MA'LUMOTLAR BAZALARI VA
ULARNI BOSHQARISH TIZIMLARI
1. Ma'lumotlar bazalari va ularni
boshqarish tizimlari.
2. Ma’lumotlar bazasining asosiy
REJA:
vazifalari
3. Ma'lumotlar bazasi asosiy
tushunchalari, ma'lumotlar bazasi turlari
va axborot tizimlarini qurishdagi roli.
1. MA'LUMOTLAR BAZALARI VA ULARNI BOSHQARISH TIZIMLARI .
Insonning kundalik mеhnat faoliyati tashqi muhit to’g’risidagi
axborotlarni qabul qilish va to’plash, turli masalalarni еchish
uchun zarur bo’lgan ma'lumotlarni aniqlash, qayta ishlash kabi
amallarni bajarish bilan bog’liq bo’ladi
Axborot tizimlarining asosiy maqsadi foydalanuvchilarni tеgishli
sohaga taaluqli bo’lgan axborot bilan ta'minlashiga qaratilgan.
EHMlarning yaratilishi natijasida avtomatlashtirilgan axborot
tizimlarini (AAT) hosil qilish imkoniyatlari paydo bo’ldi.
Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlari.
Ma'lumotlarni ishlash usuliga ko’ra AAT ikki qismga: axborot -ma'lumotnoma
tizimi (AMT) va ma'lumotlarni ishlashning avtomatlashtirilgan tizimi
(MIAT)ga bo’linadi.
2. MA’LUMOTLAR BAZASINING
ASOSIY VAZIFALARI
Baza bu-ishlov berilmagan
elementlar bo'lib, ularning ichiga
matn, son, tasvir, audio va videolar
kirishi mumkin.
Axborot bu- ishlov berilgan
ma'lumotdir. Aniqrog'i tashkiliy,
aniq, sifatli va foydali
ma'lumotlardir.
Ma’lumotlar bazasi - bu
ma’lumotlar
(informatsiyalar)ni
saqlash uchun mo‘ljallangan
tashkiliy struktura.
Ma’lumotlar bazasi elektron
saqlash va qayta ishlash
vositalariga bog‘liq bo'lishi
shart emas.
MB va
MBBTning
asosiy
tushunchalari.
Ma'lumotlar bazasi (JB) - bu hisoblash tizimining xotirasida saqlanadigan va ma’lum
bir predmet sohasidagi ob'ektlarning holati va ularning o'zaro aloqalarini aks ettirish
uchun tuzilgan ma'lumotlar to'plamidir.
Kompyuter ma'lumotlar bazalarida oddiy matnlardan (familiya, ism va
manzil kabi) murakkab tuzilmalargacha, shu jumladan rasmlar, tovushlar
xam saqlanishi mumkin. Ma'lumotlarni oldindan ma'lum bo'lgan formatda
saqlash turli xil ishlov berish usullarini qo'llash orqali ma'lumotlarni
kerakli formatda olish imkonini beradi. Ma'lumotlar bazasining ishlashi
ma'mur(administrator) tomonidan ta'minlanadi.
Ma'lumotlar bazasi administratori ma'lumotlar bazasiga talablarni ishlab
chiqish, uni loyihalashtirish, joriy etish,
samarali foydalanish va saqlash, shu
jumladan ma'lumotlar bazasi
foydalanuvchilarini boshqarish va
ruxsatsiz kirishdan himoya qilish uchun
mas'ul shaxs. MBBT-ning muhim vazifasi
ma'lumotlar bazasining yaxlitligini
ta'minlashdir.
Ma'lumotlar bazasining
yaxlitligi ma'lumotlar
bazasining xususiyati bo'lib,
ma'lumotlar bazasida
dasturlarning to'g'ri ishlashi
uchun zarur va etarli bo'lgan
to'liq va izchil ma'lumotlar
mavjudligini anglatadi.
Ma'lumotlar bazasida saqlanadigan ma'lumotlarning mantiqiy tuzilishi
ma'lumotlar taqdimot modeli deb nomlanadi. Ma'lumotlarni taqdim etishning
asosiy modellariga:
Ierarxik model
Tarmoq modeli har Relyatsion model (munosabat
ma'lumotlarni
kelib chiqqan holda) ikki
daraxtsimon tashkil
qanday elementni so'zidano'lchovli
jadvallardan
qilishni o'z zimmasiga
(munosabatlar) foydalanishni o'z
boshqa biron bir
oladi. Tuzilishning eng element bilan bog'lash ichiga oladi, ularning orasidagi
munosabatlar bir yoki bir nechta
yuqori darajasida
mos keladigan maydonlarning
mumkin
bo'lganda,
dastlabki tugunlari
qiymatlari orqali amalga oshiriladi.
ma'lumotlarni
tarmoq
Bundan tashqari, jadvalning har
bo'lmagan daraxtning
bir satri o'ziga xosdir, bu
tuzilishi shaklida
ildizi joylashgan.
jadvalning bir yoki bir nechta
Qolgan tugunlar
tashkil qilishni o'z
maydonlarini o'z ichiga olgan
kalitlar yordamida ta'minlanadi.
yuqoridagi tugun orqali
zimmasiga oladi.
bog'langan
Ma'lumotlar bazasini loyihalashtirishning asosiy vazifasi - tizim rivojlanib borishi bilan tuzilgan strukturani qayta
tiklash zaruratini bartaraf etish. Uni hal qilish uchun o'zaro bog'langan ma'lumotlar modellari kompleksi
yaratilmoqda.
Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT) bu ko'plab
foydalanuvchilar tomonidan ma'lumotlar bazasini yaratish,
saqlash va almashish uchun mo'ljallangan til va dasturiy
vositalar to'plamidir.
Ma'lumotlar bazasi foydalanuvchisiga apparat darajasida tafsilotlarga berilmasdan, u
bilan ishlash qobiliyatini ta'minlash - ma'lumotlar bazasi boshqarish tizimining
asosiy vazifasi.Ya'ni, ma'lumotlar bazasiga barcha foydalanuvchilar so'rovlari,
ma'lumotlarni qo'shish va yo'q qilish, so’rovlar, ma'lumotlarni yangilash - bularning
hammasi MBBT tomonidan ta'minlanadi.
MBBT funktsiyalariga quyidagilar kiradi:
Ma'lumotlar tuzilishini belgilaydigan va ma'lumotlar ta'rifi tilida yozilgan
sxemani ma'lumotlar bilan keyingi ishlash uchun tizim tomonidan ishlatiladigan
ba'zi ichki ko'rinishga tarjima qilish;
Ma'lumotlar bazasini yaratish (ma'lumotlar bazasiga ma'lumotlarni yuklash);belgilangan mezonlarga
muvofiq saralash va tanlash, shuningdek ma'lumotlar bazasining ba'zi bir qismini ajratib olish uchun
foydalanuvchi so'rovlarini amalga oshirish (ushbu mbbtda qabul qilingan maxsus tilda tuzilgan), bu
ma'lumotni tahrirlash va qayta ishlash bilan birga bo'lishi mumkin;ma'lumotlar strukturasini
o'zgartirmasdan ma'lumotlar bazasining ba'zi qismlarini yangilash;
Ma'lumotlarni himoya qilishni va ulardan
foydalanishning ustuvor yo'nalishlarini ta'minlash.
Ilovalarni MBBT muhitida ham, MBBT tashqarisida ham yaratish mumkin ma'lumotlar bazasiga kirish vositalaridan foydalanadigan dasturlash tizimi
yordamida (masalan, Delphi, C ++ Builder, Qt …….).Ma'lumotlar bazasi
bilan ishlash uchun ko'p hollarda faqat MBBT vositalari bilan ishlashingiz
mumkin, masalan, so'rovlar va hisobotlarni yaratish. Ilovalar asosan
malakasiz foydalanuvchilarga ma'lumotlar bazasi bilan ishlashning qulayligini
ta'minlash zarur bo'lgan hollarda yoki MBBT interfeysi foydalanuvchiga mos
kelmaydigan hollarda ishlab chiqiladi.
Foydalanuvchilar ma'lumotlar bazasi bilan ishlashda foydalanadigan dasturlar ilovalar deb
nomlanadi. Umuman olganda, turli xil dasturlar bitta ma'lumotlar bazasi bilan ishlashi
mumkin.Bitta ma'lumotlar bazasi bilan ishlaydigan dasturlarni ko'rib chiqishda, ular parallel
va bir-biridan mustaqil ishlashi mumkin deb taxmin qilinadi va aynan ma'lumotlar bazasi
bilan ko'plab dasturlarning ishlashini ularning har biri bajaradigan tarzda ishlab chiqilgan
ma'lumotlar bazasi to'g'ri ishlaydi, lekin boshqa dasturlar tomonidan kiritilgan ma'lumotlar
bazasidagi barcha o'zgarishlarni hisobga oladi.
Ma'lumotlarni saqlashni tashkil
etishning fizik vakolatxonasi
asosida ma'lumotlarni saqlash
uchun quyidagi arxitektura
turlarini ajratish mumkin:
Mahalliy ma'lumotlar
bazalari
Markazlashtirilgan
ma'lumotlar bazalari
E’TIBORINGIZ
UCHUN RAHMAT