлчов асбоблари Асбобларнинг белгиланиши Кўрсатувчи Вольтметр Амперметр Частотомер Ваттметр Варметр Фазометр Ватт–соат хисоблагичи Вольт–ампер соат реактив хисоблагичи Регистрацияли Интеграцияловчи 15.2. АЖРАТГИЧ ВА ЎЧИРГИЧЛАРНИ ДИСТАНЦИЯЛИ БОШҚАРИШ. Электр станция ва подстанцияда ўчиргичлар масофавий дистанциядан бошқарилади.Шунингдек электр тузилмаларда ажраткичларнинг бошқаруви электр двигателли ёки пневматик юритма билан жихозланган дистанцияли амалга ошириш ҳам ишлаб чиқилган. Q ва QS ларни дистанцияли бошқарувчи шахс билиши шарт : аппаратнинг холатини аппаратнинг ўзгартириш холати тўғрисидаги (уланган ёки буйруқни бажарувчи узилган) занжирнинг тайёрлиги; буйруқни оралиқ бажарилиши операцияларни ва тўғри аппаратнинг бажарилиши; янги холати. бошқариш занжирлари ўчиргични бошқариш шитидан ҳам, уни ўрнатилган жойидан ҳам узиш имконияти бошқариш шитида ва тақсимлаш қурилмасида ўчиргичнинг ҳолатини билдирувчи сигнализация бўлиши Ўчиргичларни масофадан бошқариш тизимларига қўйиладиган талаблар : бошқариш занжирлари шу занжирларнинг узилганлиги ҳақида сигнал берувчи назорат қурилмага эга бўлиши бошқарувчи импульс иш бажарувчи элементдан команда бажарилганидан кейин олиниши бошқариш схемасида битта команда импульсида ўчиргичнинг қисқа туташув пайтида кўп марта такрор уланиш имкониятини йўқотувчи, «сакраш» дан сақловчи блокировка назарда тутилиши бошқариш шитининг қурилмаси билан ўчиргични улайдиган назорат кабель томирларининг сони минимал бўлиши схема фақат қўлда бошқариш имкониятинигина эмас, балки релели ҳимоя ва автоматика қурилмаларидан тегишли импульс беришини ҳам кўзда тутиши Ўчиргичларни масофадан бошқариш тизимларига қўйиладиган талаблар : Электромагнит юритмали ўчиргичларни масофадан бошқариш ижро этувчи элементи улаш ЭВ ижро этувчи элементи узиш ЭО ЭВ электромагнити катта куч ҳосил қилиши керак, чунки ўчиргичнинг контакт тизимини ҳаракатлантиришдан ташқари у яна узувчи пружинани ҳам тортиши (кўтариши) керак. Шунинг учун бундай электромагнитлар катта ток истеъмол қилади ва улар ШП юритманинг махсус таъминлаш шиначалари орқали таъминлаш маибаларидан таъминланади. Бошқариш калитининг контактлари ЭВ ни улаш ва узиш учун мўлжалланмаган. Бу операцияни, оралиқ контактор КП ўз контактлари ёрдамида бажаради, унинг ғалтаги улашга команда берилганда калитнинг туташадиган контактлари орқали бошқариш шиначаларидан таъминланади. Ҳаво ўчиргичларини улаш ишини сиқилган ҳаво бажаради. Ҳаво бериш тизими электромагнит клапанлар ёрдамида бошқарилади. Айрим ўчиргичларни улаш учун бериладиган команда оралиқ контакторисиз, бевосита ПМО, К ва бошқа калитнинг контактларидан берилиши мумкин. Бошқариш схемаларида МК калитлар қўлланилганда ҳамма ҳолларда бошқаришнинг релели схемасини қўллаш талаб этилади. Ҳаво ўчиргичларини бошқариш схемаси турлича бўлиб, бунга қўлланиладиган ўчиргичлар типининг турлича бўлиши, юритмаларнинг хусусиятлари, айрим ҳолларда эса энергетик тизимнинг ўзига хос талаблари сабабдир. НАЗОРАТ САВОЛЛАРИ. 1. Бошқариш шитларининг вазифасини айтинг. 2. Узгич ва ажратгични масофадан қандай бошқарилади? 3. Ўлчов тизимини тушунтиринг. Бошқариш шартлари. Сигнал тизимлари. 4. Назорат тизимини айтинг. 5. Сигнализация тизимини изоҳланг. 6. Бошқарув тизими қандай амалга оширилади? 7. Электромагнит юритмали ўчиргичларни масофадан бошқаришни айтинг. АДАБИЁТЛАР Неклепаев.Б.Н. «Электрическая часть станций и подстанций». М.;Энергия, 2017. Рожкова Л.Д., Козулин В.С. «Станция ва подстанцияларнинг электр асбоб- ускуналари».Дарслик. Тошкент.;Ўқитувчи. 1986 Под ред. Васильева А.А.«Электрическая часть станций и подстанций».-М.Энергоатомиздат, 1999 Правила устройства электроустановок (ПУЭ): М.: Энергоиздат, 2002 Под. ред. Усова С.В. “Электрическая часть станций и подстанций”. – М.; Энергоатомиздат, 1987. Электротехнический справочник: Т.3. Произдодство, передача и распределение электрической энергии. Под общ. ред. профессоров МЭИ. – М.: Издательство МЭИ, 2004, 964 с. ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН ТАШАККУР
0
You can add this document to your study collection(s)
Sign in Available only to authorized usersYou can add this document to your saved list
Sign in Available only to authorized users(For complaints, use another form )