FIL 3
PANITIKANG
FILIPINO
_________________________________
MODYUL 1
INTRODUKSYON SA
PANITIKANG FILIPINO
MODYUL 1
MODYUL 1
Introduksyon sa Panitikang Filipino
LAYUNING PAMPAGKATUTO
•
•
•
Makilala ang kahulugan, kahalagahan at pag-uuri ng Panitikan
Maisaalang-alang ang iba’t ibang pag-aaral ng sariling panitikan.
Malaman ang mga impluwensiya ng Panitikan sa ating bansa.
PAUNANG-GAWAIN
Bago simulang basahin ang nilalaman ng araling ito, isagawa muna ang gawain sa ibaba.
Gamit ang akrostik sa ibaba, bilang isang estudyante ibigay ang sariling pagpapakahulugan ng
panitikan:
P
- _____________________________________________________________________________
A
- _____________________________________________________________________________
N
- _____________________________________________________________________________
I
- _____________________________________________________________________________
T
- _____________________________________________________________________________
I
- _____________________________________________________________________________
K
- _____________________________________________________________________________
A
- _____________________________________________________________________________
N
- _____________________________________________________________________________
PAGTALAKAY
Ang Panitikan
Ang salitang PANITIKAN ay galing sa salitang Latin na LITTERANA na sa Wikang Ingles
naman ay LITERATURE na ang ibig sabihin ay TITIK.
PANG+TITIK+AN = “PANITIKAN”
2
MODYUL 1
Kahulugan ng Panitikan
Ang Panitikan ay pagpapahayag ng mga kaisipan, damdamin, karanasan, hangarin at
diwa ng mga tao.
Ito ay sumasalamin sa isang lahi at isa sa basehan at identidad ng isang
bansa. Ito’y pagpapahayag na kinapapalooban ng katotohanan at pagpapahayag sa paraang
nagpaparanas sa bumabasa ng kaisipan at damdamin ng manunulat, at sa paraang abot-kaya
ng mangangatha o manunulat. Sa panitikan nakakatalamitan ng isipan ng mambabasa ang
isipan ng manunulat ng iba’t ibang panahon ng iba’t ibang bansa.
Kahalagahan ng Panitikan
Sa pagbasa ng panitikan, maaangkin ng mag-aaral ang isang kamalayan para sa
katutubong tradisyon, na magiging gabay sa pagbasa at pagpapahalaga sa panitik, sa anumang
wika nasusulat ito, sa pananaw ng isang Pilipino. Sa gayo’y napatitibay ang mga
pagpapahalaga sa sariling kultura’t kabihasnan. Masasabi niyang mayroon siyang sariling
tradisyong maihahambing sa ibang tradisyon ng ibang pook sa daigdig. Makikintal din sa
kanyang isipan na nararapat na pagyamanin ang magagandang kinagisnan at higit na
pagbutihin ang kasalukuyan at hinaharap.
Ang Pag-aaral ng Sariling Panitikan
Ang pag-aaral ng sariling panitikan ay kasinghalaga sa isang bansa ng pagsusuri ng isang
tao sa kanyang sarili.
1. Malalaman ng mga tao ang kanilang sariling kalinangan at kasaysayan.
2. Makikita nila ang kanilang sarili, ang kakalasan o kahinaan ng kanilang paniniwala at
pag-uugali.
3. Matutuhan nilang ipagmalaki ang mga bagay na kanila at magiging matibay at matatag
ang kanilang pagkakilala sa kanilang pagkalahi.
4. Malalaman nila ang kahalagahan ng kanilang sariling wika sa paglalarawan ng kanilang
mahahalagang karanasan, mga pangarap, paniniwala at mga gawaing pang-araw-araw.
Ang Impluwensiya ng Panitikan
Dahil sa panitikan nagkakalapit ang damdamin ng mga tao sa sandaigdigan. Nagkakahiraman
sila ng ugali at palakad at nang kakatulungan. Marami ring mga akdang pampanitikan ang
nagdala ng impluwensiya sa buong daigdig. Ilan lamang sa mga ito ang mga sumusunod:
3
MODYUL 1
BANAL NA KASULATAN
-
Ito ay isang kalipunan ng mga kasulatang relihiyoso
na ginagamit sa Hudaismo at Kristiyanismo.
KORAN
- Ito ay isang banal na aklat ng relihiyong Islam.
ILIAD AT ODYSSEY
-
-
Ito ang a dalawang dakilang epikong Griyegong
tumatalakay sa paglusob sa lungsod ng Troy at
sa mga naganap pagkaraan.
Akda ito ni Homer na tinaguriang
“Ama ng Oratoryo”.
MAHABHARATA
-
Ito ay ipinalalagay na pinakamahabang epiko sa
buong daigdig. Naglalaman ito ng kasaysayan
ng pananampalataya ng India.
CANTERBURY TALES
-
Naglalarawan ito ng pananampalataya at paguugali ng mga Ingles noong unang panahon.
Akda ito ni Geoffrey Chaucer
UNCLE TOM’S CABIN
-
-
Kinababasahan ito ng naging karumal-dumal
na kalagayan ng mga alipin at naging batayan
ng demokrasya.
Akda ito ni Harriet Beecher Stowe.
4
MODYUL 1
DIVINE COMEDY
-
Nagpapahayag ito ng pananampalataya at paguugali ng mga Italyano nang panahong yaon.
AKLAT NG MGA ARAW
-
Naging batayan ng mga Intsik sa kanilang
pananampalataya
Akda ito ni Confucio
AWIT NI ROLANDO
-
Nagsasalaysay ng gintong
Kakristiyanuhan sa Pransya.
panahon
-
Akda ito ni Doce Pares, Roncesvalles.
5
ng
MODYUL 1
Mga Paraan sa Pag-uuri ng Panitikan
1. AYON SA PAGHAHALIN
PASALINDILA
•
Pagsasalin ng panitikan sa dila at bibig ng tao. Ang
mga ninuno noong unang panahon ay hindi pa
maalam sa sistema ng pagsulat kaya puro pagibkas
lamang ang paraan na kanilang ginagamit.
•
Paulit-ulit nilang pinapakinggan hanggang sa matanim
sa kanilang isip ang mga tula, awit, o nobela. Sa
palagian nilang pakikinig at pagbigkas, naisasalin ito
hanggang sa susunod na henerasyon.
•
Isinatitik, isinulat, inukit at iginuhit ng mga ninuno
hanggang sa kasalukuyan. Nangyari ito noong
panahong natutuhan na ng ating mga ninuno ang
alpabeto.
•
Ang mga panitikan ay isinulat o inukit at ginuhit sa
balabak ng kahoy o mga dahun-dahon.
•
Pagsasalin ng makabagong paraan sa pamamagitan ng
elektronikong kagamitan.
•
Sa kasalukuyan, dahil sa mabilis na pag-unlad ng mga
kagamitang elektroniko, ang pamamaraan ng
paghahalin ng panitikan sa pamamagitan ng
pasalinsulat ay unti-unting napapalitan na.
•
Sa gamit ng tape recorder, plaka, VHS tapes at disk sa
computer, darating ang araw na ang mga aklat ay
halos hindi na mabubuklat.
PASALINSULAT
PASALINTRONIKO
6
MODYUL 1
2. AYON SA ANYO
Ang pangkalahatang uri ng panitikan ay ang tuluyan at patula.
TULUYAN
PATULA
Ang panitikan ay nasa anyong patula kung
ito ay saknungan na ang bawat taludturan
ay maaaring may bilang o sukat ang mga
pantig at magkasintunog o magkatugma ang
pantig sa hulihan.
Ang panitikan ay nasa anyong tuluyan ung
ito ay patalata sa halip na pataludtod ang
porma at ang mga salitang gamit ay
pangkaraniwan lamang o sa pang-araw-araw
na takbo.
Ito ay maaaring maging malaya at wala ang
mga katangiang unang nabanggit.
a. Mga Akdang Tuluyan
NOBELA
Ito’y isang mahabang salaysaying nahahati sa mga
kabanata. Hango sa tunay na buhay ng tao ang mga
pangyayari at sumasakop sa mahabang panahon.
MAIKLING KWENTO
Ito’y salaysaying may isa o ilang tauhan, may isang
pangyayari sa kakintalan.
DULA
Ito’y itinatanghal sa ibabaw ng entablado o tanghalan.
Nahahati ito sa ilang yugto, at sa bawat yugto ay maraming
tagpo.
ALAMAT
Ito’y mga salaysaying hubad sa katotohanan na patungkol
sa pinagmulan ng bagay ang karaniwang paksain nito.
PABULA
Layunin nitong gisingin ang isipan ng mga bata sa
pangyayaring makahuhubog ng kanilang ugali at pagkilos
ANEKDOTA
Mga likhang-isip lamang ng mga manunulat na tanging
layunin ay makapagbigay-aral sa mga mambabasa.
SANAYSAY
Pagpapahayag ng kuru-kuro o opinyon ng may-akda
tungkol sa isang suliranin o pangyayari.
7
MODYUL 1
TALAMBUHAY
Ito’y tala ng kasaysayan ng buhay ng isang tao.
PARABULA
Ito’y mga salaysaying hango sa Bibliya na tulad ng
anekdota. Layunin nitong makapagbigay ng aral.
b. Mga Akdang Patula
1. TULANG PASALAYSAY
naglalarawan ng mahahalagang pangyayari sa buhay
MGA URI NG TULANG PASALAYSAY
EPIKO
Ito’y nagsasalaysay ng mga kabayanihang halos hindi
mapaniwalaan pagkat nauukol sa mga kababalaghan. Ito’y
nagbubunyi sa isang alamat o kasaysayan na naging
matagumpay laban sa mga panganib at kagipitan
AWIT & KORIDO
paksang hango sa pangyayari tungkol sa pagkamaginoo at
pakikipagsapalaran ng mga tauhang hari’t reyna, prinsipe’t
prinsesa.
BALAD
Ito ay may himig na awit dahilang ito ay inaawit habang may
nagsasayaw na nilikha noong unang panahon
8
MODYUL 1
2. TULANG LIRIKO
ito’y nagpapahayag ng damdaming maaaring sarili ng sumulat o ng ibang tao, o kaya’y likha ng
maharaya o mapangaraping guni-guni ng makata ng batay sa isang karanasan.
MGA URI NG TULANG LIRIKO
AWITING BAYAN
Paksa nito ay pag-ibig, kawalang pag-asa o pamimighati,
pangamba, kaligayahan, pag-asa at kalungkutan.
SONETO
Ito’y tulang may 14 taludtod hinggil sa damdamin at
kaisipan, malinaw na batiran ng likas na pagkatao at
naghahatid ng aral sa mambabasa.
ELEHIYA
Nagpapahayag ng damdamin o guniguni tungkol sa
kamatayan o tula ng pananangis lalo na sa paggunita ng
isang yumao.
DALIT
Awit na pumupuri sa Diyos o Mahal na Birheng Maria at
nagtataglay ng kaunting pilosopiya sa buhay.
PASTORAL
Layuning maglarawan ng tunay na buhay sa bukid
ODA
Nagpapahayag ng isang papuri, panaghoy o masiglang
damdamin
3. TULANG DULA o PANTANGHALAN
KOMEDYA
Naglalayong pukawin ang kawilihan ng manonood,
nakapagpapasaya ng damdamin ng tao.
MELODRAMA
Ito’y karaniwang ginagamit sa dulang musikal. Ito’y
malungkot ngunit kasiya-siya ang katapusan para sa
pangunahing tauhan
TRAHEDYA
Angkop ang uring ito ng dula sa mga tunggaliang
nagwawakas sa pagkasawi o pagkawasak ng pangunahing
tauhan.
PARSA
Isang uri ng dula na ang layunin ay magpasiya sa
pamamagitan ng mga kawing-kawing na mga pangyayaring
nakakatawa.
SAYNETE
Ang paksa ng ganitong uri ng dula ay mga karaniwang paguugali ng tao o pook.
9
MODYUL 1
4. TULANG PATNIGAN
KARAGATAN
Ito’y batay sa alamat ng singsing ng isang prinsesa na nahulog
niya sa dahat sa hangarin nitong mapangasawa ang kasintahang
mahirap.
DUPLO
Ito’y paligsahan ng husay sa pagbigkas at pangangatwiran nang
patula. Karaniwang nilalaro upang aliwin ang mga namatayan.
BALAGTASAN
Ito’y pumalit sa duplo. tagisan ng talino sa pagbigkas ng tula,
bilang pangangatwiran sa isang paksang pagtatalunan
Saklaw ng Panitikang Filipino
1. Ang kasaysayang pinagdaanan ng Panitikang Filipino mula sa panahon ng mga
Katutubong Pilipino hanggang sa kasalukuyan.
2. Ang mga akdang sinulat sa wikang banyaga ng mga Pilipino at dayuhang manunulat
subalit ang nilalaman ay tungkol sa mga saloobin, damdamin, at kalinangang Pilipino.
3. Mga akdang sinulat ng ating mga dakilang manunulat na Pilipino bagamat ang mga
paksain ay sa dayuhan.
4. Mga akdang sinulat ng mga manunulat na Pilipino at mga paksa’y nahihinggil sa lahi’t
kalinangang Pilipino.
SANGGUNIAN:
Ramos, Maria, et.al. 1975. Ang Pag-aaral at Pagpapahalaga sa Panitikang Pilipino. Manila
10
MODYUL 1
EBALWASYON
Sagutin ang mga sumusunod na tanong:
1. Ano ang panitikan? Ipaliwanag: “Ang panitikan ay salamin ng isang lahi.”
__________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________
2. Ano ang kasaysayan? Paano ito nauugnay sa panitikan?
__________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________
3. Ano-ano ang iba’t ibang paraan ng pagpapahyaag ng panitikan? Ipaliwanag ang bawat
isa?
__________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________
4. Bakit dapat mag-aral ng panitikan?
__________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________
5. Ano-ano ang mga mahahalagang bagay na nakapangyayari sa panitikan? Ipaliwanag
kung paano nakapagdudulot ng impluwensiya sa tao ang bawat isa?
__________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________
SINTESIS
Ilahad sa bahaging ito ang buod ng iyong natutuhan mula sa modyul na ito:
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
11