Mavzu: Global
kompyuter
tarmog`i
Internetni yaratilish tarixi
Djozef Liklayder
Vinton Syorf
«Internetning
otasi»
Timoti Berners-Li
1962 yilda Amerika harbiylari bir guruh olimlarga ko`plab mayda
lokal tarmoqlarni yagona tizimga solishni buyurishadi.
Axborot telefon liniyasi orqali uzatiluvchi birinchi kompyuter
tarmog`i yaratilgan.
1973 yilda ushbu tarmoq orqali turli xil davlatlar kompyuterlari
o`rtasida axborot almashinib ko`rildi.
1975 yilda Vinton Syorf guruhi universal tarmoq protokoli ТСР/IP
ning birinchi modelini taqdim etdi.
1990 yillari dastlabki saytlar va sahifalar paydo bol`a boshladi.
Asosiy tushunchalar
World Wide Web – «butun
jahon o`rgamchak to`ri»
– Internetning asosiy
qismi bo`lib
hisoblanuvchi,
taqsimlangan axborot
tizimidir.
URL – internetda harfli adreslar
IP – internetda raqamli adreslar
DNS – domen nomlarining
maxsus serverlari
Provayder – foydalanuvchilarni
Internetga bog`lanishni
ta`minlab beruvchi tashkilot.
TCP/IP protokoli
IP-adres
Protokol – tarmoqlararo va qurilmalararo axborot
almashinuvini ta`minlab beruvchi qoidalar to`plamidir.
TCP – axborot uzatishni boshqaruvchi protokoldir.
Tarmoqda axborot QANDAY uzatilishiga javob beradi.
IP – tarmoqlararo protokol. Tarmoqda axborot QAYERGA
uzatilishiga javob beradi. Sonlar birikmasi to`plamidan
iborat: 11.222.31.26,
0 dan 255 gacha sonlardan foydalaniladi.
Domen nomlari tizimi
Domen – («hudud»), geografik, tematik yoki
mantiqiy tamoyil bo`yicha tarmoqdagi
adreslarni qamrab oluvchi tizimdir.
Yuqori sathdagi domenlar – nomlanishi 2-3
simvoldan
iborat
alohida
kodlangan
belgilanishdir.
Ushbu
domenlar
umumiy
foydalanish
uchun
va
barcha
internetjamoatiga foydalanish uchun ochiqdir.
Ikkinchi
sathdagi
domenlar–
oliy
darajadagi
domenlar doirasida faoliyat
yurituvchi tashkilotlar va jismoniy shaxslar
domenidir.
Domenning to`liq nomi, nuqtalar bilan
ajralib turuvchi barcha domen nomlarini
qamrab oladi. Domenning to`liq nomi
«ru.wikipedia.org» - bu 3-nchi sathdagi
“ru”
domen
ikkinchi
sathdagi
«wikipedia» domenga, bu esa yuqori
sathga «org» domenga tegishli ekanini
bildiradi.
Geografik domenlar
.ch - Xitoy
.fr - Fransiya
.ru - Rossiya
.ua - Ukraina
.de - Germaniya
.jp - Yaponiya
.uk – Buyuk Britaniya
.uz – O`zbekiston
Tematik domenlar
gov – davlat tashkiloti
сom – tijorat tashkiloti
net – tarmoq xizmatlariga aloqador
mil – harbiy tashkilot
int – halqaro tashkilot
edu – ta`lim tashkiloti
shop – tarmoqli magazin
pro – kasb o`rgatuvchi tashkilot.
Simsiz ulanish:
Mobil aloqa
operatori
router
Internet server
yordamida
sun`iy yo`ldosh
yoki optic tolali
aloqa kanali
USB-modem
3G (3rd generation) – mobil aloqaning 3-chi avlodi:
10 Мbit/s gacha (UMS, Beeline, Ucell, ……)
4G (4rd generation) – mobil aloqaning 4-chi
avlodi: 1 Gbit/s gacha.
Internet imkoniyatlari (xizmatlar, servislar)
WWW (World Wide Web) – gipermatnli hujjatlar
Gipermatn – bu matndagi har bir so`z yoki so`z birikmasi
boshqa hujjatga gipermurojaat (giperssilka) sifatida
ishtirok etishi mumkin.
Gipermedia – video, audio, grafika, gipermurojaatdan
iborat bo`lgan hujjatdir;
Elektron pochta (e-mail);
FTP (fayllar almashinuvi);
Forumlar (telekonferentsiyalar, konferentsiyalar, xabarlar
guruhi);
Yangiliklarga obuna bo`lish;
Izlovchi tizimlar;
Chatlar (chat )
Real vaqtda so`zlashuv
ICQ (I Seek You) – 1-1 suhbat, guruhda suhbat, fayllar
bilan almashinuv.
Internet-telefon (Skype + kolonka + mikrofon)
Internet xizmatlari tarixi:
1965 – elektron pochta (e-mail, electronic mail)
1969 - TelNet – buyruq satri rejimida kompyuterni
masofadan boshqarish.
1971 - FTP (File Transfer Protocol) – fayllarni qabul qilish va
uzatish.
1982 - Unix tarmog`ini Yevropada jorish qilinishi
1983 - tarmoq 2 qisga bo`lingan:
• MilNet – AQSHning harbiy maqsadi uchun
• Internet – umumiy foydalanuvchilar uchun
1984 - domen nomlari tizimining (DNS) yaratilishi.
989 - Internetda 100 000 dan ziyod kompyuterlar.
1991 - WWW (World Wide Web) ni ishlab chiqish– Bernest-Li.
1991 – Rossiyaning Internetga qo`shilishi.
1994 – Dastlabki Internet magazinlar.
2008 - Internetda 175 mln. dan ziyod saytlar.
13
0