Bitcoin & E-Commerce in Iran: Trust & Security

‫داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻼﻣﻪ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﯾﯽ‬ ‫داﻧﺸﮑﺪه اﻗﺘﺼﺎد‬ ‫ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ رﺷﺘﻪ ﻋﻠﻮم اﻗﺘﺼﺎدي ‪ -‬ﮔﺮاﯾﺶ اﻗﺘﺼﺎد و ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﻋﻨﻮان‪:‬‬ ‫ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ از ﻣﻨﻈﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻣﻨﯿﺖ در اﯾﺮان‬ ‫اﺳﺘﺎد راﻫﻨﻤﺎ‪:‬‬ ‫دﮐﺘﺮ ﺣﻤﯿﺪرﺿﺎ ارﺑﺎب‬ ‫اﺳﺘﺎد ﻣﺸﺎور‪:‬‬ ‫دﮐﺘﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺰﯾﮑﯽ‬ ‫اﺳﺘﺎد داور‪:‬‬ ‫دﮐﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ ﺳﯿﺪﻧﻮراﻧﯽ‬ ‫ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ‪:‬‬ ‫ﻧﻮﯾﺪ ﺧﻠﯿﻞ آذر‬ ‫ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ‪1403‬‬ ‫ﻣﻨﺸﻮر اﺧﻼق ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫ﺑﺎ ﯾﺎري از ﺧﺪاوﻧﺪ ﺳﺒﺤﺎن و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺤﻀﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ و ﻫﻤﻮاره ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪ اﻋﻤﺎل اﻧﺴﺎن و ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر‬ ‫ﭘﺎس داﺷﺖ ﻣﻘﺎم ﺑﻠﻨﺪ داﻧﺶ و ﭘﮋوﻫﺶ و ﻧﻈﺮ ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ ﺟﺎﯾﮕﺎه داﻧﺸﮕﺎه در اﻋﺘﻼي ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﺗﻤﺪن ﺑﺸﺮي ﻣﺎ‬ ‫داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن داﻧﺸﮑﺪه ﻫﺎي داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻼﻣﻪ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﺋﯽ ﻣﺘﻌﻬﺪ ﻣﯽ ﮔﺮدﯾﻢ اﺻﻮل زﯾﺮ را در اﻧﺠﺎم ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي ﭘﮋوﻫﺸﯽ‬ ‫ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار داده و از آن ﺗﺨﻄﯽ ﻧﮑﻨﯿﻢ‪:‬‬ ‫‪ _1‬اﺻﻞ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﻮﺋﯽ‪ :‬ﺗﻼش در راﺳﺘﺎي ﭘﯽ ﺟﻮﯾﯽ ﺣﻘﯿﻘﺖ و وﻓﺎداري ﺑﻪ آن و دوري از ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﭘﻨﻬﺎن ﺳﺎزي‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ‪،‬‬ ‫‪ _2‬اﺻﻞ رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق‪ :‬اﻟﺘﺰام ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﮐﺎﻣﻞ ﺣﻘﻮق ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﭘﮋوﻫﯿﺪﮔﺎن )اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﺣﯿﻮان و ﻧﺒﺎت( و ﺳﺎﯾﺮ‬ ‫ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺣﻖ‪،‬‬ ‫‪ _3‬اﺻﻞ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﺎدي و ﻣﻌﻨﻮي‪ :‬ﺗﻌﻬﺪ ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﮐﺎﻣﻞ ﺣﻘﻮق ﻣﺎدي و ﻣﻌﻨﻮي داﻧﺸﮕﺎه و ﮐﻠﯿﻪ ﻫﻤﮑﺎران ﭘﮋوﻫﺶ‪،‬‬ ‫‪ _4‬اﺻﻞ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﯽ‪ :‬ﺗﻌﻬﺪ ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻣﺼﺎﻟﺢ ﻣﻠﯽ و در ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻦ ﭘﯿﺸﺒﺮد و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﻮر در ﮐﻠﯿﻪ ﻣﺮاﺣﻞ‬ ‫ﭘﮋوﻫﺶ‪،‬‬ ‫‪ _5‬اﺻﻞ رﻋﺎﯾﺖ اﻧﺼﺎف و اﻣﺎﻧﺖ‪ :‬ﺗﻌﻬﺪ ﺑﻪ اﺟﺘﻨﺎب از ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺟﺎﻧﺐ داري ﻏﯿﺮ ﻋﻠﻤﯽ و ﺣﻔﺎﻇﺖ از اﻣﻮال‪ ،‬ﺗﺠﻬﯿﺰات‬ ‫و ﻣﻨﺎﺑﻊ در اﺧﺘﯿﺎر‪،‬‬ ‫‪ _6‬اﺻﻞ رازداري‪ :‬ﺗﻌﻬﺪ ﺑﻪ ﺻﯿﺎﻧﺖ از اﺳﺮار و اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺤﺮﻣﺎﻧﻪ اﻓﺮاد‪ ،‬ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎو ﮐﺸﻮر و ﮐﻠﯿﻪ اﻓﺮاد و ﻧﻬﺎدﻫﺎي‬ ‫ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ‪،‬‬ ‫‪ _7‬اﺻﻞ اﺣﺘﺮام‪ :‬ﺗﻌﻬﺪ ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﺣﺮﯾﻢ ﻫﺎ و ﺣﺮﻣﺖ ﻫﺎ در اﻧﺠﺎم ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت و رﻋﺎﯾﺖ ﺟﺎﻧﺐ ﻧﻘﺪ و ﺧﻮدداري از‬ ‫ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺣﺮﻣﺖ ﺷﮑﻨﯽ‪،‬‬ ‫‪ _8‬اﺻﻞ ﺗﺮوﯾﺞ‪ :‬ﺗﻌﻬﺪ ﺑﻪ رواج داﻧﺶ و اﺷﺎﻋﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت و اﻧﺘﻘﺎل آن ﺑﻪ ﻫﻤﮑﺎران ﻋﻠﻤﯽ و داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن ﺑﻪ‬ ‫ﻏﯿﺮ از ﻣﻮاردي ﮐﻪ ﻣﻨﻊ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ دارد‪،‬‬ ‫‪ _9‬اﺻﻞ ﺑﺮاﺋﺖ‪ :‬اﻟﺘﺰام ﺑﻪ ﺑﺮاﺋﺖ ﺟﻮﺋﯽ از ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ رﻓﺘﺎر ﻏﯿﺮ ﺣﺮﻓﻪ اي و اﻋﻼم ﻣﻮﺿﻊ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺣﻮزه‬ ‫ﻋﻠﻢ و ﭘﮋوﻫﺶ را ﺑﻪ ﺷﺎﺋﺒﻪ ﻫﺎي ﻏﯿﺮ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﯽ آﻻﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﺎم و ﻧﺎم ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ‪ :‬ﻧﻮﯾﺪ ﺧﻠﯿﻞ آذر‬ ‫ﺗﺎرﯾﺦ و اﻣﻀﺎ‪1403/6/21 :‬‬ ‫ﺗﻌﻬﺪﻧﺎﻣﻪ اﺻﺎﻟﺖ اﺛﺮ‬ ‫اﯾﻨﺠﺎﻧﺐ ﻧﻮﯾﺪ ﺧﻠﯿﻞ آذر داﻧﺶ آﻣﻮﺧﺘﻪ ﻣﻘﻄﻊ ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ رﺷﺘﻪ ﻋﻠﻮم اﻗﺘﺼﺎدي – ﮔﺮاﯾﺶ‬ ‫اﻗﺘﺼﺎد و ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﮐﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ‪ 1403/6/21‬از ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮد ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان »ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ از ﻣﻨﻈﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻣﻨﯿﺖ در اﯾﺮان« ﺑﺎ ﮐﺴﺐ ﻧﻤﺮه ‪ 19‬درﺟﻪ ﻋﺎﻟﯽ دﻓﺎع ﻧﻤﻮده ام‪ ،‬ﻣﺘﻌﻬﺪ‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮم‪:‬‬ ‫‪ _1‬اﯾﻦ ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﭘﮋوﻫﺶ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ اﯾﻨﺠﺎﻧﺐ ﺑﻮده و درﻣﻮاردي ﮐﻪ از دﺳﺘﺎوردﻫﺎي‬ ‫ﻋﻠﻤﯽ و ﭘﮋوﻫﺸﯽ دﯾﮕﺮان )اﻋﻢ از ﻣﻘﺎﻟﻪ‪ ،‬ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ و ﻏﯿﺮه( اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮده ام‪ ،‬ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺿﻮاﺑﻂ وروﯾﻪ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﻧﺎم ﻣﻨﺒﻊ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺸﺨﺼﺎت آن را در ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﺮﺑﻮط ذﮐﺮ و درج ﮐﺮده ام‪.‬‬ ‫‪ _2‬اﯾﻦ ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﻗﺒﻼ ﺑﺮاي درﯾﺎﻓﺖ ﻫﯿﭻ ﻣﺪرك ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ )ﻫﻢ ﺳﻄﺢ‪ ،‬ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﺮ ﯾﺎ ﺑﺎﻻﺗﺮ( در ﺳﺎﯾﺮ داﻧﺸﮕﺎه ﻫﺎ‬ ‫و ﻣﻮﺳﺴﺎت آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﯽ اراﺋﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ _3‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﻌﺪ از ﻓﺮاﻏﺖ از ﺗﺤﺼﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺼﺪ اﺳﺘﻔﺎده از ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري اﻋﻢ از ﭼﺎپ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﺛﺒﺖ اﺧﺘﺮاع و‬ ‫ازﯾﻦ دﺳﺖ ﻣﻮارد از اﯾﻦ ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ‪ ،‬از ﺣﻮزه ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﭘﮋوﻫﺸﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻼﻣﻪ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﺋﯽ‬ ‫ﻣﺠﻮزﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ را اﺧﺬ ﻧﻤﺎﯾﻢ‪.‬‬ ‫‪ _4‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻫﺮ ﻣﻘﻄﻊ زﻣﺎﻧﯽ ﺧﻼف ﻣﻮارد ﻓﻮق ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد‪ ،‬ﻋﻮاﻗﺐ ﻧﺎﺷﯽ از آن را ﻣﯽ ﭘﺬﯾﺮم و داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣﺠﺎز‬ ‫اﺳﺖ ﺑﺎ اﯾﻨﺠﺎﻧﺐ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻘﺮرات رﻓﺘﺎر ﻧﻤﻮده و درﺻﻮرت اﺑﻄﺎل ﻣﺪرك ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ ام ﻫﯿﭻ ﮔﻮﻧﻪ‬ ‫ادﻋﺎﺋﯽ ﻧﺨﻮاﻫﻢ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﺎم و ﻧﺎم ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ‪ :‬ﻧﻮﯾﺪ ﺧﻠﯿﻞ آذر‬ ‫ﺗﺎرﯾﺦ و اﻣﻀﺎ‪1403/6/21 :‬‬ ‫ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺎدر ﻓﺪاﮐﺎرم و ﭘﺪر ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻢ‬ ‫و ﻫﻤﺴﺮ ﻋﺰﯾﺰم‬ ‫ﺗﺸﮑﺮ و ﻗﺪرداﻧﯽ‬ ‫ﺑﺮ ﺧﻮد ﻻزم ﻣﯽﺑﯿﻨﻢ ﮐﻪ از زﺣﻤﺎت ﺑﯽ درﯾﻎ اﺳﺎﺗﯿﺪ ﺑﺰرﮔﻮارم ﺟﻨﺎب آﻗﺎي دﮐﺘﺮ ﺣﻤﯿﺪرﺿﺎ ارﺑﺎب و ﺟﻨﺎب آﻗﺎي دﮐﺘﺮ‬ ‫ﻋﻠﯽ ﻣﺰﯾﮑﯽ ﮐﻪ زﺣﻤﺖ راﻫﻨﻤﺎﯾﯽ و ﻣﺸﺎوره اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ را ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎل ﺗﺸﮑﺮ و ﻗﺪرداﻧﯽ را ﺑﻪ ﺟﺎ آورم‪.‬‬ ‫ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ از ﺟﻨﺎب آﻗﺎي دﮐﺘﺮ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ ﺳﯿﺪﻧﻮراﻧﯽ ﮐﻪ زﺣﻤﺖ داوري اﯾﻦ ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ را ﻗﺒﻮل ﮐﺮدﻧﺪ و در ﻣﺴﯿﺮ‬ ‫اﻧﺠﺎم ﭘﮋوﻫﺶ از ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدات اﯾﺸﺎن ﻧﻬﺎﯾﺖ اﺳﺘﻔﺎده اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺸﮑﺮ ﻓﺮاوان دارم‪.‬‬ ‫ﭼﮑﯿﺪه‬ ‫ﻇﻬﻮر ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬ﺑﻪوﯾﮋه ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﺑﺎ اراﺋﻪ روشﻫﺎي ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ‪ ،‬اﻣﻦ و ﮐﺎرآﻣﺪ ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ ﻣﺘﺤﻮل ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺎﯾﺎنﻧﺎﻣﻪ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان ﻣﯽﭘﺮدازد و‬ ‫ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻣﻨﯿﺖ از دﯾﺪﮔﺎه ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎ ﺗﻤﺮﮐﺰ دارد‪ .‬از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ‬ ‫اﻃﻤﯿﻨﺎن ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ‪ ،‬رﯾﺴﮏﻫﺎي اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪ ،‬اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﭘﺬﯾﺮش‬ ‫ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان را ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﺪ‪.‬‬ ‫روش ﭘﮋوﻫﺶ از ﻧﻮع ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﺑﻮده و ﺑﺎ روش ﭘﯿﻤﺎﯾﺸﯽ از ﻃﺮﯾﻖ ﭘﺮ ﮐﺮدن ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪ ﺗﻮﺳﻂ ذﯾﻨﻔﻌﺎن ﮐﻠﯿﺪي در‬ ‫ﺑﺨﺶ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ و ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﯾﺮان ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬دادهﻫﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪﻫﺎي ﺳﺎﺧﺘﺎرﯾﺎﻓﺘﻪ از ﺑﯿﺶ از‬ ‫‪ 100‬ﺷﺮﮐﺖﮐﻨﻨﺪه ﻓﻌﺎل در ﺣﻮزه ﺗﺠﺎرت دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺟﻤﻊآوري و ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪلﺳﺎزي ﻣﻌﺎدﻻت ﺳﺎﺧﺘﺎري ﺣﺪاﻗﻞ‬ ‫ﻣﺮﺑﻌﺎت ﺟﺰﺋﯽ )‪ (PLS-SEM‬ﺑﺮاي ارزﯾﺎﺑﯽ رواﺑﻂ ﺑﯿﻦ اﻋﺘﻤﺎد‪ ،‬اﻣﻨﯿﺖ و ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮاي اﻓﺰاﯾﺶ اﻋﺘﻤﺎد و ﮐﺎرآﻣﺪي در‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ و زﯾﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎي ﻓﻨﺎوري‬ ‫ﺑﺮاي ﮐﺎﻫﺶ رﯾﺴﮏﻫﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫واژﮔﺎن ﮐﻠﯿﺪي‪ :‬رﻣﺰارز‪ ،‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان‪ ،‬اﻋﺘﻤﺎد آﻧﻼﯾﻦ‪ ،‬اﻋﺘﺒﺎر آﻧﻼﯾﻦ‪ ،‬اﻣﻨﯿﺖ آﻧﻼﯾﻦ‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‪1 ........................ ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-1‬ﻣﻘﺪﻣﻪ ‪2 ..................................................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-1‬ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﭘﮋوﻫﺶ ‪3..............................................................................................................‬‬ ‫‪ (3-1‬اﻫﻤﯿﺖ و ﺿﺮورت ﭘﮋوﻫﺶ ‪6 .........................................................................................................‬‬ ‫‪ (4-1‬ﺟﻨﺒﻪ ﺟﺪﯾﺪ و ﻧﻮآوري ﭘﮋوﻫﺶ ‪7....................................................................................................‬‬ ‫‪ (5-1‬اﻫﺪاف ﭘﮋوﻫﺶ ‪7.......................................................................................................................‬‬ ‫‪ (6-1‬ﭘﺮﺳﺶﻫﺎي ﭘﮋوﻫﺶ ‪7.................................................................................................................‬‬ ‫‪ (7-1‬ﻓﺮﺿﯿﻪﻫﺎي ﭘﮋوﻫﺶ ‪7.................................................................................................................‬‬ ‫‪ (8-1‬روش ﭘﮋوﻫﺶ ‪8........................................................................................................................‬‬ ‫‪ (9-1‬ﻧﻤﻮﻧﻪ آﻣﺎري ﭘﮋوﻫﺶ ‪8................................................................................................................‬‬ ‫‪ (10-1‬روش ﮔﺮدآوري دادهﻫﺎ و اﻃﻼﻋﺎت ‪8...............................................................................................‬‬ ‫‪ (11-1‬روش ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ اﻃﻼﻋﺎت ‪8...................................................................................................‬‬ ‫‪ (12-1‬واژﮔﺎن ﮐﻠﯿﺪي ‪8......................................................................................................................‬‬ ‫‪ (13-1‬ﺟﻤﻊﺑﻨﺪي ‪10 ..........................................................................................................................‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم‪11 ...................... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-2‬ﻣﻘﺪﻣﻪاي ﺑﺮ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ‪12.....................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-1-2‬ﺗﻌﺮﯾﻒ و ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ اﺻﻠﯽ ‪12 ........... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-1-2‬ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪ ﮐﻮﺗﺎه ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ‪12 ................................................................................................‬‬ ‫‪ (3-1-2‬وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪13 ............................................................................................‬‬ ‫أ‬ ‫‪ (2-2‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ :‬ﭘﯿﺸﮕﺎم ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ‪13 ..........................................................................................‬‬ ‫‪ (1-2-2‬ﻣﻨﺸﺄ و ﺳﺎﺗﻮﺷﯽ ﻧﺎﮐﺎﻣﻮﺗﻮي ﻣﺮﻣﻮز ‪13 ..............................................................................................‬‬ ‫‪ (2-2-2‬ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و دﺳﺘﺎوردﻫﺎي ﺑﺰرگ‪14 .........................................................................................‬‬ ‫‪ (3-2-2‬دﯾﻨﺎﻣﯿﮏ ﺑﺎزار ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﭘﺬﯾﺮش آن ‪14 .........................................................................................‬‬ ‫‪ (3-2‬ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻓﻨﯽ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ‪16.....................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-3-2‬ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ‪16 .................. ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-1-3-2‬ﻣﻔﻬﻮم دﻓﺘﺮ ﮐﻞ ﺗﻮزﯾﻊﺷﺪه ‪16 ..............................................................................................‬‬ ‫‪ (2-1-3-2‬ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي ﺗﻮاﻓﻖ ‪17 ........ ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-3-2‬رﻣﺰﻧﮕﺎري در ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ‪18 .. ................................................................................................‬‬ ‫‪ (3-3-2‬ﻓﺮآﯾﻨﺪ اﺳﺘﺨﺮاج و اﻧﮕﯿﺰهﻫﺎ ‪19 ...... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (4-2‬ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ‪20.........................................................................................‬‬ ‫‪ (1-4-2‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﮐﻼس داراﯾﯽ ﺟﺪﯾﺪ ‪20 ........... ................................................................‬‬ ‫‪ (2-4-2‬ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﺮ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ و ﺑﺎﻧﮑﺪاري ﻣﺮﮐﺰي‪22 ......................................................................................‬‬ ‫‪ (3-4-2‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺑﺮاي ﺷﻤﻮل ﻣﺎﻟﯽ‪23 ....... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (4-4-2‬اﻗﺘﺼﺎد ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﺗﻮﮐﻨﻮﻣﯿﮑﺲ ‪24 ........................................................................................‬‬ ‫‪ (5-4-2‬ﻣﻼﺣﻈﺎت اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻼن ‪26 .......... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (5-2‬ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ و ﻧﻈﺎرﺗﯽ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ‪27 ................................................................................‬‬ ‫‪ (1-5-2‬روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ‪27 ...... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-5-2‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪28 ....... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (3-5-2‬ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﭘﻮﻟﺸﻮﯾﯽ و ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺸﺘﺮي‪29 ............. ................................................................‬‬ ‫‪ (4-5-2‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ ‪30 .................... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (5-5-2‬ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻗﺎﻧﻮن اوراق ﺑﻬﺎدار ‪31 .... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (6-5-2‬ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه و ﺗﻤﺎﻣﯿﺖ ﺑﺎزار ‪31 ........................................................................................‬‬ ‫‪ (6-2‬دﯾﮕﺮ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﻬﻢ ‪32 .....................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-6-2‬اﺗﺮﯾﻮم )‪32 .................... ................................................................................................ (ETH‬‬ ‫‪ (2-6-2‬رﯾﭙﻞ )‪33 ..................... ................................................................................................ (XRP‬‬ ‫‪ (3-6-2‬ﮐﺎرداﻧﻮ )‪33 .................. ................................................................................................ (ADA‬‬ ‫‪ (4-6-2‬ﭘﻮﻟﮑﺎدات )‪34 ................ ................................................................................................ (DOT‬‬ ‫‪ (5-6-2‬اﺳﺘﯿﺒﻞﮐﻮﯾﻦﻫﺎ‪34 .................... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (6-6-2‬ﮐﻮﯾﻦﻫﺎي ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ ‪34 ....... ................................................................................................‬‬ ‫ب‬ ‫‪ (7-2‬اﻧﺘﻘﺎدات و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ‪35.......................................................................................‬‬ ‫‪ (1-7-2‬ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎي زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ ‪35 ....... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-7-2‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي‪35 ............. ................................................................................................‬‬ ‫‪ (3-7-2‬آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮيﻫﺎي اﻣﻨﯿﺘﯽ و ﻫﮏﻫﺎ‪36 ..............................................................................................‬‬ ‫‪ (4-7-2‬ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖ ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪36 .............. ................................................................................................‬‬ ‫‪ (5-7-2‬ﻧﻮﺳﺎن و ﺛﺒﺎت اﻗﺘﺼﺎدي‪37 .......... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (6-7-2‬ﻣﻮاﻧﻊ ﮐﺎرﺑﺮي و ﭘﺬﯾﺮش ‪37 .......... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (7-7-2‬ﺗﻤﺎﯾﻼت ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺗﻤﺮﮐﺰﮔﺮاﯾﯽ ‪37 .. ................................................................................................‬‬ ‫‪ (8-2‬ﺟﻤﻊﺑﻨﺪي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ‪38 ...................................................................................................‬‬ ‫‪ (9-2‬ﻣﻘﺪﻣﻪاي ﺑﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪39................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-9-2‬ﺗﻌﺮﯾﻒ و داﻣﻨﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ )‪39 ......... ................................................................ (E-Commerce‬‬ ‫‪ (2-9-2‬زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ و ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪40 ..................... ................................................................‬‬ ‫‪ (1-2-9-2‬دوره ﭘﯿﺶ از اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ‪40 .... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-2-9-2‬وب ‪ 1.0‬ﺗﺎ وب ‪40 ....... ................................................................................................ 3.0‬‬ ‫‪ (3-9-2‬ﺗﺄﺛﯿﺮ اﻗﺘﺼﺎدي و اﻧﺪازه ﺑﺎزار ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪41 ................ ................................................................‬‬ ‫‪ (10-2‬ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪41................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-10-2‬ﻣﺪل ﭘﺬﯾﺮش ﻓﻨﺎوري )‪41 . ................................................................................................ (TAM‬‬ ‫‪ (1-1-10-2‬ﻣﺪل اﺻﻠﯽ ‪41 ...... ................................................................................................ TAM‬‬ ‫‪ TAM (2-1-10-2‬ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺮاي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪42 ......... ................................................................‬‬ ‫‪ (2-10-2‬ﻧﻈﺮﯾﻪ اﻧﺘﺸﺎر ﻧﻮآوري در زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪42 ........... ................................................................‬‬ ‫‪ (3-10-2‬ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎي اﻋﺘﻤﺎد و اﻣﻨﯿﺖ‪42 ..... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-3-10-2‬ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي اﻋﺘﻤﺎد اوﻟﯿﻪ ‪42 ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-3-10-2‬ﺣﻔﻆ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺪاوم ‪43 ..... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (4-10-2‬ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎي رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﻣﺤﯿﻂﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ ‪43 ........ ................................................................‬‬ ‫‪ (1-4-10-2‬ﻧﻈﺮﯾﻪ رﻓﺘﺎر ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي ﺷﺪه ‪43 ..........................................................................................‬‬ ‫‪ (2-4-10-2‬ﻧﻈﺮﯾﻪ اﻧﺘﻈﺎر‪-‬ﺗﺄﯾﯿﺪ‪43 ...... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (11-2‬اﻧﻮاع و ﻣﺪلﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪44 ..........................................................................................‬‬ ‫‪ (1-11-2‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر ﺑﻪ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه )‪44 ... ................................................................ (B2C‬‬ ‫‪ (1-1-11-2‬ﺧﺮدهﻓﺮوﺷﺎن آﻧﻼﯾﻦ ﺻﺮف‪44 .............................................................................................‬‬ ‫‪ (2-1-11-2‬ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎي ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ )‪44 ..... ................................................................ (Click and Mortar‬‬ ‫ج‬ ‫‪ (2-11-2‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر ﺑﻪ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر )‪45 ..... ................................................................ (B2B‬‬ ‫‪ (1-2-11-2‬ﺗﺒﺎدل دادهﻫﺎي اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ )‪45 ................... ................................................................ (EDI‬‬ ‫‪ (2-2-11-2‬ﺑﺎزارﻫﺎي ‪45 .......... ................................................................................................ B2B‬‬ ‫‪ (3-11-2‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﺑﻪ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه )‪45 .. ................................................................ (C2C‬‬ ‫‪ (1-3-11-2‬ﺣﺮاجﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ ‪45 ........ ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-3-11-2‬ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎد اﺷﺘﺮاﮐﯽ‪45 ............................................................................................‬‬ ‫‪ (4-11-2‬ﺗﺠﺎرت ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﯽ )‪46 ............................................................................................ (M-Commerce‬‬ ‫‪ (1-4-11-2‬اﭘﻠﯿﮑﯿﺸﻦﻫﺎي ﻣﻮﺑﺎﯾﻞ در ﻣﻘﺎﺑﻞ وبﺳﺎﯾﺖﻫﺎي ﺑﻬﯿﻨﻪﺳﺎزيﺷﺪه ﺑﺮاي ﻣﻮﺑﺎﯾﻞ ‪46 ..... ................................‬‬ ‫‪ (2-4-11-2‬ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﮑﺎن در ﺗﺠﺎرت ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﯽ ‪46 .......... ................................................................‬‬ ‫‪ (5-11-2‬ﺗﺠﺎرت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ‪46 ................ ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-5-11-2‬ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪﺳﺎزي رﺳﺎﻧﻪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪46 ..........................................................‬‬ ‫‪ (2-5-11-2‬ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﯾﻨﻔﻠﻮﺋﻨﺴﺮ و ﺗﺄﺛﯿﺮ آن ‪46 ........................................................................................‬‬ ‫‪ (12-2‬اﺟﺰاي ﮐﻠﯿﺪي و ﻓﻨﺎوريﻫﺎ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪47 ..........................................................................‬‬ ‫‪ (1-12-2‬ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪47 . ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-1-12-2‬راهﺣﻞﻫﺎي ﻣﯿﺰﺑﺎﻧﯽ ﺷﺨﺼﯽ ‪47 ...........................................................................................‬‬ ‫‪ (2-1-12-2‬ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﻧﺮماﻓﺰار ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺧﺪﻣﺖ )‪47 ....... ................................................................ (SaaS‬‬ ‫‪ (2-12-2‬ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﭘﺮداﺧﺖ و اﻣﻨﯿﺖ‪47 . ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-2-12-2‬روشﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽ ﭘﺮداﺧﺖ آﻧﻼﯾﻦ ‪48 ......................................................................................‬‬ ‫‪ (2-2-12-2‬راهﺣﻞﻫﺎي ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﭘﺮداﺧﺖ ‪48 .........................................................................................‬‬ ‫‪ (3-2-12-2‬اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و ﭘﺮوﺗﮑﻞﻫﺎي اﻣﻨﯿﺖ ﭘﺮداﺧﺖ ‪48 ........... ................................................................‬‬ ‫‪ (3-12-2‬زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ و ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ ‪48 ..... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-3-12-2‬ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ اﻧﺒﺎر‪48 ..............................................................................................‬‬ ‫‪ (2-3-12-2‬ﻧﻮآوريﻫﺎي ﺗﺤﻮﯾﻞ آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺎﯾﻞ ‪48 ......................................................................................‬‬ ‫‪ (3-3-12-2‬ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ ﻣﻌﮑﻮس و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺑﺎزﮔﺸﺖﻫﺎ ‪49 ............. ................................................................‬‬ ‫‪ (4-12-2‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﺸﺘﺮي )‪49 .......................................................................................... (CRM‬‬ ‫‪ (1-4-12-2‬ﺷﺨﺼﯽﺳﺎزي دادهﻣﺤﻮر‪49 ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-4-12-2‬ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺸﺘﺮي ﭼﻨﺪﮐﺎﻧﺎﻟﻪ‪49 .............................................................................................‬‬ ‫‪ (5-12-2‬ﺗﺤﻠﯿﻞ و ﻫﻮش ﺗﺠﺎري در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪49 ................ ................................................................‬‬ ‫‪ (1-5-12-2‬ﺗﺤﻠﯿﻞ وب‪49 ............... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-5-12-2‬ﺗﺤﻠﯿﻞ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺑﺮاي ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺗﻘﺎﺿﺎ ‪49 .............. ................................................................‬‬ ‫‪ (13-2‬رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪50 ..................................................................................‬‬ ‫‪ (1-13-2‬ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه آﻧﻼﯾﻦ ‪50 .................... ................................................................‬‬ ‫د‬ ‫‪ (1-1-13-2‬ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه آﻧﻼﯾﻦ ‪50 ............ ................................................................‬‬ ‫‪ (2-1-13-2‬ﺟﺴﺘﺠﻮ و ارزﯾﺎﺑﯽ اﻃﻼﻋﺎت در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪50 ... ................................................................‬‬ ‫‪ (2-13-2‬ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﺮ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ‪51 .................. ................................................................‬‬ ‫‪ (1-2-13-2‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﺳﺘﻔﺎده و ﻃﺮاﺣﯽ وبﺳﺎﯾﺖ‪51 ................... ................................................................‬‬ ‫‪ (2-2-13-2‬اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺤﺼﻮل و ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎ‪51 ..........................................................................................‬‬ ‫‪ (3-2-13-2‬ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري و ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ‪51 ................................................................................................‬‬ ‫‪ (3-13-2‬اﻋﺘﻤﺎد و وﻓﺎداري در ﻣﺤﯿﻂﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ ‪51 ......................................................................................‬‬ ‫‪ (1-3-13-2‬ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي اﻋﺘﻤﺎدﺳﺎزي ‪51 ..............................................................................................‬‬ ‫‪ (2-3-13-2‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي وﻓﺎداري ﻣﺸﺘﺮي در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪52 ... ................................................................‬‬ ‫‪ (4-13-2‬ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه آﻧﻼﯾﻦ ‪52 ............... ................................................................‬‬ ‫‪ (1-4-13-2‬اﺑﻌﺎد ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪52 .................... ................................................................‬‬ ‫‪ (2-4-13-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﻣﺤﻠﯽﺳﺎزي ‪52 .............................................................................................‬‬ ‫‪ (5-13-2‬روﻧﺪﻫﺎي ﻧﻮﻇﻬﻮر در رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪52 .............................................................‬‬ ‫‪ (1-5-13-2‬رﻓﺘﺎر ﺗﺠﺎرت ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﯽ ‪52 ... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-5-13-2‬ﺗﺠﺎرت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﯾﻨﻔﻠﻮﺋﻨﺴﺮ‪52 ............... ................................................................‬‬ ‫‪ (14-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋي و ﻣﺪلﻫﺎي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪53.................................................................‬‬ ‫‪ (1-14-2‬ﻣﺪلﻫﺎي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪53 ..................... ................................................................‬‬ ‫‪ (1-1-14-2‬ﻣﺪل دراپﺷﯿﭙﯿﻨﮓ‪53 ..... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-1-14-2‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ اﺷﺘﺮاك ‪53 ................. ................................................................‬‬ ‫‪ (3-1-14-2‬ﻣﺪلﻫﺎي ﺑﺎزارﮔﺎﻫﯽ ‪53 ..... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-14-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﭼﻨﺪﮐﺎﻧﺎﻟﻪ و ﻫﻤﻪﮐﺎﻧﺎﻟﻪ‪53 .........................................................................................‬‬ ‫‪ (1-2-14-2‬ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪﺳﺎزي ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ و آﻓﻼﯾﻦ ‪54 ............ ................................................................‬‬ ‫‪ (2-2-14-2‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﻌﺎرﺿﺎت ﮐﺎﻧﺎﻟﯽ‪54 ...............................................................................................‬‬ ‫‪ (3-14-2‬ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽﺳﺎزي و ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻓﺮاﻣﺮزي ‪54 .............. ................................................................‬‬ ‫‪ (1-3-14-2‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺟﻬﺎﻧﯽ ‪54 ....... ................................................................‬‬ ‫‪ (2-3-14-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﻣﺤﻠﯽﺳﺎزي ‪54 .............................................................................................‬‬ ‫‪ (4-14-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي رﻗﺎﺑﺘﯽ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪54 .................. ................................................................‬‬ ‫‪ (1-4-14-2‬ﺗﻤﺎﯾﺰ در ﺑﺎزارﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ ‪54 ...............................................................................................‬‬ ‫‪ (2-4-14-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري ‪55 ............................................................................................‬‬ ‫‪ (5-14-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋي و ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ داده ‪55 ..................... ................................................................‬‬ ‫‪ (1-5-14-2‬ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﻼنداده در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪55 ............... ................................................................‬‬ ‫‪ (2-5-14-2‬ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻫﻮش ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ و ﯾﺎدﮔﯿﺮي ﻣﺎﺷﯿﻦ‪55 ....... ................................................................‬‬ ‫ه‬ ‫‪ (15-2‬روﻧﺪﻫﺎ و ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﻧﻮﻇﻬﻮر در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪55......................................................................‬‬ ‫‪ (1-15-2‬ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪55 ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-1-15-2‬ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ ‪56 . ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-1-15-2‬ﭘﺮداﺧﺖ ﺑﺎ رﻣﺰ ارزﻫﺎ ‪56 .... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (16-2‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻣﺴﺎﺋﻞ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪56 ....................................................................................‬‬ ‫‪ (1-16-2‬ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﺣﻔﺎﻇﺖ از دادهﻫﺎ ‪56 ..........................................................................................‬‬ ‫‪ GDPR (1-1-16-2‬و دﯾﮕﺮ ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪56 ................. ................................................................‬‬ ‫‪ (2-1-16-2‬اﺳﺘﻔﺎده اﺧﻼﻗﯽ از دادهﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮي ‪57 .................. ................................................................‬‬ ‫‪ (2-16-2‬ﺗﻬﺪﯾﺪات اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي ‪57 ....... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-2-16-2‬ﺣﻤﻼت راﯾﺞ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪57 ................... ................................................................‬‬ ‫‪ (2-2-16-2‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺷﯿﻮهﻫﺎي اﻣﻨﯿﺘﯽ ‪57 ..............................................................................................‬‬ ‫‪ (3-16-2‬ﺷﮑﺎف دﯾﺠﯿﺘﺎل و دﺳﺘﺮﺳﯽﭘﺬﯾﺮي‪57 ............................................................................................‬‬ ‫‪ (1-3-16-2‬ﻋﻮاﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪-‬اﻗﺘﺼﺎدي‪57 ..............................................................................................‬‬ ‫‪ (2-3-16-2‬اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي دﺳﺘﺮﺳﯽﭘﺬﯾﺮي وب‪57 .................... ................................................................‬‬ ‫‪ (4-16-2‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ و ﻧﻈﺎرﺗﯽ ‪58 ...........................................................................................‬‬ ‫‪ (1-4-16-2‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ ﻓﺮاﻣﺮزي ‪58 ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-4-16-2‬ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪58 ..............................................................‬‬ ‫‪ (5-16-2‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ و زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ ‪58 ...........................................................................................‬‬ ‫‪ (1-5-16-2‬ﻣﺸﮑﻼت ﺗﺤﻮﯾﻞ آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺎﯾﻞ‪58 ..........................................................................................‬‬ ‫‪ (2-5-16-2‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﺮﺟﻮﻋﯽﻫﺎ‪58 ..... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (6-16-2‬اﺷﺒﺎع ﺑﺎزار و رﻗﺎﺑﺖ ‪58 ............. ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-6-16-2‬ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎي ﺟﺬب ﻣﺸﺘﺮي‪59 ...............................................................................................‬‬ ‫‪ (2-6-16-2‬ﺗﻤﺎﯾﺰ ﺑﺮﻧﺪ در ﺑﺎزارﻫﺎي اﺷﺒﺎعﺷﺪه ‪59 ..................... ................................................................‬‬ ‫‪ (17-2‬ﺟﻤﻊﺑﻨﺪي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪59 .................................................................................................‬‬ ‫‪ (18-2‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان ‪61.....................................................................................‬‬ ‫‪ (1-18-2‬ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در اﯾﺮان ‪61 .............. ................................................................‬‬ ‫‪ (2-18-2‬ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان ‪61 ........................................................................................‬‬ ‫‪ (19-2‬ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان ‪62 .........................................................‬‬ ‫‪ (1-19-2‬اﻋﺘﻤﺎد و ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ‪62 ............. ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-19-2‬ﺷﻤﻮل ﻣﺎﻟﯽ و ﮔﺴﺘﺮش ﺑﺎزار ‪63 ... ................................................................................................‬‬ ‫و‬ ‫‪ (20-2‬ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ اﻣﻨﯿﺖ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان ‪63 ....................................................................‬‬ ‫‪ (1-20-2‬اﻣﻨﯿﺖ ﺗﺮاﮐﻨﺶ‪63 .................. ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-20-2‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‪63 ............... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (21-2‬ﻣﻮﺿﻊ دوﻟﺖ در اﯾﺮان و ﺗﺄﺛﯿﺮات آن ‪64 ..........................................................................................‬‬ ‫‪ (1-21-2‬ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي ﻣﺘﻐﯿﺮ‪64 .............. ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-21-2‬ﺗﻼشﻫﺎي ﻣﻠﯽ ﺑﺮاي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل‪64 .............................................................................................‬‬ ‫‪ (22-2‬دﯾﺪﮔﺎهﻫﺎي ﻣﻘﺎﯾﺴﻪاي و ﺟﻤﻊﺑﻨﺪي ‪64 ..........................................................................................‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‪66 .................... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-3‬ﻣﻘﺪﻣﻪ ‪67...............................................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-3‬روش ﺗﺤﻘﯿﻖ ‪67.......................................................................................................................‬‬ ‫‪ (3-3‬ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪ و روش ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮي ‪67..............................................................................................‬‬ ‫‪ (1-3-3‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ‪67 ............... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-3-3‬ﻧﻤﻮﻧﻪ‪ ،‬روش ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮي و ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ ‪68 .........................................................................................‬‬ ‫‪ (4-3‬اﺑﺰار اﻧﺪازهﮔﯿﺮي در ﺗﺤﻘﯿﻖ ‪68 .....................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-4-3‬ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ‪68 .........................................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-4-3‬ﻣﻘﯿﺎس اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ﻧﮕﺮشﻫﺎ ‪68 .... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (5-3‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ‪69 ........................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-5-3‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻋﺘﻤﺎد )ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ( ‪69 ........... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-1-5-3‬ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﻌﺮﻓﻬﺎ‪69 .............. ................................................................................................‬‬ ‫‪ 𝜌𝜌 (2-1-5-3‬دﯾﻠﻮن‪-‬ﮔﻠﺪﺷﺘﺎﯾﻦ )ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ(‪70 .................... ................................................................‬‬ ‫‪ (2-5-3‬رواﯾﯽ )اﻋﺘﺒﺎر(‪71 ..................... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-2-5-3‬رواﯾﯽ ﻫﻤﮕﺮا‪72 ............... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-2-5-3‬رواﯾﯽ اﻓﺘﺮاﻗﯽ ‪73 ............. ................................................................................................‬‬ ‫‪ (6-3‬روشﻫﺎي آﻣﺎري ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎ ‪74......................................................................................‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‪76 ................. ................................................................................................‬‬ ‫ز‬ ‫‪ (1-4‬ﻣﻘﺪﻣﻪ ‪77...............................................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-4‬ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ ﺗﺤﻠﯿﻞ اﻃﻼﻋﺎت ‪77...............................................................................................‬‬ ‫‪ (1-2-4‬آﻣﺎدهﺳﺎزي دادهﻫﺎ‪ :‬ﺷﺮح و دﺳﺘﻪﺑﻨﺪي ‪77 .........................................................................................‬‬ ‫‪ (2-2-4‬ﺗﺤﻠﯿﻞ رواﺑﻂ ﻣﯿﺎن ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ‪77 ...... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (3-2-4‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه ﺑﺎ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﻮرد اﻧﺘﻈﺎر و ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻧﺤﺮافﻫﺎ‪77 .........................................................‬‬ ‫‪ (3-4‬آﻣﺎر ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ دادهﻫﺎ ‪77.............................................................................................................‬‬ ‫‪ (4-4‬ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎ ‪83 ....................................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-4-4‬ﺿﺮﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ اﺑﻌﺎد و آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﺎت‪85 ............................................................................................‬‬ ‫‪ (2-4-4‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪل ﺳﺎﺧﺘﺎري ‪90 ........... ................................................................................................‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‪92 ................... ................................................................................................‬‬ ‫‪ (1-5‬ﻣﻘﺪﻣﻪ ‪93...............................................................................................................................‬‬ ‫‪ (2-5‬ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﻪﻫﺎ ‪93 ...........................................................................................................‬‬ ‫‪ (3-5‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدات ﭘﮋوﻫﺶ در آﯾﻨﺪه ‪94 ..................................................................................................‬‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‪98 ..........................................................................................................................‬‬ ‫ح‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﮑﻞﻫﺎ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 1-3‬ﻧﻤﻮدار ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ ‪71 ..............................................................................................................................................‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 2-3‬ﻧﻤﻮدار رواﯾﯽ ﻫﻤﮕﺮا‪72 ...............................................................................................................................................‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 1-4‬ﻧﻤﻮدار ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺟﻨﺴﯿﺖ ‪79 .................................................................................................‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 2-4‬ﻧﻤﻮدار ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺳﻦ ‪80 .........................................................................................................‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 3-4‬ﻧﻤﻮدار ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﯿﺰان ﺗﺤﺼﯿﻼت ‪81 ..................................................................................‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 4-4‬ﻧﻤﻮدار ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺷﻐﻞ ‪83 .......................................................................................................‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 5-4‬ﻣﺪل ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اول ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﺮﺿﯿﻪﻫﺎي اول و دوم ‪84 ...............................................................................‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 6-4‬ﻣﺪل ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ دوم ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﺮﺿﯿﻪ ﺳﻮم ‪85 .................................................................................................‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 7-4‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﺪل اول ‪86 ......................................................................................................................‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 8-4‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﺪل دوم ‪87 ......................................................................................................................‬‬ ‫ط‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺟﺪاول‬ ‫ﺟﺪول ‪ 1-3‬ﻟﯿﺴﺖ ﺳﻮاﻻت ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪ ‪68 .................................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 2-3‬ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﻌﺮفﻫﺎ ‪70 .....................................................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 3-3‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ‪71 ............................................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 4-3‬رواﯾﯽ ﻫﻤﮕﺮا‪72 ..........................................................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 5-3‬رواﯾﯽ اﻓﺘﺮاﻗﯽ ‪ -‬ﻣﺪل ﻓﻮرﻧﻞ ﻻرﮐﺮ ‪73 ...................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 6-3‬رواﯾﯽ اﻓﺘﺮاﻗﯽ ‪ -‬آزﻣﻮن ﺑﺎر ﻋﺮﺿﯽ ‪74 ....................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 1-4‬ﺗﻮزﯾﻊ ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺟﻨﺴﯿﺖ ‪78 ................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 2-4‬ﺗﻮزﯾﻊ ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺳﻦ ‪80 ........................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 3-4‬ﺗﻮزﯾﻊ ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﯿﺰان ﺗﺤﺼﯿﻼت ‪81 .................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 4-4‬ﺗﻮزﯾﻊ ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺷﻐﻞ ‪82 ......................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 5-4‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﺪل اول ‪86 ....................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 6-4‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﺪل دوم ‪87 ....................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 7-4‬ﻣﻌﻨﺎداري ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﻣﺪل اول ‪88 .....................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 8-4‬ﻣﻌﻨﺎداري ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﻣﺪل دوم ‪88 ....................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 9-4‬ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﻪ اول ‪89 .....................................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 10-4‬ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﻪ دوم ‪89 ..................................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 11-4‬ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﻪ ﺳﻮم ‪90 .................................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 12-4‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺪل اول ‪91 ................................................................................................................‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 13-4‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﺪل دوم ‪91 .......................................................................................................................‬‬ ‫ي‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‬ ‫ﮐﻠﯿﺎت ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫‪1‬‬ ‫‪ (1-1‬ﻣﻘﺪﻣﻪ‬ ‫دﻧﯿﺎي ﺗﺠﺎرت ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ و ﻇﻬﻮر ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﻧﻘﻼﺑﯽ ﺟﺪﯾﺪ را ﻧﻈﺎرهﮔﺮ ﺷﺪ‪ .‬ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ در زﻣﯿﻨﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺧﺮﯾﺪ‪ ،‬ﻓﺮوش‪ ،‬ﻋﺮﺿﻪ و ﺗﻘﺎﺿﺎ ﻣﻮرد اﻗﺒﺎل واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬آﻣﺎزون‪،‬‬ ‫ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﺎ‪ ،‬ﻣﺘﺎ و ﻣﺎﯾﮑﺮوﺳﺎﻓﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ و دﯾﺠﯽ ﮐﺎﻻ‪ ،‬دﯾﻮار و اﺳﻨﭗ ﻓﻮد در اﯾﺮان از ﭘﺮﭼﻤﺪاران اﺻﻠﯽ اﯾﻦ‬ ‫ﻋﺮﺻﻪ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪(Chakraborty et al., 2021) .‬‬ ‫از ﻃﺮﻓﯽ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل )رﻣﺰارزﻫﺎ( ﻧﯿﺰ از ﺳﺎل ‪ 2008‬ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ارزﻫﺎي ﻣﺠﺎزي ﮐﻪ در ﻣﺒﺎدﻻت‬ ‫و ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ از آنﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﯾﮏ ﺷﺒﮑﻪ اﻣﻦ‪ ،‬اﻣﻀﺎﻫﺎي اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ و‬ ‫رﻣﺰﮔﺬاري ﺑﺪون ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﯾﮏ واﺳﻄﻪ ﯾﺎ ﺷﺨﺺ ﺛﺎﻟﺚ ﻗﺎﺑﻞ اﻃﻤﯿﻨﺎن )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎﻧﮏﻫﺎ( ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ارزﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬ ‫ﺑﺎ ارزﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽ و راﯾﺞ ﻣﺎﻧﻨﺪ رﯾﺎل و دﻻر ﻧﯿﺰ ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎ ﺑﺎ ﻧﯿﺎزﻫﺎي ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ و ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در‬ ‫راﺳﺘﺎي ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺨﺸﯿﺪن ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت از ﻃﺮﯾﻖ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻨﻄﺒﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺗﻌﺪاد زﯾﺎدي رﻣﺰارز‬ ‫وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﯾﮑﯽ از آنﻫﺎ و راﯾﺞﺗﺮﯾﻦ رﻣﺰارز ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪Acet & Diken, 2019; ) .‬‬ ‫‪ (Nakamoto, 2008‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ از ﻃﺮﯾﻖ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ و ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺮماﻓﺰارﻫﺎي راﯾﮕﺎن ﮐﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت رﯾﺎﺿﯽ ﭘﯿﭽﯿﺪه‬ ‫را اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآﯾﺪ )اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﯽﺷﻮد(‪(Kharb et al., 2017) .‬‬ ‫اﺧﯿﺮا ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ رﺷﺪ ﻓﺰاﯾﻨﺪهاي را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎﻧﺪﻣﯽ ﮐﻮوﯾﺪ‪19-‬‬ ‫اﺣﺘﻤﺎﻻ ﯾﮑﯽ از ﻓﺎﮐﺘﻮرﻫﺎي اﺳﺎﺳﯽ اﯾﻦ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪(Maksudunov & Dyikanov, 2021) .‬‬ ‫ﺗﺠﺎرت ﺳﻨﺘﯽ ﻫﺮ روزه ﺑﯿﺸﺘﺮ در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﮐﺎرﺑﺮان اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ )ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ‪ 49‬درﺻﺪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺟﻬﺎن( ﺷﺎﻫﺪ و ﻣﺒﯿﻦ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ روﯾﮑﺮد ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي‬ ‫آﻧﻼﯾﻦ و ﮔﺴﺘﺮش ﮐﺎﻻﻫﺎ و ﺧﺪﻣﺎت اراﺋﻪ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت آﻧﻼﯾﻦ ﺑﻪ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن از دﻻﯾﻞ دﯾﮕﺮ ﻣﺒﯿﻦ‬ ‫اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﺮان ﻧﯿﺰ ﻣﺎ ﺗﺎ ﺣﺪ زﯾﺎدي ﺷﺎﻫﺪ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻫﺴﺘﯿﻢ و اﻓﺰاﯾﺶ ﮐﺎرﺑﺮان ﻫﺮ روزه ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و‬ ‫ﺧﺪﻣﺎت اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ از ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎي اﺻﻠﯽ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮﻫﺎ و اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎري ﺑﯿﻦ‬ ‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ و اﺷﺨﺎص ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ و ﺳﺮﯾﻊ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ ﺑﻪ ﻧﯿﺎزﻫﺎي آنﻫﺎ ﭘﺎﺳﺦ داده ﺷﻮد‪ .‬ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ و ﮔﺴﺘﺮش‬ ‫ﻫﺮ روزه ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژي ﻣﺰﯾﺖﻫﺎي زﯾﺎدي را ﺑﺮاي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارد ﮐﻪ ﻧﺘﯿﺠﻪ آن را ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ در ﮔﺴﺘﺮش‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﺗﻤﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺎ را ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺣﻀﻮر ﺑﻬﺘﺮ در ﻋﺮﺻﻪ ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺎ دﻗﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﺻﻮل ﻫﺮ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻓﮑﺮ ﮐﻨﯿﻢ و ﺑﺮاي آن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ اﻫﺪاف ﺳﯿﺴﺘﻢ داﺷﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ .‬اﯾﻦ اﺻﻮل ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺳﯿﺴﺘﻢ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ‪ ،‬ﺧﺪﻣﺎت‪ ،‬ﺟﺬاﺑﯿﺖ و ﺳﺮﮔﺮﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪Sepasi et al., ) .‬‬ ‫‪ (2014‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ دﯾﺪﮔﺎه ﺟﺪﯾﺪي را ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ اﺟﺎزه رﻗﺎﺑﺖ در زﻣﯿﻨﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ را‬ ‫‪2‬‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ از ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﺮز ﻗﺎﺑﻞ‬ ‫ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر ﺧﻮد را ﺑﻬﺒﻮد ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ‪ ،‬ﻧﺮخ رﺷﺪﻫﺎي ﺑﺎﻻﺗﺮي دارﻧﺪ و ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎ و رﯾﺴﮏﻫﺎي ﺧﻮد را‬ ‫ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ ﺑﺮاي رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﺰاﯾﺎي ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه‪ ،‬ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽﻫﺎي رﻫﺒﺮي ﻋﻤﻠﮕﺮاﯾﺎﻧﻪ‬ ‫ﺗﮑﯿﻪ ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻮﺳﻌﻪ و اﺳﺘﻔﺎده از روشﻫﺎي ﻫﻮش اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ از ﺗﺠﺎرب ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن ﺧﻮد ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﻨﺪ‪ (Andonov et al, 2021) .‬اﮔﺮﭼﻪ ﭘﺎﻧﺪﻣﯽ ﮐﻮوﯾﺪ‪ 19-‬ﺳﺨﺘﯽﻫﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺧﻮد داﺷﺖ اﻣﺎ ﯾﮑﯽ‬ ‫از ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﻣﺤﺮك اﺻﻠﯽ ﮔﺴﺘﺮش و ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﺳﺎلﻫﺎي اﺧﯿﺮ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ‬ ‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻬﺒﻮد ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﻮد‪ ،‬ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ ﺗﺎ ﺗﺮﻧﺪﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ارزﯾﺎﺑﯽ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﭘﺎﺳﺦﻫﺎي ﻧﻮآوراﻧﻪ و ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژي ﺑﻪ آنﻫﺎ ﺑﺪﻫﻨﺪ‪Maksudunov & ) .‬‬ ‫‪(Dyikanov, 2021‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ 2008‬اوﻟﯿﻦ رﻣﺰارز ﺑﻪ ﻧﺎم ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻓﺮد ﻧﺎﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﻪ ﺳﺎﺗﻮﺷﯽ ﻧﺎﮐﺎﻣﻮرا ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﯾﮏ ﭘﻠﺘﻔﺮم ﻧﺮماﻓﺰاري ﺑﻼكﭼﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﻨﺎوري ﭘﯿﺸﺮو در ﺟﻬﺎن ﺑﺮاي داراﯾﯽﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﺤﺴﻮب‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺗﻤﺎم ﻋﻤﻠﯿﺎت و ﺳﻮاﺑﻖ رﻣﺰارزﻫﺎ را در زﻧﺠﯿﺮهاي از ﺑﻠﻮكﻫﺎ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﺗﺮاﮐﻨﺶ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ زﻣﺎﻧﯿﮑﻪ‬ ‫ﺳﻔﺎرش داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﮕﻪ ﻣﯽدارد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرود ﮐﻪ ﺣﻮزهﻫﺎي ﺳﻼﻣﺖ‪ ،‬اﻣﻮر ﻣﺎﻟﯽ و ﺑﺴﯿﺎري از زﻣﯿﻨﻪﻫﺎي‬ ‫دﯾﮕﺮ از ﻓﻨﺎوري ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﺑﻼكﭼﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﻨﺪ‪ (Durmus & Polat, 2018) .‬ﺟﺎﯾﮕﺎه رﻣﺰارزﻫﺎ در اﻗﺘﺼﺎد‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺑﺰار ﭘﺮداﺧﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ در ﺣﺎل اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫ﻓﺮﺻﺘﯽ ﺑﺮاي ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري ﻧﯿﺰ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل رﯾﺴﮏﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ ﺑﺴﺘﺮ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ‬ ‫دﻟﯿﻞ آن ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﻗﺎﻧﻮنﮔﺬاري ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ‪(Arora, 2018) .‬‬ ‫‪ (2-1‬ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫ﻇﻬﻮر رﻣﺰارزﻫﺎ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻋﻤﯿﻘﯽ ﺑﺮ ﻫﻤﻪ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻪ ﺟﺎي داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ اﻗﺘﺼﺎد‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﻣﺴﺘﺜﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ اﻣﺎ ﻧﺤﻮه اﯾﻦ ﺗﺎﺛﯿﺮ و ﺷﺪت آن در ﮔﺴﺘﺮه ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ ﮐﺸﻮر ﻣﺎ‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬از اﯾﻦ رو ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ رﻣﺰارزﻫﺎ‪ ،‬ﮐﻪ در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه آنﻫﺎ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رﻣﺰارز اﺻﻠﯽ‬ ‫و ﻏﺎﻟﺐ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ از ﺟﻤﻠﻪ ﺳﻬﻮﻟﺖ‪ ،‬اﻋﺘﻤﺎد و اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي‬ ‫آن در اﯾﺮان ﻣﻮﺿﻮع اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺮ روي ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان‬ ‫ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ در ﭼﺸﻢاﻧﺪاز دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺣﺎل ﺗﺤﻮل ﮐﻨﻮﻧﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﭘﯿﭽﯿﺪه و ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ‪ ،‬در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﯽ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در اﯾﺮان ﮐﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ‬ ‫در ﺣﺎل رﺷﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺬﯾﺮش ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬درك ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻣﻨﯿﺖ‬ ‫‪3‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان از اﻫﻤﯿﺖ ﺑﺎﻻﯾﯽ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي‬ ‫ﮔﺴﺘﺮدهاي ﺑﺮاي اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه‪ ،‬اﻣﻨﯿﺖ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ و ﻋﻤﻠﯿﺎت ﮐﻠﯽ ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاي ﺑﺮرﺳﯽ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﭼﻨﺪﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ و ﻣﺘﻐﯿﺮ ﮐﻠﯿﺪي ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﯿﺮﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ (1‬ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺑﺮ اﻋﺘﺒﺎر‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻋﺘﻤﺎد‪ :‬اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ارﮐﺎن اﺳﺎﺳﯽ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﯽ در ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ و ﭘﺬﯾﺮش‬ ‫ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در اﯾﻦ ﺣﻮزه دارد‪ .‬در اﯾﺮان‪ ،‬ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﺤﺮﯾﻢﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي و ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ‪ ،‬اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي‬ ‫ﻣﺎﻟﯽ ﺳﻨﺘﯽ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺎ ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮدن ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ از ﻃﺮﯾﻖ ﻓﻨﺎوري ﺑﻼكﭼﯿﻦ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ اﻋﺘﻤﺎد ﮐﻤﮏ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻼكﭼﯿﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ دﻓﺘﺮ ﮐﻞ ﻋﻤﻮﻣﯽ و ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ‪ ،‬اﻣﮑﺎن ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ‬ ‫را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﮐﺎﻫﺶ ﺗﻘﻠﺐ و اﻓﺰاﯾﺶ ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﻮد ‪ (Holub & Johnson, 2018).‬ﺑﺎ‬ ‫اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ در ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي ﻏﯿﺮﻗﺎﻧﻮﻧﯽ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﺼﻮﯾﺮ‬ ‫ﻋﻤﻮﻣﯽ آن آﺳﯿﺐ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺬﯾﺮش ﺑﺎزار‪ :‬ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﯾﺮاﻧﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﯽ ﺑﺮ اﻋﺘﺒﺎر‬ ‫اﯾﻦ ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻫﺮﭼﻪ ﺗﻌﺪاد ﺑﯿﺸﺘﺮي از ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎ و ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ روي‬ ‫آورﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺬﯾﺮش آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ روش ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﯽﺷﻮد )‪ (Aysan et al. 2019‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫در ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺎﻟﯽ ﻣﺤﺪود‪ ،‬ﭘﺬﯾﺮش ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﺑﺮرﺳﯽ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﯿﺪاﻧﯽ‬ ‫و ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽ از ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎ و ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ اﺳﺖ ﺗﺎ ﻣﯿﺰان ﭘﺬﯾﺮش و دﻻﯾﻞ اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﻋﺪم ﭘﺬﯾﺮش ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ‬ ‫ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ (2‬ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻣﻨﯿﺘﯽ‬ ‫رﯾﺴﮏﻫﺎي اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي‪ :‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ از ﻧﻈﺮ ﭘﺮوﺗﮑﻞﻫﺎي رﻣﺰﻧﮕﺎري ﺑﺴﯿﺎر اﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﺎن در‬ ‫ﻣﻌﺮض رﯾﺴﮏﻫﺎي اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي ﻗﺮار دارد‪ .‬ﺣﻤﻼت ﻓﯿﺸﯿﻨﮓ‪ ،‬ﺑﺪاﻓﺰارﻫﺎ و ﻫﮏﻫﺎي ﺻﺮاﻓﯽﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل از‬ ‫ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻬﺪﯾﺪات اﺻﻠﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ‪ (Conti et al., 2018).‬در اﯾﺮان‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ زﯾﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎي‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي‪ ،‬اﯾﻦ رﯾﺴﮏﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻧﻤﺎﯾﺎن ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ و ﺗﻮﺳﻌﻪ راﻫﺒﺮدﻫﺎي‬ ‫ﮐﺎﻫﺶ اﯾﻦ رﯾﺴﮏﻫﺎ ﺑﭙﺮدازد‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﺿﺮوري اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺤﯿﻂ ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪ :‬ﻣﺤﯿﻂ ﻧﻈﺎرﺗﯽ در اﯾﺮان در ﻣﻮرد ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﺳﺎﯾﺮ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻫﻤﭽﻨﺎن در ﺣﺎل ﺗﺤﻮل‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﺒﻬﻢ و ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﺪاوم در ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي دوﻟﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖ و اﻓﺰاﯾﺶ رﯾﺴﮏﻫﺎي‬ ‫‪4‬‬ ‫اﻣﻨﯿﺘﯽ ﺷﻮد ‪ (Kshetri, 2020).‬ﺑﺮاي ﮐﺎﻫﺶ اﯾﻦ ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖﻫﺎ‪ ،‬ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺟﺎﻣﻊ از وﺿﻌﯿﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻓﻌﻠﯽ و‬ ‫ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮات آﺗﯽ وﺟﻮد دارد‪.‬‬ ‫‪ (3‬ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي‬ ‫ﺛﺒﺎت ﻣﺎﻟﯽ‪ :‬ﯾﮑﯽ از ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي اﺻﻠﯽ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﺷﺪﯾﺪ ﻗﯿﻤﺖ آن اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺄﺛﯿﺮات‬ ‫ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ﺛﺒﺎت ﻣﺎﻟﯽ ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎي اﯾﺮاﻧﯽ‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻋﺪم ﺛﺒﺎت در ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري و ﮐﺎﻫﺶ ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺳﻮد ﺷﻮد ‪ (Bouri et al., 2017).‬راهﺣﻞﻫﺎي‬ ‫اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎده از اﺳﺘﯿﺒﻞﮐﻮﯾﻦﻫﺎ ﯾﺎ ﺗﮑﻨﯿﮏﻫﺎي ﻫﺠﯿﻨﮓ ﺑﺮاي ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ‪ :‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ راه ﺣﻠﯽ ﺑﺮاي ﺗﺴﻬﯿﻞ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ در ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﺑﺎ‬ ‫ﺗﺤﺮﯾﻢﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻣﮑﺎن اﻧﺠﺎم ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﺪون ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﺑﺎﻧﮑﯽ ﺳﻨﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎي اﯾﺮاﻧﯽ ﮐﻤﮏ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺑﺎزارﻫﺎي ﺟﻬﺎﻧﯽ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﻨﺪ ‪ (Narayanan et al., 2016).‬ﺑﺎ اﯾﻦ‬ ‫ﺣﺎل‪ ،‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ارز و رﻋﺎﯾﺖ ﻣﻘﺮرات ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﺑﺰرﮔﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (4‬ادﻏﺎم ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ‬ ‫ﻣﻮاﻧﻊ ﭘﺬﯾﺮش‪ :‬ادﻏﺎم ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮات اﺳﺎﺳﯽ در‬ ‫زﯾﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎي ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﺎﻣﻞ ﺳﺎزﮔﺎري ﺑﺎ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﭘﺮداﺧﺖ ﻓﻌﻠﯽ‪ ،‬ﺑﻬﺒﻮد ﺗﺠﺮﺑﻪ ﮐﺎرﺑﺮي و ﺗﻀﻤﯿﻦ‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ ﻣﯽﺷﻮد )‪ Nofer et al. (2017‬ﺑﺮ ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽﻫﺎي ادﻏﺎم ﻓﻨﺎوري ﺑﻼكﭼﯿﻦ در ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي‬ ‫ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺗﺎﮐﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در اﯾﺮان‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ زﯾﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎي ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﮐﻤﺘﺮ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺰرگﺗﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻮآوري و ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ :‬ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﻧﻮآوراﻧﻪاي را در ﺑﺨﺶ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ارﻣﻐﺎن‬ ‫ﺑﯿﺎورد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﺪلﻫﺎي ﺗﺠﺎري ﺟﺪﯾﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎزارﻫﺎي ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ و ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺮاﮐﻨﺶ ﻫﻤﺘﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﻫﻤﺘﺎ ﺑﺎﺷﺪ ‪ (Swan, 2015).‬ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ و راهﻫﺎي ﺑﻬﺒﻮد‬ ‫رﻗﺎﺑﺖﭘﺬﯾﺮي ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎي اﯾﺮاﻧﯽ ﮐﻤﮏ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (5‬ﻋﻮاﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‬ ‫رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه‪ :‬رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در اﯾﺮان ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻋﻮاﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻗﺮار‬ ‫دارد‪ .‬ﻧﺴﻞﻫﺎي ﺟﻮانﺗﺮ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻓﻨﺎوري آﺷﻨﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﺣﺘﻤﺎﻻً ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ دارﻧﺪ‪Moqri ).‬‬ ‫‪ (& Malekfar, 2020‬ﺑﺮاي درك ﺑﻬﺘﺮ اﯾﻦ رﻓﺘﺎرﻫﺎ‪ ،‬ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺧﺘﯽ و ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎي ﻣﯿﺪاﻧﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪5‬‬ ‫ﺗﻼشﻫﺎي آﻣﻮزﺷﯽ‪ :‬ﺗﺮوﯾﺞ درك و ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺗﻼشﻫﺎي آﻣﻮزﺷﯽ ﮔﺴﺘﺮدهاي اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻼشﻫﺎ‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ رﻓﻊ اﺑﻬﺎﻣﺎت‪ ،‬ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﺰاﯾﺎ و رﯾﺴﮏﻫﺎ و اراﺋﻪ راﻫﻨﻤﺎﯾﯽﻫﺎي ﻋﻤﻠﯽ ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده اﻣﻦ از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ ‪ (Tapscott & Tapscott, 2016).‬در اﯾﺮان‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻤﺒﻮد آﮔﺎﻫﯽ ﻋﻤﻮﻣﯽ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫اﯾﻦ ﺗﻼشﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻧﻘﺶ ﺣﯿﺎﺗﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (3-1‬اﻫﻤﯿﺖ و ﺿﺮورت ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫اﻫﻤﯿﺖ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در زﻧﺪﮔﯽ روزﻣﺮه ﻣﺎ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﻧﮑﺎر اﺳﺖ‪ .‬از اﯾﻦ رو ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻼش ﮐﺮد ﺗﺎ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ آن را ﺑﻬﺘﺮ و ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺗﺎ ﺑﺘﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﺎرآﻣﺪﺗﺮ از آن اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ در راﺳﺘﺎي ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ‬ ‫ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺘﺎﯾﺞ آن ﺑﻪ ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎ در‬ ‫راﺳﺘﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ راﻫﺒﺮدي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺳﺎزﻣﺎن ﺧﻮد راﻫﻨﻤﺎﯾﯽ و ﮐﻤﮏ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫از ﻃﺮﻓﯽ ﻇﻬﻮر ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬ﻓﺮﺻﺖﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي را ﺑﺮاي ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺟﺪﯾﺪ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺟﺎﻣﻊ ﺗﺄﺛﯿﺮات ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎ و روشﻫﺎي‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺤﻮل ﺑﺎﻟﻘﻮهاي ﮐﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﺳﺎﯾﺮ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﯾﺮان‬ ‫ﺑﻪ وﺟﻮد آورﻧﺪ‪ ،‬اﻫﻤﯿﺖ و ﺿﺮورت اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ را ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ و‬ ‫ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎي ﺗﺮاﮐﻨﺶ را ﺑﻪ ﺷﮑﻠﯽ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﺎ ﺗﺄﺛﯿﺮ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﺑﺮ ارﺗﺒﺎﻃﺎت‪ ،‬دﮔﺮﮔﻮن ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﻬﻤﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﺑﯿﻨﺶ ﺑﻪ ﻗﻮتﻫﺎ و ﺿﻌﻒﻫﺎي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ :‬ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﻣﺰاﯾﺎ و ﻣﻌﺎﯾﺐ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان‪.‬‬ ‫‪ .2‬راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻋﻤﻠﯽ ﺑﺮاي ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎ‪ :‬اراﺋﻪ ﺗﻮﺻﯿﻪﻫﺎي ﻋﻤﻠﯽ ﺑﺮاي ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﺨﺎﻃﺮات ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ‬ ‫ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و اﻓﺰاﯾﺶ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻨﯽ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدات ﺳﯿﺎﺳﺘﯽ‪ :‬ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدات ﺳﯿﺎﺳﺘﯽ آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﺑﺮاي ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﻣﻦ و‬ ‫ﻣﻌﺘﺒﺮ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ .4‬درك ﺑﻬﺘﺮ رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه‪ :‬ﺑﻬﺒﻮد درك از ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ اﻋﺘﻤﺎد و ادراك ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﺑﺮ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‬ ‫در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪.‬‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ اﻋﺘﺒﺎر و اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان ﯾﮏ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ و ﻣﻬﻢ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﮕﺎﻫﯽ ﺟﺎﻣﻊ ﺑﻪ ﭼﺸﻢاﻧﺪاز دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺣﺎل ﺗﺤﻮل در اﯾﻦ ﮐﺸﻮر اراﺋﻪ دﻫﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ‬ ‫‪6‬‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺘﻔﺎده از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﺮ اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﮐﺴﺐوﮐﺎر و ﺗﻌﯿﯿﻦﮐﻨﻨﺪهﻫﺎي اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﯿﻨﺶﻫﺎي ارزﺷﻤﻨﺪي را ﺑﺮاي داﻧﺸﮕﺎﻫﯿﺎن‪ ،‬ذﯾﻨﻔﻌﺎن ﺻﻨﻌﺖ و‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﺖﮔﺬاران در اﯾﺮان ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي روشﻫﺎي ﮐﺴﺐوﮐﺎر ﻣﺆﺛﺮ‪ ،‬ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎي‬ ‫ﺗﻨﻈﯿﻤﯽ ﺣﻤﺎﯾﺘﯽ و ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎي ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﮐﻤﮏ ﮐﻨﻨﺪ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ رﺷﺪ ﭘﺎﯾﺪار ﺑﺨﺶ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫در اﯾﺮان ﮐﻤﮏ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (4-1‬ﺟﻨﺒﻪ ﺟﺪﯾﺪ و ﻧﻮآوري ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫در ﭘﮋوﻫﺶ ﻓﻌﻠﯽ ﻗﻠﻤﺮو ﻣﮑﺎﻧﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ در ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎي اﯾﺮان ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ و در راﺳﺘﺎي اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎي‬ ‫ﻗﺒﻠﯽ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در ﻣﻨﺎﻃﻖ و ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻫﻤﺴﺎﯾﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن و ﮔﺴﺘﺮش آن ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده در ﻣﺨﺘﺼﺎت اﯾﺮان ﮔﺎم‬ ‫ﺑﺮ ﻣﯽدارد‪.‬‬ ‫‪ (5-1‬اﻫﺪاف ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫در ﭘﮋوﻫﺶ ﻓﻌﻠﯽ ﻫﺪف ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻧﻮع و ﺷﺪت ﺗﺎﺛﯿﺮ رﻣﺰارزﻫﺎ ﺑﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎي اﯾﺮان از‬ ‫ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﺟﻤﻠﻪ از ﻣﻨﻈﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻻﯾﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﻮ ﺑﻮدن ﻣﻮﺿﻮع ﺗﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﺣﺎل ﺑﻪ آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻫﺪف ﻣﺎ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ رﻣﺰارزﻫﺎ‪ ،‬ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬و ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان و ﺑﺮرﺳﯽ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ آﻧﻬﺎ‪ ،‬در ﺻﻮرت وﺟﻮد‪ ،‬ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اﻫﻤﯿﺖ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺗﺴﻬﯿﻞ ﺗﺮاﮐﻨﺶ‬ ‫ﻫﺎ از ﻃﺮﯾﻖ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (6-1‬ﭘﺮﺳﺶﻫﺎي ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫‪-1‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﻣﯿﺎن‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد؟‬ ‫‪-2‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺮ اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي درك ﺷﺪه ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان ﺗﺎﺛﯿﺮ‬ ‫ﻣﯽﮔﺬارد؟‬ ‫‪ (7-1‬ﻓﺮﺿﯿﻪﻫﺎي ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫‪ :H1‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر دركﺷﺪه ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در‬ ‫ﻣﯿﺎن ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪ :H2‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ و رﻣﺰﻧﮕﺎري ﺷﺪهاش‪ ،‬اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي درك ﺷﺪه‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪ :H3‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻌﻨﺎداري ﺑﺮ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﻣﯿﺎن‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫‪ (8-1‬روش ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫روش اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﮐﺎرﺑﺮدي آن ﺑﺮ اﺳﺎس ﺟﻤﻊآوري دادهﻫﺎ ﺗﻠﻔﯿﻘﯽ و از ﻃﺮﯾﻖ‬ ‫ﭘﯿﻤﺎﯾﺸﯽ اﺳﺖ‪ .‬در ﭘﮋوﻫﺶ ﻓﻌﻠﯽ ادﺑﯿﺎت ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي )ﭘﺎﯾﺎنﻧﺎﻣﻪﻫﺎ‪ ،‬ﮐﺘﺐ‪ ،‬ﻧﺸﺮﯾﺎت ﺗﺨﺼﺼﯽ‪،‬‬ ‫ژورﻧﺎلﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ و ﻣﻘﺎﻻت‪ ،‬ﻣﻨﺎﺑﻊ آﻧﻼﯾﻦ ﻣﺨﺘﻠﻒ( ﮔﺮدآوري ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (9-1‬ﻧﻤﻮﻧﻪ آﻣﺎري ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻣﺎري ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﺎ اﻓﺮاد ﻓﻌﺎل و ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺣﻮزهﻫﺎي رﻣﺰارز و ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫در ﭘﮋوﻫﺶ ﻓﻌﻠﯽ ﺑﺎ ﺑﯿﺶ از ‪ 100‬ﻧﻤﻮﻧﻪ آﻣﺎري ﺑﺎ روشﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ارﺗﺒﺎط ﺑﺮﻗﺮار ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ (10-1‬روش ﮔﺮدآوري دادهﻫﺎ و اﻃﻼﻋﺎت‬ ‫ادﺑﯿﺎت ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي و دادهﻫﺎ و اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز از ﻃﺮﯾﻖ روش ﻣﯿﺪاﻧﯽ و ﺑﺎ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪ ﺟﻤﻊآوري ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (11-1‬روش ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ اﻃﻼﻋﺎت‬ ‫روش ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺎ ‪Partial Least Squares-Structural Equation ) PLS_SEM‬‬ ‫‪ (Modeling‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺮم اﻓﺰار ‪ SmartPLS‬اﺳﺖ ﮐﻪ در دو ﺑﺨﺶ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻗﺪم اول ﺳﺎﺧﺘﻦ و ﺗﺴﺖ‬ ‫ﮐﺮدن ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺑﺮرﺳﯽ رواﺑﻂ ﺑﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ و اﻧﺪازه آنﻫﺎﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺪم دوم ﺳﺎﺧﺘﻦ و ﺗﺴﺖ ﮐﺮدن ﻣﺪل‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﺎري ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺪل ﮐﺮدن راﺑﻄﻪ واﺑﺴﺘﮕﯽ ﺑﯿﻦ ﯾﮏ ﻣﺘﻐﯿﺮ واﺑﺴﺘﻪ و ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﺴﺘﻘﻞ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (12-1‬واژﮔﺎن ﮐﻠﯿﺪي‬ ‫رﻣﺰارز‪ :‬ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﯾﺎ ﻣﺠﺎزي اﺳﺖ ﮐﻪ از رﻣﺰﻧﮕﺎري ﺑﺮاي اﻣﻨﯿﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف ارزﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ دوﻟﺖﻫﺎ ﺻﺎدر ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ )ﭘﻮل ﻓﯿﺎت(‪ ،‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮ روي ﺷﺒﮑﻪﻫﺎي ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻓﻨﺎوري‬ ‫ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ‪ -‬ﯾﮏ دﻓﺘﺮ ﮐﻞ ﺗﻮزﯾﻊﺷﺪه ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺒﮑﻪاي از راﯾﺎﻧﻪﻫﺎ )ﮔﺮهﻫﺎ( اﺟﺮا ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎر‬ ‫ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ اﻣﮑﺎن ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي اﻣﻦ‪ ،‬ﺷﻔﺎف و ﺿﺪدﺳﺘﮑﺎري را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪Nakamoto, 2008; Tapscott ) .‬‬ ‫‪ (& Tapscott, 2016‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬اوﻟﯿﻦ و ﻣﻌﺮوفﺗﺮﯾﻦ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬راه را ﺑﺮاي ﺑﺴﯿﺎري از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل دﯾﮕﺮ‬ ‫‪8‬‬ ‫ﻫﻤﻮار ﮐﺮده اﺳﺖ و ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ﺑﺨﺶﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ دارد‪(Narayanan .‬‬ ‫)‪et al., 2016; Catalini & Gans, 2016; Swan, 2015‬‬ ‫ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ :‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﯾﮏ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 2008‬ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮد ﯾﺎ ﮔﺮوﻫﯽ ﻧﺎﺷﻨﺎس‬ ‫ﺑﺎ ﻧﺎم ﻣﺴﺘﻌﺎر ﺳﺎﺗﻮﺷﯽ ﻧﺎﮐﺎﻣﻮﺗﻮ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺪ‪ (Nakamoto, 2008) .‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ از ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﯾﮏ دﻓﺘﺮ ﮐﻞ ﺗﻮزﯾﻊﺷﺪه و ﻋﻤﻮﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺷﻔﺎف و ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺛﺒﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺪون واﺳﻄﻪﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎﻧﮏﻫﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﮐﺎﻫﺶ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎي ﺗﺮاﮐﻨﺶ و‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ ﺳﺮﻋﺖ ﭘﺮدازش ﻣﯽﺷﻮد‪ (Narayanan et al., 2016) .‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﮐﺎرﺑﺮان اﻣﮑﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﻮﯾﺖ ﺧﻮد را ﻣﺨﻔﯽ ﻧﮕﻪ دارﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ را اﻓﺰاﯾﺶ دﻫﺪ اﻣﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺸﮑﻼﺗﯽ ﻧﯿﺰ در‬ ‫زﻣﯿﻨﻪﻫﺎي ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ اﯾﺠﺎد ﮐﻨﺪ‪(Catalini & Gans, 2016) .‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶ آﻧﻼﯾﻦ‪ :‬ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ ﺑﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﭘﻮل ﯾﺎ دادهﻫﺎي ارزﺷﻤﻨﺪ از ﻃﺮﯾﻖ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ اﺷﺎره دارد‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﻧﻮع ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺷﺎﻣﻞ ﺧﺮﯾﺪ ﮐﺎﻻ و ﺧﺪﻣﺎت از ﻓﺮوﺷﮕﺎهﻫﺎي اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺖ ﺻﻮرتﺣﺴﺎبﻫﺎ‪ ،‬اﻧﺘﻘﺎل وﺟﻪ‬ ‫ﺑﯿﻦ ﺣﺴﺎبﻫﺎي ﺑﺎﻧﮑﯽ‪ ،‬و اﻧﺠﺎم ﻣﺒﺎدﻻت ﻣﺎﻟﯽ دﯾﮕﺮ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ (Laudon & Traver, 2018) .‬ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ‬ ‫ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ و ﺳﻬﻮﻟﺖ اﻧﺠﺎم ﻣﻌﺎﻣﻼت ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ دﻻﯾﻞ اﻣﻨﯿﺘﯽ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺮوﺗﮑﻞﻫﺎي رﻣﺰﻧﮕﺎري و‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي اﺣﺮاز ﻫﻮﯾﺖ ﻗﻮي ﺿﺮوري اﺳﺖ‪ (Schneider, 2017) .‬اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ در‬ ‫دﻫﻪﻫﺎي اﺧﯿﺮ ﺑﻪ رﺷﺪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ و ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺎﻟﯽ دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Turban et al., 2018) .‬‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ آﻧﻼﯾﻦ‪ :‬اﻣﻨﯿﺖ آﻧﻼﯾﻦ ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از ﺗﺪاﺑﯿﺮ و ﻓﻨﺎوريﻫﺎ اﺷﺎره دارد ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺣﻔﺎﻇﺖ از اﻃﻼﻋﺎت و‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻬﺪﯾﺪات ﺳﺎﯾﺒﺮي و دﺳﺘﺮﺳﯽﻫﺎي ﻏﯿﺮﻣﺠﺎز اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﻣﻨﯿﺖ آﻧﻼﯾﻦ ﺷﺎﻣﻞ‬ ‫ﻣﻮاردي ﻣﺎﻧﻨﺪ رﻣﺰﻧﮕﺎري دادهﻫﺎ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺮوﺗﮑﻞﻫﺎي اﻣﻨﯿﺘﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ ، HTTPS‬اﺣﺮاز ﻫﻮﯾﺖ ﭼﻨﺪ ﻋﺎﻣﻠﯽ‪ ،‬و ﺑﻪروز‬ ‫ﻧﮕﻪداﺷﺘﻦ ﻧﺮماﻓﺰارﻫﺎ و ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎ اﺳﺖ‪ (Stallings & Brown, 2018) .‬اﯾﻦ ﺗﺪاﺑﯿﺮ ﺑﺮاي ﺣﻔﺎﻇﺖ از اﻃﻼﻋﺎت‬ ‫ﺣﺴﺎس ﮐﺎرﺑﺮان و ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از ﺳﺮﻗﺖ ﻫﻮﯾﺖ‪ ،‬ﮐﻼﻫﺒﺮداريﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﺣﻤﻼت ﺳﺎﯾﺒﺮي ﺣﯿﺎﺗﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫)‪ (Andress, 2014‬ﺑﺎ رﺷﺪ روزاﻓﺰون ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ و ﺧﺪﻣﺎت آﻧﻼﯾﻦ‪ ،‬اﻫﻤﯿﺖ اﻣﻨﯿﺖ آﻧﻼﯾﻦ ﺑﯿﺶ از ﭘﯿﺶ‬ ‫ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Garcia, 2016) .‬‬ ‫اﻋﺘﺒﺎر آﻧﻼﯾﻦ‪ :‬اﻋﺘﺒﺎر آﻧﻼﯾﻦ ﺑﻪ ﻣﯿﺰان اﻋﺘﻤﺎد ﮐﺎرﺑﺮان ﺑﻪ ﯾﮏ وبﺳﺎﯾﺖ ﯾﺎ ﮐﺴﺐوﮐﺎر اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ اﺷﺎره دارد‪.‬‬ ‫اﻋﺘﺒﺎر آﻧﻼﯾﻦ از ﻃﺮﯾﻖ ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻃﺮاﺣﯽ ﺣﺮﻓﻪاي وبﺳﺎﯾﺖ‪ ،‬ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ اﻃﻼﻋﺎت‪ ،‬ﻧﻈﺮات و ﺑﺎزﺧﻮردﻫﺎي ﻣﺜﺒﺖ‬ ‫ﮐﺎرﺑﺮان‪ ،‬و ﺗﻀﻤﯿﻦﻫﺎي اﻣﻨﯿﺘﯽ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪ (Fogg, 2003) .‬اﯾﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﺑﻪ وﯾﮋه در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﺎرﺑﺮان ﺗﻤﺎﯾﻞ دارﻧﺪ ﻓﻘﻂ ﺑﺎ ﺳﺎﯾﺖﻫﺎﯾﯽ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ آنﻫﺎ ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪9‬‬ ‫)‪ (Kim & Peterson, 2017‬اﻋﺘﺒﺎر آﻧﻼﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﺮاﻓﯿﮏ ﺳﺎﯾﺖ‪ ،‬ﻧﺮخ ﺗﺒﺪﯾﻞ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻓﺮوش‬ ‫ﮐﻤﮏ ﮐﻨﺪ‪(Flanagin & Metzger, 2007) .‬‬ ‫‪ (13-1‬ﺟﻤﻊﺑﻨﺪي‬ ‫اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ در ﭘﻨﺞ ﻓﺼﻞ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﭘﺲ از ﺑﯿﺎن ﮐﻠﯿﺎت ﭘﮋوﻫﺶ در ﻓﺼﻞ اول‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺮور ادﺑﯿﺎت و ﭘﯿﺸﯿﻨﻪ‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ رﻣﺰارزﻫﺎ‪ ،‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ و زﻣﯿﻨﻪﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮك آنﻫﺎ در ﻓﺼﻞ دوم ﻣﯽﭘﺮدازﯾﻢ‪ .‬در ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫روش ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد و در ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎي ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه در ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫ﻣﯽﭘﺮدازﯾﻢ‪ .‬در آﺧﺮ در ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ ﺑﻪ ﺟﻤﻊﺑﻨﺪي ﮐﻠﯽ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﯽﭘﺮدازﯾﻢ و ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﯿﺮي و ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدات ﭘﮋوﻫﺶ اراﺋﻪ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪10‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ادﺑﯿﺎت ﭘﮋوﻫﺶ و ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮي‬ ‫‪11‬‬ ‫‪ (1-2‬ﻣﻘﺪﻣﻪاي ﺑﺮ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫‪ (1-1-2‬ﺗﻌﺮﯾﻒ و ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ اﺻﻠﯽ‬ ‫ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬ارزﻫﺎﯾﯽ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﯾﺎ ﻣﺠﺎزي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ از رﻣﺰﻧﮕﺎري ﺑﺮاي اﻣﻨﯿﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و اﯾﻦ اﻣﺮ آﻧﻬﺎ‬ ‫را در ﺑﺮاﺑﺮ ﺟﻌﻞ ﻣﻘﺎوم ﻣﯽﺳﺎزد‪ (Nakamoto, 2008) .‬ﺑﺮﺧﻼف ارزﻫﺎي ﻓﯿﺎت ﺳﻨﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺎﻧﮏﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰي‬ ‫ﺻﺎدر ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮ روي ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺑﻮدن ﯾﮑﯽ از وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﺗﻌﺮﯾﻒﮐﻨﻨﺪه ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﻈﺮي آﻧﻬﺎ را در ﺑﺮاﺑﺮ‬ ‫دﺧﺎﻟﺖ ﯾﺎ دﺳﺘﮑﺎري دوﻟﺖﻫﺎ ﻣﺼﻮن ﻣﯽﺳﺎزد‪(Böhme et al., 2015) .‬‬ ‫وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬ ‫ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺑﻮدن‪ :‬ﻫﯿﭻ ﻣﺮﺟﻊ ﻣﺮﮐﺰي ﮐﻨﺘﺮل ارز را در دﺳﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ‪ :‬ﺗﻤﺎم ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ در ﯾﮏ دﻓﺘﺮ ﮐﻞ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺛﺒﺖ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮﻧﺎﭘﺬﯾﺮي‪ :‬ﭘﺲ از ﺛﺒﺖ‪ ،‬ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺪون ﺗﻮاﻓﻖ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﺎم ﻣﺴﺘﻌﺎر‪ :‬ﮐﺎرﺑﺮان ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ ﻧﺎﺷﻨﺎس ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎ ﺑﻪ ارزش ﻣﻨﺤﺼﺮﺑﻪﻓﺮد ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﻋﺼﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎل ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪(Antonopoulos, .‬‬ ‫)‪2017‬‬ ‫‪ (2-1-2‬ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪ ﮐﻮﺗﺎه ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﭼﻨﺪﯾﻦ دﻫﻪ ﭘﯿﺶ از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺗﻼشﻫﺎي اوﻟﯿﻪ ﻣﻬﻢ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ :(1989) Digicash‬ﺗﻮﺳﻂ دﯾﻮﯾﺪ ﭼﻮم اﯾﺠﺎد ﺷﺪ و ﯾﮑﯽ از اوﻟﯿﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﭘﻮل اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ از رﻣﺰﻧﮕﺎري‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﺮد‪(Chaum, 1983) .‬‬ ‫‪ :(1996) E-Gold‬ﯾﮏ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻃﻼ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺎرﺑﺮان اﺟﺎزه ﻣﯽداد ﺣﺴﺎبﻫﺎي ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺮم ﻃﻼ‬ ‫ﺑﺎز ﮐﻨﻨﺪ‪(Mullan, 2014) .‬‬ ‫‪ :(2006) Liberty Reserve‬ﯾﮏ ﺳﺮوﯾﺲ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺎرﺑﺮان اﺟﺎزه ﻣﯽداد دﻻرﻫﺎ ﯾﺎ ﯾﻮروﻫﺎي‬ ‫ﺧﻮد را ﺑﻪ دﻻرﻫﺎ ﯾﺎ ﯾﻮروﻫﺎي ‪ Liberty Reserve‬ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﻨﻨﺪ‪(Trautman, 2014) .‬‬ ‫اﯾﻦ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اوﻟﯿﻪ ﺑﺎ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﻈﺎرﺗﯽ و اﻣﻨﯿﺘﯽ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ آﻧﻬﺎ ﭘﺎﯾﻪاي را‬ ‫ﺑﺮاي ﺗﻮﺳﻌﻪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﺪرن ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮدﻧﺪ‪(Chohan, 2021) .‬‬ ‫‪12‬‬ ‫‪ (3-1-2‬وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل داراي وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮدي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ آﻧﻬﺎ را از ارزﻫﺎي ﻓﯿﺎت ﺳﻨﺘﯽ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﻋﺮﺿﻪ ﻣﺤﺪود‪ :‬ﺑﺴﯿﺎري از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل داراي ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻋﺮﺿﻪ از ﭘﯿﺶ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪهاي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ‬ ‫اﯾﺠﺎد ﮐﻤﯿﺎﺑﯽ و ﺑﻪﻃﻮر ﺑﺎﻟﻘﻮه ارزش آﻧﻬﺎ را اﻓﺰاﯾﺶ دﻫﺪ‪(Ammous, 2018) .‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﻫﻤﺘﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﺘﺎ‪ :‬ﮐﺎرﺑﺮان ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺪون واﺳﻄﻪﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎﻧﮏﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً وﺟﻪ را ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻣﻨﺘﻘﻞ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ‪(Nakamoto, 2008) .‬‬ ‫دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ :‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺗﻮﺳﻂ ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺎ اﺗﺼﺎل ﺑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮﺳﯽ و اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺻﺮفﻧﻈﺮ‬ ‫از ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ‪(Antonopoulos, 2017) .‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺳﺮﯾﻊ و ارزان‪ :‬ﺑﻪ وﯾﮋه ﺑﺮاي اﻧﺘﻘﺎﻻت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ‪ ،‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﻏﻠﺐ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ و‬ ‫ارزانﺗﺮي را در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﺑﺎﻧﮑﯽ ﺳﻨﺘﯽ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪(Böhme et al., 2015) .‬‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰيﭘﺬﯾﺮي‪ :‬ﺑﺮﺧﯽ از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺗﺮﯾﻮم‪ ،‬اﻣﮑﺎن اﯾﺠﺎد ﻗﺮاردادﻫﺎي ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي‬ ‫ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ )‪ (DApps‬را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪(Buterin, 2014) .‬‬ ‫ﻧﻮﺳﺎن‪ :‬ارزش ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺎ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﺳﺮﯾﻊ ﻗﯿﻤﺖ آن ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺗﻘﺎﺿﺎي ﺑﺎزار‪،‬‬ ‫اﺧﺒﺎر ﻧﻈﺎرﺗﯽ و ﺗﻮﺳﻌﻪﻫﺎي ﻓﻨﺎوري ﻗﺮار ﮔﯿﺮد‪(Dyhrberg, 2016) .‬‬ ‫اﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺷﮑﻞ ﺟﺪﯾﺪ اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ از ﭘﻮل و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫داراﯾﯽﻫﺎي ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري ﺳﻮداﮔﺮاﻧﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﯿﺮﻧﺪ‪(Baur et al., 2018) .‬‬ ‫‪ (2-2‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ :‬ﭘﯿﺸﮕﺎم ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫‪ (1-2-2‬ﻣﻨﺸﺄ و ﺳﺎﺗﻮﺷﯽ ﻧﺎﮐﺎﻣﻮﺗﻮي ﻣﺮﻣﻮز‬ ‫ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﺳﺎل ‪ 2008‬ﺑﻪﻋﻨﻮان ﭘﺎﺳﺨﯽ ﺑﻪ ﺑﺤﺮان ﻣﺎﻟﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ و از ﻃﺮﯾﻖ ﯾﮏ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺳﻔﯿﺪ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﺳﺎﺗﻮﺷﯽ ﻧﺎﮐﺎﻣﻮﺗﻮي ﻣﺴﺘﻌﺎر ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺪ‪ (Nakamoto, 2008) .‬زﻣﺎنﺑﻨﺪي ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ از اﻫﻤﯿﺖ وﯾﮋهاي‬ ‫ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﺑﺎ ﻧﺎاﻣﯿﺪي ﮔﺴﺘﺮده از ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ ﺳﻨﺘﯽ و ﻣﺆﺳﺴﺎت ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﻮد‪(Chohan, 2017) .‬‬ ‫ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺳﻔﯿﺪ ﻧﺎﮐﺎﻣﻮﺗﻮ ﯾﮏ ﻣﻔﻬﻮم اﻧﻘﻼﺑﯽ را ﺗﺸﺮﯾﺢ ﮐﺮد‪ :‬ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﻧﻘﺪي ﻫﻤﺘﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﺘﺎ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ‬ ‫ﺑﺪون واﺳﻄﻪﻫﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه ﺑﻮد ﺗﺎ ﻣﺸﮑﻞ دوﺑﺎر ﺧﺮج ﮐﺮدن را ﺑﺪون ﺗﮑﯿﻪ ﺑﺮ ﯾﮏ ﻣﺮﺟﻊ‬ ‫ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺣﻞ ﮐﻨﺪ و از ﯾﮏ ﺷﺒﮑﻪ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ از ﻧﻮدﻫﺎ و ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﺗﻮاﻓﻖ اﺛﺒﺎت ﮐﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﺮد‪(Nakamoto, .‬‬ ‫)‪2008‬‬ ‫‪13‬‬ ‫ﻫﻮﯾﺖ واﻗﻌﯽ ﺳﺎﺗﻮﺷﯽ ﻧﺎﮐﺎﻣﻮﺗﻮ ﯾﮑﯽ از ﺟﺬابﺗﺮﯾﻦ ﻣﻌﻤﺎﻫﺎ در دﻧﯿﺎي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻓﺮاد ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ‬ ‫ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻧﺎﮐﺎﻣﻮﺗﻮ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺪه ﯾﺎ ادﻋﺎ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ او ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﯿﮏ ﺳﺎﺑﻮ‪ ،‬ﻫﺎل ﻓﯿﻨﯽ‪ ،‬و ﮐﺮﯾﮓ راﯾﺖ‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫ﻫﯿﭻﮐﺪام از اﯾﻦ ادﻋﺎﻫﺎ ﺑﻪﻃﻮر ﻗﻄﻌﯽ اﺛﺒﺎت ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ (Biggs, 2019) .‬ﻧﺎﺷﻨﺎس ﺑﻮدن ﺧﺎﻟﻖ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺎ اﯾﺪهﻫﺎي‬ ‫ﺳﺎﯾﻔﺮﭘﺎﻧﮏ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ آن ﺗﺄﺛﯿﺮ ﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬ﻫﻤﺨﻮاﻧﯽ دارد و ﺑﺮ ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ‪ ،‬رﻣﺰﻧﮕﺎري و ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺑﻮدن ﺗﺄﮐﯿﺪ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Narayanan & Clark, 2017) .‬‬ ‫‪ (2-2-2‬ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و دﺳﺘﺎوردﻫﺎي ﺑﺰرگ‬ ‫ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺎ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖﻫﺎي ﻓﻨﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ و ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺗﺤﺖ رﻫﺒﺮي ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﺑﻠﻮك ﭘﯿﺪاﯾﺶ و اﺳﺘﺨﺮاج اوﻟﯿﻪ )‪ :(2009‬اوﻟﯿﻦ ﺑﻠﻮك ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺑﻠﻮك ﭘﯿﺪاﯾﺶ‪ ،‬در ‪ 3‬ژاﻧﻮﯾﻪ ‪2009‬‬ ‫اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﻠﻮك ﺣﺎوي ﭘﯿﺎﻣﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﺠﺎت ﺑﺎﻧﮏﻫﺎ اﺷﺎره داﺷﺖ و ﻫﺪف ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﺑﻪﻋﻨﻮان ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻨﯽ‬ ‫ﺑﺮاي ﻣﺎﻟﯽ ﺳﻨﺘﯽ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﯽﮐﺮد‪(Antonopoulos, 2017) .‬‬ ‫ﻇﻬﻮر اﺳﺘﺨﺮﻫﺎي اﺳﺘﺨﺮاج )‪ :(2010-2011‬ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬اﺳﺘﺨﺮاجﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻓﺮدي ﺷﺮوع ﺑﻪ‬ ‫ﺗﺠﻤﯿﻊ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺮاي اﻓﺰاﯾﺶ ﺷﺎﻧﺲ ﺧﻮد در ﮐﺴﺐ ﭘﺎداش ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻣﺒﺎﺣﺜﺎﺗﯽ درﺑﺎره ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺷﺪن ﻗﺪرت‬ ‫اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺪ‪(Romiti et al., 2019) .‬‬ ‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدات ﺑﻬﺒﻮد ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ )‪-2011) (BIPs‬ﺗﺎﮐﻨﻮن(‪ :‬ﻣﻌﺮﻓﯽ ‪ BIPs‬ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺗﻐﯿﯿﺮات در ﭘﺮوﺗﮑﻞ‬ ‫ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را رﺳﻤﯽ ﮐﺮد و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﺤﺖ رﻫﺒﺮي ﺟﺎﻣﻌﻪ را اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ ﺳﺎﺧﺖ‪(Azouvi et al., 2018) .‬‬ ‫ﭘﯿﺎدهﺳﺎزي ‪ :(2017) SegWit‬ﻓﻮرك ﻧﺮم )‪ Segregated Witness (SegWit‬ﻓﻌﺎل ﺷﺪ ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﻐﯿﯿﺮﭘﺬﯾﺮي‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ را ﺑﺮﻃﺮف ﮐﺮد و ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸﯿﺪ‪(Xie, 2019) .‬‬ ‫ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﺒﮑﻪ ﻻﯾﺘﻨﯿﻨﮓ )‪-2018‬ﺗﺎﮐﻨﻮن(‪ :‬اﯾﻦ راهﺣﻞ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي ﻻﯾﻪ دوم‪ ،‬ﻫﺪف از آن ﺗﺴﺮﯾﻊ و ارزانﺗﺮ ﮐﺮدن‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﮔﺴﺘﺮش اﺳﺘﻔﺎده از آن ﺑﺮاي ﭘﺮداﺧﺖﻫﺎي روزﻣﺮه اﺳﺖ‪(Martinazzi & Flori, .‬‬ ‫)‪2020‬‬ ‫ارﺗﻘﺎ ‪ :(2021) Taproot‬اﯾﻦ ﻓﻮرك ﻧﺮم ﻗﺎﺑﻠﯿﺖﻫﺎي ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﻗﺮاردادﻫﺎي ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﺑﻬﺒﻮد‬ ‫ﺑﺨﺸﯿﺪ و ﯾﮑﯽ از ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ارﺗﻘﺎءﻫﺎ از زﻣﺎن ‪ SegWit‬ﺑﻪﺷﻤﺎر ﻣﯽرود‪(Gola, 2021) .‬‬ ‫‪ (3-2-2‬دﯾﻨﺎﻣﯿﮏ ﺑﺎزار ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﭘﺬﯾﺮش آن‬ ‫ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺑﺎزار ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺎ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﺑﺎﻻ‪ ،‬اﻟﮕﻮﻫﺎي ﭼﺮﺧﻪاي و ﺗﻮﺟﻪ ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﺟﺮﯾﺎن اﺻﻠﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪14‬‬ ‫ﮐﺸﻒ ﻗﯿﻤﺖ و ﻧﻮﺳﺎن‪ :‬ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﮐﺸﻒ ﻗﯿﻤﺖ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺧﺒﺎر ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪﻫﺎي‬ ‫ﻓﻨﺎوري و روﻧﺪﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻼن ﻗﺮار دارد‪ ،‬ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ در ﻗﯿﻤﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﻫﻢ‬ ‫ﺑﺮاي ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاران ﺳﻮداﮔﺮ ﺟﺬاب ﺑﻮده و ﻫﻢ ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ را ﺑﺮاي ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮏ ذﺧﯿﺮه‬ ‫ارزش ﭘﺎﯾﺪار ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﯾﺠﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪(Dyhrberg, 2016; Baur et al., 2018) .‬‬ ‫روﯾﺪادﻫﺎي ﻫﺎوﯾﻨﮓ و دﯾﻨﺎﻣﯿﮏ ﻋﺮﺿﻪ‪ :‬روﯾﺪادﻫﺎي ﻫﺎوﯾﻨﮓ ﭘﯿﺶﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي ﺷﺪه ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ‪ 210,000‬ﺑﻠﻮك‬ ‫)ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﺮ ﭼﻬﺎر ﺳﺎل( ﭘﺎداش ﺑﻠﻮك را ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ﻗﯿﻤﺖ و دﯾﻨﺎﻣﯿﮏ اﺳﺘﺨﺮاج آن‬ ‫داﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ روﯾﺪادﻫﺎ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﺿﺪ ﺗﻮرﻣﯽ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و اﻏﻠﺐ ﻗﺒﻞ از ﭼﺮﺧﻪﻫﺎي ﺑﺎزار ﮔﺎوي اﺗﻔﺎق‬ ‫ﻣﯽاﻓﺘﻨﺪ‪(Shen et al., 2019; Cheng et al., 2022) .‬‬ ‫ﭘﺬﯾﺮش ﻧﻬﺎدي‪ :‬در ﺳﺎلﻫﺎي اﺧﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻼﻗﻪ ﻧﻬﺎدﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ ﺑﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ ﭘﺬﯾﺮش در ﺧﺰاﻧﻪ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ‪ :‬ﺷﺮﮐﺖﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ MicroStrategy‬و ‪ Tesla‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮏ‬‫ﭘﻮﺷﺶ ﺗﻮرﻣﯽ ﺑﻪ ﺗﺮازﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﺧﻮد اﺿﺎﻓﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪(Ante et al., 2020) .‬‬ ‫ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري‪ :‬راهاﻧﺪازي ﻣﻌﺎﻣﻼت آﺗﯽ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ‪ CME‬در ﺳﺎل ‪ 2017‬و ﺗﺼﻮﯾﺐ‬‫‪ETF‬ﻫﺎي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﺑﺮﺧﯽ ﺣﻮزهﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ روشﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽﺗﺮي ﺑﺮاي دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‬ ‫ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮده اﺳﺖ‪(Corbet et al., 2018) .‬‬ ‫ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪ :‬وﺿﻌﯿﺖ ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎي ﺣﻤﺎﯾﺘﯽ‪ :‬ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻟﺴﺎﻟﻮادور ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﺑﻪﻋﻨﻮان ﭘﻮل ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬در‬‫ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻮﺋﯿﺲ راﻫﻨﻤﺎﯾﯽﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺷﻔﺎﻓﯽ ﺑﺮاي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ‬ ‫دادهاﻧﺪ‪(Breu et al., 2022) .‬‬ ‫ روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﻣﺤﺪود ﮐﻨﻨﺪه‪ :‬ﺑﺮﺧﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﭼﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻤﻨﻮﻋﯿﺖﻫﺎ ﯾﺎ ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎي ﺷﺪﯾﺪي در‬‫ﻣﻮرد ﻣﻌﺎﻣﻼت و اﺳﺘﺨﺮاج ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ اﻋﻤﺎل ﮐﺮدهاﻧﺪ‪(Huang et al., 2021) .‬‬ ‫ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎي زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ‪ :‬ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﺗﻮاﻓﻖ اﺛﺒﺎت ﮐﺎر اﻧﺮژيﺑﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﺄﺛﯿﺮات زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽاش ﻣﻮرد‬ ‫اﻧﺘﻘﺎد ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻣﺒﺎﺣﺜﯽ درﺑﺎره ﭘﺎﯾﺪاري و ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦﻫﺎي ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺷﺪه اﺳﺖ‪(de Vries, 2018; .‬‬ ‫)‪Gallersdörfer et al., 2020‬‬ ‫ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﻓﻨﺎوري‪ :‬ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺟﺎري در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ روي ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي‪ ،‬ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ‬ ‫ﻫﻤﮑﺎري ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ اﺳﺖ‪ .‬راهﺣﻞﻫﺎي ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدي ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺒﮑﻪ ﻻﯾﺘﻨﯿﻨﮓ و زﻧﺠﯿﺮهﻫﺎي ﺟﺎﻧﺒﯽ ﺑﻪدﻧﺒﺎل ﺣﻞ اﯾﻦ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬ ‫‪15‬‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ و در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل اﺻﻮل اﺳﺎﺳﯽ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﺣﻔﻆ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪(Martinazzi & Flori, 2020; Jourenko .‬‬ ‫)‪et al., 2019‬‬ ‫ﻋﻠﯽرﻏﻢ ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﺑﺎ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪد‪ ،‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺧﻮد را ﺑﻪﻋﻨﻮان ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل از ﻧﻈﺮ ارزش ﺑﺎزار‬ ‫ﺣﻔﻆ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻘﺎوﻣﺖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﺴﺘﻤﺮ آن‪ ،‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﯿﺮوي ﻣﻬﻢ در ﺣﻮزه ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ و ﻓﻨﺎوري‬ ‫ﻣﺎﻟﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﺮده و ﺑﺮ ﻧﻮآوريﻫﺎي ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ و اﻧﺪﯾﺸﻪ اﻗﺘﺼﺎدي ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﻮده اﺳﺖ‪(Corbet et al., 2019; .‬‬ ‫)‪Liu & Tsyvinski, 2021‬‬ ‫‪ (3-2‬ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻓﻨﯽ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫‪ (1-3-2‬ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ‬ ‫ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺑﻪﻋﻨﻮان زﯾﺮﺳﺎﺧﺖ اﺻﻠﯽ ﺑﺮاي ﺑﯿﺸﺘﺮ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و روﯾﮑﺮدي ﻧﻮﯾﻦ ﺑﺮاي ذﺧﯿﺮه‬ ‫دادهﻫﺎ و ﭘﺮدازش ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽآورد‪ .‬در ﻫﺴﺘﻪ ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﯾﮏ دﻓﺘﺮ ﮐﻞ ﺗﻮزﯾﻊﺷﺪه و ﺗﻐﯿﯿﺮﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ را در ﺳﺮاﺳﺮ ﺷﺒﮑﻪاي از راﯾﺎﻧﻪﻫﺎ ﺛﺒﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Zheng et al., 2018) .‬‬ ‫‪ (1-1-3-2‬ﻣﻔﻬﻮم دﻓﺘﺮ ﮐﻞ ﺗﻮزﯾﻊﺷﺪه‬ ‫دﻓﺘﺮ ﮐﻞ ﺗﻮزﯾﻊﺷﺪه ﯾﮏ ﻧﻮآوري ﮐﻠﯿﺪي در ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺤﻮه ذﺧﯿﺮه و ﺗﺄﯾﯿﺪ دادهﻫﺎي ﺗﺮاﮐﻨﺶ را‬ ‫ﺑﻪﻃﻮر اﺳﺎﺳﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽدﻫﺪ‪:‬‬ ‫ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺑﻮدن‪ :‬ﺑﺮﺧﻼف ﭘﺎﯾﮕﺎه دادهﻫﺎي ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺳﻨﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ ﻧﻬﺎد واﺣﺪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪،‬‬‫ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ ﺷﺒﮑﻪ از ﻧﻮدﻫﺎ ﻧﮕﻬﺪاري ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻫﺮ ﻧﻮد ﯾﮏ ﻧﺴﺨﻪ ﮐﺎﻣﻞ از دﻓﺘﺮ ﮐﻞ را در اﺧﺘﯿﺎر‬ ‫دارد‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻘﺎط ﺷﮑﺴﺖ واﺣﺪ را از ﺑﯿﻦ ﻣﯽﺑﺮد و ﺧﻄﺮ دﺳﺘﮑﺎري دادهﻫﺎ را ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪(Xu et .‬‬ ‫)‪al., 2019‬‬ ‫ ﺗﻐﯿﯿﺮﻧﺎﭘﺬﯾﺮي‪ :‬ﭘﺲ از ﺛﺒﺖ و ﺗﺄﯾﯿﺪ ﯾﮏ ﺗﺮاﮐﻨﺶ‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮ آن ﺑﺴﯿﺎر دﺷﻮار اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ از ﻃﺮﯾﻖ ﭘﯿﻮﻧﺪ‬‫رﻣﺰﻧﮕﺎري ﺑﻠﻮكﻫﺎ و ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﺗﻮاﻓﻖ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﺗﻼﺷﯽ ﺑﺮاي ﺗﻐﯿﯿﺮ ﯾﮏ ﺗﺮاﮐﻨﺶ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺗﻤﺎم ﺑﻠﻮكﻫﺎي ﺑﻌﺪي و ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﺮدن اﮐﺜﺮ ﺷﺒﮑﻪ ﺑﺮاي ﭘﺬﯾﺮش اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در ﯾﮏ‬ ‫ﺷﺒﮑﻪ ﺑﺰرگ و ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﯽ ﻏﯿﺮﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‪(Narayanan et al., 2016) .‬‬ ‫ ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ‪ :‬ﺗﻤﺎم ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺑﺮاي ﻫﻤﻪ ﺷﺮﮐﺖﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ‬‫ﺣﺎل‪ ،‬ﻫﻮﯾﺖﻫﺎي ﭘﺸﺖ اﯾﻦ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آدرسﻫﺎي رﻣﺰﻧﮕﺎريﺷﺪه و ﻧﻪ ﻫﻮﯾﺖﻫﺎي‬ ‫دﻧﯿﺎي واﻗﻌﯽ ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪(Xu et al., 2019) .‬‬ ‫‪16‬‬ ‫‪ (2-1-3-2‬ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي ﺗﻮاﻓﻖ‬ ‫ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي ﺗﻮاﻓﻖ ﭘﺮوﺗﮑﻞﻫﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﻃﻤﯿﻨﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻧﻮدﻫﺎي ﺷﺒﮑﻪ در ﻣﻮرد وﺿﻌﯿﺖ ﻣﻌﺘﺒﺮ‬ ‫ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺗﻮاﻓﻖ دارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎ ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ ﯾﮑﭙﺎرﭼﮕﯽ و اﻣﻨﯿﺖ ﺳﯿﺴﺘﻢ در ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﻣﺮﺟﻊ‬ ‫ﻣﺮﮐﺰي وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﺣﯿﺎﺗﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪(Wang et al., 2019) .‬‬ ‫ اﺛﺒﺎت ﮐﺎر )‪:(Proof of Work – PoW‬‬‫‪ o‬اﺳﺘﻔﺎدهﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و در اﺑﺘﺪا ﺗﻮﺳﻂ اﺗﺮﯾﻮم‪.‬‬ ‫‪ o‬ﻓﺮآﯾﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎﯾﻨﺮﻫﺎ ﺑﺮاي ﺣﻞ ﭘﺎزلﻫﺎي رﯾﺎﺿﯽ ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ رﻗﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اوﻟﯿﻦ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﭘﺎزل‬ ‫را ﺣﻞ ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﺟﺎزه ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﺗﺎ ﺑﻠﻮك ﺑﻌﺪي را ﺑﻪ زﻧﺠﯿﺮه اﺿﺎﻓﻪ ﮐﺮده و ﭘﺎداش درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬اﻣﻨﯿﺖ‪ :‬ﺑﺴﯿﺎر اﻣﻦ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﻤﻼت‪ ،‬زﯾﺮا ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﮐﻨﺘﺮل ﺑﯿﺶ از ‪ %50‬از ﺗﻮان‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﯽ ﺷﺒﮑﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ o‬اﻧﺘﻘﺎدات‪ :‬ﻣﺼﺮف اﻧﺮژي زﯾﺎد‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺷﺪن ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﺗﻨﻬﺎ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮق‬ ‫ارزان و ﺳﺨﺖاﻓﺰار ﺗﺨﺼﺼﯽ دﺳﺘﺮﺳﯽ دارﻧﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪﻃﻮر ﺳﻮدآور اﺳﺘﺨﺮاج ﮐﻨﻨﺪ‪(de Vries, .‬‬ ‫)‪2018‬‬ ‫ اﺛﺒﺎت ﺳﻬﺎم )‪:(Proof of Stake – PoS‬‬‫‪ o‬اﺳﺘﻔﺎدهﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ اﺗﺮﯾﻮم )ﭘﺲ از ادﻏﺎم(‪ ،‬ﮐﺎرداﻧﻮ و دﯾﮕﺮان‪.‬‬ ‫‪ o‬ﻓﺮآﯾﻨﺪ‪ :‬اﻋﺘﺒﺎرﺳﻨﺞﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﯿﺰان ارز دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﻪﻋﻨﻮان وﺛﯿﻘﻪ »اﺳﺘﯿﮏ« ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻠﻮكﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ اﯾﺠﺎد ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﻣﺰاﯾﺎ‪ :‬اﻧﺮژي ﮐﺎرآﻣﺪﺗﺮ از‪ ، PoW‬و ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ ﺳﺨﺖاﻓﺰار‬ ‫ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫‪ o‬ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ‪ :‬ﻣﺸﮑﻞ "ﻫﯿﭻﭼﯿﺰي در ﺧﻄﺮ ﻧﯿﺴﺖ"‪ ،‬ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﻋﺘﺒﺎرﺳﻨﺞﻫﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺗﺸﻮﯾﻖ‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪ زﻧﺠﯿﺮه را اﻋﺘﺒﺎرﺳﻨﺠﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪(Saleh, 2021) .‬‬ ‫‪ -‬ﺳﺎﯾﺮ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي ﺗﻮاﻓﻖ‪:‬‬ ‫‪ o‬اﺛﺒﺎت ﺳﻬﺎم ﻣﺤﻮل ﺷﺪه )‪ :(Delegated Proof of Stake – DPoS‬اﺳﺘﻔﺎدهﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫‪ ،EOS‬دارﻧﺪﮔﺎن ﺗﻮﮐﻦ ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد ﻣﺤﺪودي از ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﺑﺮاي اﻋﺘﺒﺎرﺳﻨﺠﯽ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ رأي‬ ‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬اﺛﺒﺎت اﺧﺘﯿﺎر )‪ :(Proof of Authority – PoA‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه در ﺑﺮﺧﯽ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﯽ‪،‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻬﺎدﻫﺎي ﺷﻨﺎﺧﺘﻪﺷﺪه و ﻣﻮرد اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺮاي اﻋﺘﺒﺎرﺳﻨﺠﯽ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ ﻣﺘﮑﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪17‬‬ ‫‪ o‬ﺗﺤﻤﻞ ﺧﻄﺎي ﺑﯿﺰاﻧﺴﯽ ﻋﻤﻠﯽ )‪ :(PBFT‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه در ﺑﺮﺧﯽ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦﻫﺎي ﮐﻨﺴﺮﺳﯿﻮﻣﯽ‪ ،‬ﺷﺎﻣﻞ‬ ‫ﭼﻨﺪﯾﻦ دور رأيﮔﯿﺮي ﺑﯿﻦ ﻧﻮدﻫﺎ ﺑﺮاي رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﺗﻮاﻓﻖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﺮ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﺗﻮاﻓﻖ در زﻣﯿﻨﻪﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي‪ ،‬ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺑﻮدن و اﻣﻨﯿﺖ‪ ،‬ﺗﻔﺎوتﻫﺎﯾﯽ را اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﻏﻠﺐ ﺑﻪﻋﻨﻮان "ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ" ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪(Xu et al., 2019) .‬‬ ‫‪ (2-3-2‬رﻣﺰﻧﮕﺎري در ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫رﻣﺰﻧﮕﺎري اﺳﺎس اﻣﻨﯿﺖ و ﻋﻤﻠﮑﺮد ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﺳﺖ و ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي اﻣﻦ و ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﻫﻮﯾﺖ ﮐﺎرﺑﺮان را ﻣﻤﮑﻦ‬ ‫ﻣﯽﺳﺎزد‪(Katz & Lindell, 2014) .‬‬ ‫ رﻣﺰﻧﮕﺎري ﮐﻠﯿﺪ ﻋﻤﻮﻣﯽ‪:‬‬‫‪ o‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪﻋﻨﻮان رﻣﺰﻧﮕﺎري ﻧﺎﻣﺘﻘﺎرن ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد و اﯾﻦ ﻣﺒﻨﺎي آدرسﻫﺎ و ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ارز‬ ‫دﯾﺠﯿﺘﺎل اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﻫﺮ ﮐﺎرﺑﺮ داراي ﯾﮏ ﺟﻔﺖ ﮐﻠﯿﺪ اﺳﺖ‪ :‬ﯾﮏ ﮐﻠﯿﺪ ﻋﻤﻮﻣﯽ )ﮐﻪ ﺑﻪﻋﻨﻮان آدرس ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ( و ﯾﮏ‬ ‫ﮐﻠﯿﺪ ﺧﺼﻮﺻﯽ )ﮐﻪ ﺑﺮاي اﻣﻀﺎي ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد(‪.‬‬ ‫‪ o‬ﮐﻠﯿﺪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ آزاداﻧﻪ ﺑﻪ اﺷﺘﺮاك ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﻮد و ﺑﺮاي درﯾﺎﻓﺖ وﺟﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬در‬ ‫ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﮐﻠﯿﺪ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺤﺮﻣﺎﻧﻪ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪ ﺷﻮد زﯾﺮا ﮐﻨﺘﺮل ﺑﺮ وﺟﻮه را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ ﺗﻮاﺑﻊ ﻫﺶ‪:‬‬‫‪ o‬ﺗﻮاﺑﻊ ﻫﺶ رﻣﺰﻧﮕﺎري ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪) SHA-256‬اﺳﺘﻔﺎدهﺷﺪه در ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ( و ‪Keccak-256‬‬ ‫)اﺳﺘﻔﺎدهﺷﺪه در اﺗﺮﯾﻮم( ﺑﺮاي ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺿﺮوري ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬وﯾﮋﮔﯽﻫﺎ‪ :‬ﯾﮏﻃﺮﻓﻪ )ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آﺳﺎن اﻣﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻏﯿﺮﻣﻤﮑﻦ ﺑﺮاي ﺑﺎزﮔﺸﺖ(‪ ،‬ﺗﻌﯿﯿﻦﮐﻨﻨﺪه )ورودي‬ ‫ﯾﮑﺴﺎن ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺧﺮوﺟﯽ ﯾﮑﺴﺎن ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ(‪ ،‬و ﻣﻘﺎوم در ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺮﺧﻮرد )ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻌﯿﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ دو‬ ‫ورودي ﺧﺮوﺟﯽ ﯾﮑﺴﺎن ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﻨﺪ(‪.‬‬ ‫‪ o‬ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎ‪ :‬اﯾﺠﺎد ﻫﺶﻫﺎي ﺑﻠﻮك‪ ،‬اﯾﺠﺎد آدرسﻫﺎ‪ ،‬در ﻓﺮآﯾﻨﺪ اﺳﺘﺨﺮاج‪ ،‬و اﯾﺠﺎد درﺧﺖﻫﺎي ﻣﺮﮐﻞ‬ ‫ﺑﺮاي ﺗﺄﯾﯿﺪ ﮐﺎرآﻣﺪ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ‪.‬‬ ‫ اﻣﻀﺎﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪:‬‬‫‪ o‬ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ وﺟﻮه و ﺗﺄﯾﯿﺪ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ o‬وﯾﮋﮔﯽﻫﺎ‪ :‬ﻓﻘﻂ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﻠﯿﺪ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ اﻣﻀﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮي اﯾﺠﺎد ﮐﻨﺪ )ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻫﻮﯾﺖ(‪ ،‬اﻣﻀﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﯾﮏ ﭘﯿﺎم ﺧﺎص ﻣﺘﺼﻞ اﺳﺖ )ﯾﮑﭙﺎرﭼﮕﯽ(‪ ،‬و اﻣﻀﺎ ﮐﻨﻨﺪه ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ اﻣﻀﺎي ﭘﯿﺎم را اﻧﮑﺎر ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪18‬‬ ‫‪ (3-3-2‬ﻓﺮآﯾﻨﺪ اﺳﺘﺨﺮاج و اﻧﮕﯿﺰهﻫﺎ‬ ‫اﺳﺘﺨﺮاج ﻓﺮآﯾﻨﺪي اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ ﺗﺄﯾﯿﺪ و ﺑﻪ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ اﺿﺎﻓﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و واﺣﺪﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ ارز‬ ‫دﯾﺠﯿﺘﺎل اﯾﺠﺎد ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ اﻣﻨﯿﺖ و ﯾﮑﭙﺎرﭼﮕﯽ ﺷﺒﮑﻪ ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪(Antonopoulos, .‬‬ ‫)‪2017‬‬ ‫ ‪ (1‬ﺗﺄﯾﯿﺪ ﺗﺮاﮐﻨﺶ‪:‬‬‫‪ o‬ﻣﺎﯾﻨﺮﻫﺎ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﻣﻌﻠﻖ را از ﻣﻤﭙﻮل ﺷﺒﮑﻪ ﺟﻤﻊآوري ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬آﻧﻬﺎ اﻋﺘﺒﺎر ﻫﺮ ﺗﺮاﮐﻨﺶ را ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻓﺮﺳﺘﻨﺪه داراي وﺟﻮه ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ و ﺗﺮاﮐﻨﺶ‬ ‫ﺑﻪدرﺳﺘﯽ اﻣﻀﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ ‪ (2‬اﯾﺠﺎد ﺑﻠﻮك‪:‬‬‫‪ o‬ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺑﻠﻮك ﺑﺴﺘﻪﺑﻨﺪي ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﺑﻠﻮك ﺷﺎﻣﻞ ﯾﮏ ﻣﺮﺟﻊ )ﻫﺶ( ﺑﻪ ﺑﻠﻮك ﻗﺒﻠﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر زﻧﺠﯿﺮه را اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﯾﮏ ﺗﺮاﮐﻨﺶ ﮐﻮﯾﻦﺑﯿﺲ ﮔﻨﺠﺎﻧﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ واﺣﺪﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ ارز را ﺑﻪﻋﻨﻮان ﭘﺎداش ﺑﺮاي ﻣﺎﯾﻨﺮ‬ ‫اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ ‪ (3‬اﺛﺒﺎت ﮐﺎر )ﺑﺎ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺑﺮ ﭘﯿﺎدهﺳﺎزي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ(‪:‬‬‫‪ o‬ﻣﺎﯾﻨﺮﻫﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﻧﺎﻧﺴﯽ ﺑﯿﺎﺑﻨﺪ ﮐﻪ وﻗﺘﯽ ﺑﺎ دادهﻫﺎي ﺑﻠﻮك ﺗﺮﮐﯿﺐ و ﻫﺶ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻫﺸﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫زﯾﺮ ﯾﮏ ﻣﻘﺪار ﻫﺪف ﻣﺸﺨﺺ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ از ﻧﻈﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﯽ ﻓﺸﺮده و اﺳﺎﺳ ًﺎ ﯾﮏ ﺟﺴﺘﺠﻮي ﺑﯽﻣﻼﺣﻈﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﺳﺨﺘﯽ ﻫﺮ ‪ 2016‬ﺑﻠﻮك ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺑﻠﻮك ‪ 10‬دﻗﯿﻘﻪ ﺣﻔﻆ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ ‪ (4‬اﻧﺘﺸﺎر و اﻋﺘﺒﺎرﺳﻨﺠﯽ ﺑﻠﻮك‪:‬‬‫‪ o‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﺎﯾﻨﺮ ﺑﻠﻮك ﻣﻌﺘﺒﺮي ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬آن را ﺑﻪ ﺷﺒﮑﻪ ﭘﺨﺶ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﻧﻮدﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﺑﻠﻮك را ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ :‬اﻟﻒ( ﺗﻤﺎم ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي در ﺑﻠﻮك ﻣﻌﺘﺒﺮ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ب( ﻫﺶ ﺑﻠﻮك ﺑﺎ ﻫﺪف ﺳﺨﺘﯽ ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ دارد‪ .‬ج( ﺑﻠﻮك ﻣﺮﺟﻊ درﺳﺘﯽ ﺑﻪ ﺑﻠﻮك ﻗﺒﻠﯽ‬ ‫دارد‪.‬‬ ‫‪ o‬اﮔﺮ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻮدﻫﺎ ﺑﻠﻮك ﺟﺪﯾﺪ را ﺑﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻮد از ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ اﺿﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﮐﺎر ﺑﺮ روي‬ ‫ﺑﻠﻮك ﺑﻌﺪي را آﻏﺎز ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ ‪ (5‬ﭘﺎداشﻫﺎ و اﻧﮕﯿﺰهﻫﺎ‪:‬‬‫‪ o‬ﭘﺎداش ﺑﻠﻮك‪ :‬ﻣﺎﯾﻨﺮﻫﺎ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﺑﻠﻮﮐﯽ ﮐﻪ اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺟﺪﯾﺪي درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﭘﺎداش ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﺮ ﭼﻬﺎر ﺳﺎل ﻧﺼﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪19‬‬ ‫‪ o‬ﮐﺎرﻣﺰد ﺗﺮاﮐﻨﺶ‪ :‬ﻣﺎﯾﻨﺮﻫﺎ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺎرﻣﺰدﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺑﻠﻮك اﺳﺘﺨﺮاج‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ را درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬اﯾﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎر اﻧﮕﯿﺰهاي ﻣﺎﯾﻨﺮﻫﺎ را ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪﺻﻮرت ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﭘﺎداشﻫﺎي‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ از رﻋﺎﯾﺖ ﻗﻮاﻧﯿﻦ از ﻣﺰاﯾﺎي ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺗﻼش ﺑﺮاي ﺗﻘﻠﺐ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ اﺳﺘﺨﺮاج ﺑﻪﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫• ﺗﺤﻮل ﺳﺨﺖاﻓﺰار‪ :‬از ﭘﺮدازﻧﺪهﻫﺎ )‪ (CPUs‬ﺑﻪ واﺣﺪﻫﺎي ﭘﺮدازش ﮔﺮاﻓﯿﮑﯽ )‪ (GPUs‬ﺑﻪ ﻣﺪارﻫﺎي ﻣﺠﺘﻤﻊ‬ ‫وﯾﮋه ﮐﺎرﺑﺮد )‪ .(ASICs‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻋﻈﯿﻢ در ﮐﺎراﯾﯽ اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬ ‫ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ درﺑﺎره ﺗﻤﺮﮐﺰ اﯾﺠﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا اﺳﺘﺨﺮاج ﺑﺮاي ﮐﺎرﺑﺮان ﻋﺎدي ﮐﻤﺘﺮ در دﺳﺘﺮس ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫)‪(Taylor, 2017‬‬ ‫• اﺳﺘﺨﺮﻫﺎي اﺳﺘﺨﺮاج‪ :‬ﮔﺮوهﻫﺎﯾﯽ از ﻣﺎﯾﻨﺮﻫﺎ ﮐﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﯽ ﺧﻮد را ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﺮده و ﭘﺎداشﻫﺎ را ﺑﻪ‬ ‫اﺷﺘﺮاك ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﻪ ﭘﺎداشﻫﺎي ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﻣﻨﻈﻢﺗﺮي ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻗﺪرت را در‬ ‫دﺳﺖ اﭘﺮاﺗﻮرﻫﺎي اﺳﺘﺨﺮ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﮐﻨﺪ‪(Romiti et al., 2019) .‬‬ ‫• ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎي زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ‪ :‬ﻣﺎﻫﯿﺖ اﻧﺮژيﺑﺮ اﺳﺘﺨﺮاج ‪ PoW‬ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎي زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ را‬ ‫اﯾﺠﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت در ﻣﻮرد ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي ﺗﻮاﻓﻖ اﻧﺮژيﮐﺎرآﻣﺪﺗﺮ و‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از اﻧﺮژيﻫﺎي ﺗﺠﺪﯾﺪﭘﺬﯾﺮ ﺑﺮاي ﻋﻤﻠﯿﺎت اﺳﺘﺨﺮاج اﻧﺠﺎم ﺷﻮد‪(Gallersdörfer et al., 2020) .‬‬ ‫درك اﯾﻦ ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻓﻨﯽ ﺑﺮاي درك ﻧﻮآوريﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﻓﻀﺎي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺿﺮوري اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ‬ ‫ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژي‪ ،‬راهﺣﻞﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺪاوم ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي‪ ،‬ﮐﺎراﯾﯽ اﻧﺮژي و اﻣﻨﯿﺖ‬ ‫ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ اﺻﻮل اﺳﺎﺳﯽ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ و اﻣﻨﯿﺖ ﮐﻪ ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ را اﻧﻘﻼﺑﯽ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺣﻔﻆ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ (4-2‬ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫ﻇﻬﻮر ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺳﺎﺳﯽ در ﺗﻔﮑﺮ اﻗﺘﺼﺎدي ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﺳﻨﺘﯽ ﭘﻮل‪ ،‬ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ و‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ را ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﭼﻨﺪوﺟﻬﯽ اﻗﺘﺼﺎدي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﭘﺮدازد‬ ‫و ﻧﻘﺶ آنﻫﺎ در اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺎﻟﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ و ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ آنﻫﺎ ﺑﺮاي ﺑﺎزﺳﺎزي ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي را ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-4-2‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﮐﻼس داراﯾﯽ ﺟﺪﯾﺪ‬ ‫ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﮐﻼس داراﯾﯽ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻇﻬﻮر ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮدي دارﻧﺪ ﮐﻪ آنﻫﺎ‬ ‫را از داراﯾﯽﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ ﺳﻨﺘﯽ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ ﻧﻮﺳﺎن ﺑﺎﻻ و ﭘﺮوﻓﺎﯾﻞ رﯾﺴﮏ‪-‬ﺑﺎزده‪:‬‬‫‪20‬‬ ‫‪ o‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺎ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﻗﯿﻤﺖ ﺷﺪﯾﺪ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ اﻏﻠﺐ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﺳﺎﻻﻧﻪاي‬ ‫ﺑﯿﺶ از ‪ ٪100‬را ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪(Baur et al., 2018) .‬‬ ‫‪ o‬اﯾﻦ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﻓﺮﺻﺖﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي ﺑﺎزده ﺑﺎﻻ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ رﯾﺴﮏﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻗﯿﻤﺖ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ از ﺣﺪود ‪ 4000‬دﻻر در ﻣﺎرس ‪ 2020‬ﺑﻪ ﻧﺰدﯾﮏ ‪ 65000‬دﻻر در‬ ‫آورﯾﻞ ‪ 2021‬رﺳﯿﺪ و ﺳﭙﺲ ﺗﺎ ﺣﺪود ‪ 30000‬دﻻر در ژوﺋﯿﻪ ‪ 2021‬ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬ ‫)‪(CoinGecko, 2023‬‬ ‫‪ o‬ﻧﺴﺒﺖ ﺷﺎرپ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﯿﺎري ﺑﺮاي ﺑﺎزده ﺗﻌﺪﯾﻞﺷﺪه ﺑﺎ رﯾﺴﮏ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪﻃﻮر ﺗﺎرﯾﺨﯽ‬ ‫ﺑﺎﻻ اﻣﺎ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار ﺑﻮده اﺳﺖ و ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه ﭘﺮوﻓﺎﯾﻞ رﯾﺴﮏ‪-‬ﺑﺎزده در ﺣﺎل ﺗﮑﺎﻣﻞ اﯾﻦ داراﯾﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪(Liu & Tsyvinski, 2021‬‬ ‫ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﮐﻢ ﺑﺎ داراﯾﯽﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽ‪:‬‬‫‪ o‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﮐﻢ ﯾﺎ ﻣﻨﻔﯽ ﺑﺎ ﮐﻼسﻫﺎي داراﯾﯽﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽ ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪﻃﻮر‬ ‫ﺑﺎﻟﻘﻮه ﻣﺰاﯾﺎي ﺗﻨﻮعﺑﺨﺸﯽ را اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪(Liu & Tsyvinski, 2021) .‬‬ ‫‪ o‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬اﻟﮕﻮﻫﺎي ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﭘﻮﯾﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎﯾﯽ از اﻓﺰاﯾﺶ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ در دورهﻫﺎي ﺑﺤﺮان‬ ‫ﺑﺎزار ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ در ﺳﻘﻮط ﺑﺎزار ‪ COVID-19‬در ﻣﺎرس ‪ 2020‬ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪ‪.‬‬ ‫)‪(Conlon et al., 2020‬‬ ‫ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﻧﻘﺪﯾﻨﮕﯽ‪:‬‬‫‪ o‬ﻧﻘﺪﯾﻨﮕﯽ در ﺑﺎزارﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﻬﺒﻮد ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ اﺳﭙﺮدﻫﺎي‬ ‫ﺧﺮﯾﺪ و ﻓﺮوش ﺑﺮاي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﺻﻠﯽ و اﻓﺰاﯾﺶ ﻋﻤﻖ ﺑﺎزار‪(Brauneis et al., 2021) .‬‬ ‫‪ o‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﻧﻘﺪﯾﻨﮕﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ در ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﺻﺮاﻓﯽﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و‬ ‫آﻟﺖﮐﻮﯾﻦﻫﺎي ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ اﻏﻠﺐ ﺑﺎ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻧﻘﺪﯾﻨﮕﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ روﺑﺮو ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ ﻧﺎﮐﺎرآﻣﺪيﻫﺎي ﺑﺎزار و ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي آرﺑﯿﺘﺮاژ‪:‬‬‫‪ o‬ﺑﺎزارﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻧﺎﮐﺎرآﻣﺪيﻫﺎي ﻣﺪاوﻣﯽ ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﻗﯿﻤﺘﯽ ﺑﯿﻦ‬ ‫ﺻﺮاﻓﯽﻫﺎ و اﻟﮕﻮﻫﺎي ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽﺷﺪﻧﯽ در ﺑﺎزدهﻫﺎ‪(Köchling et al., 2019) .‬‬ ‫‪ o‬اﯾﻦ ﻧﺎﮐﺎرآﻣﺪيﻫﺎ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪﮔﺮان اﻟﮕﻮرﯾﺘﻤﯽ و آرﺑﯿﺘﺮاژﮔﺮان را ﺟﺬب ﮐﺮده و ﺑﻪﺗﺪرﯾﺞ ﮐﺎرآﯾﯽ ﺑﺎزار را‬ ‫ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖ ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪:‬‬‫‪ o‬ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﻧﻈﺎرﺗﯽ در ﺣﺎل ﺗﺤﻮل ﺑﺮاي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﯾﮏ ﻻﯾﻪ اﺿﺎﻓﯽ از ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ و رﯾﺴﮏ‬ ‫ﺑﺮاي ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاران اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Finck, 2018) .‬‬ ‫‪21‬‬ ‫‪ o‬اﻗﺪاﻣﺎت ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ‪ SEC‬در ﻣﻮرد درﺧﻮاﺳﺖﻫﺎي ‪ ETF‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﯾﺎ ﺳﺮﮐﻮب‬ ‫ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﭼﯿﻦ‪ ،‬ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ارزشﮔﺬاريﻫﺎ و دﯾﻨﺎﻣﯿﮏ ﺑﺎزار ارزﻫﺎي‬ ‫دﯾﺠﯿﺘﺎل داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ورود ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاران ﻧﻬﺎدي ﺑﻪ ﻓﻀﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﯾﮏ ﻧﻘﻄﻪ ﻋﻄﻒ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ در ﺗﮑﺎﻣﻞ آن ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﮐﻼس‬ ‫داراﯾﯽ اﺳﺖ‪ .‬در ﺳﺎلﻫﺎي ‪ ،2021-2020‬ﺷﺮﮐﺖﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ Tesla ،MicroStrategy‬و ‪ Square‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را‬ ‫ﺑﻪ ﺗﺮازﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﺧﻮد اﺿﺎﻓﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﺆﺳﺴﺎت ﻣﺎﻟﯽ ﺳﻨﺘﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ Fidelity‬و ‪Goldman Sachs‬‬ ‫ﺷﺮوع ﺑﻪ اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن ﺧﻮد ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺬﯾﺮش ﻧﻬﺎدي اﻋﺘﺒﺎر ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪﻋﻨﻮان‬ ‫ﯾﮏ ﮐﻼس داراﯾﯽ را ﺗﻘﻮﯾﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﯿﻦ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﺑﺎزارﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ ﺳﻨﺘﯽ را‬ ‫ﻧﯿﺰ اﻓﺰاﯾﺶ داده ﺑﺎﺷﺪ‪(Ante et al., 2020) .‬‬ ‫‪ (2-4-2‬ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﺮ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ و ﺑﺎﻧﮑﺪاري ﻣﺮﮐﺰي‬ ‫ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي ﺑﺮاي ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ و ﺑﺎﻧﮑﺪاري ﻣﺮﮐﺰي ﺑﻪ ارﻣﻐﺎن ﻣﯽآورﻧﺪ‪:‬‬ ‫ ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﺑﺎﻟﻘﻮه اﺑﺰارﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ‪:‬‬‫‪ o‬ﭘﺬﯾﺮش ﮔﺴﺘﺮده ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ اﺑﺰارﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ ﺳﻨﺘﯽ را ﺑﺎ ﻣﺤﺪود‬ ‫ﮐﺮدن ﮐﻨﺘﺮل ﺑﺎﻧﮏﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰي ﺑﺮ ﻋﺮﺿﻪ ﭘﻮل ﮐﺎﻫﺶ دﻫﺪ‪(Prasad, 2021) .‬‬ ‫‪ o‬ﻋﺮﺿﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﯾﺎ ﮐﻨﺘﺮلﺷﺪه اﻟﮕﻮرﯾﺘﻤﯽ ﺑﺴﯿﺎري از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺗﻀﺎد ﺑﺎ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ اﺧﺘﯿﺎري‬ ‫ﺑﺎﻧﮏﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰي اﺳﺖ و ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮ اﻧﺘﻘﺎل ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ ﺑﻪ اﻗﺘﺼﺎد واﻗﻌﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﮕﺬارد‪.‬‬ ‫ رﻗﺎﺑﺖ ﺑﺎ ارزﻫﺎي ﻓﯿﺎت‪:‬‬‫‪ o‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ارزﻫﺎي ﻓﯿﺎت دوﻟﺘﯽ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ و ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي ﭘﻮﻟﯽ ﻣﻨﻈﻢﺗﺮ ﺷﻮﻧﺪ‪(Raskin & Yermack, 2016) .‬‬ ‫‪ o‬ﻣﻔﻬﻮم »رﻗﺎﺑﺖ ارزي« ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﺎﯾﮏ )‪ (1976‬ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬در ﻋﺼﺮ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫ﺟﺪﯾﺪاً ﻣﻌﻨﺎ ﭘﯿﺪا ﮐﺮده و ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﺑﺎﻟﻘﻮهاي ﺑﺮاي ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﭘﻮﻟﯽ و اﺳﺘﻘﻼل ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ دارد‪.‬‬ ‫ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺎﻧﮏ ﻣﺮﮐﺰي )‪:(CBDCs‬‬‫‪ o‬در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ رﺷﺪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﮐﺎﻫﺶ اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﻮل ﻧﻘﺪ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎري از ﺑﺎﻧﮏﻫﺎي‬ ‫ﻣﺮﮐﺰي در ﺣﺎل ﺑﺮرﺳﯽ ﯾﺎ ﺗﻮﺳﻌﻪ ‪CBDC‬ﻫﺎي ﺧﻮد ﻫﺴﺘﻨﺪ‪(Auer et al., 2020) .‬‬ ‫‪ o‬ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ ،2023‬ﭼﻨﺪﯾﻦ ﮐﺸﻮر ‪CBDC‬ﻫﺎي ﺧﻮد را راهاﻧﺪازي ﮐﺮدهاﻧﺪ )ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ‪eNaira‬‬ ‫در ﻧﯿﺠﺮﯾﻪ( در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري دﯾﮕﺮ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﭼﯿﻦ ﺑﺎ ﯾﻮان دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺧﻮد )‪ ،(e-CNY‬در‬ ‫ﻣﺮاﺣﻞ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎ آزﻣﺎﯾﺶ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪22‬‬ ‫‪CBDC o‬ﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ اﺟﺮاي ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ را ﻣﺘﺤﻮل ﮐﻨﻨﺪ و اﻣﮑﺎن اﻧﺘﻘﺎل ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢﺗﺮ‬ ‫و ﮐﺎرآﻣﺪﺗﺮ را ﻓﺮاﻫﻢ آورﻧﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ اﻣﮑﺎن اﺟﺮاي ﻣﺆﺛﺮﺗﺮ ﻧﺮخﻫﺎي ﺑﻬﺮه ﻣﻨﻔﯽ‪(Bindseil, 2020) .‬‬ ‫ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﺑﺮاي ﺛﺒﺎت ﻣﺎﻟﯽ‪:‬‬‫‪ o‬رﺷﺪ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و اﻓﺰاﯾﺶ ارﺗﺒﺎط آن ﺑﺎ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺎﻟﯽ ﺳﻨﺘﯽ ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ در ﻣﻮرد‬ ‫رﯾﺴﮏﻫﺎي ﺳﯿﺴﺘﻤﯿﮏ ﺑﺎﻟﻘﻮه اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(FSB, 2022) .‬‬ ‫‪ o‬اﺳﺘﯿﺒﻞﮐﻮﯾﻦﻫﺎ‪ ،‬ﺑﻪوﯾﮋه‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻈﺎرﺗﯽ را ﺑﻪ ﺧﻮد ﺟﻠﺐ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮ اﻧﺘﻘﺎل ﺳﯿﺎﺳﺖ‬ ‫ﭘﻮﻟﯽ و ﺛﺒﺎت ﻣﺎﻟﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﮕﺬارﻧﺪ اﮔﺮ ﺑﻪﻃﻮر ﮔﺴﺘﺮده ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪(G7 Working Group .‬‬ ‫)‪on Stablecoins, 2019‬‬ ‫در ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ‪ ،2021‬اﻟﺴﺎﻟﻮادور اوﻟﯿﻦ ﮐﺸﻮري ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﺑﻪﻋﻨﻮان ﭘﻮل ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ در ﮐﻨﺎر دﻻر آﻣﺮﯾﮑﺎ ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺣﺮﮐﺖ ﺟﺴﻮراﻧﻪ ﯾﮏ آزﻣﺎﯾﺶ واﻗﻌﯽ در ﻣﻮرد ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﭘﺬﯾﺮش ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﯽ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺸﺎﻫﺪات اوﻟﯿﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻫﻢ ﻣﺰاﯾﺎي ﺑﺎﻟﻘﻮه )ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻓﺰاﯾﺶ ﺷﻤﻮل ﻣﺎﻟﯽ( و ﻫﻢ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ )ﻣﺎﻧﻨﺪ رﯾﺴﮏﻫﺎي‬ ‫ﻧﻮﺳﺎن‪ ،‬ﻣﺸﮑﻼت ﻓﻨﯽ( وﺟﻮد دارﻧﺪ‪ .‬ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﮔﺴﺘﺮدهاي ﺑﺮاي ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ‪ ،‬ﺑﻪوﯾﮋه‬ ‫ﺑﺮاي اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎي ﮐﻮﭼﮏ و دﻻرﯾﺰهﺷﺪه‪ ،‬داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪(Alvarez et al., 2022) .‬‬ ‫‪ (3-4-2‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺑﺮاي ﺷﻤﻮل ﻣﺎﻟﯽ‬ ‫ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ اﻓﺰاﯾﺶ ﺷﻤﻮل ﻣﺎﻟﯽ را دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪوﯾﮋه در ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ ﮐﻪ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﺎﻧﮑﯽ ﺳﻨﺘﯽ‬ ‫ﻣﺤﺪود اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﻮاﻧﻊ ورود‪:‬‬‫‪ o‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺎﻟﯽ ﭘﺎﯾﻪ را ﺑﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﺪون ﺑﺎﻧﮏ اراﺋﻪ دﻫﻨﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﯾﮏ‬ ‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ و اﺗﺼﺎل ﺑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ‪(Lashitew et al., 2021) .‬‬ ‫‪ o‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎﯾﯽ ﻫﻤﭽﻨﺎن وﺟﻮد دارﻧﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺳﻮاد ﻓﻨﺎوري‪ ،‬دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‪ ،‬و‬ ‫ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪.‬‬ ‫ اﻧﺘﻘﺎلﻫﺎي ﭘﻮل ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ‪:‬‬‫‪ o‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ اﻧﺘﻘﺎل ﭘﻮل ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ را ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ و ارزانﺗﺮ ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﮐﺎرﮔﺮان‬ ‫ﻣﻬﺎﺟﺮ و ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪(Kuo Chuen et al., 2015) .‬‬ ‫‪ o‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﺷﺮﮐﺖﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ Bitso‬در آﻣﺮﯾﮑﺎي ﻻﺗﯿﻦ از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮاي اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت‬ ‫ﺣﻮاﻟﻪ ﮐﺎرآﻣﺪﺗﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده و ﺳﻬﻢ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ از ﺑﺎزار در راﻫﺮو ﻣﮑﺰﯾﮏ‪-‬اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه را ﺑﻪ‬ ‫ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص دادهاﻧﺪ‪(Bitso, 2021) .‬‬ ‫‪23‬‬ ‫ ﻣﯿﮑﺮوﻓﺎﯾﻨﺎﻧﺲ و وامدﻫﯽ ﻫﻤﺘﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﺘﺎ‪:‬‬‫‪ o‬ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ وامدﻫﯽ ﻫﻤﺘﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﺘﺎ و ﺧﺪﻣﺎت ﻣﯿﮑﺮوﻓﺎﯾﻨﺎﻧﺲ را‬ ‫اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ ﺳﺎزﻧﺪ و دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎر در ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺤﺮوم را ﮔﺴﺘﺮش دﻫﻨﺪ‪(Nguyen et al., .‬‬ ‫)‪2020‬‬ ‫‪ o‬ﭘﺮوژهﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ Etherisc‬در ﺣﺎل ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯿﮑﺮو ﺑﯿﻤﻪ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺑﺮاي ﮐﺸﺎورزان ﺧﺮد‬ ‫در ﮐﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺑﺮاي ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺎﻟﯽ ﻧﻮآوراﻧﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪(Etherisc, 2022‬‬ ‫ ﺑﺎﻧﮏداري ﺑﺮاي اﻓﺮاد ﺑﺪون ﺑﺎﻧﮏ‪:‬‬‫‪ o‬در ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ ﺑﺎ ﻧﻔﻮذ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺑﺎﻧﮏداري‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﭘﻮلﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ‬ ‫دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﺑﺮاي ﺣﺴﺎبﻫﺎي ﺑﺎﻧﮑﯽ ﺳﻨﺘﯽ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ اﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻔﻮذ ﺗﻠﻔﻦﻫﺎي ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ‪ ،‬اﺗﺼﺎل ﺑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ و‬ ‫ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪.‬‬ ‫‪ M-Pesa‬اﮔﺮﭼﻪ ﯾﮏ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ آن در ﮐﻨﯿﺎ ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺎﻟﯽ دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮاي‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ ﺷﻤﻮل ﻣﺎﻟﯽ اﺳﺖ‪ M-Pesa .‬دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺎﻟﯽ در ﮐﻨﯿﺎ را از زﻣﺎن راهاﻧﺪازي آن در ﺳﺎل ‪2007‬‬ ‫ﺑﻪﻃﻮر ﭼﺸﻤﮕﯿﺮي اﻓﺰاﯾﺶ داده اﺳﺖ‪ .‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ ﻣﺪل ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه‬ ‫و وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي اﺿﺎﻓﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﻮل ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي و ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺎﻟﯽ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ )‪ (DeFi‬را اراﺋﻪ دﻫﻨﺪ‪(Suri & .‬‬ ‫)‪Jack, 2016‬‬ ‫‪ (4-4-2‬اﻗﺘﺼﺎد ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﺗﻮﮐﻨﻮﻣﯿﮑﺲ‬ ‫ﻃﺮاﺣﯽ اﻗﺘﺼﺎدي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬ﮐﻪ اﻏﻠﺐ ﺑﻪ آن »ﺗﻮﮐﻨﻮﻣﯿﮑﺲ« ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺪلﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺟﺪﯾﺪ و‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎي اﻧﮕﯿﺰﺷﯽ ﺟﺪﯾﺪي را ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي ﻋﺮﺿﻪ‪:‬‬‫‪ o‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻣﺪلﻫﺎي ﻋﺮﺿﻪ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬از ﻋﺮﺿﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‬ ‫ﺗﺎ ﻣﺪلﻫﺎي ﺗﻮرﻣﯽ ﯾﺎ ﺿﺪﺗﻮرﻣﯽ ﭘﯿﭽﯿﺪهﺗﺮ‪(Samawi et al., 2022) .‬‬ ‫‪ o‬اﯾﻦ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي ﻋﺮﺿﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ارزش ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮏ ذﺧﯿﺮه‬ ‫ارزش و ﭘﻮﯾﺎﯾﯽﻫﺎي ﻗﯿﻤﺖ ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ ﺗﻮﮐﻦﻫﺎي ﺣﺎﮐﻤﯿﺘﯽ‪:‬‬‫‪24‬‬ ‫‪ o‬ﺑﺮﺧﯽ از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل از ﺗﻮﮐﻦﻫﺎ ﺑﺮاي ﺗﺴﻬﯿﻞ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻪ‬ ‫دارﻧﺪﮔﺎن ﺗﻮﮐﻦ اﺟﺎزه ﻣﯽدﻫﻨﺪ در ﺗﻐﯿﯿﺮات ﭘﺮوﺗﮑﻞ و ﺗﺨﺼﯿﺺ ﻣﻨﺎﺑﻊ رأي دﻫﻨﺪ‪(Barbereau .‬‬ ‫)‪et al., 2022‬‬ ‫‪ o‬اﯾﻦ اﻣﺮ اﺷﮑﺎل ﺟﺪﯾﺪي از ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ اﻗﺘﺼﺎدي و ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي را ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي‬ ‫ﺑﺎﻟﻘﻮهاي ﺑﺮاي ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﺷﺮﮐﺘﯽ و ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ دارد‪.‬‬ ‫ ﺗﻮﮐﻦﻫﺎي ﮐﺎرﺑﺮدي‪:‬‬‫‪ o‬ﺑﺴﯿﺎري از ﭘﺮوژهﻫﺎي ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺗﻮﮐﻦﻫﺎﯾﯽ را ﺻﺎدر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﯾﺎ‬ ‫ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺧﺎﺻﯽ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺟﺪﯾﺪي اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫)‪(Howell et al., 2020‬‬ ‫‪ o‬ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ اﯾﻦ ﺗﻮﮐﻦﻫﺎ اﻏﻠﺐ ﺑﻪ اﺛﺮات ﺷﺒﮑﻪ و ﮐﺎرﺑﺮد ﭘﻠﺘﻔﺮم زﯾﺮﺑﻨﺎﯾﯽ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد و دﯾﻨﺎﻣﯿﮏﻫﺎي‬ ‫ﺟﺪﯾﺪي را در ﭘﺬﯾﺮش و ارزشﮔﺬاري داراﯾﯽﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ اﺳﺘﯿﮑﯿﻨﮓ و ﯾﯿﻠﺪ ﻓﺎرﻣﯿﻨﮓ‪:‬‬‫‪ o‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﺛﺒﺎت ﺳﻬﺎم و ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ‪ DeFi‬ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺟﺪﯾﺪي ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺳﺘﯿﮑﯿﻨﮓ‬ ‫و ﯾﯿﻠﺪ ﻓﺎرﻣﯿﻨﮓ را ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ ﺳﺮﻋﺖ و ارزش ﺗﻮﮐﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﮕﺬارد‪(Meegan .‬‬ ‫)‪et al., 2022‬‬ ‫‪ o‬اﯾﻦ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎ اﺷﮑﺎل ﺟﺪﯾﺪي از »ﮐﺎر دﯾﺠﯿﺘﺎل« و ﺗﺨﺼﯿﺺ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي‬ ‫ﭘﯿﭽﯿﺪهاي ﺑﺮاي رﯾﺴﮏ‪ ،‬ﺑﺎزده و اﻧﮕﯿﺰهﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫ ﺗﻮزﯾﻊ ﺗﻮﮐﻦ و ﻋﺮﺿﻪ اوﻟﯿﻪ ﺳﮑﻪ )‪:(ICO‬‬‫‪ o‬روش ﺗﻮزﯾﻊ اوﻟﯿﻪ ﺗﻮﮐﻦ‪ ،‬ﭼﻪ از ﻃﺮﯾﻖ اﺳﺘﺨﺮاج‪ICO ،‬ﻫﺎ‪ ،‬اﯾﺮدراپﻫﺎ ﯾﺎ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت و ﭘﺬﯾﺮش ﯾﮏ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪(Howell et .‬‬ ‫)‪al., 2020‬‬ ‫‪ICO o‬ﻫﺎ ﺑﻪوﯾﮋه ﻣﺪلﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي ﺑﺮاي ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﺎﻟﯽ اﺳﺘﺎرﺗﺎپﻫﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﻣﺪلﻫﺎي‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري ﺳﻨﺘﯽ را ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻣﯽﮐﺸﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ را اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻧﺘﻘﺎل اﺗﺮﯾﻮم از اﺛﺒﺎت ﮐﺎر ﺑﻪ اﺛﺒﺎت ﺳﻬﺎم )ﮐﻪ ﺑﻪﻋﻨﻮان »ادﻏﺎم« ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد( در ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ‪ 2022‬ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ در ﺗﻮﮐﻨﻮﻣﯿﮑﺲ ﯾﮑﯽ از ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ﺷﺒﮑﻪﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﻧﺘﻘﺎل ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ اﺗﺮﯾﻮم‪ ،‬ﻣﺼﺮف اﻧﺮژي و ﻧﻘﺶ ‪ ETH‬در اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺴﺘﺮدهﺗﺮ اﺗﺮﯾﻮم دارد‪ .‬دادهﻫﺎي اوﻟﯿﻪ ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮات در ﻧﺮخﻫﺎي ﺻﺪور‪ ،‬ﺑﺎزدهﻫﺎي اﺳﺘﯿﮑﯿﻨﮓ و دﯾﻨﺎﻣﯿﮏﻫﺎي ﺑﺎزار اﺳﺖ و ﺑﯿﻨﺶﻫﺎي ارزﺷﻤﻨﺪي درﺑﺎره ﺗﺄﺛﯿﺮات‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي ﺗﻮاﻓﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Beiko, 2022) .‬‬ ‫‪25‬‬ ‫‪ (5-4-2‬ﻣﻼﺣﻈﺎت اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻼن‬ ‫اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ در ﺣﺎل رﺷﺪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﮔﺴﺘﺮدهﺗﺮي ﺑﺮاي اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻼن دارد‪:‬‬ ‫ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﺮ اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ﻋﺮﺿﻪ ﭘﻮل‪:‬‬‫‪ o‬ﭘﺬﯾﺮش ﻓﺰاﯾﻨﺪه ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺗﻨﻈﯿﻤﺎﺗﯽ در ﻧﺤﻮه اﻧﺪازهﮔﯿﺮي و درك ﻋﺮﺿﻪ‬ ‫ﭘﻮل داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪(Bullmann et al., 2019) .‬‬ ‫‪ o‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﭘﻮﻟﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ M1‬و ‪ M2‬ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﮕﺬارد و ﺑﻪﻃﻮر ﺑﺎﻟﻘﻮه‬ ‫اﺟﺮاي ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ را ﭘﯿﭽﯿﺪهﺗﺮ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ رﻗﺎﺑﺖ ارزي و ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﭘﻮﻟﯽ‪:‬‬‫‪ o‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮاي ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦﻫﺎي ارزﻫﺎي ﻣﻠﯽ ﺳﺆاﻻﺗﯽ درﺑﺎره‬ ‫ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﭘﻮﻟﯽ و آﯾﻨﺪه ﺳﯿﺴﺘﻢ ﭘﻮﻟﯽ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Broz et al., 2021) .‬‬ ‫‪ o‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﭘﻮﻟﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﭘﺮاﮐﻨﺪهﺗﺮ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي دﯾﻨﺎﻣﯿﮏ‬ ‫ﻧﺮخ ارز و ﺗﺠﺎرت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ دارد‪.‬‬ ‫ رﯾﺴﮏﻫﺎي ﺛﺒﺎت ﻣﺎﻟﯽ‪:‬‬‫‪ o‬ارﺗﺒﺎط ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺎ ﺑﺎزارﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ ﺳﻨﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ رﯾﺴﮏﻫﺎي ﺳﯿﺴﺘﻤﯿﮏ اﯾﺠﺎد ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪوﯾﮋه‬ ‫ﺑﺎ رﺷﺪ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻧﻬﺎدي‪(FSB, 2022) .‬‬ ‫‪ o‬ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺑﺮﺧﯽ از ﭘﺮوژهﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﯾﺎ ﺻﺮاﻓﯽﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪﻃﻮر ﺑﺎﻟﻘﻮه ﻧﺎﭘﺎﯾﺪاري ﮔﺴﺘﺮدهﺗﺮ‬ ‫ﺑﺎزار ﻣﺎﻟﯽ را اﯾﺠﺎد ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ در ﺳﻘﻮط ‪ Terra/LUNA‬و ﺗﺄﺛﯿﺮات دوﻣﯿﻨﻮ در ﺳﺎل‬ ‫‪ 2022‬ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي اﻧﺪازهﮔﯿﺮي اﻗﺘﺼﺎدي‪:‬‬‫‪ o‬ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻧﺎم ﻣﺴﺘﻌﺎر ﺑﺴﯿﺎري از ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﭼﺎﻟﺶﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي اﻧﺪازهﮔﯿﺮي اﻗﺘﺼﺎدي‬ ‫اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ‪ GDP‬و ﺳﺎﯾﺮ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﮕﺬارد‪.‬‬ ‫)‪(Clegg et al., 2019‬‬ ‫‪ o‬رﺷﺪ ﺻﻨﻌﺖ اﺳﺘﺨﺮاج ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺳﺆاﻻﺗﯽ درﺑﺎره ﻧﺤﻮه ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي و‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮي دﻗﯿﻖ اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي در ﺣﺴﺎبﻫﺎي ﻣﻠﯽ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﺑﺮاي ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻣﺎﻟﯽ و ﻣﺎﻟﯿﺎت‪:‬‬‫‪ o‬رﺷﺪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﭼﺎﻟﺶﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ از ﻧﻈﺮ ﮔﺰارشدﻫﯽ‪ ،‬ارزشﮔﺬاري و اﺟﺮا‬ ‫اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Marian, 2013) .‬‬ ‫‪26‬‬ ‫‪ o‬ﺑﺮﺧﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎ در ﺣﺎل ﺑﺮرﺳﯽ اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺑﺮاي ﺑﻬﺒﻮد ﺟﻤﻊآوري ﻣﺎﻟﯿﺎت و ﮐﺎﻫﺶ‬ ‫ﻓﺮار ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻣﺎﻟﯽ را ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬ ‫ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﺮ اﺷﺘﻐﺎل و ﺑﺎزارﻫﺎي ﮐﺎر‪:‬‬‫‪ o‬ﺻﻨﻌﺖ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ دﺳﺘﻪﻫﺎي ﺷﻐﻠﯽ ﺟﺪﯾﺪ و ﻧﯿﺎزﻫﺎي ﻣﻬﺎرﺗﯽ ﺟﺪﯾﺪي اﯾﺠﺎد‬ ‫ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮ دﯾﻨﺎﻣﯿﮏ ﺑﺎزار ﮐﺎر در ﺑﺨﺶ ﻓﻨﺎوري ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﮕﺬارد‪(Marr, 2022) .‬‬ ‫‪ o‬ﻇﻬﻮر ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎي ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ )‪ (DAO‬و ﮐﺎر ﺗﻮﮐﻨﯿﺰهﺷﺪه ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺪلﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي از‬ ‫اﺷﺘﻐﺎل و ﺟﺒﺮان ﺧﺴﺎرت را ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫رﺷﺪ ﺻﻨﻌﺖ اﺳﺘﺨﺮاج ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬ﺑﻪوﯾﮋه در ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ ﺑﺎ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﺑﺮق ارزان‪ ،‬ﺗﺄﺛﯿﺮات اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻼن ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ‬ ‫داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬در ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ از ﭼﯿﻦ )ﻗﺒﻞ از ﻣﻤﻨﻮﻋﯿﺖ اﺳﺘﺨﺮاج در ﺳﺎل ‪ (2021‬و در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ در‬ ‫ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻗﺰاﻗﺴﺘﺎن و اﯾﺴﻠﻨﺪ‪ ،‬اﺳﺘﺨﺮاج ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪ ﯾﮏ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﻬﻢ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮ‬ ‫اﻟﮕﻮﻫﺎي ﻣﺼﺮف اﻧﺮژي‪ ،‬اﺷﺘﻐﺎل ﻣﺤﻠﯽ و ﺣﺘﯽ روﻧﺪﻫﺎي ﻣﻬﺎﺟﺮت ﺗﺄﺛﯿﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻣﻠﻤﻮﺳﯽ ﺑﺮ اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎي ﻣﺤﻠﯽ و ﻣﻠﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪(de Vries, .‬‬ ‫)‪2018; Goodkind et al., 2022‬‬ ‫ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺧﻮد اداﻣﻪ ﻣﯽدﻫﺪ و ﺑﺎ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺳﻨﺘﯽ ﺗﻌﺎﻣﻞ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت و ﺗﺤﻠﯿﻞﻫﺎي ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺑﺮاي درك و ﻫﺪاﯾﺖ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﭘﯿﭽﯿﺪه آن ﺿﺮوري ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺑﯿﻦ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬اﻣﻮر ﻣﺎﻟﯽ ﺳﻨﺘﯽ‪ ،‬و ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻼن‪ ،‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻓﺮﺻﺖﻫﺎﯾﯽ را ﺑﺮاي‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﺖﮔﺬاران‪ ،‬ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاران‪ ،‬و ﻓﻌﺎﻻن اﻗﺘﺼﺎدي در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارد‪.‬‬ ‫‪ (5-2‬ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ و ﻧﻈﺎرﺗﯽ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫ﭼﺎرﭼﻮب ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ و ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﭘﯿﭽﯿﺪه‪ ،‬در ﺣﺎل ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺳﺮﯾﻊ و در ﺑﯿﻦ ﺣﻮزهﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪ ،‬روﯾﮑﺮدﻫﺎي اﺗﺨﺎذ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي آن ﺑﺮاي اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﭘﺮدازد‪.‬‬ ‫‪ (1-5-2‬روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ‬ ‫روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺑﻪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮔﺴﺘﺮدهاي ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه‬ ‫اوﻟﻮﯾﺖﻫﺎي ﻣﻠﯽ‪ ،‬ﺳﻨﺖﻫﺎي ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ و ﻣﯿﺰان ﭘﺬﯾﺮش ﮐﺮﯾﭙﺘﻮ در ﻫﺮ ﮐﺸﻮر اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ -‬روﯾﮑﺮد ﻣﺠﺎز‪:‬‬ ‫‪27‬‬ ‫‪ o‬ﺑﺮﺧﯽ ﺣﻮزهﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ روﯾﮑﺮدي ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺑﺎز ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﺗﺨﺎذ ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﻫﺪﻓﺸﺎن‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮآوري را ﺗﺮوﯾﺞ دﻫﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ رﯾﺴﮏﻫﺎ را ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻮﺋﯿﺲ‪ ،‬ﺳﻨﮕﺎﭘﻮر و ﻣﺎﻟﺘﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞﻫﺎي روﺷﻨﯽ ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎي‬ ‫ﮐﺮﯾﭙﺘﻮ و ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎي ﺻﺪور ﻣﺠﻮز ﺗﺨﺼﺼﯽ ﺗﻮﺳﻌﻪ دادهاﻧﺪ‪(FINMA, 2019; MAS, .‬‬ ‫)‪2020‬‬ ‫ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻣﺤﺘﺎﻃﺎﻧﻪ‪:‬‬‫‪ o‬ﺑﺴﯿﺎري از ﮐﺸﻮرﻫﺎ روﯾﮑﺮدي ﺳﻨﺠﯿﺪه در ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ و ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ ﻣﻘﺮراﺗﯽ را ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‬ ‫زﯾﺮا ﻓﻨﺎوري و ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي آن واﺿﺢﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﻣﻘﺮرات ﺑﺎزارﻫﺎي ﮐﺮﯾﭙﺘﻮ داراﯾﯽﻫﺎي اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ )‪ (MiCA‬ﮐﻪ ﻗﺮار اﺳﺖ در ﺳﺎل ‪ 2024‬اﺟﺮا‬ ‫ﺷﻮد‪ ،‬ﻫﺪﻓﺶ اراﺋﻪ ﯾﮏ ﭼﺎرﭼﻮب ﺟﺎﻣﻊ ﺑﺮاي داراﯾﯽﻫﺎي ﮐﺮﯾﭙﺘﻮ اﺳﺖ‪(European .‬‬ ‫)‪Commission, 2020‬‬ ‫ روﯾﮑﺮد ﻣﺤﺪودﮐﻨﻨﺪه‪:‬‬‫‪ o‬ﺑﺮﺧﯽ از ﺣﻮزهﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ اﻋﻤﺎل ﮐﺮدهاﻧﺪ ﯾﺎ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫را ﮐﺎﻣﻼً ﻣﻤﻨﻮع ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﻣﻤﻨﻮﻋﯿﺖ ﭼﯿﻦ در ﺳﺎل ‪ 2021‬ﺑﺮ ﻣﻌﺎﻣﻼت و اﺳﺘﺨﺮاج ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﯾﮑﯽ از ﺳﺨﺖﮔﯿﺮاﻧﻪﺗﺮﯾﻦ‬ ‫اﻗﺪاﻣﺎت ﻧﻈﺎرﺗﯽ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪(Feng, 2021) .‬‬ ‫ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﻮل ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‪:‬‬‫‪ o‬ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺸﻮرﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻟﺴﺎﻟﻮادور و ﺟﻤﻬﻮري آﻓﺮﯾﻘﺎي ﻣﺮﮐﺰي‪ ،‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﻮل ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‬ ‫ﺑﻪ رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ و اﯾﻦ روﯾﮑﺮدي ﺟﺪﯾﺪ در ﺗﻨﻈﯿﻢ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫)‪(Alvarez et al., 2022‬‬ ‫ﺗﻨﻮع در روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪ ،‬ﯾﮏ ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﺟﻬﺎﻧﯽ ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺑﺮاي اﭘﺮاﺗﻮرﻫﺎ و ﮐﺎرﺑﺮان ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﻦﻣﺮزي و آرﺑﯿﺘﺮاژ ﻧﻈﺎرﺗﯽ دارد‪.‬‬ ‫‪ (2-5-2‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي ﻧﻈﺎرﺗﯽ‬ ‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻧﻈﺎرﺗﯽ در ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺎ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﭼﺎﻟﺶ ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺗﻌﺮﯾﻔﯽ‪:‬‬‫‪ o‬ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل )ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اوراق ﺑﻬﺎدار‪ ،‬ﮐﺎﻻ ﯾﺎ ﯾﮏ ﮐﻼس داراﯾﯽ ﺟﺪﯾﺪ( ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي‬ ‫ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ دارد‪.‬‬ ‫‪28‬‬ ‫‪ o‬در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه‪ ،‬ﮐﺎرﺑﺮد آزﻣﻮن ‪ Howey‬ﺗﻮﺳﻂ ‪ SEC‬ﺑﺮاي ﺗﻌﯿﯿﻦ اﯾﻨﮑﻪ آﯾﺎ داراﯾﯽﻫﺎي ﮐﺮﯾﭙﺘﻮ‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اوراق ﺑﻬﺎدار ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺒﺎﺣﺚ و دﻋﺎوي ﻗﻀﺎﯾﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪(Henning, 2021‬‬ ‫ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻓﺮاﻣﺮزي‪:‬‬‫‪ o‬ﻣﺎﻫﯿﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ و ﺑﺪون ﻣﺮز ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﭼﺎﻟﺶﻫﺎﯾﯽ را ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﻣﻠﯽ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬ ‫و ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ دارد‪.‬‬ ‫‪ o‬ﺗﻼشﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻮﺻﯿﻪﻫﺎي ﮐﺎرﮔﺮوه وﯾﮋه اﻗﺪام ﻣﺎﻟﯽ )‪ (FATF‬در ﻣﻮرد داراﯾﯽﻫﺎي ﻣﺠﺎزي‬ ‫ﻫﺪﻓﺸﺎن اراﺋﻪ ﯾﮏ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺟﻬﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ اﺟﺮاي آﻧﻬﺎ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ اﺳﺖ‪(FATF, 2021) .‬‬ ‫ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺳﺮﯾﻊ ﻓﻨﺎوري‪:‬‬‫‪ o‬ﻧﻮآوري ﺳﺮﯾﻊ در ﻓﻀﺎي ﮐﺮﯾﭙﺘﻮ اﻏﻠﺐ از ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﭘﯿﺸﯽ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪.‬‬ ‫‪ o‬رﺷﺪ ﻣﺎﻟﯽ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ )‪ (DeFi‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺟﺪﯾﺪي اﯾﺠﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﻦ ﭘﺮوﺗﮑﻞﻫﺎ‬ ‫اﻏﻠﺐ ﻓﺎﻗﺪ ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ واﺿﺢ ﯾﺎ ﻧﻬﺎدﻫﺎي ﻣﺘﻤﺮﮐﺰي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺘﻮان آﻧﻬﺎ را ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫)‪(Zetzsche et al., 2020‬‬ ‫ ﺗﻌﺎدل ﺑﯿﻦ ﻧﻮآوري و رﯾﺴﮏ‪:‬‬‫‪ o‬ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﯿﻦ ﺗﺮوﯾﺞ ﻧﻮآوري و ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﺛﺒﺎت ﻣﺎﻟﯽ ﺗﻌﺎدل ﺑﺮﻗﺮار‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪» o‬ﺳﻨﺪﺑﺎﮐﺲﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ« ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ راﻫﮑﺎر ﺑﺮاي اﯾﻦ ﭼﺎﻟﺶ ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ اﺟﺎزه ﻣﯽدﻫﻨﺪ‬ ‫ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺎﻟﯽ ﻧﻮآوراﻧﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﻨﺘﺮل ﺷﺪه آزﻣﺎﯾﺶ ﺷﻮﻧﺪ‪(Attrey et al., 2020) .‬‬ ‫‪ (3-5-2‬ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﭘﻮﻟﺸﻮﯾﯽ و ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺸﺘﺮي‬ ‫ﻣﻘﺮرات ﺿﺪ ﭘﻮﻟﺸﻮﯾﯽ )‪ (Anti-Money Laundering-AML‬و ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺸﺘﺮي ‪(Know Your‬‬ ‫)‪Customer‬ﺣﻮزه اﺻﻠﯽ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺑﺮاي ﺗﻨﻈﯿﻢ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫ ﺗﻮﺻﯿﻪﻫﺎي ‪:FATF‬‬‫‪» o‬ﻗﺎﻧﻮن ﺳﻔﺮ« ‪ FATF‬ﮐﻪ اراﺋﻪدﻫﻨﺪﮔﺎن ﺧﺪﻣﺎت داراﯾﯽﻫﺎي ﻣﺠﺎزي )‪ (VASPs‬را ﻣﻠﺰم ﻣﯽﮐﻨﺪ‬ ‫ﺗﺎ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن را ﺑﺮاي ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﺶ از ﯾﮏ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺧﺎص ﺟﻤﻊآوري و ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮐﻨﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻬﻤﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪(FATF, 2021) .‬‬ ‫‪ o‬اﺟﺮاي اﯾﻦ ﺗﻮﺻﯿﻪﻫﺎ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻓﻨﯽ ﺑﺮاي ﺻﻨﻌﺖ اﯾﺠﺎد ﮐﺮده‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪29‬‬ ‫ ﺗﺤﻠﯿﻞﻫﺎي ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ‪:‬‬‫‪ o‬اﺳﺘﻔﺎده از اﺑﺰارﻫﺎي ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻧﻈﺎرﺗﯽ و ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎي ﭘﺎﯾﺒﻨﺪ ﺑﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻪ‬ ‫ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪهاي ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ و اﻣﮑﺎن ردﯾﺎﺑﯽ ﺑﻬﺘﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي ﻏﯿﺮﻗﺎﻧﻮﻧﯽ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫)‪(Kreuzer et al., 2022‬‬ ‫ ﮐﻮﯾﻦﻫﺎي ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﺧﺪﻣﺎت ﻣﯿﮑﺴﯿﻨﮓ‪:‬‬‫‪ o‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﺑﺎ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ و ﺧﺪﻣﺎت ﻣﯿﮑﺴﯿﻨﮓ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﺧﺎﺻﯽ‬ ‫ﺑﺮاي ﺗﻼشﻫﺎي ‪ AML‬اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﺑﺮﺧﯽ از ﺣﻮزهﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ ﮔﺎمﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي ﻣﺤﺪود ﮐﺮدن ﯾﺎ ﻣﻤﻨﻮﻋﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦﻫﺎي ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ و‬ ‫ﺧﺪﻣﺎت ﻣﯿﮑﺴﯿﻨﮓ ﺑﺮداﺷﺘﻪاﻧﺪ‪(Fanusie & Robinson, 2018) .‬‬ ‫‪ (4-5-2‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ‬ ‫ﻣﺎﻟﯿﺎتﺑﻨﺪي ﺑﺮ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻫﻤﭽﻨﺎن ﯾﮏ ﺣﻮزه ﭘﯿﭽﯿﺪه و در ﺣﺎل ﺗﮑﺎﻣﻞ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ درآﻣﺪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺳﻮد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ‪:‬‬‫‪ o‬ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ﺳﻮدﻫﺎي ﺣﺎﺻﻞ از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪ ﻋﻨﻮان درآﻣﺪ ﯾﺎ ﺳﻮد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ در ﺣﻮزهﻫﺎي‬ ‫ﻗﻀﺎﯾﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ و ﺑﺮ ﺑﺪﻫﯽﻫﺎي ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫‪ o‬در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه‪ IRS ،‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان داراﯾﯽ ﺑﺮاي اﻫﺪاف ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ در ﻧﻈﺮ ﻣﯽﮔﯿﺮد‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺸﻤﻮل ﻣﺎﻟﯿﺎت ﺑﺮ ﺳﻮد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺳﺖ‪(IRS, 2014) .‬‬ ‫ ﭘﺎداشﻫﺎي اﺳﺘﺨﺮاج و اﺳﺘﯿﮑﯿﻨﮓ‪:‬‬‫‪ o‬ﻫﻨﻮز در ﺑﺴﯿﺎري از ﺣﻮزهﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ ﺗﮑﻠﯿﻒ ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ ﭘﺎداشﻫﺎي اﺳﺘﺨﺮاج و اﺳﺘﯿﮑﯿﻨﮓ ﻣﺸﺨﺺ‬ ‫ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﯾﮏ ﺳﻮال ﮐﻠﯿﺪي اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ اﯾﻦ ﭘﺎداشﻫﺎ ﺑﺎﯾﺪ در زﻣﺎن درﯾﺎﻓﺖ ﻣﺎﻟﯿﺎتﺑﻨﺪي ﺷﻮﻧﺪ ﯾﺎ ﻓﻘﻂ‬ ‫در ﻫﻨﮕﺎم ﻓﺮوش‪(Viglione, 2021) .‬‬ ‫ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ‪:‬‬‫‪ o‬ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﭼﺎﻟﺶﻫﺎﯾﯽ را ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ از ﻧﻈﺮ‬ ‫ﮔﺰارشدﻫﯽ و اﺟﺮا اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬اﺑﺘﮑﺎرﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﮔﺰارشدﻫﯽ ﻣﺸﺘﺮك )‪ (CRS‬ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﻤﮑﺎري و ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدي‬ ‫)‪ (OECD‬ﺑﺮاي ﭘﻮﺷﺶ داراﯾﯽﻫﺎي ﮐﺮﯾﭙﺘﻮ ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪(OECD, 2022) .‬‬ ‫ ‪NFT‬ﻫﺎ و ‪:DeFi‬‬‫‪30‬‬ ‫‪ o‬رﺷﺪ ﺗﻮﮐﻦﻫﺎي ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﻮﯾﺾ )‪ (Non-Fungible Token‬و ‪ DeFi‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي ﺑﺮاي‬ ‫ﻣﺎﻟﯿﺎتﺑﻨﺪي ﺑﻪ وﯾﮋه در ﻣﻮرد ﻣﻔﻬﻮم »روﯾﺪادﻫﺎي ﻣﺸﻤﻮل ﻣﺎﻟﯿﺎت« در ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﭘﯿﭽﯿﺪه‬ ‫‪ DeFi‬ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ‪(Babb and Waltman, 2023) .‬‬ ‫‪ (5-5-2‬ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻗﺎﻧﻮن اوراق ﺑﻬﺎدار‬ ‫ﮐﺎرﺑﺮد ﻗﻮاﻧﯿﻦ اوراق ﺑﻬﺎدار ﺑﺮاي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﻓﺮوش ﺗﻮﮐﻦﻫﺎ ﺣﻮزهاي ﺑﺤﺚﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ ﺑﻮده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ ﻋﺮﺿﻪ اوﻟﯿﻪ ﺳﮑﻪﻫﺎ )‪ (ICO‬و ﻓﺮوش ﺗﻮﮐﻦﻫﺎ‪:‬‬‫‪ o‬روﻧﻖ ﻋﺮﺿﻪﻫﺎي اوﻟﯿﻪ ﺳﮑﻪﻫﺎ )‪ (ICO‬ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﻈﺎرت از ﺳﻮي ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻧﻈﺎرﺗﯽ اوراق ﺑﻬﺎدار‬ ‫در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﺑﺴﯿﺎري از ﺣﻮزهﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ ﻓﺮوشﻫﺎي ﺗﻮﮐﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﺮﺿﻪ اوراق‬ ‫ﺑﻬﺎدار ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﻣﺸﻤﻮل ﻣﻘﺮرات اوراق ﺑﻬﺎدار ﻣﻮﺟﻮد ﻫﺴﺘﻨﺪ‪(SEC, 2017) .‬‬ ‫ آزﻣﻮن ‪:Howey‬‬‫‪ o‬در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه‪ ،‬آزﻣﻮن ‪ Howey‬ﭼﺎرﭼﻮب اﺻﻠﯽ ﺑﺮاي ﺗﻌﯿﯿﻦ اﯾﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ ﯾﮏ داراﯾﯽ‬ ‫ﮐﺮﯾﭙﺘﻮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اوراق ﺑﻬﺎدار ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ o‬ﮐﺎرﺑﺮد اﯾﻦ آزﻣﻮن ﺑﺮاي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺤﺚ و دﻋﺎوي ﻗﻀﺎﯾﯽ ﺟﺎري اﺳﺖ‪(Rooney, .‬‬ ‫)‪2020‬‬ ‫ ﺗﻼشﻫﺎي روﺷﻦﺳﺎزي ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪:‬‬‫‪ o‬ﺑﺮﺧﯽ ﺣﻮزهﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ ﺗﻼش ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺗﺎ ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي در ﻣﻮرد وﺿﻌﯿﺖ اوراق ﺑﻬﺎدار ارزﻫﺎي‬ ‫دﯾﺠﯿﺘﺎل اراﺋﻪ دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬اﯾﻦ ﺗﻼشﻫﺎ ﻫﺪﻓﺸﺎن ﺗﻤﺎﯾﺰ ﺑﯿﻦ اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ داراﯾﯽﻫﺎي ﮐﺮﯾﭙﺘﻮ و رﻓﺘﺎرﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪(FCA, 2019‬‬ ‫‪ (6-5-2‬ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه و ﺗﻤﺎﻣﯿﺖ ﺑﺎزار‬ ‫ﺗﻀﻤﯿﻦ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه و ﺗﻤﺎﻣﯿﺖ ﺑﺎزار در ﻓﻀﺎي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﯾﮏ ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﮐﻠﯿﺪي ﻧﻈﺎرﺗﯽ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ ﻣﻘﺮرات ﺻﺮاﻓﯽﻫﺎ‪:‬‬‫‪ o‬ﺑﺴﯿﺎري از ﺣﻮزهﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺑﺮاي ﺻﺮاﻓﯽﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل را اﺟﺮا ﮐﺮدهاﻧﺪ‬ ‫ﯾﺎ در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ آﻧﻬﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ o‬اﯾﻦ ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎ اﻏﻠﺐ ﺷﺎﻣﻞ اﻟﺰاﻣﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻗﺪاﻣﺎت اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي‪ ،‬ﺟﺪاﺳﺎزي وﺟﻮه ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن‬ ‫و ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﺑﺎزار ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪(Martinovic et al., 2021) .‬‬ ‫‪31‬‬ ‫ دﺳﺘﮑﺎري ﺑﺎزار‪:‬‬‫‪ o‬ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎ در ﻣﻮرد دﺳﺘﮑﺎري ﻗﯿﻤﺖ در ﺑﺎزارﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﻈﺎرت و‬ ‫درﺧﻮاﺳﺖﻫﺎي ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮاي ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻣﻘﺮرات ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺑﺮاي ﻃﺮحﻫﺎي »ﭘﺎﻣﭗ و داﻣﭗ«‪ ،‬ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺷﺴﺘﺸﻮ و ﺳﺎﯾﺮ ﺷﯿﻮهﻫﺎي دﺳﺘﮑﺎري ﻫﻤﭽﻨﺎن‬ ‫ﯾﮏ ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﮐﻠﯿﺪي ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻧﻈﺎرﺗﯽ اﺳﺖ‪(Feinstein & Werbach, 2021) .‬‬ ‫ آﻣﻮزش ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاران‪:‬‬‫‪ o‬ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺑﺮ اﺑﺘﮑﺎرات آﻣﻮزﺷﯽ ﺑﺮاي ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاران ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺷﺪهاﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﮐﻤﮏ ﮐﻨﻨﺪ ﺧﻄﺮات ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل را درك ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ ﺗﻨﻈﯿﻢ اﺳﺘﯿﺒﻞﮐﻮﯾﻦﻫﺎ‪:‬‬‫‪ o‬رﺷﺪ ﺳﺮﯾﻊ اﺳﺘﯿﺒﻞﮐﻮﯾﻦﻫﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻈﺎرﺗﯽ را ﺑﻪ ﺧﻮد ﺟﻠﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ آﻧﻬﺎ ﺑﺮاي‬ ‫ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬاري ﺑﺮ ﺛﺒﺎت ﻣﺎﻟﯽ‪.‬‬ ‫‪ o‬ﺑﺤﺚﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ اﺳﺘﯿﺒﻞﮐﻮﯾﻦﻫﺎ ﺷﺪت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﺮ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻟﺰاﻣﺎت‬ ‫ذﺧﯿﺮه و رﯾﺴﮏ ﺳﯿﺴﺘﻤﯿﮏ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺷﺪهاﻧﺪ‪(FSB, 2022) .‬‬ ‫ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ و ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺑﺮاي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ در ﺣﺎل ﺗﮑﺎﻣﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻓﻨﺎوري و‬ ‫ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎي آن‪ ،‬اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرود ﮐﻪ ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺟﺎﻣﻊﺗﺮ و دﻗﯿﻖﺗﺮي ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﭼﺎﻟﺶ ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻧﻈﺎرﺗﯽ‬ ‫و ﺷﺮﮐﺖﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در ﺻﻨﻌﺖ اﯾﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ روﯾﮑﺮدﻫﺎﯾﯽ را ﺗﻮﺳﻌﻪ دﻫﻨﺪ ﮐﻪ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﮐﻨﺪ‬ ‫و ﺛﺒﺎت ﻣﺎﻟﯽ را ﺣﻔﻆ ﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ اﺟﺎزه ﻧﻮآوري و رﺷﺪ در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﭘﻮﯾﺎ را ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪ (6-2‬دﯾﮕﺮ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﻬﻢ‬ ‫در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل دﯾﮕﺮي ﻧﯿﺰ ﺑﻪ وﺟﻮد‬ ‫آﻣﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ اﻏﻠﺐ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان »آﻟﺖﮐﻮﯾﻦﻫﺎ« ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و داراي وﯾﮋﮔﯽﻫﺎ و ﻣﻮارد اﺳﺘﻔﺎده ﺧﺎص ﺧﻮد ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ آﻟﺖﮐﻮﯾﻦﻫﺎ و ﻧﻘﺶ آﻧﻬﺎ در اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﭘﺮدازد‪.‬‬ ‫‪ (1-6-2‬اﺗﺮﯾﻮم )‪(ETH‬‬ ‫اﺗﺮﯾﻮم ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 2015‬راهاﻧﺪازي ﺷﺪ‪ ،‬ﯾﮏ ﺗﺤﻮل ﻣﻬﻢ در ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫ ﻗﺮاردادﻫﺎي ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ‪ :‬اﺗﺮﯾﻮم اوﻟﯿﻦ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي را ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮد ﮐﻪ اﻣﮑﺎن اﯾﺠﺎد و اﺟﺮاي‬‫ﻗﺮاردادﻫﺎي ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Wood, 2014) .‬‬ ‫‪32‬‬ ‫ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ )‪ :(dApps‬ﻣﺎﺷﯿﻦ ﻣﺠﺎزي اﺗﺮﯾﻮم )‪ (EVM‬ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪدﻫﻨﺪﮔﺎن اﺟﺎزه ﻣﯽدﻫﺪ‬‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ را اﯾﺠﺎد و اﺟﺮا ﮐﻨﻨﺪ و اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺎﻟﯽ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ )‪ (DeFi‬را ﺑﻪ‬ ‫وﺟﻮد آورﻧﺪ‪(Antonopoulos & Wood, 2018) .‬‬ ‫ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻪ اﺛﺒﺎت ﺳﻬﺎم‪ :‬اﻧﺘﻘﺎل اﺗﺮﯾﻮم از اﺛﺒﺎت ﮐﺎر ﺑﻪ اﺛﺒﺎت ﺳﻬﺎم در ﺳﺎل ‪ 2022‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ‬‫ﻣﺼﺮف اﻧﺮژي آن را ﮐﺎﻫﺶ داد و ﻣﺪل اﻗﺘﺼﺎدي آن را ﺗﻐﯿﯿﺮ داد‪(Ethereum Foundation, .‬‬ ‫)‪2022‬‬ ‫ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﺗﻮﮐﻦ‪ :‬اﺗﺮﯾﻮم اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﺗﻮﮐﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ ERC-20‬ﺑﺮاي ﺗﻮﮐﻦﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﻮﯾﺾ و‬‫‪ ERC-721‬ﺑﺮاي ﺗﻮﮐﻦﻫﺎي ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﻮﯾﺾ را ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮔﺴﺘﺮدهاي ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-6-2‬رﯾﭙﻞ )‪(XRP‬‬ ‫رﯾﭙﻞ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﺴﻬﯿﻞ اﻧﺘﻘﺎل ﭘﻮلﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺳﺮﯾﻊ و ارزان ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ ﭘﺮوﺗﮑﻞ اﺟﻤﺎع‪ :‬رﯾﭙﻞ از ﯾﮏ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم اﺟﻤﺎع ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺳﺘﺨﺮاج واﺑﺴﺘﻪ‬‫ﻧﯿﺴﺖ و ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ و ﻣﺼﺮف اﻧﺮژي ﮐﻤﺘﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪(Schwartz et al., 2014) .‬‬ ‫ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺑﺮ ﻣﺆﺳﺴﺎت ﻣﺎﻟﯽ‪ :‬رﯾﭙﻞ ﺑﺎ ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺆﺳﺴﺎت ﻣﺎﻟﯽ ﺑﺮاي ﭘﺮداﺧﺖﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ‬‫ﻧﻘﺪﯾﻨﮕﯽ ﻫﻤﮑﺎري ﮐﺮده اﺳﺖ‪(Ripple, 2021) .‬‬ ‫ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪ :‬رﯾﭙﻞ ﺑﺎ ﻧﻈﺎرتﻫﺎﯾﯽ در ﺧﺼﻮص ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ‪ XRP‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ اوراق ﺑﻬﺎدار‬‫ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Rooney, 2020) .‬‬ ‫‪ (3-6-2‬ﮐﺎرداﻧﻮ )‪(ADA‬‬ ‫ﮐﺎرداﻧﻮ ﺑﺎ ﻫﺪف اراﺋﻪ ﯾﮏ ﭘﻠﺘﻔﺮم ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﭘﺎﯾﺪار‪ ،‬ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮ و ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ اﺛﺒﺎت ﺳﻬﺎم‪ :‬ﮐﺎرداﻧﻮ از ﻫﻤﺎن اﺑﺘﺪا ﯾﮏ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم اﺟﻤﺎع اﺛﺒﺎت ﺳﻬﺎم ﺑﻪ ﻧﺎم ‪ Ouroboros‬را ﭘﯿﺎدهﺳﺎزي‬‫ﮐﺮد‪(Kiayias et al., 2017) .‬‬ ‫ روﯾﮑﺮد ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ :‬ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺎرداﻧﻮ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ از ﻃﺮﯾﻖ داوري ﻫﻤﺘﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻫﺪاﯾﺖ‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪(IOHK, 2020) .‬‬ ‫ ﻣﻌﻤﺎري ﭼﻨﺪ ﻻﯾﻪ‪ :‬ﮐﺎرداﻧﻮ ﺣﺴﺎﺑﺪاري ارزش را از ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺟﺪا ﮐﺮده و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل اﻓﺰاﯾﺶ‬‫ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي و اﻧﻌﻄﺎفﭘﺬﯾﺮي اﺳﺖ‪(IOHK, 2020) .‬‬ ‫‪33‬‬ ‫‪ (4-6-2‬ﭘﻮﻟﮑﺎدات )‪(DOT‬‬ ‫ﭘﻮﻟﮑﺎدات ﯾﮏ ﺷﺒﮑﻪ ﭼﻨﺪ زﻧﺠﯿﺮهاي را ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻫﻤﮑﺎري ﻣﯽﭘﺮدازد‪:‬‬ ‫ زﻧﺠﯿﺮهﻫﺎي ﺟﺎﻧﺒﯽ‪ :‬ﻣﻌﻤﺎري ﭘﻮﻟﮑﺎدات ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻨﺪﯾﻦ زﻧﺠﯿﺮه ﻣﻮازي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬‫ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ را ﭘﺮدازش ﮐﻨﻨﺪ و ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي را ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸﻨﺪ‪(Wood, 2016) .‬‬ ‫ ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ زﻧﺠﯿﺮهﻫﺎ‪ :‬اﯾﻦ ﭘﻠﺘﻔﺮم ﺑﺮاي ﺗﺴﻬﯿﻞ ارﺗﺒﺎط ﺑﺪون درز ﺑﯿﻦ ﺷﺒﮑﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ‬‫ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Wood, 2016) .‬‬ ‫ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ درون زﻧﺠﯿﺮهاي‪ :‬ﭘﻮﻟﮑﺎدات ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ درون زﻧﺠﯿﺮهاي را ﭘﯿﺎدهﺳﺎزي ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ دارﻧﺪﮔﺎن‬‫ﺗﻮﮐﻦ اﺟﺎزه ﻣﯽدﻫﺪ در ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮيﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ارﺗﻘﺎء ﭘﺮوﺗﮑﻞ ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪(Polkadot, 2020) .‬‬ ‫‪ (5-6-2‬اﺳﺘﯿﺒﻞﮐﻮﯾﻦﻫﺎ‬ ‫اﺳﺘﯿﺒﻞﮐﻮﯾﻦﻫﺎ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ ﺗﺎ ارزش ﭘﺎﯾﺪاري را ﺣﻔﻆ ﮐﻨﻨﺪ و اﻏﻠﺐ ﺑﻪ ﯾﮏ ارز ﻓﯿﺎت ﻣﺘﺼﻞ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫ ﺗﺘﺮ )‪ :(USDT‬ﯾﮑﯽ از ﭘﺮﮐﺎرﺑﺮدﺗﺮﯾﻦ اﺳﺘﯿﺒﻞﮐﻮﯾﻦﻫﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻻر آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﺘﺼﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮﭼﻨﺪ‬‫ﮐﻪ در ﻣﻮرد ذﺧﺎﯾﺮ آن ﺑﺤﺚﻫﺎﯾﯽ وﺟﻮد دارد‪(Griffin & Shams, 2020) .‬‬ ‫ ‪ :(USDC) USD Coin‬ﯾﮏ اﺳﺘﯿﺒﻞﮐﻮﯾﻦ ﺗﻨﻈﯿﻢﺷﺪه ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ‪ Circle‬و ‪ Coinbase‬ﻣﻨﺘﺸﺮ‬‫ﻣﯽﺷﻮد و داراي ﺣﺴﺎﺑﺮﺳﯽﻫﺎي ﻣﻨﻈﻢ از ذﺧﺎﯾﺮ دﻻر ﺧﻮد اﺳﺖ‪(Centre Consortium, 2018) .‬‬ ‫ ‪ :Dai‬ﯾﮏ اﺳﺘﯿﺒﻞﮐﻮﯾﻦ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﮐﻪ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﺮاردادﻫﺎي ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ ﺑﺮ روي ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ اﺗﺮﯾﻮم ﻧﮕﻬﺪاري‬‫ﻣﯽﺷﻮد و از ﻣﻮﻗﻌﯿﺖﻫﺎي ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ﺗﻀﻤﯿﻦﺷﺪه اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(MakerDAO, 2017) .‬‬ ‫‪ (6-6-2‬ﮐﻮﯾﻦﻫﺎي ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮ اراﺋﻪ ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﻧﺎﺷﻨﺎﺳﯽ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺗﻤﺮﮐﺰ دارﻧﺪ‪:‬‬ ‫ ﻣﻮﻧﺮو )‪ :(XMR‬از اﻣﻀﺎﻫﺎي ﺣﻠﻘﻪاي و آدرسﻫﺎي ﻣﺨﻔﯽ ﺑﺮاي ﻣﺨﻔﯽ ﮐﺮدن ﺟﺰﺋﯿﺎت ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ‬‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Noether, 2015) .‬‬ ‫ زيﮐﺶ )‪ :(ZEC‬از اﺛﺒﺎت ﺑﺪون داﻧﺶ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﮐﺎرﺑﺮان اﻣﮑﺎن دﻫﺪ اﻃﻼﻋﺎت ﺗﺮاﮐﻨﺶ را‬‫ﭘﻨﻬﺎن ﮐﻨﻨﺪ‪(Hopwood et al., 2016) .‬‬ ‫اﯾﻦ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ‪ ،‬ﻧﻮآوريﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ را ﺑﻪ ﭘﺮوﺗﮑﻞ اﺻﻠﯽ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖﻫﺎي‬ ‫ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ را ﮔﺴﺘﺮش دادهاﻧﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي‪ ،‬ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻫﻤﮑﺎري ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬ ‫و ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﯽ در ﺷﮑﻞدﻫﯽ ﺑﻪ آﯾﻨﺪه ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ و ﻣﺎﻟﯽ دﯾﺠﯿﺘﺎل اﯾﻔﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪34‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﮑﺎﻣﻞ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬اﯾﻦ آﻟﺖﮐﻮﯾﻦﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﻮآوري اداﻣﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﺑﻪ ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎي ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي‬ ‫ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ اوﻟﯿﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي را ﺑﺮاي ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﮐﺸﻒ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (7-2‬اﻧﺘﻘﺎدات و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫ﻋﻠﯿﺮﻏﻢ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮاي اﻧﻘﻼب در ﺣﻮزه ﻣﺎﻟﯽ و ﻓﻨﺎوري‪ ،‬اﯾﻦ ارزﻫﺎ ﺑﺎ اﻧﺘﻘﺎدات و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي زﯾﺎدي‬ ‫ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎي اﺻﻠﯽ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻨﺘﻘﺪان‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮنﮔﺬاران و ﻣﺤﻘﻘﺎن در ﻣﻮرد‬ ‫ﭘﺬﯾﺮش و ﺗﺄﺛﯿﺮ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﭘﺮدازد‪.‬‬ ‫‪ (1-7-2‬ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎي زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ اﻧﺘﻘﺎدات از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬ﺑﻪوﯾﮋه آﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ از ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم اﺟﻤﺎع اﺛﺒﺎت ﮐﺎر )‪ (PoW‬اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺄﺛﯿﺮات زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ آﻧﻬﺎﺳﺖ‪:‬‬ ‫ ﻣﺼﺮف اﻧﺮژي‪ :‬ﻣﺼﺮف اﻧﺮژي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﯾﮏ ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻬﻢ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮآوردﻫﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ‬‫اﺳﺘﺨﺮاج ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪﻃﻮر ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣﺼﺮف ﺑﺮق ﺑﺮﺧﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎ اﺳﺖ‪(de Vries, 2018) .‬‬ ‫ ردﭘﺎي ﮐﺮﺑﻦ‪ :‬اﻧﺘﺸﺎر ﮐﺮﺑﻦ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ اﺳﺘﺨﺮاج ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ را در ﻣﻮرد ﺗﺄﺛﯿﺮ آن ﺑﺮ‬‫ﺗﻐﯿﯿﺮات اﻗﻠﯿﻤﯽ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺘﻪ اﺳﺖ‪(Mora et al., 2018) .‬‬ ‫ ﺿﺎﯾﻌﺎت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‪ :‬ﻣﻨﺴﻮخ ﺷﺪن ﺳﺮﯾﻊ ﺳﺨﺖاﻓﺰارﻫﺎي اﺳﺘﺨﺮاج ﺑﻪ ﺿﺎﯾﻌﺎت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﮐﻤﮏ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﭼﺎﻟﺸﯽ زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ دﯾﮕﺮ را اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪(de Vries & Stoll, 2021) .‬‬ ‫در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺣﺎل ﮔﺬار ﺑﻪ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي اﺟﻤﺎع ﺑﺎ ﺑﻬﺮهوري اﻧﺮژي ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺛﺒﺎت‬ ‫ﺳﻬﺎم )‪ (PoS‬ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺄﺛﯿﺮات زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﯾﮏ ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﺻﻨﻌﺖ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (2-7-2‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي‬ ‫ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي ﻫﻤﭽﻨﺎن ﯾﮏ ﭼﺎﻟﺶ ﻓﻨﯽ ﺑﺰرگ ﺑﺮاي ﺑﺴﯿﺎري از ﺷﺒﮑﻪﻫﺎي ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ ﺗﻮان ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ‪ :‬ﺑﺴﯿﺎري از ﺷﺒﮑﻪﻫﺎي ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎﯾﯽ در‬‫ﺗﻌﺪاد ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﻫﺮ ﺛﺎﻧﯿﻪ ﭘﺮدازش ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻢ و‬ ‫ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎي ﺑﺎﻻ در زﻣﺎنﻫﺎي اوج اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪(Croman et al., 2016) .‬‬ ‫ ﺑﺤﺚ اﻧﺪازه ﺑﻠﻮك‪ :‬ﺗﻼشﻫﺎ ﺑﺮاي اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي از ﻃﺮﯾﻖ اﻓﺰاﯾﺶ اﻧﺪازه ﺑﻠﻮكﻫﺎ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ‬‫ﺑﺤﺚﻫﺎي ﭼﺎﻟﺶﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ و اﻧﺸﻌﺎﺑﺎت زﻧﺠﯿﺮهاي در ﺑﺮﺧﯽ از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Gervais .‬‬ ‫)‪et al., 2016‬‬ ‫‪35‬‬ ‫ راهﺣﻞﻫﺎي ﻻﯾﻪ ‪ :2‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ راهﺣﻞﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺒﮑﻪ ﻻﯾﺘﻨﯿﻨﮓ ﺑﺮاي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﺷﺎردﯾﻨﮓ ﺑﺮاي‬‫اﺗﺮﯾﻮم در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ و ﭘﺬﯾﺮش آﻧﻬﺎ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﭼﺎﻟﺸﯽ در ﺣﺎل ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪(Poon & Dryja, 2016; Ethereum Foundation, 2021‬‬ ‫‪ (3-7-2‬آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮيﻫﺎي اﻣﻨﯿﺘﯽ و ﻫﮏﻫﺎ‬ ‫در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ اﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻣﻨﯿﺘﯽ ﻣﻮاﺟﻪ‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ ﻫﮏﻫﺎي ﺻﺮاﻓﯽ‪ :‬ﺻﺮاﻓﯽﻫﺎي ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻫﺪف ﻣﮑﺮر ﻫﮏﻫﺎ ﺑﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ از دﺳﺖ‬‫دادنﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺮاي ﮐﺎرﺑﺮان ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Chohan, 2021) .‬‬ ‫ آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮيﻫﺎي ﻗﺮاردادﻫﺎي ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ‪ :‬ﺑﺎگﻫﺎ در ﮐﺪ ﻗﺮاردادﻫﺎي ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺣﻮادث ﺑﺮﺟﺴﺘﻪاي‬‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﮏ ‪ DAO‬ﺑﺮ روي اﺗﺮﯾﻮم ﺷﺪهاﻧﺪ‪(Mehar et al., 2019) .‬‬ ‫ ﺣﻤﻼت ‪ 51‬درﺻﺪ‪ :‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ در ﻣﻌﺮض ﺣﻤﻼت ‪ 51‬درﺻﺪي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ در آن ﯾﮏ‬‫ﻧﻬﺎد ﮐﻨﺘﺮلﮐﻨﻨﺪه اﮐﺜﺮ ﻗﺪرت اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺒﮑﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ را دﺳﺘﮑﺎري ﮐﻨﺪ‪(Sayeed & .‬‬ ‫)‪Marco-Gisbert, 2019‬‬ ‫‪ (4-7-2‬ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖ ﻧﻈﺎرﺗﯽ‬ ‫ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﻧﻈﺎرﺗﯽ در ﺣﺎل ﺗﺤﻮل و اﻏﻠﺐ ﻧﺎﻣﺸﺨﺺ‪ ،‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎﯾﯽ را ﺑﺮاي ﭘﺬﯾﺮش و ﺗﻮﺳﻌﻪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﯾﺠﺎد‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ وﺿﻌﯿﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‪ :‬ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اوراق ﺑﻬﺎدار‪ ،‬ﮐﺎﻻﻫﺎ ﯾﺎ ارزﻫﺎ در ﺣﻮزهﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ‬‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ و ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺘﯽ را ﺑﺮاي ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎ و ﮐﺎرﺑﺮان اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Blandin et .‬‬ ‫)‪al., 2019‬‬ ‫ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﺿﺪ ﭘﻮﻟﺸﻮﯾﯽ )‪ (AML‬و ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺸﺘﺮي‪ :‬اﺟﺮاي اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﻮﺛﺮ ﺿﺪ ﭘﻮﻟﺸﻮﯾﯽ و ﺷﻨﺎﺧﺖ‬‫ﻣﺸﺘﺮي در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺣﻔﻆ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﯾﮏ ﭼﺎﻟﺶ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪(Campbell-Verduyn, 2018‬‬ ‫ اﻧﻄﺒﺎق ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ‪ :‬ﻣﺎﻫﯿﺖ ﭘﯿﭽﯿﺪه و در ﺣﺎل ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬دﺷﻮاريﻫﺎﯾﯽ را ﺑﺮاي‬‫ﮔﺰارشدﻫﯽ ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ و اﻧﻄﺒﺎق اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Ainsworth & Viitasaari, 2017) .‬‬ ‫‪36‬‬ ‫‪ (5-7-2‬ﻧﻮﺳﺎن و ﺛﺒﺎت اﻗﺘﺼﺎدي‬ ‫ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﺑﺎﻻي ﻗﯿﻤﺖ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ را در ﻣﻮرد ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﺳﺘﻔﺎده آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ وﺳﯿﻠﻪ ﻣﺒﺎدﻟﻪ‬ ‫ﭘﺎﯾﺪار ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآورد‪:‬‬ ‫ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﻗﯿﻤﺖ‪ :‬ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﺷﺪﯾﺪ ﻗﯿﻤﺖ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮاي ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي روزﻣﺮه و ﺑﻪ‬‫ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ذﺧﯿﺮه ارزش ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد را دﺷﻮار ﻣﯽﺳﺎزد‪(Dyhrberg, 2016) .‬‬ ‫ ﺳﻔﺘﻪﺑﺎزي‪ :‬ﻣﺎﻫﯿﺖ ﺳﻔﺘﻪﺑﺎزاﻧﻪ ﺑﺴﯿﺎري از ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاريﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ در ﻣﻮرد‬‫دﺳﺘﮑﺎري ﺑﺎزار و ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي ﺣﺒﺎبﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Corbet et al., 2018) .‬‬ ‫ رﯾﺴﮏ ﺳﯿﺴﺘﻤﯽ‪ :‬ﺑﺎ رﺷﺪ ﺑﺎزار ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﺸﺘﺮ آن ﺑﺎ اﻣﻮر ﻣﺎﻟﯽ ﺳﻨﺘﯽ‪ ،‬ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ در‬‫ﻣﻮرد رﯾﺴﮏﻫﺎي ﺳﯿﺴﺘﻤﯽ ﺑﺎﻟﻘﻮه اﯾﺠﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Borri, 2019) .‬‬ ‫‪ (6-7-2‬ﻣﻮاﻧﻊ ﮐﺎرﺑﺮي و ﭘﺬﯾﺮش‬ ‫ﻋﻠﯿﺮﻏﻢ ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪي ﻓﺰاﯾﻨﺪه‪ ،‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺎ ﻣﻮاﻧﻊ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮاي ﭘﺬﯾﺮش ﮔﺴﺘﺮده ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫ ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ ﻓﻨﯽ‪ :‬ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻓﻨﯽ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮاي ﮐﺎرﺑﺮان ﻏﯿﺮ ﻓﻨﯽ دﺷﻮار و ﻣﺎﻧﻊ ﭘﺬﯾﺮش‬‫آﻧﻬﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪(Abramova & Böhme, 2016) .‬‬ ‫ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﮐﺎرﺑﺮي‪ :‬ﮐﯿﻒ ﭘﻮلﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﺻﺮاﻓﯽﻫﺎ اﻏﻠﺐ ﻓﺎﻗﺪ راﺑﻂﻫﺎي ﮐﺎرﺑﺮي دوﺳﺘﺎﻧﻪاي ﻫﺴﺘﻨﺪ‬‫ﮐﻪ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ ﺳﻨﺘﯽ دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪(Voskobojnikov et al., 2020) .‬‬ ‫ ﺑﺮﮔﺸﺖﻧﺎﭘﺬﯾﺮي ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ ‪:‬ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت ﯾﺎ ﺳﺮﻗﺖﻫﺎ اﻏﻠﺐ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮاي‬ ‫ﮐﺎرﺑﺮان ﺑﺎﺷﺪ‪(Tschorsch & Scheuermann, 2016) .‬‬ ‫‪ (7-7-2‬ﺗﻤﺎﯾﻼت ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺗﻤﺮﮐﺰﮔﺮاﯾﯽ‬ ‫در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺗﻤﺮﮐﺰزداﯾﯽ ﯾﮏ اﺻﻞ اﺳﺎﺳﯽ ﺑﺮاي ﺑﺴﯿﺎري از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ در ﻣﻮرد ﺗﻤﺎﯾﻼت ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻤﺖ ﺗﻤﺮﮐﺰﮔﺮاﯾﯽ وﺟﻮد دارد‪:‬‬ ‫ ﺗﻤﺮﮐﺰ اﺳﺘﺨﺮاج‪ :‬ﺗﻤﺮﮐﺰ ﻗﺪرت اﺳﺘﺨﺮاج در ﺗﻌﺪاد ﮐﻤﯽ از اﺳﺘﺨﺮﻫﺎي ﺑﺰرگ اﺳﺘﺨﺮاج‪ ،‬ﺑﻪوﯾﮋه ﺑﺮاي‬‫ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ در ﻣﻮرد ﺗﻤﺮﮐﺰزداﯾﯽ ﺷﺒﮑﻪ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Gervais et al., 2014) .‬‬ ‫ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺛﺮوت‪ :‬ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺛﺮوت ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﻏﻠﺐ ﺑﻪ ﺷﺪت در ﺗﻌﺪاد ﮐﻤﯽ از‬‫آدرسﻫﺎ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ در ﻣﻮرد دﺳﺘﮑﺎري ﺑﺎزار ﺷﻮد‪(Kondor .‬‬ ‫)‪et al., 2014‬‬ ‫‪37‬‬ ‫ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺣﺎﮐﻤﯿﺘﯽ‪ :‬ﻣﺪلﻫﺎي ﺣﺎﮐﻤﯿﺘﯽ ﺑﺴﯿﺎري از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اوﻟﻮﯾﺖ دادن ﺑﻪ ﭘﺬﯾﺮﻧﺪﮔﺎن‬‫اوﻟﯿﻪ ﯾﺎ دارﻧﺪﮔﺎن ﺑﺰرگ ﺗﻮﮐﻦﻫﺎ ﻣﻮرد اﻧﺘﻘﺎد ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮيﻫﺎي‬ ‫ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺷﻮد‪(De Filippi & Loveluck, 2016) .‬‬ ‫اﯾﻦ اﻧﺘﻘﺎدات و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ ﺑﻪ ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﭘﯿﭽﯿﺪهاي ﮐﻪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در آن ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ اﺷﺎره دارد‪ .‬ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑﺮاي دوام و ﭘﺬﯾﺮش ﻃﻮﻻﻧﯽﻣﺪت ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺑﻠﻮغ ﻓﻨﺎوري و اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ‪ ،‬ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت‬ ‫ﻣﺪاوم‪ ،‬ﻧﻮآوري و ﺗﻮﺳﻌﻪﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﻧﻘﺶﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي در ﻫﺪاﯾﺖ اﯾﻦ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ اﯾﻔﺎ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫‪ (8-2‬ﺟﻤﻊﺑﻨﺪي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺮور ﺟﺎﻣﻊ از ادﺑﯿﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻤﺮﮐﺰ وﯾﮋه ﺑﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اوﻟﯿﻦ و ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ‬ ‫داراﯾﯽ دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ دﻧﯿﺎي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در ﻃﻮل اﯾﻦ ﺑﺮرﺳﯽ‪ ،‬ﭼﻨﺪﯾﻦ‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع ﮐﻠﯿﺪي ﭘﺪﯾﺪار ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫ ﻧﻮآوري ﻓﻨﺎوري‪ :‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﮐﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺑﻨﺎ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﮕﺮ ﯾﮏ ﺟﻬﺶ ﺑﺰرگ‬‫در ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﺎﻟﯽ دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬از ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم اﺛﺒﺎت ﮐﺎر ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺗﺎ ﻗﺮاردادﻫﺎي ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ اﺗﺮﯾﻮم و ﻇﻬﻮر‬ ‫ﮔﺰﯾﻨﻪﻫﺎي اﻧﺮژي ﮐﺎرآﻣﺪﺗﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺛﺒﺎت ﺳﻬﺎم‪ ،‬اﯾﻦ ﺣﻮزه ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ در ﺣﺎل ﻧﻮآوري اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪(Narayanan et al., 2016; Wood, 2014‬‬ ‫ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي‪ :‬ﻇﻬﻮر ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﺳﻨﺘﯽ ﭘﻮل و اﻣﻮر ﻣﺎﻟﯽ را ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﮐﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫آﻧﻬﺎ ﭘﺎراداﯾﻢﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي در ﺳﯿﺎﺳﺖ ﭘﻮﻟﯽ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻓﺮﺻﺖﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي ﺑﺮاي ﺷﻤﻮل‬ ‫ﻣﺎﻟﯽ اﯾﺠﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺤﺚﻫﺎﯾﯽ درﺑﺎره آﯾﻨﺪه ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ‪(Böhme et .‬‬ ‫)‪al., 2015; Prasad, 2021‬‬ ‫ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ‪ :‬ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ و ﺑﺪون ﻣﺮز ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﺑﺰرﮔﯽ ﺑﺮاي ﻧﻬﺎدﻫﺎي‬‫ﻧﻈﺎرﺗﯽ در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن اﯾﺠﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻼشﻫﺎ ﺑﺮاي ﺗﻮازن ﺑﯿﻦ ﻧﻮآوري و ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه‬ ‫و ﺛﺒﺎت ﻣﺎﻟﯽ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﻪ ﺷﮑﻞدﻫﯽ ﺑﻪ ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﻧﻈﺎرﺗﯽ اداﻣﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪(Blandin et al., 2019; .‬‬ ‫)‪FATF, 2021‬‬ ‫ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺘﻨﻮع‪ :‬ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻏﻨﯽ از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه اﺳﺖ‬‫ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ داراي وﯾﮋﮔﯽﻫﺎ و ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮدي ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬از ﮐﻮﯾﻦﻫﺎي ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺑﺮ ﺣﺮﯾﻢ‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﻣﮑﺎن اﺟﺮاي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻓﻀﺎي‬ ‫ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺗﻨﻮع ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪(Antonopoulos & Wood, 2018; .‬‬ ‫)‪Hopwood et al., 2016‬‬ ‫‪38‬‬ ‫ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﭘﺎﯾﺪار‪ :‬ﻋﻠﯿﺮﻏﻢ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺧﻮد‪ ،‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺎ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‬‫ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي‪ ،‬ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎي زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ‪ ،‬آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮيﻫﺎي اﻣﻨﯿﺘﯽ و ﻣﻮاﻧﻊ ﭘﺬﯾﺮش‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ اﯾﻦ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ ﺑﺮاي دوام ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت اﯾﻦ ﻓﻨﺎوري ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪(Croman et al., .‬‬ ‫)‪2016; de Vries, 2018‬‬ ‫ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ آﯾﻨﺪه‪ :‬ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﺪاوم در ﺣﻮزهﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ )‪ ،(DeFi‬ﺗﻮﮐﻦﻫﺎي ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﻮﯾﺾ‬‫)‪ ،(NFTs‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺎﻧﮏ ﻣﺮﮐﺰي )‪ (CBDCs‬و ﺳﺎﯾﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮ اﯾﻦ ﻓﻨﺎوري ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻓﺮاﺗﺮ از ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻓﻌﻠﯽ آن ﺑﺎﺷﺪ‪(Schär, 2021; Auer .‬‬ ‫)‪et al., 2020‬‬ ‫ﺑﺎ ﻧﮕﺎه ﺑﻪ آﯾﻨﺪه‪ ،‬روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﯾﮏ ﺣﻮزه ﻣﻬﻢ از ﻧﻮآوري‪ ،‬ﺑﺤﺚ و‬ ‫ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ اﯾﻦ ﻓﻨﺎوريﻫﺎ ﺑﺮاي ﺑﺎزﺳﺎزي اﻣﻮر ﻣﺎﻟﯽ‪ ،‬ﺣﮑﻤﺮاﻧﯽ و ﺗﻌﺎﻣﻼت دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫اﻣﺎ ﺑﺮاي دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ‪ ،‬ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻓﻨﯽ‪ ،‬ﻧﻈﺎرﺗﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻏﻠﺒﻪ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﮕﺮ ﯾﮏ ﺣﻮزه ﭘﻮﯾﺎ و ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ در ﺣﺎل ﺗﺤﻮل ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ در ﺗﻘﺎﻃﻊ ﻋﻠﻮم‬ ‫ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎد و ﺣﻘﻮق ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻧﻬﺎﯾﯽ و ﭘﺬﯾﺮش اﯾﻦ ﻓﻨﺎوريﻫﺎ ﻫﻨﻮز ﻧﺎﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ‬ ‫آﻧﻬﺎ ﺑﺮاي اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼل در ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽ و اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ ﮐﺮدن اﺷﮑﺎل ﺟﺪﯾﺪي از ﺗﻌﺎﻣﻼت دﯾﺠﯿﺘﺎل اﻧﮑﺎرﻧﺎﭘﺬﯾﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺑﻠﻮغ اﯾﻦ ﺣﻮزه‪ ،‬ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﯿﺎنرﺷﺘﻪاي و ﭘﯿﺎدهﺳﺎزيﻫﺎي واﻗﻌﯽ ﻧﻘﺸﯽ ﮐﻠﯿﺪي در ﺷﮑﻞدﻫﯽ ﺑﻪ آﯾﻨﺪه اﯾﻦ‬ ‫ﻓﻨﺎوري ﺗﺤﻮلآﻓﺮﯾﻦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫‪ (9-2‬ﻣﻘﺪﻣﻪاي ﺑﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫‪ (1-9-2‬ﺗﻌﺮﯾﻒ و داﻣﻨﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ )‪(E-Commerce‬‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ آن ‪ E-Commerce‬ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺷﺎﻣﻞ ﺧﺮﯾﺪ و ﻓﺮوش ﮐﺎﻻﻫﺎ ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺎت از‬ ‫ﻃﺮﯾﻖ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﻧﺘﻘﺎل ﭘﻮل و دادهﻫﺎ ﺑﺮاي اﺟﺮاي اﯾﻦ ﻣﻌﺎﻣﻼت اﺳﺖ‪(Laudon & Traver, 2021) .‬‬ ‫در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ اﻏﻠﺐ ﺑﺎ ﺧﺮدهﻓﺮوﺷﯽ آﻧﻼﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺴﯿﺎر ﻓﺮاﺗﺮ از اﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﺤﺪود ﮔﺴﺘﺮش‬ ‫ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و ﺷﺎﻣﻞ ﻃﯿﻒ ﮔﺴﺘﺮدهاي از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي ﺗﺠﺎري در ﻓﻀﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻔﯽ ﺟﺎﻣﻊ از ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ‪ Turban‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2018‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺻﻮرت‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫»اﺳﺘﻔﺎده از اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‪ ،‬وب و اﭘﻠﯿﮑﯿﺸﻦﻫﺎ و ﻣﺮورﮔﺮﻫﺎي ﻣﻮﺑﺎﯾﻞ ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺗﺠﺎري‪ .‬ﺑﻪﻃﻮر رﺳﻤﯽﺗﺮ‪ ،‬ﻣﻌﺎﻣﻼت‬ ‫ﺗﺠﺎري دﯾﺠﯿﺘﺎل ﮐﻪ ﺑﯿﻦ و ﻣﯿﺎن ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎ و اﻓﺮاد اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد«‪.‬‬ ‫‪39‬‬ ‫داﻣﻨﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي ﭘﯿﺶﻓﺮوش )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬ﮐﺸﻒ آﻧﻼﯾﻦ ﻣﺤﺼﻮل(‬ ‫ﺧﻮد ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ )ﺷﺎﻣﻞ روشﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺮداﺧﺖ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ و ﺗﺤﻮﯾﻞ دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺻﻮرت اﻣﮑﺎن(‬ ‫ﺧﺪﻣﺎت و ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﭘﺲ از ﻓﺮوش )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﭼﺖ آﻧﻼﯾﻦ و ﭘﺮدازش ﺑﺎزﮔﺸﺖ دﯾﺠﯿﺘﺎل(‬ ‫‪ (2-9-2‬زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ و ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫‪ (1-2-9-2‬دوره ﭘﯿﺶ از اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‬ ‫ﭘﺎﯾﻪﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ دﻫﻪ ‪ 1960‬ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﺒﺎدل دادهﻫﺎي اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ )‪ (EDI‬ردﯾﺎﺑﯽ ﮐﺮد ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ اﺟﺎزه ﻣﯽداد اﺳﻨﺎد را ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﺗﺒﺎدل ﮐﻨﻨﺪ‪ (Wigand, 1997) .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ‬ ‫اﻧﺘﻘﺎل اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ وﺟﻮه )‪ (EFT‬در دﻫﻪ ‪ 1970‬دﻧﺒﺎل ﺷﺪ ﮐﻪ اﻣﮑﺎن اﻧﺘﻘﺎل اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ وﺟﻮه ﺑﯿﻦ ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎ را‬ ‫ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮد‪(Zwass, 1996) .‬‬ ‫‪ (2-2-9-2‬وب ‪ 1.0‬ﺗﺎ وب ‪3.0‬‬ ‫• وب ‪ :(2004-1991) 1.0‬راهاﻧﺪازي ﺷﺒﮑﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ وب در ﺳﺎل ‪ 1991‬آﻏﺎز ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﺪرن را رﻗﻢ‬ ‫زد‪ .‬ﭘﺬﯾﺮﻧﺪﮔﺎن اوﻟﯿﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻣﺎزون )ﺗﺄﺳﯿﺲ ‪ (1994‬و ‪ (1995) eBay‬ﭘﯿﺸﮕﺎﻣﺎن ﺧﺮدهﻓﺮوﺷﯽ آﻧﻼﯾﻦ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫)‪ (Laudon & Traver, 2021‬اﯾﻦ دوره ﺑﺎ وبﺳﺎﯾﺖﻫﺎي اﺳﺘﺎﺗﯿﮏ و ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻣﺤﺪود ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﺷﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﻏﻠﺐ ﺑﻪ آن »وب ﻓﻘﻂ ﺧﻮاﻧﺪﻧﯽ« ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪(Aghaei et al., 2012) .‬‬ ‫• وب ‪ (2005) O’Reilly :(2016-2004) 2.0‬اﺻﻄﻼح »وب ‪ «2.0‬را ﺑﺮاي ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﻮج ﺟﺪﯾﺪي از‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي وب ﮐﻪ ﺗﺴﻬﯿﻞﮐﻨﻨﺪه اﺷﺘﺮاكﮔﺬاري اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺸﺎرﮐﺘﯽ و ﻣﺤﺘﻮاي ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺎرﺑﺮ‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﺑﺪاع ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ دوره ﺷﺎﻫﺪ ﻇﻬﻮر ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي رﺳﺎﻧﻪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻇﻬﻮر ﺗﺠﺎرت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬ﺗﺠﺎرت‬ ‫ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﯽ و اﻗﺘﺼﺎد اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﯿﺴﺒﻮك )‪ (2008) Airbnb ،(2004‬و‪Uber‬‬ ‫)‪ (2009‬ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽﺷﻮد‪(Hajli, 2015) .‬‬ ‫• وب ‪-2016) 3.0‬ﺗﺎﮐﻨﻮن(‪ :‬دوره ﻓﻌﻠﯽ ﮐﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ آن »وب ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ« ﯾﺎ »وب دادهﻫﺎ« ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎ‬ ‫ادﻏﺎم ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﻧﻮﻇﻬﻮر ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﻮش ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ‪ ،‬ﺑﻼكﭼﯿﻦ و اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ اﺷﯿﺎء )‪ (IoT‬در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﺷﻮد‪ (Choudhury, 2014) .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪﻫﺎي ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ ﺷﺨﺼﯽﺳﺎزي ﺷﺪه‪،‬‬ ‫اﻣﻦﺗﺮ و ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Srivastava, 2021) .‬‬ ‫‪40‬‬ ‫‪ (3-9-2‬ﺗﺄﺛﯿﺮ اﻗﺘﺼﺎدي و اﻧﺪازه ﺑﺎزار ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻃﯽ دو دﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ رﺷﺪ ﭼﺸﻤﮕﯿﺮي داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ داﺷﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫• ﻓﺮوش ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﺳﺎل ‪ 2021‬ﺑﻪ ‪ 4.9‬ﺗﺮﯾﻠﯿﻮن دﻻر رﺳﯿﺪ و ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ ﺳﺎل‬ ‫‪ 2025‬ﺑﻪ ‪ 7.4‬ﺗﺮﯾﻠﯿﻮن دﻻر اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﺑﺪ‪(eMarketer, 2022) .‬‬ ‫• ﻫﻤﻪﮔﯿﺮي ‪ COVID-19‬ﭘﺬﯾﺮش ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﺗﺴﺮﯾﻊ ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻪﻃﻮري ﮐﻪ ﻓﺮوش آﻧﻼﯾﻦ ﺗﻨﻬﺎ در‬ ‫ﺳﺎل ‪ 2020‬ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ‪ ٪27.6‬رﺷﺪ ﮐﺮد‪(UNCTAD, 2021) .‬‬ ‫• ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺧﺮدهﻓﺮوﺷﯽ ﺳﻨﺘﯽ را ﻣﺨﺘﻞ ﮐﺮده و ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﭘﺪﯾﺪه »آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﺧﺮدهﻓﺮوﺷﯽ« در ﺑﺮﺧﯽ‬ ‫ﺑﺎزارﻫﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Bhattarai, 2019) .‬‬ ‫• ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺎزارﻫﺎي ﺷﻐﻠﯽ و ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﮐﺎرآﻓﺮﯾﻨﯽ ﺟﺪﯾﺪي ﺑﻪوﯾﮋه در زﻣﯿﻨﻪ ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ‪ ،‬ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻨﺎوري اﯾﺠﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪(Terzi, 2011) .‬‬ ‫‪ (10-2‬ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﭼﺎرﭼﻮب ﻧﻈﺮي اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ ﭘﺬﯾﺮش ﻓﻨﺎوري‪ ،‬رﻓﺘﺎر‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه و اﻋﺘﻤﺎد در ﻣﺤﯿﻂﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي ﻣﯽﭘﺮدازد‬ ‫ﮐﻪ ﭘﺎﯾﻪ و اﺳﺎس ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت و ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-10-2‬ﻣﺪل ﭘﺬﯾﺮش ﻓﻨﺎوري )‪(TAM‬‬ ‫‪ (1-1-10-2‬ﻣﺪل اﺻﻠﯽ ‪TAM‬‬ ‫ﻣﺪل ﭘﺬﯾﺮش ﻓﻨﺎوري )‪ (TAM‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ‪ Davis‬در ﺳﺎل ‪ 1989‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪ‪ ،‬ﯾﮑﯽ از ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬارﺗﺮﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎ در‬ ‫درك ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﭘﺬﯾﺮش و اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺎرﺑﺮان از ﻓﻨﺎوري اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺪل ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ دو ﻋﺎﻣﻞ اﺻﻠﯽ ﺑﺮ ﻧﯿﺖ ﻓﺮد‬ ‫ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده از ﯾﮏ ﻓﻨﺎوري ﺟﺪﯾﺪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪:‬‬ ‫• درك از ﻣﻔﯿﺪ ﺑﻮدن )‪ :(PU‬ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺮد ﺑﺎور دارد اﺳﺘﻔﺎده از ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﺎص‪ ،‬ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺷﻐﻠﯽ او را‬ ‫ﺑﻬﺒﻮد ﻣﯽﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬ ‫• درك از آﺳﺎﻧﯽ اﺳﺘﻔﺎده )‪ :(PEOU‬ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺮد ﺑﺎور دارد اﺳﺘﻔﺎده از ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﺎص ﺑﺪون ﺗﻼش‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪ TAM‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﮔﺴﺘﺮدهاي در ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻮﺿﯿﺢ ﭘﺬﯾﺮش ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Gefen et al., 2003) .‬‬ ‫‪41‬‬ ‫‪ TAM (2-1-10-2‬ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺮاي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﻣﺤﻘﻘﺎن ‪ TAM‬را ﺑﺮاي ﺗﻄﺎﺑﻖ ﺑﻬﺘﺮ ﺑﺎ زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﮔﺴﺘﺮش دادهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ Pavlou ،‬در ﺳﺎل‬ ‫‪ 2003‬اﻋﺘﻤﺎد و رﯾﺴﮏ درك ﺷﺪه را در ‪ TAM‬ادﻏﺎم ﮐﺮد ﺗﺎ ﭘﺬﯾﺮش ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن را‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺪل ﺗﻮﺳﻌﻪﯾﺎﻓﺘﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﻓﺮوﺷﻨﺪه آﻧﻼﯾﻦ و رﯾﺴﮏ درك ﺷﺪه از ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ﻧﯿﺖ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم ﻣﻌﺎﻣﻼت آﻧﻼﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫‪ (2-10-2‬ﻧﻈﺮﯾﻪ اﻧﺘﺸﺎر ﻧﻮآوري در زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﻧﻈﺮﯾﻪ اﻧﺘﺸﺎر ﻧﻮآوري ‪ (1995) Rogers‬ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ‪ ،‬ﭼﺮا و ﺑﺎ ﭼﻪ ﺳﺮﻋﺘﯽ اﯾﺪهﻫﺎ و ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ‬ ‫در ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ .‬در زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺑﻪ درك ﭘﺬﯾﺮش ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﭘﺬﯾﺮﻧﺪﮔﺎن را ﺑﻪ ﭘﻨﺞ ﮔﺮوه دﺳﺘﻪﺑﻨﺪي ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ :‬ﻧﻮآوران‪ ،‬ﭘﺬﯾﺮﻧﺪﮔﺎن اوﻟﯿﻪ‪ ،‬اﮐﺜﺮﯾﺖ اوﻟﯿﻪ‪ ،‬اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﺘﺄﺧﺮ‪،‬‬ ‫و ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪﮔﺎن‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭘﻨﺞ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﺮ ﻧﺮخ ﭘﺬﯾﺮش را ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫• ﻣﺰﯾﺖ ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫• ﺳﺎزﮔﺎري‬ ‫• ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ‬ ‫• ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ آزﻣﺎﯾﺶ‬ ‫• ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻣﺸﺎﻫﺪه‬ ‫ﻣﺤﻘﻘﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ (2002) Eastin‬اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ را ﺑﺮاي ﺗﻮﺿﯿﺢ ﭘﺬﯾﺮش ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدهاﻧﺪ‬ ‫و درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺳﺎزﮔﺎري و ﻣﺰﯾﺖ ﻧﺴﺒﯽ ﺑﻪوﯾﮋه در ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﭘﺬﯾﺮش ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﻬﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (3-10-2‬ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎي اﻋﺘﻤﺎد و اﻣﻨﯿﺖ‬ ‫‪ (1-3-10-2‬ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي اﻋﺘﻤﺎد اوﻟﯿﻪ‬ ‫ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي اﻋﺘﻤﺎد اوﻟﯿﻪ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻌﺎﻣﻼت آﻧﻼﯾﻦ ﺑﯿﻦ ﻃﺮﻓﯿﻨﯽ اﻧﺠﺎم‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻫﯿﭻ راﺑﻄﻪ ﻗﺒﻠﯽ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻧﺪارﻧﺪ‪ McKnight .‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2002‬ﯾﮏ ﻣﺪل اﻋﺘﻤﺎد در ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﻦ ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ اﻋﺘﻤﺎد‪ ،‬اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻧﻬﺎد و ﺑﺎورﻫﺎي اﻋﺘﻤﺎد ﺗﻔﺎوت ﻗﺎﺋﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫• ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ اﻋﺘﻤﺎد‪ :‬ﺑﻪ ﮔﺮاﯾﺶ ﮐﻠﯽ ﺑﻪ اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ دﯾﮕﺮان اﺷﺎره دارد‪.‬‬ ‫• اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻧﻬﺎد‪ :‬ﺑﻪ ﺑﺎور اﯾﻦ ﮐﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻔﺎﻇﺖﻫﺎي ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ و اﯾﻤﻨﯽﻫﺎي ﻓﻨﺎوري ﺑﺮاي‬ ‫ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ وﺟﻮد دارد‪.‬‬ ‫‪42‬‬ ‫• ﺑﺎورﻫﺎي اﻋﺘﻤﺎد‪ :‬ادراﮐﺎت از ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻋﺘﻤﺎد ﻓﺮوﺷﻨﺪه وب ﺧﺎص ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-3-10-2‬ﺣﻔﻆ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺪاوم‬ ‫ﺣﻔﻆ اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺮاي ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺿﺮوري اﺳﺖ‪ Kim .‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2009‬ﯾﮏ ﻣﺪل ﭘﻮﯾﺎ از اﻋﺘﻤﺎد در‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﻮﺳﻌﻪ دادﻧﺪ و ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ ﮐﻪ اﻋﺘﻤﺎد در ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﯾﮏ راﺑﻄﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪:‬‬ ‫• ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي اﻋﺘﻤﺎد اوﻟﯿﻪ‬ ‫• ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺪاوم‬ ‫• ﺗﺜﺒﯿﺖ اﻋﺘﻤﺎد‬ ‫ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﻫﻤﯿﺖ ﺗﺠﺮﺑﻪﻫﺎي ﻣﺜﺒﺖ ﻣﺪاوم و ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻣﺆﺛﺮ در ﺣﻔﻆ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﻃﻮل زﻣﺎن ﺗﺄﮐﯿﺪ‬ ‫دارد‪.‬‬ ‫‪ (4-10-2‬ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎي رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﻣﺤﯿﻂﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ‬ ‫‪ (1-4-10-2‬ﻧﻈﺮﯾﻪ رﻓﺘﺎر ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي ﺷﺪه‬ ‫ﻧﻈﺮﯾﻪ رﻓﺘﺎر ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي ﺷﺪه ‪ (1991) Ajzen‬ﺑﻪﻃﻮر ﮔﺴﺘﺮدهاي ﺑﺮاي درك رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﯿﺖﻫﺎي رﻓﺘﺎري ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺳﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪:‬‬ ‫• ﻧﮕﺮشﻫﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ رﻓﺘﺎر‬ ‫• ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎي ذﻫﻨﯽ‬ ‫• ﮐﻨﺘﺮل رﻓﺘﺎري درك ﺷﺪه‬ ‫در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬ﻣﺤﻘﻘﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ (2004) George‬از اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺑﺮاي ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ رﻓﺘﺎر ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﮐﺮدهاﻧﺪ و درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﮕﺮشﻫﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ و ﮐﻨﺘﺮل رﻓﺘﺎري درك ﺷﺪه ﺑﻪﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ﻧﯿﺖﻫﺎ‬ ‫ﺑﺮاي ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-4-10-2‬ﻧﻈﺮﯾﻪ اﻧﺘﻈﺎر‪-‬ﺗﺄﯾﯿﺪ‬ ‫ﻧﻈﺮﯾﻪ اﻧﺘﻈﺎر‪-‬ﺗﺄﯾﯿﺪ ‪ (1980) Oliver‬ﺑﺮاي ﺗﻮﺿﯿﺢ رﺿﺎﯾﺖ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه و ﻧﯿﺖ اداﻣﻪ اﺳﺘﻔﺎده در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺗﻄﺒﯿﻖ داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ (2001) Bhattacherjee .‬اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ را ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﺎﻧﮑﯽ آﻧﻼﯾﻦ اﻋﻤﺎل ﮐﺮد و ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد‬ ‫داد ﮐﻪ ﻧﯿﺖ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺮاي اداﻣﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﯾﮏ ﺳﺮوﯾﺲ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ رﺿﺎﯾﺖ از اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﻗﺒﻠﯽ و درك از ﻣﻔﯿﺪ ﺑﻮدن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺪاوم ﻗﺮار دارد‪.‬‬ ‫‪43‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮي ﭼﺎرﭼﻮﺑﯽ ﻗﻮي ﺑﺮاي درك ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬از ﭘﺬﯾﺮش ﻓﻨﺎوري‬ ‫ﺗﺎ رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه و ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي اﻋﺘﻤﺎد‪ .‬آﻧﻬﺎ ﭘﺎﯾﻪ ﺑﺴﯿﺎري از ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺗﺠﺮﺑﯽ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‬ ‫و ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎ و ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را راﻫﻨﻤﺎﯾﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (11-2‬اﻧﻮاع و ﻣﺪلﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺷﺎﻣﻞ اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ از ﻣﺪلﻫﺎي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر و اﻧﻮاع ﻣﻌﺎﻣﻼت اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ‬ ‫دﺳﺘﻪﺑﻨﺪيﻫﺎي اﺻﻠﯽ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي آﻧﻬﺎ و ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﯽﭘﺮدازد‪.‬‬ ‫‪ (1-11-2‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر ﺑﻪ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه )‪(B2C‬‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪ B2C‬ﺑﻪ ﻣﻌﺎﻣﻼت آﻧﻼﯾﻦ ﺑﯿﻦ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ و ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻓﺮدي اﺷﺎره دارد‪ .‬اﯾﻦ راﯾﺞﺗﺮﯾﻦ‬ ‫و ﺷﻨﺎﺧﺘﻪﺷﺪهﺗﺮﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﺳﺖ‪(Laudon & Traver, 2021) .‬‬ ‫‪ (1-1-11-2‬ﺧﺮدهﻓﺮوﺷﺎن آﻧﻼﯾﻦ ﺻﺮف‬ ‫اﯾﻦ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻧﺤﺼﺎري آﻧﻼﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﻓﺎﻗﺪ ﻣﮑﺎنﻫﺎي ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺧﺮدهﻓﺮوﺷﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫• آﻣﺎزون‪ :‬ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﮐﺘﺎﺑﻔﺮوﺷﯽ آﻧﻼﯾﻦ ﺷﺮوع ﺑﻪ ﮐﺎر ﮐﺮد‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ ﻓﺮوش ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪(Rivlin, 2005) .‬‬ ‫• ‪ :Zappos‬ﯾﮏ ﺧﺮدهﻓﺮوش آﻧﻼﯾﻦ ﮐﻔﺶ و ﭘﻮﺷﺎك ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺸﺘﺮﯾﺎﻧﺶ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪(Hsieh, 2010‬‬ ‫‪ (2-1-11-2‬ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎي ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ )‪(Click and Mortar‬‬ ‫اﯾﻦﻫﺎ ﺧﺮدهﻓﺮوﺷﺎن ﺳﻨﺘﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻓﺮوش آﻧﻼﯾﻦ ﻧﯿﺰ ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺪل اﻣﮑﺎن‬ ‫روﯾﮑﺮد ﭼﻨﺪﮐﺎﻧﺎﻟﻪ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت آﻧﻼﯾﻦ و آﻓﻼﯾﻦ را ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Brynjolfsson et al., .‬‬ ‫)‪ 2013‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫• واﻟﻤﺎرت‪ :‬ﯾﮏ ﺧﺮدهﻓﺮوش ﺳﻨﺘﯽ ﺑﺎ ﺣﻀﻮر ﻗﻮي در ﻓﻀﺎي آﻧﻼﯾﻦ‪.‬‬ ‫• ‪ :Best Buy‬ﺧﺮدهﻓﺮوش اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﮐﻪ ﺑﻪﻃﻮر ﻣﻮﻓﻘﯿﺖآﻣﯿﺰ ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت آﻧﻼﯾﻦ و ﺣﻀﻮري را ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ ﮐﺮده‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪44‬‬ ‫‪ (2-11-2‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر ﺑﻪ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر )‪(B2B‬‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪ B2B‬ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻌﺎﻣﻼت آﻧﻼﯾﻦ ﺑﯿﻦ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺠﻢﻫﺎي ﺑﺰرﮔﺘﺮ و‬ ‫ﻣﻌﺎﻣﻼت ﭘﯿﭽﯿﺪهﺗﺮ از ‪ B2C‬اﺳﺖ‪(Chatterjee & Ravichandran, 2013) .‬‬ ‫‪ (1-2-11-2‬ﺗﺒﺎدل دادهﻫﺎي اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ )‪(EDI‬‬ ‫‪ EDI‬ﯾﮏ ﺗﺒﺎدل ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮي ﺑﻪ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮي اﺳﻨﺎد ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر در ﻗﺎﻟﺐ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺑﯿﻦ ﺷﺮﮐﺎي ﺗﺠﺎري‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژي ﻗﺒﻞ از اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺖ اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺟﺰء ﺣﯿﺎﺗﯽ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪ B2B‬ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪(Narayanan et al., 2009) .‬‬ ‫‪ (2-2-11-2‬ﺑﺎزارﻫﺎي ‪B2B‬‬ ‫اﯾﻦﻫﺎ ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺑﯿﻦ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر را ﺗﺴﻬﯿﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫زﯾﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪:‬‬ ‫• ﺑﺎزارﻫﺎي ﻋﻤﻮدي‪ :‬ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺑﺮ ﺻﻨﻌﺖ ﺧﺎص )ﻣﺜﺎل ‪ ChemConnect‬ﺑﺮاي ﺻﻨﻌﺖ ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ(‪.‬‬ ‫• ﺑﺎزارﻫﺎي اﻓﻘﯽ‪ :‬ﺑﻪ ﻃﯿﻒ ﮔﺴﺘﺮدهاي از ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺧﺪﻣﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ )ﻣﺜﺎل ‪(Standing et al., .(Alibaba‬‬ ‫)‪2010‬‬ ‫‪ (3-11-2‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﺑﻪ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه )‪(C2C‬‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪ C2C‬ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻌﺎﻣﻼت آﻧﻼﯾﻦ ﺑﯿﻦ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ ﭘﻠﺘﻔﺮم ﺛﺎﻟﺚ‬ ‫ﺗﺴﻬﯿﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪(Leonard, 2012) .‬‬ ‫‪ (1-3-11-2‬ﺣﺮاجﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ‬ ‫ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در آن ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮاي ﮐﺎﻻﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﻓﺮوش ﻣﯽرﺳﺪ‪،‬‬ ‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻗﯿﻤﺖ ﺑﺪﻫﻨﺪ‪ eBay .‬ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﻣﺜﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺎرﺑﺮان اﺟﺎزه ﻣﯽدﻫﺪ ﺗﺎ ﻃﯿﻒ ﮔﺴﺘﺮدهاي از ﮐﺎﻻﻫﺎ‬ ‫را ﺣﺮاج ﮐﻨﻨﺪ‪(Gregg & Scott, 2006) .‬‬ ‫‪ (2-3-11-2‬ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎد اﺷﺘﺮاﮐﯽ‬ ‫اﯾﻦ ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎ ﺑﻪ اﺷﺘﺮاكﮔﺬاري ﻫﻤﺘﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﺘﺎي ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﺧﺪﻣﺎت ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫• ‪ :Airbnb‬ﺑﻪ اﻓﺮاد اﺟﺎزه ﻣﯽدﻫﺪ ﺗﺎ اﻣﻼك ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻣﺴﺎﻓﺮان اﺟﺎره دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫• ‪ :Uber‬راﻧﻨﺪﮔﺎن ﻓﺮدي را ﺑﺎ ﻣﺴﺎﻓﺮاﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ دارﻧﺪ ﻣﺘﺼﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Zervas et al., 2017) .‬‬ ‫‪45‬‬ ‫‪ (4-11-2‬ﺗﺠﺎرت ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﯽ )‪(M-Commerce‬‬ ‫ﺗﺠﺎرت ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﯽ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﺷﺎره دارد ﮐﻪ از ﻃﺮﯾﻖ دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎي ﻣﻮﺑﺎﯾﻞ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻮﺷﯽﻫﺎي‬ ‫ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ و ﺗﺒﻠﺖﻫﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد‪(Ngai & Gunasekaran, 2007) .‬‬ ‫‪ (1-4-11-2‬اﭘﻠﯿﮑﯿﺸﻦﻫﺎي ﻣﻮﺑﺎﯾﻞ در ﻣﻘﺎﺑﻞ وبﺳﺎﯾﺖﻫﺎي ﺑﻬﯿﻨﻪﺳﺎزيﺷﺪه ﺑﺮاي ﻣﻮﺑﺎﯾﻞ‬ ‫در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ از ﻃﺮﯾﻖ اﭘﻠﯿﮑﯿﺸﻦﻫﺎي ﻣﻮﺑﺎﯾﻞ اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﮐﺴﺐ‬ ‫و ﮐﺎرﻫﺎ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ وبﺳﺎﯾﺖﻫﺎي ﺧﻮد را ﺑﺮاي دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎي ﻣﻮﺑﺎﯾﻞ ﺑﻬﯿﻨﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﻏﻠﺐ اﭘﻠﯿﮑﯿﺸﻦﻫﺎ را ﺑﻪ دﻟﯿﻞ راﺣﺘﯽ و ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺑﻬﺒﻮد ﯾﺎﻓﺘﻪ آﻧﻬﺎ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪(Xu et al., .‬‬ ‫)‪2015‬‬ ‫‪ (2-4-11-2‬ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﮑﺎن در ﺗﺠﺎرت ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﯽ‬ ‫ﺗﺠﺎرت ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﯽ از ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﺤﺮك دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎ ﺑﺮاي اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﮑﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ‬ ‫ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﮑﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدات ﻫﺪﻓﻤﻨﺪ را ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﮑﺎن ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن‬ ‫ارﺳﺎل ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪(Dhar & Varshney, 2011) .‬‬ ‫‪ (5-11-2‬ﺗﺠﺎرت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي رﺳﺎﻧﻪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﺑﺎ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﯾﮏ ﺗﺠﺮﺑﻪ‬ ‫ﺧﺮﯾﺪ ﺗﻌﺎﻣﻠﯽﺗﺮ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽﺗﺮ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﺳﺎزد‪(Liang & Turban, 2011) .‬‬ ‫‪ (1-5-11-2‬ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪﺳﺎزي رﺳﺎﻧﻪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺑﺴﯿﺎري از ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﮐﻨﻮن وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎ‪ ،‬رﺗﺒﻪﺑﻨﺪيﻫﺎ و اﻣﮑﺎن ﺑﻪ‬ ‫اﺷﺘﺮاكﮔﺬاري ﻣﺤﺼﻮﻻت در ﺷﺒﮑﻪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﺄﯾﯿﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ‬ ‫ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺧﺮﯾﺪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﮕﺬارد‪(Hajli, 2015) .‬‬ ‫‪ (2-5-11-2‬ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﯾﻨﻔﻠﻮﺋﻨﺴﺮ و ﺗﺄﺛﯿﺮ آن‬ ‫اﯾﻨﻔﻠﻮﺋﻨﺴﺮﻫﺎي رﺳﺎﻧﻪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﯿﺮوي ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ و ﺑﺴﯿﺎري از ﺑﺮﻧﺪﻫﺎ‬ ‫از ﻫﻤﮑﺎري ﺑﺎ اﯾﻨﻔﻠﻮﺋﻨﺴﺮﻫﺎ ﺑﺮاي دﺳﺘﺮﺳﯽ و ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺑﺎ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﮑﻞ از ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﺑﻪوﯾﮋه‬ ‫در دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺟﻮانﺗﺮﻫﺎ ﻣﺆﺛﺮ اﺳﺖ‪(De Veirman et al., 2017) .‬‬ ‫درك اﯾﻦ اﻧﻮاع و ﻣﺪلﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ و ﻣﺤﻘﻘﺎن ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﻣﺪل داراي‬ ‫وﯾﮋﮔﯽﻫﺎ‪ ،‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﺧﺎص ﺧﻮد اﺳﺖ و ﻣﺮزﻫﺎي ﺑﯿﻦ آﻧﻬﺎ اﻏﻠﺐ در ﻋﻤﻞ ﻣﺒﻬﻢ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪46‬‬ ‫‪ (12-2‬اﺟﺰاي ﮐﻠﯿﺪي و ﻓﻨﺎوريﻫﺎ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﺷﺪت ﺑﻪ ﯾﮏ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﭘﯿﭽﯿﺪه از ﻓﻨﺎوريﻫﺎ و ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎ واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ‬ ‫ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ اﺟﺰاي ﮐﻠﯿﺪي ﻣﯽﭘﺮدازد ﮐﻪ ﺳﺘﻮن ﻓﻘﺮات ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-12-2‬ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان زﯾﺮﺑﻨﺎي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و زﯾﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎي ﻻزم ﺑﺮاي‬ ‫اﯾﺠﺎد و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻓﺮوﺷﮕﺎهﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-1-12-2‬راهﺣﻞﻫﺎي ﻣﯿﺰﺑﺎﻧﯽ ﺷﺨﺼﯽ‬ ‫ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﻣﯿﺰﺑﺎﻧﯽ ﺷﺨﺼﯽ ﺑﻪ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ ﮐﻨﺘﺮل ﮐﺎﻣﻞ ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺧﻮد ﻣﯽدﻫﻨﺪ اﻣﺎ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ‬ ‫ﺗﺨﺼﺺ ﻓﻨﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮاي ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ دارﻧﺪ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫• ‪ :Magento‬ﯾﮏ ﭘﻠﺘﻔﺮم ﻣﻨﺒﻊ ﺑﺎز ﮐﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اﻧﻌﻄﺎفﭘﺬﯾﺮي و ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮي ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪(Bidgoli, 2020‬‬ ‫• ‪ :WooCommerce‬ﯾﮏ ﭘﻼﮔﯿﻦ ﻣﺤﺒﻮب ﮐﻪ وبﺳﺎﯾﺖﻫﺎي وردﭘﺮس را ﺑﻪ ﻓﺮوﺷﮕﺎهﻫﺎي ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Hollensen, 2020) .‬‬ ‫‪ (2-1-12-2‬ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﻧﺮماﻓﺰار ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺧﺪﻣﺖ )‪(SaaS‬‬ ‫ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ‪ SaaS‬ﮔﺰﯾﻨﻪاي ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮسﺗﺮ و ﺑﺪون ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﻧﮕﻬﺪاري ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎ ﻣﯿﺰﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬اﻣﻨﯿﺖ و ﺑﻪروزرﺳﺎﻧﯽﻫﺎ را ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ اﻣﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺳﻔﺎرﺷﯽﺳﺎزي ﮐﻤﺘﺮي اراﺋﻪ دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫• ‪ :Shopify‬ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺳﻬﻮﻟﺖ اﺳﺘﻔﺎده و اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺴﺘﺮده اﭘﻠﯿﮑﯿﺸﻦﻫﺎ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Laudon .‬‬ ‫)‪& Traver, 2021‬‬ ‫• ‪ :BigCommerce‬اﻣﮑﺎﻧﺎت ﻗﻮي ﺑﺮاي ﻫﺮ دو ﻧﻮع ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ‪ B2B‬و ‪ B2C‬اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪(Chen .‬‬ ‫)‪et al., 2021‬‬ ‫‪ (2-12-2‬ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﭘﺮداﺧﺖ و اﻣﻨﯿﺖ‬ ‫ﭘﺮدازش اﻣﻦ و ﮐﺎرآﻣﺪ ﭘﺮداﺧﺖ ﺑﺮاي ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺿﺮوري اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪47‬‬ ‫‪ (1-2-12-2‬روشﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽ ﭘﺮداﺧﺖ آﻧﻼﯾﻦ‬ ‫اﯾﻦ روشﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺮدازش ﮐﺎرتﻫﺎي اﻋﺘﺒﺎري و اﻧﺘﻘﺎﻻت ﺑﺎﻧﮑﯽ اﺳﺖ‪ .‬دروازهﻫﺎي ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ PayPal‬و‬ ‫‪Stripe‬ﺑﻪ ﺟﺰﺋﯽ اﺳﺎﺳﯽ از ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﭘﺮدازش اﻣﻦ ﭘﺮداﺧﺖ و ﺣﻔﺎﻇﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻘﻠﺐ را‬ ‫اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪(Lowry et al., 2015) .‬‬ ‫‪ (2-2-12-2‬راهﺣﻞﻫﺎي ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﭘﺮداﺧﺖ‬ ‫روشﻫﺎي ﭘﺮداﺧﺖ ﺟﺪﯾﺪ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﺣﺎل اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫• ﮐﯿﻒ ﭘﻮلﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ :‬ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ Apple Pay‬و ‪ Google Pay‬ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي اﻣﻦ و راﺣﺘﯽ را‬ ‫اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪(Pousttchi et al., 2015) .‬‬ ‫• رﻣﺰ ارزﻫﺎ‪ :‬ﺑﺮﺧﯽ از ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﮐﻨﻮن ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و دﯾﮕﺮ رﻣﺰ ارزﻫﺎ را ﻣﯽﭘﺬﯾﺮﻧﺪ و ﺣﺮﯾﻢ‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎي ﺗﺮاﮐﻨﺶ ﮐﻤﺘﺮي را اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪(Siddiqui & Vachhani, 2020) .‬‬ ‫‪ (3-2-12-2‬اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و ﭘﺮوﺗﮑﻞﻫﺎي اﻣﻨﯿﺖ ﭘﺮداﺧﺖ‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و ﭘﺮوﺗﮑﻞﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ‪:‬‬ ‫• اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﻣﻨﯿﺖ دادهﻫﺎي ﺻﻨﻌﺖ ﮐﺎرت ﭘﺮداﺧﺖ )‪ :(PCI DSS‬ﺗﻀﻤﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﮐﺎرت اﻋﺘﺒﺎري‬ ‫ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻣﻦ ﭘﺮدازش ﻣﯽﺷﻮد‪(Caldwell, 2012) .‬‬ ‫• رﻣﺰﮔﺬاري ‪ :SSL/TLS‬دادهﻫﺎ را در ﺣﯿﻦ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﻣﺮورﮔﺮ ﮐﺎرﺑﺮ و ﺳﺮور ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪(Niranjanamurthy & Chahar, 2013) .‬‬ ‫‪ (3-12-2‬زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ و ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ‬ ‫ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﮐﺎرآﻣﺪ زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺑﺮاي ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه ﺑﺮاي ﮐﺎﻻﻫﺎي ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ‪ ،‬ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (1-3-12-2‬ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ اﻧﺒﺎر‬ ‫اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎ ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎي ذﺧﯿﺮهﺳﺎزي‪ ،‬اﻧﺘﺨﺎب و ﺑﺴﺘﻪﺑﻨﺪي ﻣﻮﺟﻮدي را ﺑﻬﯿﻨﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺷﺎﻣﻞ روﺑﺎﺗﯿﮏ و ﻫﻮش ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ ﺑﺮاي اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﻬﺮهوري ﺑﺎﺷﻨﺪ‪(Koster et al., 2017) .‬‬ ‫‪ (2-3-12-2‬ﻧﻮآوريﻫﺎي ﺗﺤﻮﯾﻞ آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺎﯾﻞ‬ ‫آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﺤﻮﯾﻞ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮدي ﺑﺮاي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪:‬‬ ‫• ﻗﻔﻞﻫﺎي ﺗﺤﻮﯾﻞ‪ :‬ﻗﻔﻞﻫﺎي اﻣﻦ و ﺧﻮدﮐﺎر ﺑﺮاي درﯾﺎﻓﺖ ﺑﺴﺘﻪﻫﺎ‪(Vakulenko et al., 2018) .‬‬ ‫‪48‬‬ ‫• ﺗﺤﻮﯾﻞ ﺑﺎ ﭘﻬﭙﺎد‪ :‬ﺷﺮﮐﺖﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻣﺎزون در ﺣﺎل ﺑﺮرﺳﯽ ﻓﻨﺎوري ﭘﻬﭙﺎد ﺑﺮاي ﺗﺤﻮﯾﻞﻫﺎي ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ و‬ ‫ﮐﺎرآﻣﺪﺗﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪(Yoo et al., 2018) .‬‬ ‫‪ (3-3-12-2‬ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ ﻣﻌﮑﻮس و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺑﺎزﮔﺸﺖﻫﺎ‬ ‫ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﮐﺎرآﻣﺪ ﺑﺎزﮔﺸﺖﻫﺎ ﺑﺮاي رﺿﺎﯾﺖ ﻣﺸﺘﺮي در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﺎﻣﻞ ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎي روان‬ ‫ﺑﺮاي ﭘﺬﯾﺮش‪ ،‬ﭘﺮدازش و ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪن ﮐﺎﻻﻫﺎي ﺑﺎزﮔﺸﺘﯽ اﺳﺖ‪(Wang et al., 2017) .‬‬ ‫‪ (4-12-2‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﺸﺘﺮي )‪(CRM‬‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ‪ CRM‬ﺑﻪ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺗﻌﺎﻣﻼت و دادهﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮي را در‬ ‫ﻃﻮل ﭼﺮﺧﻪ ﻋﻤﺮ ﻣﺸﺘﺮي ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-4-12-2‬ﺷﺨﺼﯽﺳﺎزي دادهﻣﺤﻮر‬ ‫ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ از دادهﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮي ﺑﺮاي ﺷﺨﺼﯽﺳﺎزي ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺧﺮﯾﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪:‬‬ ‫• ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺻﯿﻪ‪ :‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪ ﻣﺮور و ﺧﺮﯾﺪ‪(Guo et al., 2019) .‬‬ ‫• ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري ﭘﻮﯾﺎ‪ :‬ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻗﯿﻤﺖﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻘﺎﺿﺎ‪ ،‬رﻗﺎﺑﺖ و ﺑﺨﺶﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن‪(Chen et al., 2016) .‬‬ ‫‪ (2-4-12-2‬ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺸﺘﺮي ﭼﻨﺪﮐﺎﻧﺎﻟﻪ‬ ‫ادﻏﺎم ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎي ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ )ﻣﺎﻧﻨﺪ اﯾﻤﯿﻞ‪ ،‬ﭼﺖ‪ ،‬رﺳﺎﻧﻪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ( ﺑﺮاي اراﺋﻪ ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ ﻣﺸﺘﺮي‬ ‫در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﻫﻤﯿﺖ ﻓﺰاﯾﻨﺪهاي ﭘﯿﺪا ﮐﺮده اﺳﺖ‪(Lemon & Verhoef, 2016) .‬‬ ‫‪ (5-12-2‬ﺗﺤﻠﯿﻞ و ﻫﻮش ﺗﺠﺎري در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﯽ در ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي و اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﯾﻔﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-5-12-2‬ﺗﺤﻠﯿﻞ وب‬ ‫اﺑﺰارﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ Google Analytics‬ﺑﯿﻨﺸﯽ در ﻣﻮرد ﺗﺮاﻓﯿﮏ وبﺳﺎﯾﺖ‪ ،‬رﻓﺘﺎر ﮐﺎرﺑﺮان و ﻧﺮخ ﺗﺒﺪﯾﻞ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‬ ‫و ﺑﻪ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺣﻀﻮر آﻧﻼﯾﻦ ﺧﻮد را ﺑﻬﯿﻨﻪ ﮐﻨﻨﺪ‪(Chaffey & Ellis-Chadwick, .‬‬ ‫)‪2019‬‬ ‫‪ (2-5-12-2‬ﺗﺤﻠﯿﻞ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺑﺮاي ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺗﻘﺎﺿﺎ‬ ‫ﺗﮑﻨﯿﮏﻫﺎي ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺑﻪ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺗﻘﺎﺿﺎ را ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺳﻄﺢ ﻣﻮﺟﻮدي را ﺑﻬﯿﻨﻪ ﮐﻨﻨﺪ و ﮐﺎراﯾﯽ زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ را ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸﻨﺪ‪(Carbonneau et al., 2008) .‬‬ ‫‪49‬‬ ‫اﯾﻦ اﺟﺰاي ﮐﻠﯿﺪي و ﻓﻨﺎوريﻫﺎ ﺳﺘﻮن ﻓﻘﺮات ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﺪرن را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ اداﻣﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ‬ ‫ﻓﻨﺎوري‪ ،‬ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺎﯾﺪ از ﺗﺤﻮﻻت ﺟﺪﯾﺪ آﮔﺎه ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺎ رﻗﺎﺑﺘﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ و اﻧﺘﻈﺎرات‬ ‫ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن را ﺑﺮآورده ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (13-2‬رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫درك رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﺑﺮاي ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﻋﻮاﻣﻠﯽ‬ ‫ﻣﯽﭘﺮدازد ﮐﻪ ﺑﺮ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻘﺶ اﻋﺘﻤﺎد و وﻓﺎداري‪ ،‬و ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﮐﺎرﺑﺮي ﺑﺮ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-13-2‬ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه آﻧﻼﯾﻦ‬ ‫ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﺸﺎﺑﻬﺖﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﺧﺮﯾﺪ ﺳﻨﺘﯽ دارد‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻣﺤﯿﻂ‬ ‫آﻧﻼﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮدي ﻧﯿﺰ دارد‪.‬‬ ‫‪ (1-1-13-2‬ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه آﻧﻼﯾﻦ‬ ‫‪ Darley‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2010‬ﻣﺪل ﺳﻨﺘﯽ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه را ﺑﺮاي ﻣﺤﯿﻂ آﻧﻼﯾﻦ ﺗﻄﺒﯿﻖ دادﻧﺪ و ﭘﻨﺞ‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺻﻠﯽ را ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫• ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺸﮑﻞ‬ ‫• ﺟﺴﺘﺠﻮي اﻃﻼﻋﺎت‬ ‫• ارزﯾﺎﺑﯽ ﮔﺰﯾﻨﻪﻫﺎ‬ ‫• ﺗﺼﻤﯿﻢ ﺧﺮﯾﺪ‬ ‫• رﻓﺘﺎر ﭘﺲ از ﺧﺮﯾﺪ‬ ‫در ﻣﺤﯿﻂ آﻧﻼﯾﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﺮاﺣﻞ اﻏﻠﺐ ﻓﺸﺮده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺑﻪ ﻃﻮر ﻫﻤﺰﻣﺎن رخ دﻫﻨﺪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ وﻓﻮر‬ ‫اﻃﻼﻋﺎت و ﮔﺰﯾﻨﻪﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮاي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن‪.‬‬ ‫‪ (2-1-13-2‬ﺟﺴﺘﺠﻮ و ارزﯾﺎﺑﯽ اﻃﻼﻋﺎت در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻧﺤﻮه ﺟﺴﺘﺠﻮ و ارزﯾﺎﺑﯽ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺤﺼﻮل ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن را ﺗﻐﯿﯿﺮ داده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ Häubl‬و ‪ (2000) Trifts‬درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﻤﮏﻫﺎي ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﺗﻌﺎﻣﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻮﺻﯿﻪﮐﻨﻨﺪه و ﻣﺎﺗﺮﯾﺲﻫﺎي‬ ‫ﻣﻘﺎﯾﺴﻪاي ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﻣﺤﯿﻂﻫﺎي ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪50‬‬ ‫‪ (2-13-2‬ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﺮ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ‬ ‫ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد در ﻣﺤﯿﻂ آﻧﻼﯾﻦ ﺑﺮ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺧﺮﯾﺪ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺄﺛﯿﺮ‬ ‫ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-2-13-2‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﺳﺘﻔﺎده و ﻃﺮاﺣﯽ وبﺳﺎﯾﺖ‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﺳﺘﻔﺎده و ﺟﺬاﺑﯿﺖ زﯾﺒﺎﯾﯽﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﯾﮏ وبﺳﺎﯾﺖ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ رﻓﺘﺎر‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪ Lee .‬و ‪ (2012) Kozar‬درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﺳﺘﻔﺎده وبﺳﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺮ‬ ‫ﻧﯿﺖﻫﺎي ﺧﺮﯾﺪ و وﻓﺎداري ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫‪ (2-2-13-2‬اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺤﺼﻮل و ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎ‬ ‫در ﻏﯿﺎب ﺑﺮرﺳﯽ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ‪ ،‬ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﺷﺪت ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺤﺼﻮل و ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎ ﻣﺘﮑﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ Mudambi .‬و‬ ‫‪ (2010) Schuff‬ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﻖ و ﻣﻔﯿﺪ ﺑﻮدن ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺧﺮﯾﺪ‬ ‫ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد و اﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ در اﻧﻮاع ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (3-2-13-2‬ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري و ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﻣﮑﺎن اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري ﭘﻮﯾﺎ و ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﺷﺨﺼﯽﺳﺎزي ﺷﺪه را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪Bodur .‬‬ ‫و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2015‬درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﺤﻮه ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻗﯿﻤﺘﯽ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ‬ ‫ﺑﺮ ادراﮐﺎت ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﻧﯿﺖﻫﺎي ﺧﺮﯾﺪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﮕﺬارد‪.‬‬ ‫‪ (3-13-2‬اﻋﺘﻤﺎد و وﻓﺎداري در ﻣﺤﯿﻂﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ‬ ‫ﺳﺎﺧﺖ و ﺣﻔﻆ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺑﺪون ﺗﻌﺎﻣﻼت ﺣﻀﻮري اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد‪،‬‬ ‫ﺑﺴﯿﺎر ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (1-3-13-2‬ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي اﻋﺘﻤﺎدﺳﺎزي‬ ‫ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺑﻪ ﺳﺎﺧﺖ اﻋﺘﻤﺎد در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪:‬‬ ‫• وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي اﻣﻨﯿﺘﯽ‪ :‬رﻣﺰﮔﺬاري‪ ،‬درﮔﺎهﻫﺎي ﭘﺮداﺧﺖ اﻣﻦ‬ ‫• ﻣﻬﺮﻫﺎي ﺗﺄﯾﯿﺪ ﺷﺨﺺ ﺛﺎﻟﺚ‪ :‬ﻣﻬﺮﻫﺎي اﻋﺘﻤﺎد‪ ،‬ﮔﻮاﻫﯽﻫﺎي اﻣﻨﯿﺘﯽ‬ ‫• ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﺷﻬﺮت‪ :‬رﺗﺒﻪﺑﻨﺪي و ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎي ﮐﺎرﺑﺮان‬ ‫‪ Kim‬و ‪ (2017) Peterson‬ﯾﮏ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻓﺮاﮔﯿﺮ اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺮ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﯿﺖ ﺧﺮﯾﺪ و وﻓﺎداري ﻣﺸﺘﺮي را ﺗﺄﯾﯿﺪ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫‪51‬‬ ‫‪ (2-3-13-2‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي وﻓﺎداري ﻣﺸﺘﺮي در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪهاي از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي وﻓﺎداري ﺑﺮاي ﺗﺸﻮﯾﻖ ﺑﻪ ﺧﺮﯾﺪﻫﺎي ﻣﮑﺮر اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ Srinivasan .‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2002‬ﻫﺸﺖ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ وﻓﺎداري اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ را ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺳﻔﺎرﺷﯽﺳﺎزي‪ ،‬ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺗﻤﺎس‪ ،‬و ﻣﺮاﻗﺒﺖ‪.‬‬ ‫‪ (4-13-2‬ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه آﻧﻼﯾﻦ‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬درك ﺗﻔﺎوتﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ در رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (1-4-13-2‬اﺑﻌﺎد ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫اﺑﻌﺎد ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ‪ Hofstede‬ﭼﺎرﭼﻮﺑﯽ ﺑﺮاي درك رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ Sia ،‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2009‬درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي اﻋﺘﻤﺎدﺳﺎزي در ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎي ﺟﻤﻊﮔﺮا ﺑﺮ ﻋﻮاﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽﻣﺤﻮر ﺗﺄﮐﯿﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮي دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-4-13-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﻣﺤﻠﯽﺳﺎزي‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﻮﻓﻖ اﻏﻠﺐ ﺑﻪ ﻣﺤﻠﯽﺳﺎزي وبﺳﺎﯾﺖﻫﺎ و اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﻧﯿﺎز دارد‪ Singh .‬و‬ ‫ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2006‬ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ ﮐﻪ وبﺳﺎﯾﺖﻫﺎي ﺳﺎزﮔﺎر ﺷﺪه ﺑﺎ ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎي ﻣﺤﻠﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‬ ‫و ﻧﯿﺖ ﺧﺮﯾﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮي در ﻣﯿﺎن ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن از ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻫﺪف اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (5-13-2‬روﻧﺪﻫﺎي ﻧﻮﻇﻬﻮر در رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﭘﯿﺸﺮﻓﺖﻫﺎي اﺧﯿﺮ ﻓﻨﺎوري در ﺣﺎل ﺷﮑﻞدﻫﯽ ﺑﻪ روﻧﺪﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ در رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه آﻧﻼﯾﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (1-5-13-2‬رﻓﺘﺎر ﺗﺠﺎرت ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﯽ‬ ‫ﻇﻬﻮر ﮔﻮﺷﯽﻫﺎي ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ ﺑﻪ رﻓﺘﺎرﻫﺎي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮدي در ﺗﺠﺎرت ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪Wang .‬‬ ‫و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2015‬درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﮐﺎﻧﺎل ﻣﻮﺑﺎﯾﻞ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺮ رﻓﺘﺎر ﺧﺮﯾﺪ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن در ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎي‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫‪ (2-5-13-2‬ﺗﺠﺎرت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ اﯾﻨﻔﻠﻮﺋﻨﺴﺮ‬ ‫ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي رﺳﺎﻧﻪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪهاي ﺑﺎ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪Hajli .‬‬ ‫)‪ (2015‬ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ )رﺗﺒﻪﺑﻨﺪيﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎ‪ ،‬ﺗﻮﺻﯿﻪﻫﺎ( ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ‬ ‫اﻋﺘﻤﺎد و ﻧﯿﺖ ﺧﺮﯾﺪ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪.‬‬ ‫درك اﯾﻦ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺿﺮوري اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﻣﺆﺛﺮ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن را ﺟﺬب‪ ،‬ﺗﺒﺪﯾﻞ و ﺣﻔﻆ ﮐﻨﻨﺪ و در ﺑﺎزار رﻗﺎﺑﺘﯽ آﻧﻼﯾﻦ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪52‬‬ ‫‪ (14-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋي و ﻣﺪلﻫﺎي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﻣﺎﻫﯿﺖ ﭘﻮﯾﺎ و در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎ و ﻣﺪلﻫﺎي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر ﻧﻮآوراﻧﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ‬ ‫ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮاي اﯾﺠﺎد و ﺿﺒﻂ ارزش در ﺑﺎزار دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﯽﭘﺮدازد‪.‬‬ ‫‪ (1-14-2‬ﻣﺪلﻫﺎي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ اﯾﺠﺎد اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ از ﻣﺪلﻫﺎي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺪام داراي ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد‬ ‫ارزش و وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮدي ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-1-14-2‬ﻣﺪل دراپﺷﯿﭙﯿﻨﮓ‬ ‫دراپﺷﯿﭙﯿﻨﮓ ﯾﮏ روش ﺗﺤﻘﻖ ﺳﻔﺎرش در ﺧﺮدهﻓﺮوﺷﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﻓﺮوﺷﮕﺎه ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻓﺮوﺧﺘﻪ ﺷﺪه را در‬ ‫اﻧﺒﺎر ﺧﻮد ﻧﮕﻬﺪاري ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ .‬در ﻋﻮض‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻓﺮوﺷﮕﺎه ﻣﺤﺼﻮﻟﯽ را ﻣﯽﻓﺮوﺷﺪ‪ ،‬آن را از ﯾﮏ ﺷﺨﺺ ﺛﺎﻟﺚ‬ ‫ﺧﺮﯾﺪاري ﮐﺮده و ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً ﺑﻪ ﻣﺸﺘﺮي ارﺳﺎل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ Chen .‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2018‬درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ دراپﺷﯿﭙﯿﻨﮓ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﯾﮏ اﺳﺘﺮاﺗﮋي ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮاي ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖ ﺗﻘﺎﺿﺎ‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه ﺑﺮاي ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺧﺎص ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-1-14-2‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ اﺷﺘﺮاك‬ ‫ﻣﺪلﻫﺎي اﺷﺘﺮاك ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﮑﺮر ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن ﺑﺮاي دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺎت اﺳﺖ‪ Tzuo .‬و ‪Weisert‬‬ ‫)‪ (2018‬اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺪلﻫﺎي اﺷﺘﺮاك ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺟﺮﯾﺎنﻫﺎي درآﻣﺪي ﻗﺎﺑﻞ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ اﯾﺠﺎد ﮐﻨﻨﺪ و رواﺑﻂ‬ ‫ﻗﻮيﺗﺮي ﺑﺎ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن ﺑﺮﻗﺮار ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﻧﺘﻔﻠﯿﮑﺲ ﺑﺮاي ﺳﺮﮔﺮﻣﯽ و ‪ Blue Apron‬ﺑﺮاي ﮐﯿﺖﻫﺎي ﻏﺬاﯾﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (3-1-14-2‬ﻣﺪلﻫﺎي ﺑﺎزارﮔﺎﻫﯽ‬ ‫ﺑﺎزارﮔﺎهﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺑﯿﻦ ﺧﺮﯾﺪاران و ﻓﺮوﺷﻨﺪﮔﺎن ﻣﺘﻌﺪد را ﺗﺴﻬﯿﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ Hänninen .‬و ﻫﻤﮑﺎران‬ ‫)‪ (2018‬ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎزارﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺣﺎل ﺗﺤﻮل ﺧﺮدهﻓﺮوﺷﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ و اﺷﮑﺎل ﺟﺪﯾﺪي از اﯾﺠﺎد‬ ‫و ﺿﺒﻂ ارزش را اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ‪ Amazon Marketplace‬و ‪ Etsy‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (2-14-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﭼﻨﺪﮐﺎﻧﺎﻟﻪ و ﻫﻤﻪﮐﺎﻧﺎﻟﻪ‬ ‫ﺑﺎ ﻣﺤﻮ ﺷﺪن ﺧﻄﻮط ﺑﯿﻦ ﺗﺠﺎرت آﻧﻼﯾﻦ و آﻓﻼﯾﻦ‪ ،‬ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ در ﺣﺎل ﭘﺬﯾﺮش اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﭼﻨﺪﮐﺎﻧﺎﻟﻪ و‬ ‫ﻫﻤﻪﮐﺎﻧﺎﻟﻪ ﺑﺮاي اراﺋﻪ ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﻣﺸﺘﺮي ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪53‬‬ ‫‪ (1-2-14-2‬ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪﺳﺎزي ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ و آﻓﻼﯾﻦ‬ ‫‪ Verhoef‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2015‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﻤﻪﮐﺎﻧﺎﻟﻪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان »ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﻢاﻓﺰاﯾﺸﯽ ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎ و ﻧﻘﺎط ﺗﻤﺎس ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن‬ ‫ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﮐﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﺸﺘﺮي در ﺳﺮاﺳﺮ ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎ و ﻋﻤﻠﮑﺮد در ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎ ﺑﻬﯿﻨﻪ ﺷﻮد« ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﺑﻪ‬ ‫دﻧﺒﺎل اراﺋﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪاي ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ و ﻣﮑﻤﻞ در ﺗﻤﺎم ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (2-2-14-2‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﻌﺎرﺿﺎت ﮐﺎﻧﺎﻟﯽ‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ در ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪد‪ ،‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﻌﺎرﺿﺎت ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺣﯿﺎﺗﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ Yan .‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪(2011‬‬ ‫اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎﯾﯽ را ﺑﺮاي ﮐﺎﻫﺶ ﺗﻌﺎرﺿﺎت ﮐﺎﻧﺎﻟﯽ در ﯾﮏ زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ دوﮐﺎﻧﺎﻟﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮدﻧﺪ و ﺑﺮ اﻫﻤﯿﺖ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت‬ ‫ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري و ﺳﻄﺢ ﺧﺪﻣﺎت ﺗﺄﮐﯿﺪ ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ (3-14-2‬ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽﺳﺎزي و ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻓﺮاﻣﺮزي‬ ‫اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﺗﺴﻬﯿﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮدي ﻫﻤﺮاه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (1-3-14-2‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺟﻬﺎﻧﯽ‬ ‫‪ Gomez-Herrera‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2014‬ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﺎﻧﻊ ﺑﺮ ﺳﺮ راه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻓﺮاﻣﺮزي در اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ را‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻔﺎوتﻫﺎي زﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎي ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ و ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎي ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ .‬ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻮاﻧﻊ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﻫﺪﻓﻤﻨﺪ و اﻏﻠﺐ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاريﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (2-3-14-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﻣﺤﻠﯽﺳﺎزي‬ ‫ﺗﻄﺒﯿﻖ ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺎ ﺑﺎزارﻫﺎي ﻣﺤﻠﯽ ﺑﺮاي ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺿﺮوري اﺳﺖ‪ Singh .‬و ﻫﻤﮑﺎران‬ ‫)‪ (2012‬درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺳﻔﺎرﺷﯽﺳﺎزي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ وبﺳﺎﯾﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺸﺘﺮي و ﻧﯿﺖ ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ در‬ ‫ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫‪ (4-14-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي رﻗﺎﺑﺘﯽ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫در ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﺑﺴﯿﺎر رﻗﺎﺑﺘﯽ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ ﺑﺎﯾﺪ اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي ﺗﻤﺎﯾﺰ ﺧﻮد و ﺣﻔﻆ ﻣﺰﯾﺖ‬ ‫رﻗﺎﺑﺘﯽ ﺗﻮﺳﻌﻪ دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-4-14-2‬ﺗﻤﺎﯾﺰ در ﺑﺎزارﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ‬ ‫در ﺑﺎزارﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻗﯿﻤﺖ آﺳﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻏﯿﺮﻗﯿﻤﺘﯽ ﺣﯿﺎﺗﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ Zott .‬و ‪ (2008) Amit‬اﺳﺘﺪﻻل‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﺪل ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺒﻌﯽ ﺑﺮاي ﻣﺰﯾﺖ رﻗﺎﺑﺘﯽ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺮ اﻫﻤﯿﺖ‬ ‫ﻧﻮآوري و ﮐﺎرآﯾﯽ در اﯾﺠﺎد ارزش ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪54‬‬ ‫‪ (2-4-14-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﻣﮑﺎن اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري ﭘﯿﭽﯿﺪهﺗﺮي را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري ﭘﻮﯾﺎ‪ ،‬ﮐﻪ در آن‬ ‫ﻗﯿﻤﺖﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻋﺮﺿﻪ و ﺗﻘﺎﺿﺎ ﯾﺎ ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬در ﺻﻨﺎﯾﻌﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻔﺮ و ﺗﻮرﯾﺴﻢ راﯾﺞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ‬ ‫اﯾﻦ ﺣﺎل‪ Haws ،‬و ‪ (2006) Bearden‬ﻫﺸﺪار ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ادراك ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن از ﻋﺪاﻟﺖ در ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري ﭘﻮﯾﺎ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ رﺿﺎﯾﺖ و وﻓﺎداري ﻣﺸﺘﺮي ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﮕﺬارد‪.‬‬ ‫‪ (5-14-2‬اﺳﺘﺮاﺗﮋي و ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ داده‬ ‫ﻏﻨﺎي دادهﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﻣﮑﺎن اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎ و ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎي ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ داده را ﻓﺮاﻫﻢ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-5-14-2‬ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﻼنداده در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫‪ Bradlow‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2017‬ﺑﺤﺚ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮐﻼنداده در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺧﺮدهﻓﺮوﺷﯽ اﺳﺖ و اﻣﮑﺎن‬ ‫ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ دﻗﯿﻖﺗﺮ ﺗﻘﺎﺿﺎ‪ ،‬ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﺷﺨﺼﯽﺳﺎزي ﺷﺪه و ﺑﻬﯿﻨﻪﺳﺎزي اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﻗﯿﻤﺖﮔﺬاري را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-5-14-2‬ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻫﻮش ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ و ﯾﺎدﮔﯿﺮي ﻣﺎﺷﯿﻦ‬ ‫ﻫﻮش ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ و ﯾﺎدﮔﯿﺮي ﻣﺎﺷﯿﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪهاي ﺑﺮاي ﺑﻬﺒﻮد ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ Martínez-López .‬و ‪ (2013) Casillas‬ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻫﻮش ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ در ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ را ﺑﺮرﺳﯽ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت‪ ،‬ﺑﺨﺶﺑﻨﺪي ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن و ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ رﯾﺰش‪.‬‬ ‫درك اﯾﻦ روﯾﮑﺮدﻫﺎي اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ و ﻣﺪلﻫﺎي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر ﺑﺮاي ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﺑﺎزار دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫رﻗﺎﺑﺘﯽ اﻣﺮوزي ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﺪاوم ﻓﻨﺎوري و رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه‪ ،‬اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫ﺑﺮاي ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪن ﻣﺆﺛﺮ ﺗﻄﺒﯿﻖ ﯾﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (15-2‬روﻧﺪﻫﺎ و ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﻧﻮﻇﻬﻮر در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺪاوم در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖﻫﺎي ﻓﻨﺎوري و‬ ‫اﻧﺘﻈﺎرات در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن رخ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ روﻧﺪﻫﺎ و ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﻧﻮﻇﻬﻮري ﻣﯽﭘﺮدازد‬ ‫ﮐﻪ در ﺣﺎل ﺷﮑﻞدﻫﯽ ﺑﻪ ﺻﻨﻌﺖ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-15-2‬ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﻓﻨﺎوري ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ در ﺣﺎل ﺑﺮرﺳﯽ ﺑﺮاي ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﺳﺖ‪ ،‬از ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺗﺎ‬ ‫ﭘﺮداﺧﺖﻫﺎي اﻣﻦ‪.‬‬ ‫‪55‬‬ ‫‪ (1-1-15-2‬ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ‬ ‫ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ دﯾﺪﮔﺎه اﻧﺘﻬﺎ ﺑﻪ اﻧﺘﻬﺎ در زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ را ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﻨﺪ‪ Saberi .‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2019‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ‬ ‫ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ ﺑﺮاي رﻓﻊ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﻌﻞ و ﻋﺪم ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ در ﻣﻨﺒﻊﯾﺎﺑﯽ‬ ‫ﻣﺤﺼﻮﻻت را ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-1-15-2‬ﭘﺮداﺧﺖ ﺑﺎ رﻣﺰ ارزﻫﺎ‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺷﺮوع ﺑﻪ ﭘﺬﯾﺮش رﻣﺰ ارزﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺮداﺧﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ Siddiqui .‬و ﻫﻤﮑﺎران‬ ‫)‪ (2020‬ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﭘﺬﯾﺮش رﻣﺰ ارزﻫﺎ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و ﻣﺰاﯾﺎي ﺑﺎﻟﻘﻮه و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ را‬ ‫ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ روﻧﺪﻫﺎ و ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﻧﻮﻇﻬﻮر ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺤﻮه ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﻧﺘﻈﺎرات و‬ ‫رﻓﺘﺎرﻫﺎي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن را ﻧﯿﺰ ﺑﺎزﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ اﯾﻦ ﻓﻨﺎوريﻫﺎ‪ ،‬آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل زﯾﺎد ﺑﻪ ﺑﺨﺶﻫﺎي‬ ‫ﺟﺪاﯾﯽﻧﺎﭘﺬﯾﺮ از ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ و ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ ﺑﺮاي‬ ‫ﻧﻮآوري و ﺗﻤﺎﯾﺰ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (16-2‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻣﺴﺎﺋﻞ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫اﮔﺮﭼﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﺰاﯾﺎي ﻓﺮاواﻧﯽ دارد‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ را ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ‬ ‫و ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﻮاﻧﻊ ﮐﻠﯿﺪي ﮐﻪ در ﻋﺮﺻﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ وﺟﻮد دارﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﻣﯽﭘﺮدازد‪.‬‬ ‫‪ (1-16-2‬ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﺣﻔﺎﻇﺖ از دادهﻫﺎ‬ ‫از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﺷﺪت ﺑﻪ ﺟﻤﻊآوري و ﭘﺮدازش دادهﻫﺎي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ‬ ‫و ﺣﻔﺎﻇﺖ از دادهﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺣﯿﺎﺗﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ GDPR (1-1-16-2‬و دﯾﮕﺮ ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ‬ ‫اﺟﺮاي ﻣﻘﺮرات ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺣﻔﺎﻇﺖ از دادهﻫﺎ )‪ (GDPR‬در اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎي‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ (2016) Tankard .‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي رﻋﺎﯾﺖ ‪ GDPR‬ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ و‬ ‫ﮐﺎرﻫﺎ را ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺑﻬﺒﻮد ﺷﯿﻮهﻫﺎي ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ دادهﻫﺎ و ﺧﻄﺮات ﺟﺮﯾﻤﻪﻫﺎي ﺳﻨﮕﯿﻦ‬ ‫ﺑﺮاي ﻋﺪم رﻋﺎﯾﺖ‪.‬‬ ‫‪56‬‬ ‫‪ (2-1-16-2‬اﺳﺘﻔﺎده اﺧﻼﻗﯽ از دادهﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮي‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده اﺧﻼﻗﯽ از دادهﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮي در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻓﺮاﺗﺮ از رﻋﺎﯾﺖ ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﺳﺖ‪ (2020) Martin .‬اﺑﻌﺎد‬ ‫اﺧﻼﻗﯽ ﮐﻼنداده در ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ را ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﺮ ﺗﻨﺶ ﺑﯿﻦ ﺷﺨﺼﯽﺳﺎزي و ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺷﯿﻮهﻫﺎي‬ ‫دادهاي ﺷﻔﺎف ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-16-2‬ﺗﻬﺪﯾﺪات اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي‬ ‫ﻣﺎﻫﯿﺖ دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ آن را ﺑﻪ ﻫﺪف اﺻﻠﯽ ﺑﺮاي ﺣﻤﻼت ﺳﺎﯾﺒﺮي ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﺮده و ﺧﻄﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ‬ ‫را ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ و ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-2-16-2‬ﺣﻤﻼت راﯾﺞ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺎ اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻬﺪﯾﺪات ﺳﺎﯾﺒﺮي ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ Chaudhry .‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪(2018‬‬ ‫ﯾﮏ ﻣﺮور ﮐﻠﯽ از ﺣﻤﻼت راﯾﺞ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺰرﯾﻖ‪ ، SQL‬اﺳﮑﺮﯾﭙﺖﻧﻮﯾﺴﯽ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ‬ ‫ﺳﺎﯾﺖ )‪ (XSS‬و ﺣﻤﻼت ﻣﻨﻊ ﺳﺮوﯾﺲ ﺗﻮزﯾﻊﺷﺪه )‪.(DDoS‬‬ ‫‪ (2-2-16-2‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺷﯿﻮهﻫﺎي اﻣﻨﯿﺘﯽ‬ ‫اﺟﺮاي ﺗﺪاﺑﯿﺮ اﻣﻨﯿﺘﯽ ﻗﻮي ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪ Yaokumah .‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪(2019‬‬ ‫ﯾﮏ ﭼﺎرﭼﻮب ﺑﺮاي ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ اﻣﻨﯿﺖ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺑﺮ اﻫﻤﯿﺖ روﯾﮑﺮدي ﺟﺎﻣﻊ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ‬ ‫ﺗﺪاﺑﯿﺮ ﻓﻨﯽ‪ ،‬آﻣﻮزش ﮐﺎرﮐﻨﺎن و ﻣﻤﯿﺰيﻫﺎي اﻣﻨﯿﺘﯽ ﻣﻨﻈﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (3-16-2‬ﺷﮑﺎف دﯾﺠﯿﺘﺎل و دﺳﺘﺮﺳﯽﭘﺬﯾﺮي‬ ‫در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ اﻓﺰاﯾﺶ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﮐﺎﻻﻫﺎ و ﺧﺪﻣﺎت را دارد‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮيﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد‬ ‫را ﻧﯿﺰ ﺗﺸﺪﯾﺪ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-3-16-2‬ﻋﻮاﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪-‬اﻗﺘﺼﺎدي‬ ‫ﺷﮑﺎف دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮ ﭘﺬﯾﺮش و اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪ (2015) Punj .‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﻮاﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪-‬اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺮ رﻓﺘﺎر ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ و درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﺳﻄﺢ درآﻣﺪ و ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﻪ‬ ‫ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺮاي ﺑﻬﺮهﺑﺮداري از ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺄﺛﯿﺮ دارد‪.‬‬ ‫‪ (2-3-16-2‬اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي دﺳﺘﺮﺳﯽﭘﺬﯾﺮي وب‬ ‫اﻃﻤﯿﻨﺎن از دﺳﺘﺮﺳﯽﭘﺬﯾﺮي ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺮاي ﮐﺎرﺑﺮان داراي ﻣﻌﻠﻮﻟﯿﺖ ﯾﮏ اﻟﺰام اﺧﻼﻗﯽ و در‬ ‫ﺑﺴﯿﺎري از ﺣﻮزهﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ‪ ،‬ﯾﮏ اﻟﺰام ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ اﺳﺖ‪ Bradbard .‬و ‪ (2010) Peters‬اﻫﻤﯿﺖ دﺳﺘﺮﺳﯽﭘﺬﯾﺮي وب‬ ‫در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و راﻫﻨﻤﺎﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي ﭘﯿﺎدهﺳﺎزي ﻃﺮاﺣﯽ دﺳﺘﺮﺳﯽﭘﺬﯾﺮ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪57‬‬ ‫‪ (4-16-2‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ و ﻧﻈﺎرﺗﯽ‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﭘﯿﭽﯿﺪه و اﻏﻠﺐ ﻣﺒﻬﻢ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﺎﻣﻼت ﻓﺮاﻣﺮزي‬ ‫ﻣﯽﭘﺮدازد‪.‬‬ ‫‪ (1-4-16-2‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ ﻓﺮاﻣﺮزي‬ ‫ﭘﯿﻤﺎﯾﺶ ﺗﻌﻬﺪات ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﭼﺎﻟﺶﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ ﺑﺎﺷﺪ‪ Agrawal .‬و ‪(2017) Fox‬‬ ‫ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﺧﺮدهﻓﺮوﺷﯽ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﺑﺮاي ﻣﺎﻟﯿﺎت ﻓﺮوش اﯾﺎﻟﺘﯽ و ﻣﺤﻠﯽ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽﻫﺎي اﺟﺮاي‬ ‫ﺟﻤﻊآوري ﻣﺎﻟﯿﺎت از ﻓﺮوﺷﻨﺪﮔﺎن از راه دور را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-4-16-2‬ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫اﻃﻤﯿﻨﺎن از ﺣﻔﺎﻇﺖ ﮐﺎﻓﯽ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺿﺮوري اﻣﺎ ﭼﺎﻟﺶﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه در ﻣﻌﺎﻣﻼت‬ ‫ﻓﺮاﻣﺮزي‪ (2017) Cortés .‬اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ ﺣﻞ و ﻓﺼﻞ اﺧﺘﻼﻓﺎت آﻧﻼﯾﻦ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و درﺑﺎره‬ ‫ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ و ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎي آن در اراﺋﻪ ﺟﺒﺮان ﺑﻪ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺤﺚ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (5-16-2‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ و زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ را ﻣﺘﺤﻮل ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي را‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (1-5-16-2‬ﻣﺸﮑﻼت ﺗﺤﻮﯾﻞ آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺎﯾﻞ‬ ‫ﺗﺤﻮﯾﻞ آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺎﯾﻞ ﯾﮑﯽ از ﭼﺎﻟﺶﺑﺮاﻧﮕﯿﺰﺗﺮﯾﻦ و ﭘﺮﻫﺰﯾﻨﻪﺗﺮﯾﻦ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ Joerss .‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2016‬راهﺣﻞﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮاي ﻣﺸﮑﻞ ﺗﺤﻮﯾﻞ آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺎﯾﻞ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ وﺳﺎﯾﻞ ﻧﻘﻠﯿﻪ‬ ‫ﺧﻮدران و ﻣﺪلﻫﺎي ﺗﺤﻮﯾﻞ ﺟﻤﻌﯽ را ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-5-16-2‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﺮﺟﻮﻋﯽﻫﺎ‬ ‫ﻧﺮخ ﺑﺎﻻي ﻣﺮﺟﻮﻋﯽ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻟﺠﺴﺘﯿﮑﯽ و ﻣﺎﻟﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ را اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ Griffis .‬و‬ ‫ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2012‬ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻣﺮﺟﻮﻋﯽ ﺑﺮ رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي ﻣﺮﺟﻮﻋﯽ آﺳﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﯿﺖ ﺧﺮﯾﺪ را اﻓﺰاﯾﺶ دﻫﺪ اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻧﺮخ ﻣﺮﺟﻮﻋﯽ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ (6-16-2‬اﺷﺒﺎع ﺑﺎزار و رﻗﺎﺑﺖ‬ ‫ﺑﺎ اداﻣﻪ رﺷﺪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬ﺑﺎزارﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪهاي اﺷﺒﺎع ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎﯾﯽ را ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﻫﻤﺮاه دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪58‬‬ ‫‪ (1-6-16-2‬ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎي ﺟﺬب ﻣﺸﺘﺮي‬ ‫ﻫﺰﯾﻨﻪ ﺟﺬب ﻣﺸﺘﺮي ﺟﺪﯾﺪ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اﻓﺰاﯾﺶ رﻗﺎﺑﺖ در ﺣﺎل اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ‪ Hong .‬و ﻫﻤﮑﺎران‬ ‫)‪ (2020‬اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﺬب ﻣﺸﺘﺮي در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﺮده و ﺑﺮ اﻫﻤﯿﺖ‬ ‫روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﭼﻨﺪﮐﺎﻧﺎﻟﻪ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-6-16-2‬ﺗﻤﺎﯾﺰ ﺑﺮﻧﺪ در ﺑﺎزارﻫﺎي اﺷﺒﺎعﺷﺪه‬ ‫ﺗﻤﺎﯾﺰ در ﺑﺎزارﻫﺎي اﺷﺒﺎعﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪهاي دﺷﻮار ﻣﯽﺷﻮد‪ Hansen .‬و ‪ (2015) Sia‬ﺑﺮرﺳﯽ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ از ﻗﺎﺑﻠﯿﺖﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮاي اﯾﺠﺎد ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدات ارزش ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد و ﺗﻤﺎﯾﺰ‬ ‫ﺧﻮد در ﺑﺎزارﻫﺎي رﻗﺎﺑﺘﯽ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ ﺑﺮاي اداﻣﻪ رﺷﺪ و ﭘﺎﯾﺪاري ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﮑﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﺣﻮزه‪ ،‬اﺣﺘﻤﺎﻻً‬ ‫راهﺣﻞﻫﺎ و ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺷﯿﻮهﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي ﭘﺪﯾﺪار ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺳﺎزﮔﺎري ﻣﺪاوم از ﺳﻮي ﮐﺴﺐ و ﮐﺎرﻫﺎ و‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﺖﮔﺬاران اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (17-2‬ﺟﻤﻊﺑﻨﺪي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫اﯾﻦ ﺑﺮرﺳﯽ ﺟﺎﻣﻊ ادﺑﯿﺎت ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﭼﻨﺪوﺟﻬﯽ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ )‪ (E-Commerce‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ و‬ ‫ﺗﺤﻮﻻت آن‪ ،‬ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮي‪ ،‬و ﺑﺮرﺳﯽ وﺿﻌﯿﺖ ﻓﻌﻠﯽ و آﯾﻨﺪهﻧﮕﺮيﻫﺎي آن را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ﺑﺎ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ و داﻣﻨﻪ آن آﻏﺎز ﺷﺪ و ﺑﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮ اﻗﺘﺼﺎدي ﭼﺸﻤﮕﯿﺮ آن و رﺷﺪ ﺳﺮﯾﻊ آن‪ ،‬ﺑﻪوﯾﮋه‬ ‫ﺑﺎ ﺷﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ روﯾﺪادﻫﺎي ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﻤﻪﮔﯿﺮي ‪ COVID-19‬ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ ،‬اﺷﺎره ﮐﺮد‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮي ﭘﺸﺘﯿﺒﺎن ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺪل ﭘﺬﯾﺮش ﻓﻨﺎوري‪ ،‬ﻧﻈﺮﯾﻪ اﻧﺘﺸﺎر ﻧﻮآوري و‬ ‫ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻋﺘﻤﺎد و رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫در ﺑﺮرﺳﯽ اﻧﻮاع و ﻣﺪلﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬ﯾﮏ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺘﻨﻮع‪ ،‬از ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ‪ B2C‬و ‪ B2B‬ﺗﺎ اﺷﮑﺎل‬ ‫ﻧﻮﻇﻬﻮري ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺠﺎرت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎد اﺷﺘﺮاﮐﯽ‪ ،‬آﺷﮑﺎر ﺷﺪ‪ .‬زﯾﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎي ﻓﻨﺎوراﻧﻪاي ﮐﻪ از ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﭘﯿﭽﯿﺪه و ﻫﻤﯿﺸﻪ در ﺣﺎل ﺗﺤﻮل ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎ‬ ‫ﭘﯿﺸﺮﻓﺖﻫﺎﯾﯽ در ﺣﻮزهﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﭘﺮداﺧﺖ‪ ،‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎ ﮐﻪ ﻧﻘﺶﻫﺎي‬ ‫ﺣﯿﺎﺗﯽ اﯾﻔﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺣﻮزه ﺣﯿﺎﺗﯽ ﺑﺮاي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻄﺮح ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪﻃﻮري ﮐﻪ ﻋﻮاﻣﻠﯽ‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻋﺘﻤﺎد‪ ،‬ﺗﺠﺮﺑﻪ ﮐﺎرﺑﺮي‪ ،‬و ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﺮ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪59‬‬ ‫اﯾﻦ ﺑﺮرﺳﯽ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮ اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎ و ﻣﺪلﻫﺎي ﮐﺴﺐوﮐﺎر ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﮐﻪ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﺗﺄﮐﯿﺪ داﺷﺖ و اﻫﻤﯿﺖ ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪﺳﺎزي ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎي ﻫﻤﻪﺟﺎﻧﺒﻪ و ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ دادهﻫﺎ را ﻧﺸﺎن داد‪.‬‬ ‫روﻧﺪﻫﺎ و ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﻧﻮﻇﻬﻮر‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻫﻮش ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ‪ ،‬واﻗﻌﯿﺖ اﻓﺰوده‪/‬واﻗﻌﯿﺖ ﻣﺠﺎزي‪ ،‬ﺑﻼﮐﭽﯿﻦ‪ ،‬و اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ اﺷﯿﺎ‪،‬‬ ‫ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻣﺤﺮكﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي ﻧﻮآوري در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي‬ ‫ﻗﺎﺑﻞﺗﻮﺟﻬﯽ ﮐﻪ ﺻﻨﻌﺖ ﺑﺎ آن ﻣﻮاﺟﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ‪ ،‬ﺗﻬﺪﯾﺪات اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي‪ ،‬و‬ ‫ﻣﺸﮑﻼت ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ اﺷﺒﺎع ﺑﺎزار و ﭘﺎﯾﺪاري را ﻣﻮرد ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻗﺮار داد‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﯾﮏ ﺣﻮزه ﺛﺎﺑﺖ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮏ ﺣﻮزه ﭘﻮﯾﺎ و ﺑﻪﺳﺮﻋﺖ در ﺣﺎل‬ ‫ﺗﺤﻮل اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺮزﻫﺎي ﺑﯿﻦ ﺗﺠﺎرت آﻧﻼﯾﻦ و آﻓﻼﯾﻦ ﻫﻤﭽﻨﺎن در ﺣﺎل ﻣﺤﻮ ﺷﺪن اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖﻫﺎي‬ ‫ﻓﻨﺎوري و اﻧﺘﻈﺎرات در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻫﺪاﯾﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﻪﮔﯿﺮي ‪ COVID-19‬ﺑﺴﯿﺎري از روﻧﺪﻫﺎ در‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﺗﺴﺮﯾﻊ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل زﯾﺎد ﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﭘﺎﯾﺪار در رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه و ﺷﯿﻮهﻫﺎي‬ ‫ﮐﺴﺐوﮐﺎر ﻣﻨﺠﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ اداﻣﻪ رﺷﺪ و ﺗﺤﻮل ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ ،‬اﯾﻦ ﺣﻮزه ﺑﺎ ﻓﺮﺻﺖﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎﯾﯽ ﻣﻮاﺟﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺷﺨﺼﯽﺳﺎزي‬ ‫ﻓﺮاﮔﯿﺮ و ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ ﻫﻤﻪﺟﺎﻧﺒﻪ ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﻫﯿﺠﺎناﻧﮕﯿﺰي را ﺑﺮاي اﻓﺰاﯾﺶ ارزش ﻣﺸﺘﺮي اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ‬ ‫ﺣﺎل‪ ،‬اﯾﻦ ﺗﺤﻮﻻت ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺳﻮاﻻت ﻣﻬﻤﯽ در ﻣﻮرد ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ‪ ،‬اﻣﻨﯿﺖ دادهﻫﺎ‪ ،‬و اﺳﺘﻔﺎده اﺧﻼﻗﯽ از ﻓﻨﺎوريﻫﺎ‬ ‫ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاي ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎ‪ ،‬اﯾﻦ ﺑﺮرﺳﯽ ﺑﺮ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﻧﻮآوري ﻣﺪاوم و ﺗﻄﺒﯿﻖ در ﻣﺤﯿﻂ ﭘﺮﺳﺮﻋﺖ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺄﮐﯿﺪ دارد‪.‬‬ ‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ ﺑﺎﯾﺪ از ﺗﺤﻮﻻت ﻓﻨﺎوري‪ ،‬رﻓﺘﺎرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن‪ ،‬و ﻣﺪلﻫﺎي ﮐﺴﺐوﮐﺎر ﻧﻮﻇﻬﻮر آﮔﺎه‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺎ رﻗﺎﺑﺘﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ ‪.‬اﻫﻤﯿﺖ ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﭘﺎﯾﺪاري و ﺷﯿﻮهﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎ ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ را در اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﺧﻮد ﻟﺤﺎظ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن از ﻣﺰاﯾﺎ و اﻧﺘﺨﺎبﻫﺎي ﮔﺴﺘﺮدهاي ﮐﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ رﯾﺴﮏﻫﺎي اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ‪ ،‬اﻣﻨﯿﺖ‪ ،‬و ﺷﮑﺎف دﯾﺠﯿﺘﺎل روﺑﺮو ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬آﻣﻮزش و آﮔﺎﻫﯽ از‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑﺮاي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺣﯿﺎﺗﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ در ﺑﺎزار دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﺖﮔﺬاران ﺑﺎ ﭼﺎﻟﺶ اﯾﺠﺎد ﭼﺎرﭼﻮبﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ از ﺣﻘﻮق ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﮐﻨﺪ و‬ ‫رﻗﺎﺑﺖ ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ را ﺗﻀﻤﯿﻦ ﮐﻨﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻧﻮآوري در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﺳﺮﮐﻮب ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺎﻟﯿﺎت ﻓﺮاﻣﺮزي‪ ،‬ﺣﻔﺎﻇﺖ از دادهﻫﺎ‪ ،‬و ﺗﺄﺛﯿﺮات زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل زﯾﺎد ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺪاوم‬ ‫و اﺣﺘﻤﺎﻻً روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﺘﯽ ﺟﺪﯾﺪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫‪60‬‬ ‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ‪ ،‬ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﮕﺮ ﯾﮏ ﻧﯿﺮوي ﭘﻮﯾﺎ و ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار در اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺪاوم ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﻧﻮآوريﻫﺎي ﻓﻨﺎوري‪ ،‬رﻓﺘﺎرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه‪ ،‬و ﺷﯿﻮهﻫﺎي ﮐﺴﺐوﮐﺎر در ﺣﺎل ﺗﺤﻮل ﺷﮑﻞ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬ﺑﺎ‬ ‫اداﻣﻪ ﺗﺤﻮﻻت در ﻧﺤﻮه ﺧﺮﯾﺪ‪ ،‬ﻓﺮوش‪ ،‬و ﺗﻌﺎﻣﻼت ﻣﺎ در ﻋﺼﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﺪاوم و ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎدي ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺮاي درك ﺗﺄﺛﯿﺮات آن و ﻫﺪاﯾﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ آﯾﻨﺪه آن ﺿﺮوري ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪ (18-2‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان‬ ‫ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ اﻫﻤﯿﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬ﺑﺮرﺳﯽ اﺛﺮات آﻧﻬﺎ ﺑﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در زﻣﯿﻨﻪﻫﺎي ﻣﻠﯽ ﺧﺎص ﺿﺮوري‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺮان ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ژﺋﻮﭘﻠﯿﺘﯿﮑﯽ‪ ،‬ﺗﺤﺮﯾﻢﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي و ﻣﻮاﺿﻊ ﻣﺘﻐﯿﺮ دوﻟﺖ در ﻣﻮرد ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪،‬‬ ‫ﯾﮏ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺼﺪ دارد ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻓﻌﻠﯽ را ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت‬ ‫ﮐﻠﯿﺪي را ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﮐﺮده و زﻣﯿﻨﻪﻫﺎي ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎي آﯾﻨﺪه را ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (1-18-2‬ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در اﯾﺮان‬ ‫ﻣﺤﺮاﺑﯽ و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2019‬ﯾﮏ ﻧﻤﺎي ﮐﻠﯽ ﺟﺎﻣﻊ از ﭘﺬﯾﺮش ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در اﯾﺮان اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﺧﺎﻃﺮﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻣﻘﺎوﻣﺖ اوﻟﯿﻪ دوﻟﺖ‪ ،‬ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﺳﺎﯾﺮ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﻣﯿﺎن ﺷﻬﺮوﻧﺪان و‬ ‫ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎي اﯾﺮاﻧﯽ رو ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ‪ .‬ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫• اﻓﺰاﯾﺶ ‪ 300‬درﺻﺪي در ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﯿﻦ ﺳﺎلﻫﺎي ‪ 2017‬ﺗﺎ ‪2019‬‬ ‫• ﺑﯿﺶ از ‪ 50‬درﺻﺪ از ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ اﯾﺮاﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬اﺑﺮاز ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻪ ﭘﺬﯾﺮش‬ ‫ﭘﺮداﺧﺖﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫• ﺗﺤﺮﯾﻢﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي و ﮐﺎﻫﺶ ارزش ﭘﻮل ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﺮكﻫﺎي اﺻﻠﯽ ﭘﺬﯾﺮش ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫ﻓﺨﺎري )‪ (2020‬اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ را ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و اﻧﮕﯿﺰهﻫﺎي ﭘﺸﺖ ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در اﯾﺮان را ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ و‬ ‫ﻧﮑﺎت زﯾﺮ را ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫• ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ اﺳﺘﻘﻼل ﻣﺎﻟﯽ از ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﺑﺎﻧﮑﯽ ﺳﻨﺘﯽ‬ ‫• ﺣﻔﺎﻇﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻮرم و ﮐﺎﻫﺶ ارزش ﭘﻮل‬ ‫• ﺗﺴﻬﯿﻞ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻋﻠﯽرﻏﻢ ﺗﺤﺮﯾﻢﻫﺎ‬ ‫‪ (2-18-2‬ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان‬ ‫ﮐﯿﺨﺎ و ﺳﺮﮔﻠﺰاﯾﯽ )‪ (2017‬رﺷﺪ ﺳﺮﯾﻊ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان را ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﺮده و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي‬ ‫را ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪61‬‬ ‫• رﺷﺪ ‪ 60‬درﺻﺪي ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﺳﺎل از ‪ 2015‬ﺗﺎ ‪2017‬‬ ‫• دﺳﺘﺮﺳﯽ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ درﮔﺎهﻫﺎي ﭘﺮداﺧﺖ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﺤﺮﯾﻢﻫﺎ‬ ‫• ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘﺮداﺧﺖﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ و ﮐﯿﻔﯿﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت‬ ‫• ﻧﻔﻮذ رو ﺑﻪ رﺷﺪ ﮔﻮﺷﯽﻫﺎي ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ )رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ‪ 78‬درﺻﺪ در ﺳﺎل ‪ (2017‬ﮐﻪ ﺗﺠﺎرت ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﯽ را ﭘﯿﺶ‬ ‫ﻣﯽﺑﺮد‬ ‫ﺣﺴﯿﻨﯽ و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2022‬اﯾﻦ ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎ را ﺑﻪروزرﺳﺎﻧﯽ ﮐﺮده و ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫• ارزش ﺑﺨﺶ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﺳﺎل ‪ 2021‬ﺑﻪ ‪ 7.5‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر رﺳﯿﺪ و ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ ﺳﺎل‬ ‫‪ 2025‬ﺑﻪ ‪ 15‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر ﺑﺮﺳﺪ‪.‬‬ ‫• ﺑﯿﺶ از ‪ 70‬درﺻﺪ از ﮐﺎرﺑﺮان اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ اﯾﺮاﻧﯽ ﺣﺪاﻗﻞ ﯾﮏ ﺑﺎر ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ اﻧﺠﺎم دادهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫• ﻇﻬﻮر ﻏﻮلﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﺤﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ دﯾﺠﯽﮐﺎﻻ و ﺑﺎﻣﯿﻠﻮ‬ ‫‪ (19-2‬ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان‬ ‫‪ (1-19-2‬اﻋﺘﻤﺎد و ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ‬ ‫ﻓﺨﺎري )‪ (2020‬اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر دركﺷﺪه از ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫در اﯾﺮان داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫• ‪ 45‬درﺻﺪ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ‪ ،‬ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎدﺗﺮ از ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﺑﺎﻧﮑﯽ ﺳﻨﺘﯽ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫• ‪ 30‬درﺻﺪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل را ﺑﺎ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي ﻏﯿﺮﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﭘﻠﺘﻔﺮم‬ ‫آﺳﯿﺐ ﺑﺰﻧﺪ‪.‬‬ ‫• ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﻣﯽﭘﺬﯾﺮﻧﺪ‪ ،‬ﮔﺰارش دادهاﻧﺪ ﮐﻪ اﻣﺘﯿﺎزات اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن آﻧﻬﺎ ‪ 20‬درﺻﺪ‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﺣﻤﺪي و رﺣﯿﻤﯽ )‪ (2021‬اﯾﻦ دوﮔﺎﻧﮕﯽ را ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار داده و ﺑﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ زﯾﺮ رﺳﯿﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫• ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻓﻨﺎوري ﺑﻼكﭼﯿﻦ اﻋﺘﻤﺎد را ﺑﺮاي ‪ 55‬درﺻﺪ از ﮐﺎرﺑﺮان اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫• ﻋﺪم ﺣﻤﺎﯾﺖ دوﻟﺖ از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬اﻋﺘﺒﺎر آﻧﻬﺎ را ﺑﺮاي ‪ 40‬درﺻﺪ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺳﻨﺘﯽ ﮐﺎﻫﺶ‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪62‬‬ ‫‪ (2-19-2‬ﺷﻤﻮل ﻣﺎﻟﯽ و ﮔﺴﺘﺮش ﺑﺎزار‬ ‫ﺣﺴﯿﻨﯽ و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2022‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ اﻋﺘﺒﺎر ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﯾﺮاﻧﯽ را ﺑﺎ اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ ﺳﺎﺧﺘﻦ‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ اﻓﺰاﯾﺶ داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫• اﻓﺰاﯾﺶ ‪ 35‬درﺻﺪي در ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺮونﻣﺮزي ﺑﺮاي ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را‬ ‫ﻣﯽﭘﺬﯾﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫• ‪ 25‬درﺻﺪ از ﻓﺮﯾﻠﻨﺴﺮﻫﺎي اﯾﺮاﻧﯽ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ‪ ،‬ﮔﺰارش ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮاي درﯾﺎﻓﺖ‬ ‫ﭘﺮداﺧﺖﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫• ﮐﺎﻫﺶ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎي ﺗﺮاﮐﻨﺶ ﺗﺎ ‪ 70‬درﺻﺪ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ اﻧﺘﻘﺎﻻت ﺳﻨﺘﯽ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ‪.‬‬ ‫‪ (20-2‬ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ اﻣﻨﯿﺖ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان‬ ‫‪ (1-20-2‬اﻣﻨﯿﺖ ﺗﺮاﮐﻨﺶ‬ ‫اﺣﻤﺪي و رﺣﯿﻤﯽ )‪ (2021‬ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي اﻣﻨﯿﺘﯽ ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﯾﺮان را ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪:‬‬ ‫• ﮐﺎﻫﺶ ‪ 80‬درﺻﺪي در ﺗﻘﻠﺐ ﺑﺎزﭘﺮداﺧﺖ ﺑﺮاي ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ از ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫• ‪ 65‬درﺻﺪ از ﮐﺎرﺑﺮان ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﮔﺰارش دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮاي ﺧﺮﯾﺪﻫﺎي ﺑﺎ ارزش‬ ‫ﺑﺎﻻ‪ ،‬اﺣﺴﺎس اﻣﻨﯿﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫• ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي اﻣﻨﯿﺘﯽ ﺟﺪﯾﺪ‪ 15 :‬درﺻﺪ از ﮐﺎرﺑﺮان ﮔﺰارش دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺳﺮﻗﺖ ﯾﺎ ﻫﮏ ﮐﯿﻒ ﭘﻮل ﻣﻮاﺟﻪ‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-20-2‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‬ ‫ﺑﺎﻗﺮي و ﭘﯿﻤﺎﻧﯽ )‪ (2018‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ اﯾﺠﺎد ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﺑﺨﺶ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﯾﺮان را ﻣﻮرد‬ ‫ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪:‬‬ ‫• ﻋﺪم وﺟﻮد ﻣﻘﺮرات واﺿﺢ‪ ،‬ﯾﮏ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﺎﮐﺴﺘﺮي ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺑﺮاي ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎ اﯾﺠﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫• ‪ 40‬درﺻﺪ از ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ در ﻣﻮرد ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎي اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ‬ ‫آﯾﻨﺪه اﺑﺮاز ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫• ﻓﻘﺪان ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه ﺧﺎص ﺑﺮاي ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل‪.‬‬ ‫‪63‬‬ ‫‪ (21-2‬ﻣﻮﺿﻊ دوﻟﺖ در اﯾﺮان و ﺗﺄﺛﯿﺮات آن‬ ‫‪ (1-21-2‬ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي ﻣﺘﻐﯿﺮ‬ ‫ﻣﻄﻬﺮي )‪ (2023‬ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ از ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي ﻣﺘﻐﯿﺮ دوﻟﺖ اﯾﺮان در ﻗﺒﺎل ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪:‬‬ ‫• ‪ :2018‬ﻣﻤﻨﻮﻋﯿﺖ اوﻟﯿﻪ ﺗﺠﺎرت ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫• ‪ :2019‬ﺑﻪ رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ اﺳﺘﺨﺮاج ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺻﻨﻌﺖ‬ ‫• ‪ :2020‬ﻣﺠﺎز ﮐﺮدن اﺳﺘﻔﺎده از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮاي ﭘﺮداﺧﺖﻫﺎي وارداﺗﯽ‬ ‫• ‪ :2021-2022‬ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي ﻧﻮﺳﺎﻧﯽ در ﻣﻮرد اﺳﺘﺨﺮاج ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎي اﻧﺮژي‬ ‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه ﺧﺎﻃﺮﻧﺸﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺳﯿﺎﺳﺘﯽ ﻋﺪم اﻃﻤﯿﻨﺎن اﯾﺠﺎد ﮐﺮده و ﻫﻢ ﺑﺮ اﻋﺘﺒﺎر و ﻫﻢ ﺑﺮ اﻣﻨﯿﺖ‬ ‫ﺑﺨﺶ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (2-21-2‬ﺗﻼشﻫﺎي ﻣﻠﯽ ﺑﺮاي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫ﺻﺪر )‪ (2021‬ﺗﻼشﻫﺎي اﯾﺮان ﺑﺮاي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﮏ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﻠﯽ را ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫• اﻋﻼم ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻃﻼﭘﺸﺘﯿﺒﺎن ‪ PayMon‬در ﺳﺎل ‪2019‬‬ ‫• ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﮏ ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺎﻧﮏ ﻣﺮﮐﺰي )‪ (CBDC‬ﺑﻪ ﻧﺎم »رﯾﺎل دﯾﺠﯿﺘﺎل«‬ ‫• ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺑﺮاي اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ اﺳﺘﻔﺎده از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫• ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎ در ﻣﻮرد ﺗﻤﺮﮐﺰ و ﮐﻨﺘﺮل دوﻟﺘﯽ‬ ‫‪ (22-2‬دﯾﺪﮔﺎهﻫﺎي ﻣﻘﺎﯾﺴﻪاي و ﺟﻤﻊﺑﻨﺪي‬ ‫‪ Alameer‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2022‬ﯾﮏ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪاي از ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان و ﺳﺎﯾﺮ‬ ‫ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪:‬‬ ‫• اﯾﺮان ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻧﺮخ ﭘﺬﯾﺮش ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل )‪ 32‬درﺻﺪ( را در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ اﻣﺎرات ﻣﺘﺤﺪه ﻋﺮﺑﯽ )‪ 28‬درﺻﺪ(‬ ‫و ﺗﺮﮐﯿﻪ )‪ 25‬درﺻﺪ( دارد‪.‬‬ ‫• ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﯾﺮاﻧﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺳﻌﻮدي )‪ 18‬درﺻﺪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ‪ 7‬درﺻﺪ(‬ ‫اﺣﺘﻤﺎل دارد ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﺑﭙﺬﯾﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫• روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺑﻪ ﺷﺪت ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ اﻣﺎرات ﻣﺘﺤﺪه ﻋﺮﺑﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ دوﺳﺘﺪاري ارز‬ ‫دﯾﺠﯿﺘﺎل و اﯾﺮان ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻧﻮﺳﺎن را دارد‪.‬‬ ‫‪64‬‬ ‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ اﯾﻦ ﻣﺮور ادﺑﯿﺎت ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞﺗﻮﺟﻪ اﻣﺎ ﭘﯿﭽﯿﺪهاي ﺑﺮ اﻋﺘﺒﺎر و اﻣﻨﯿﺖ ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي اﯾﺠﺎد ﮐﺮده و اﻣﻨﯿﺖ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ را در‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎ ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي را ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪65‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫روش ﭘﮋوﻫﺶ‬ ‫‪66‬‬ ‫‪ (1-3‬ﻣﻘﺪﻣﻪ‬ ‫در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ روش ﺷﻨﺎﺳﯽ ﮐﻪ در ﻃﻮل ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬اراﺋﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺗﻮﺿﯿﺤﺎﺗﯽ در ﻣﻮرد ﻃﺮاﺣﯽ‬ ‫و روﯾﮑﺮد ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪ و روش ﻫﺎي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﮔﯿﺮي‪ ،‬روش ﻫﺎي ﺟﻤﻊ آوري داده ﻫﺎي ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ‬ ‫اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﻣﻮرد ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ اﻋﺘﺒﺎر ﺳﻨﺠﯽ اﺑﺰارﻫﺎ و ﻧﺤﻮه ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ داده ﻫﺎ ﺗﻮﺿﯿﺤﺎﺗﯽ اراﺋﻪ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (2-3‬روش ﺗﺤﻘﯿﻖ‬ ‫ﻃﺮح ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ در آن اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺷﺎﻣﻞ ﺟﻤﻊ آوري و ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ داده‬ ‫ﻫﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺳﺖ‪ (Kothari , 2004) .‬اﯾﻦ ﻃﺮﺣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ روﯾﮑﺮد و اﺳﺘﺮاﺗﮋي ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪه‬ ‫ﺑﺮاي ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن داده ﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺗﺤﻘﯿﻖ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﺑﻪ ﺳﺆاﻻت‬ ‫ﺗﺤﻘﯿﻖ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽ دﻫﺪ‪.‬‬ ‫از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﭘﮋوﻫﺶ‪ ،‬ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺎﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﺮ ﯾﮏ ﻣﻌﻠﻮل اﺳﺖ‪ ،‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت روﯾﮑﺮد ﮐﻤﯽ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ‬ ‫روﯾﮑﺮد اﺳﺖ‪ (2002) Dawson (Creswell , 2003) .‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﮐﻪ روﯾﮑﺮد ﮐﻤﯽ ﺑﻪ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪﮔﺎن‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮي ﻣﯽ رﺳﺪ و ﺗﻤﺎس ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺮﯾﻌﺘﺮ از روﯾﮑﺮد ﮐﯿﻔﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ آن ﺗﻤﺎس ﺑﺎ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪه ﮐﻤﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬ ‫ﻃﻮل ﻣﯽ ﮐﺸﺪ‪ .‬او در اداﻣﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ روﺷﯽ ﺑﺮ دﯾﮕﺮي ﺑﺮﺗﺮي ﻧﺪارد و ﻫﺮ دو ﻧﻘﺎط ﺿﻌﻒ و ﻗﻮت ﺧﻮد را‬ ‫دارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ از ﻧﻈﺮ ﻫﺪف‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﮐﺎرﺑﺮدي اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺪف ﭘﮋوﻫﺶ ﮐﺎرﺑﺮدي ﺗﻮﺳﻌﻪ داﻧﺶ ﮐﺎرﺑﺮدي در ﯾﮏ‬ ‫زﻣﯿﻨﻪ ﺧﺎص اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﻧﯿﺰ ﺳﻄﺢ ﮔﻔﺘﻤﺎن اﻧﺘﺰاﻋﯽ و ﮐﻠﯽ اﻣﺎ در ﯾﮏ زﻣﯿﻨﻪ ﺧﺎص اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ در اﯾﻦ‬ ‫ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺮاي ﺟﻤﻊ آوري اﻃﻼﻋﺎت ﻋﻼوه ﺑﺮ ﭘﺮﺳﺶ ﻧﺎﻣﻪ از ﮐﺘﺐ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻت‪ ،‬ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ‪ ،‬ﭘﺎﯾﮕﺎهﻫﺎي اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ داﺧﻠﯽ‬ ‫و ﺧﺎرﺟﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻟﺬا ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺣﺎﺿﺮ از ﻧﻈﺮ ﻣﺎﻫﯿﺖ و روش ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ ‪ -‬ﭘﯿﻤﺎﯾﺸﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (3-3‬ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪ و روش ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮي‬ ‫‪ (1-3-3‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻣﺎري ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻣﺠﻤﻮع اﺷﯿﺎء ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ‪ .‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از ﺗﻤﺎم ﻣﻮارد ﻣﻮرد ﻋﻼﻗﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺟﺎﻣﻌﻪ‬ ‫آﻣﺎري ﺑﺎﯾﺪ ﺟﺎﻣﻊ و ﻣﺎﻧﻊ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺑﺎﯾﺪ ﭼﻨﺎن ﺑﯿﺎن ﺷﻮد ﮐﻪ از ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮ زﻣﺎﻧﯽ و ﻣﮑﺎﻧﯽ ﻫﻤﻪ واﺣﺪﻫﺎي‬ ‫ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ را در ﺑﺮﮔﯿﺮد و در ﺿﻤﻦ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آن‪ ،‬از ﺷﻤﻮل واﺣﺪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ آﻧﻬﺎ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﻮد‬ ‫ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آﯾﺪ‪ .‬ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻣﺎري اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ را اﻓﺮاد ﻓﻌﺎل در ﺣﻮزهﻫﺎي ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫در اﯾﺮان ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪67‬‬ ‫‪ (2-3-3‬ﻧﻤﻮﻧﻪ‪ ،‬روش ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮي و ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ‪ Lind‬و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2008‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺨﺸﯽ از ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪﮔﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‬ ‫و در ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻮارد‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﮔﯿﺮي اﻣﮑﺎن ﭘﺬﯾﺮﺗﺮ از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ ﻫﯿﭻ ﻧﻤﻮﻧﻪ اي را ﻧﻤﯽ ﺗﻮان‬ ‫ﺗﻀﻤﯿﻦ ﮐﺮد ﮐﻪ ﮐﺎﻣﻼً ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﺪف آن ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﻧﺘﯿﺠﻪ اي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﮐﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداري ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺪون اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻪ زﺣﻤﺖ از ﻫﻤﻪ ﺳﺆال ﺷﻮد‪ (Fisher et al. , 2010) .‬ﺑﺮاي ﻣﻮرد اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺷﺎﻣﻞ ‪ 97‬ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪه ﭘﺲ از ارﺳﺎل ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪ ﺑﺮاي ﺑﯿﺶ از ‪ 150‬ﻧﻔﺮ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪ (4-3‬اﺑﺰار اﻧﺪازهﮔﯿﺮي در ﺗﺤﻘﯿﻖ‬ ‫‪ (1-4-3‬ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪ‬ ‫ﺑﺮاي ﺟﻤﻊآوري دادهﻫﺎي ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از اﺑﺰار ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﮐﻪ ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪ‬ ‫اي ﺑﻪ ﭘﯿﻮﺳﺖ ﯾﮏ ﻣﻌﺮﻓﯽﻧﺎﻣﻪ ﺣﺎوي اﻫﺪاف و وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ‪ ،‬ﺗﻌﻬﺪ اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺘﻔﺎده از دادهﻫﺎ در ﺑﯿﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪ‬ ‫ﺗﻮزﯾﻊ ﺷﺪ ﮐﻪ از آﻧﻬﺎ ﺑﺮاي ﺷﺮﮐﺖ در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ دﻋﻮت ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺷﺎﻣﻞ ‪ 15‬ﺳﻮال و ﺳﻪ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫دو ﺑﺨﺶ آن ﺑﺮاي ﺳﻨﺠﺶ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺪل ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺑﺨﺶ اول ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺳﻮال‬ ‫در اﯾﺮان ﺑﻪ ﺻﻮرت رﺳﻤﯽ از ﻃﺮف دوﻟﺖ ﺑﻪ ﻋﻼﻗﻤﻨﺪان ﺑﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري ﯾﺎ ﺗﺠﺎرت در ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬آﮔﺎﻫﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ‬ ‫داده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫در اﯾﺮان ﯾﮏ ﮔﺮاﯾﺶ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل وﺟﻮد دارد‪.‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺳﺮﯾﻊ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﺪ ﺳﻮال‬ ‫‪Q1‬‬ ‫‪Q2‬‬ ‫‪Q3‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﻣﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺨﺶ‬ ‫ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‬ ‫‪Q4‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮاي ﺧﺮﯾﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت از ﻓﺮوﺷﮕﺎهﻫﺎي اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ آﺳﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﺮﯾﺪ و ﻓﺮوش آﻧﻼﯾﻦ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل آﺳﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪Q5‬‬ ‫‪Q6‬‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﺑﺰار ﻣﻮﺛﺮي ﺑﺮاي ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎري ﺑﯿﻦ ﻣﻮﺳﺴﺎت و ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در اﯾﺮان اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﯾﺮان زﯾﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎي ﻻزم و آﻣﺎدﮔﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺑﺮاي ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را دارد‪.‬‬ ‫اﯾﺮان ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻻزم ﺑﺮاي ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را دارد‪.‬‬ ‫‪Q7‬‬ ‫‪Q8‬‬ ‫‪Q9‬‬ ‫ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ از دادهﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ ﮐﺎرﺑﺮان در اﯾﺮان ﻣﻮﺛﺮ و ﮐﺎرآﻣﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻮﺛﺮ و اﻣﻦ ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺗﺠﺎري را ﺑﺎ زﻣﺎن‪ ،‬ﻫﺰﯾﻨﻪ و ﺗﻼش ﮐﻤﺘﺮ ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽﺳﺎزد‪.‬‬ ‫‪Q10‬‬ ‫ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫‪Q11‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 1-3‬ﻟﯿﺴﺖ ﺳﻮاﻻت ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪ‬ ‫‪ (2-4-3‬ﻣﻘﯿﺎس اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ﻧﮕﺮشﻫﺎ‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪﮔﺎن در اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺮداﺷﺖ ﺧﻮد را از ﺗﺠﺮﺑﻪ زﯾﺴﺘﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻘﯿﺎس ﻟﯿﮑﺮت اراﺋﻪ ﺷﺪه در ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ‬ ‫ﺑﺮاي اﻣﮑﺎن ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﻤﯽ اراﺋﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬راﯾﺞﺗﺮﯾﻦ ﻣﻘﯿﺎس ﮐﻪ در ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﮑﺎر ﻣﯽرود ﻣﻘﯿﺎس ﻟﯿﮑﺮت اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﻣﻘﯿﺎس ﻟﯿﮑﺮت اﺳﺎس ﮐﺎر ﺑﺮ ﻓﺮض ﻫﻢ وزن ﺑﻮدن ﮔﻮﯾﻪﻫﺎ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﻪ ﻫﺮ ﮔﻮﯾﻪ ﻧﻤﺮاﺗﯽ )ﻣﺜﻼ از‬ ‫‪68‬‬ ‫‪ 1‬ﺗﺎ ‪ 5‬ﺑﺮاي ﻣﻘﯿﺎس ﻟﯿﮑﺮت ‪ 5‬ﮔﻮﯾﻪاي( داده ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺠﻤﻮع ﻧﻤﺮاﺗﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ ﻓﺮد از ﮔﻮﯾﻪﻫﺎ ﻣﯽﮔﯿﺮد ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﮕﺮ‬ ‫ﮔﺮاﯾﺶ او ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ از ﻣﻘﯿﺎس ﻟﯿﮑﺮت ‪ 5‬ﮔﻮﯾﻪاي )‪-1‬ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻮاﻓﻖ‪-2 ،‬ﻣﻮاﻓﻖ‪-3 ،‬ﻧﻈﺮي ﻧﺪارم‪-4 ،‬‬ ‫ﻣﺨﺎﻟﻒ‪-5 ،‬ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺨﺎﻟﻒ( اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ (5-3‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮي‬ ‫ﺑﺮاي ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪل ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از ﻧﺮماﻓﺰار ‪ SmartPLS‬ﻧﺴﺨﻪ ‪ 4‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬آزﻣﻮن ﻧﺎﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺑﻮت‪-‬‬ ‫اﺳﺘﺮاپ ﺑﺎ ‪ 5000‬ﺗﮑﺮار ﺑﺮاي ﺑﺮآورد ﺧﻄﺎﻫﺎي اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻧﯿﺰ ﺑﮑﺎر رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (1-5-3‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻋﺘﻤﺎد )ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ(‬ ‫اﮔﺮ روش ﺟﻤﻊآوري ﺷﻮاﻫﺪ ﻗﺎﺑﻞ اﻃﻤﯿﻨﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺷﺨﺺ دﯾﮕﺮي ﮐﻪ از اﯾﻦ روش اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﮐﻨﺪ ﯾﺎ از ﻫﻤﺎن اﻓﺮاد در زﻣﺎن دﯾﮕﺮي اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ دﺳﺖ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﺳﺎزهاي ﭘﺎﯾﺎ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﺷﻮد‬ ‫ﮐﻪ ﺳﺎزﮔﺎري داﺧﻠﯽ آن ﺣﺪاﻗﻞ ‪ 0/7‬ﺑﺎﺷﺪ‪ (Nunnaly , 1978) .‬در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ اﺑﺰار اﻧﺪازهﮔﯿﺮي در دو‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﺠﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﯾﮑﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻫﺮ ﻣﻌﺮف اﻧﻌﮑﺎﺳﯽ و ﺳﺎزه ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﺑﺎ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﻘﺪار ﺑﺎر ﻧﺸﺎن‬ ‫داده ﻣﯽﺷﻮد و دﯾﮕﺮي ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ )‪ (ρc‬ﻫﻤﻪ ﻣﻌﺮفﻫﺎي اﻧﻌﮑﺎﺳﯽ ﺑﺎ ﺳﺎزه ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ‬ ‫دروﻧﯽ اﺑﺰار اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽرود‪ .‬ﻣﻘﺪار ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻣﻌﺮف ﺑﺎ ﺳﺎزه ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ آن و ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ‬ ‫ﺣﺪاﻗﻞ ‪ 0/7‬اﺳﺖ‪(Hair et al. , 2022) .‬‬ ‫‪ (1-1-5-3‬ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﻌﺮفﻫﺎ‬ ‫ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﮑﻨﻮن ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺨﺶ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ از ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ ﻫﺮ ﻣﻌﺮف را ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﺪ )ﻣﻌﻤﻮﻻً‬ ‫ﺣﺪاﻗﻞ ‪ .(%50‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬ﻗﺪر ﻣﻄﻠﻖ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﯿﻦ ﯾﮏ ﺳﺎزه و ﻫﺮ ﮐﺪام از ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه آن )ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺪر‬ ‫ﻣﻄﻠﻖ ﺑﺎرﻫﺎي ﺧﺮوﺟﯽ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﺷﺪه( ﺑﺎﯾﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪ (≈√0/5) 0/7‬ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﻌﺮف ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺎر آﻧﻬﺎ ﭘﺎﯾﯿﻦ اﺳﺖ‬ ‫در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ رواﯾﯽ ﻫﻤﮕﺮا و ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ آﻧﻬﺎ ﻣﺸﮑﻠﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ در ﻣﺪل ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﺟﺪول‬ ‫‪ 2-3‬دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﻗﺪر ﻣﻄﻠﻖ ﺑﺎر ﻋﺎﻣﻠﯽ ﺑﺮاي ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻌﺮف ﻫﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪ 0/7‬اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﻌﺮفﻫﺎ ﺗﺎﯾﯿﺪ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺷﻐﻞ‬ ‫ﺳﻦ‬ ‫ﺟﻨﺴﯿﺖ‬ ‫ﺗﺤﺼﯿﻼت‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫‪1.000‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ‬ ‫‪Age‬‬ ‫‪Education‬‬ ‫‪Gender‬‬ ‫‪Job‬‬ ‫‪1.000‬‬ ‫‪1.000‬‬ ‫‪1.000‬‬ ‫‪69‬‬ ‫‪0.817‬‬ ‫‪0.694‬‬ ‫‪0.713‬‬ ‫‪0.656‬‬ ‫‪0.779‬‬ ‫‪0.688‬‬ ‫‪0.864‬‬ ‫‪0.889‬‬ ‫‪0.829‬‬ ‫‪0.811‬‬ ‫‪0.805‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 2-3‬ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﻌﺮفﻫﺎ‬ ‫‪Q1‬‬ ‫‪Q2‬‬ ‫‪Q3‬‬ ‫‪Q4‬‬ ‫‪Q5‬‬ ‫‪Q6‬‬ ‫‪Q7‬‬ ‫‪Q8‬‬ ‫‪Q9‬‬ ‫‪Q10‬‬ ‫‪Q11‬‬ ‫‪ 𝜌𝜌 (2-1-5-3‬دﯾﻠﻮن‪-‬ﮔﻠﺪﺷﺘﺎﯾﻦ )ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ(‬ ‫𝜌𝜌 دﯾﻠﻮن‪-‬ﮔﻠﺪﺷﺘﺎﯾﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آﻟﻔﺎي ﮐﺮوﻧﺒﺎخ ﺷﺎﺧﺺ ﺑﻬﺘﺮي اﺳﺖ‪ .‬آﻟﻔﺎي ﮐﺮوﻧﺒﺎخ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻓﺮض ﻫﻢارزي‬ ‫ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺸﺎﻫﺪهﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ 𝜌𝜌 دﯾﻠﻮن‪-‬ﮔﻠﺪﺷﺘﺎﯾﻦ اﯾﻦ ﻓﺮض را ﻧﺪارد و ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺪل )ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎرﻫﺎي ﻋﺎﻣﻠﯽ(‬ ‫اﺳﺖ ﺗﺎ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه ﺑﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ دادهﻫﺎ‪𝜌𝜌 (Hair et al. , 2022) .‬‬ ‫دﯾﻠﻮن‪-‬ﮔﻠﺪﺷﺘﺎﯾﻦ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪ 0/70‬ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﺗﮏﺑﻌﺪي ﺑﻮدن ﺑﻠﻮك اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ را در ﺟﺪول ‪ 3-3‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ‬ ‫ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺟﺪول ﻣﻘﺪار ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ ﺑﺮاي ﻣﺪلﻫﺎي اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪ 0/7‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺪلﻫﺎي‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮي از ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ ﻻزم ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪70‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 1-3‬ﻧﻤﻮدار ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ‬ ‫)‪Composite reliability (rho_c‬‬ ‫)‪Composite reliability (rho_a‬‬ ‫‪Cronbach's alpha‬‬ ‫‪0.870‬‬ ‫‪0.829‬‬ ‫‪0.821‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ‬ ‫‪0.869‬‬ ‫‪0.703‬‬ ‫‪0.699‬‬ ‫اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫‪0.856‬‬ ‫‪0.753‬‬ ‫‪0.749‬‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫ﺟﺪول ‪ 3-3‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ‬ ‫‪ (2-5-3‬رواﯾﯽ )اﻋﺘﺒﺎر(‬ ‫رواﯾﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﺮﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ آﯾﺎ دادهﻫﺎي ﺟﻤﻊآوري ﺷﺪه ﺗﺼﻮﯾﺮ درﺳﺘﯽ از آﻧﭽﻪ در ﺣﺎل ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﺳﺖ را اراﺋﻪ‬ ‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ (McNeil & Chapman , 2009) .‬در اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ رواﯾﯽ اﺑﺰار اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي در دو ﺑﻌﺪ رواﯾﯽ ﻣﺤﺘﻮا و‬ ‫رواﯾﯽ ﺳﺎزه ﺳﻨﺠﯿﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﺑﺘﺪا ﺑﺮاي ﺗﺎﯾﯿﺪ رواﯾﯽ ﻣﺤﺘﻮا ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪ در اﺧﺘﯿﺎر ﻣﺨﺘﺼﺺ داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‬ ‫ﺗﺎ در ﻣﻮرد آن ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮات ﺧﻮد را اﻋﻼم ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﺣﺼﻮل اﻃﻤﯿﻨﺎن از رواﯾﯽ ﻣﺤﺘﻮا‪ ،‬رواﯾﯽ ﺳﺎزه از ﻃﺮﯾﻖ ﺑﺮرﺳﯽ‬ ‫رواﯾﯽ ﻫﻤﮕﺮا و اﻓﺘﺮاﻗﯽ ﻣﻮرد ارزﯾﺎﺑﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫‪71‬‬ ‫‪ (1-2-5-3‬رواﯾﯽ ﻫﻤﮕﺮا‬ ‫ﻣﻌﺮفﻫﺎي ﻫﺮ ﺳﺎزه ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻣﯿﺎﻧﻪاي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻣﻌﯿﺎر ﻓﻮرﻧﻞ و ﻻرﮐﺮ ﺑﺮاي اﯾﻦ رواﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬ ‫ﺷﺪن ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وارﯾﺎﻧﺲﻫﺎي اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺪه )‪ (AVE – Average Variance Extracted‬از ‪ 0/5‬اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﮑﻨﻮن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺑﯿﺶ از ﻧﯿﻤﯽ از ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ ﻣﻌﺮفﻫﺎﯾﺶ را ﺗﺒﯿﯿﻦ ﮐﻨﺪ‪2022) .‬‬ ‫‪ (Hair et al. ,‬ﻫﻤﮕﺮاي ﻣﺪل ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در ﺟﺪول ‪ 4-3‬آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 2-3‬ﻧﻤﻮدار رواﯾﯽ ﻫﻤﮕﺮا‬ ‫)‪Average variance extracted (AVE‬‬ ‫‪0.528‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ‬ ‫‪0.768‬‬ ‫اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫‪0.665‬‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫ﺟﺪول ‪ 4-3‬رواﯾﯽ ﻫﻤﮕﺮا‬ ‫‪72‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺤﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻣﺪل اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي از رواﯾﯽ ﻫﻤﮕﺮاي ﻻزم ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (2-2-5-3‬رواﯾﯽ اﻓﺘﺮاﻗﯽ‬ ‫دو آزﻣﻮن ﺑﺮاي اﯾﻦ رواﯾﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮑﯽ ﻣﻌﯿﺎر ﻓﻮرﻧﻞ – ﻻرﮐﺮ و دﯾﮕﺮي آزﻣﻮن ﺑﺎر ﻋﺮﺿﯽ‪ .‬در آزﻣﻮن ﻓﻮرﻧﻞ‬ ‫ﻻرﮐﺮ رواﯾﯽ اﻓﺘﺮاﻗﯽ از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺟﺬر ‪ AVE‬ﺑﺎ ﻫﻢﺑﺴﺘﮕﯽ ﺑﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﮑﻨﻮن ﺳﻨﺠﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮاي ﻫﺮ‬ ‫ﮐﺪام از ﺳﺎزهﻫﺎي اﻧﻌﮑﺎﺳﯽ ﺟﺬر ‪ AVE‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ آن ﺳﺎزه ﺑﺎ ﺳﺎﯾﺮ ﺳﺎزهﻫﺎ در ﻣﺪل ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در آزﻣﻮن‬ ‫ﺑﺎر ﻋﺮﺿﯽ ﻣﻘﺪار ﺑﺎر ﻫﺮ ﻣﻌﺮف ﺑﺎﯾﺪ روي ﺳﺎزه ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣﻘﺪار ﺑﺎر آن ﻣﻌﺮف روي دﯾﮕﺮ ﺳﺎزه ﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫‪0.815‬‬ ‫اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ‬ ‫‪0.727‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ‬ ‫‪0.877‬‬ ‫‪0.478‬‬ ‫اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫‪0.354‬‬ ‫‪0.656‬‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫ﺟﺪول ‪ 5-3‬رواﯾﯽ اﻓﺘﺮاﻗﯽ ‪ -‬ﻣﺪل ﻓﻮرﻧﻞ ﻻرﮐﺮ‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﺟﺪول ‪ 5-3‬دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﺑﺮاي ﻫﺮ ﮐﺪام از ﺳﺎزهﻫﺎي اﻧﻌﮑﺎﺳﯽ ﺟﺬر ‪ AVE‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ‬ ‫آن ﺳﺎزه ﺑﺎ ﺳﺎﯾﺮ ﺳﺎزهﻫﺎ در ﻣﺪل ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ رواﯾﯽ اﻓﺘﺮاﻗﯽ ﻣﺪل ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ‬ ‫‪0.492‬‬ ‫‪0.416‬‬ ‫‪0.817‬‬ ‫‪Q1‬‬ ‫‪0.498‬‬ ‫‪0.275‬‬ ‫‪0.694‬‬ ‫‪Q2‬‬ ‫‪0.367‬‬ ‫‪0.347‬‬ ‫‪0.713‬‬ ‫‪Q3‬‬ ‫‪0.292‬‬ ‫‪0.353‬‬ ‫‪0.656‬‬ ‫‪Q4‬‬ ‫‪0.674‬‬ ‫‪0.226‬‬ ‫‪0.779‬‬ ‫‪Q5‬‬ ‫‪0.459‬‬ ‫‪0.473‬‬ ‫‪0.688‬‬ ‫‪Q6‬‬ ‫‪0.301‬‬ ‫‪0.864‬‬ ‫‪0.433‬‬ ‫‪Q7‬‬ ‫‪0.319‬‬ ‫‪0.889‬‬ ‫‪0.406‬‬ ‫‪Q8‬‬ ‫‪0.829‬‬ ‫‪0.348‬‬ ‫‪0.560‬‬ ‫‪Q9‬‬ ‫‪73‬‬ ‫‪0.811‬‬ ‫‪0.244‬‬ ‫‪0.557‬‬ ‫‪Q10‬‬ ‫‪0.805‬‬ ‫‪0.275‬‬ ‫‪0.478‬‬ ‫‪Q11‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 6-3‬رواﯾﯽ اﻓﺘﺮاﻗﯽ ‪ -‬آزﻣﻮن ﺑﺎر ﻋﺮﺿﯽ‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺟﺪول ‪ 6-3‬ﻣﻘﺪار ﺑﺎر ﻫﺮ ﻣﻌﺮف روي ﺳﺎزه ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣﻘﺪار ﺑﺎر آن ﻣﻌﺮف روي دﯾﮕﺮ ﺳﺎزه ﻫﺎ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ رواﯾﯽ اﻓﺘﺮاﻗﯽ ﻣﺪل در ﻗﺴﻤﺖ آزﻣﻮن ﺑﺎر ﻋﺮﺿﯽ ﻧﯿﺰ ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ (6-3‬روشﻫﺎي آﻣﺎري ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎ‬ ‫ﭘﺲ از ﺟﻤﻊآوري ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪﻫﺎ‪ ،‬دادهﻫﺎ در دو ﺑﺨﺶ آﻣﺎر ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ و اﺳﺘﻨﺒﺎﻃﯽ ﻣﻮرد ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﺑﺨﺶ ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ از ﺗﺤﻠﯿﻞﻫﺎي آﻣﺎري ﻣﺜﻞ ﻓﺮاواﻧﯽ و درﺻﺪﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬و در ﺑﺨﺶ اﺳﺘﻨﺒﺎﻃﯽ‪ ،‬از‬ ‫ﺗﺤﻠﯿﻞﻫﺎي آﻣﺎري ﻣﺜﻞ ﺿﺮﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺑﺮرﺳﯽ رواﺑﻂ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﮑﻨﻮن و ﺑﺮرﺳﯽ رواﺑﻂ ﻣﯿﺎن آﻧﻬﺎ از ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺪﻟﺴﺎزي ﻣﻌﺎدﻻت‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﺎري ‪ (SEM)1‬ﺑﺮاي آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﺎت اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﺗﮑﻨﯿﮏﻫﺎي ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ‪ SEM‬دو روش را‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﮐﺮد‪ SEM .‬ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﮐﻮارﯾﺎﻧﺲ و دﯾﺪﮔﺎه ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﺑﻌﺎت ﺟﺰﯾﯽ ‪ .(PLS)2‬اﯾﻦ دو دﯾﺪﮔﺎه از ﻧﻈﺮ‬ ‫ﻓﺮﺿﯿﺎت آﻣﺎري در ﺧﺼﻮص ﺗﻮزﯾﻊ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز و ﻧﻮع راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺸﺎﻫﺪه‬ ‫ﺷﺪه و ﺳﺎزهﻫﺎي واﺑﺴﺘﻪ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﺪلﺳﺎزي ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺘﻔﺎوﺗﻨﺪ‪ .‬در ‪ PLS‬ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﺳﺎﺧﺘﺎري و اﻧﺪازهﮔﯿﺮي از‬ ‫ﻃﺮﯾﻖ ﯾﮏ روﯾﻪ ﺗﮑﺮاري ﺗﺨﻤﯿﻦ زده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ رﮔﺮﺳﯿﻮن ﺳﺎده و ﭼﻨﺪﮔﺎﻧﻪ را ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﺑﻌﺎت ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ ‪-3‬‬ ‫)‪ (OLS‬ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ از ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﻓﺮض ﺗﻮزﯾﻌﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه اﺟﺘﻨﺎب ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺑﺨﺸﯽ ﺑﻮدن روشﺷﻨﺎﺳﯽ ﮐﻪ در آن ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﻣﺪل در ﺑﻠﻮكﻫﺎﯾﯽ ﺗﺨﻤﯿﻦ زده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬اﻧﺪازه‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز در ‪ PLS‬ﺧﯿﻠﯽ ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ اﺳﺖ‪(Pinto , 2008) .‬‬ ‫ﺗﻔﺎوت ﻣﻬﻢ دﯾﮕﺮ ﺑﯿﻦ ‪ SEM‬ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﮐﻮارﯾﺎﻧﺲ و ‪ PLS‬در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻧﻮع ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺪل اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺤﻠﯿﻞ‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﻤﻮﻧﻪ ‪ SEM‬ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﮐﻮارﯾﺎﻧﺲ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﺳﺎزهﻫﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي اﻧﻌﮑﺎﺳﯽ‬ ‫‪4‬‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﮑﻨﻮن ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬در‬ ‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺳﺎزهﻫﺎﯾﯽ وﺟﻮد دارﻧﺪ ﮐﻪ از ﻃﺮﯾﻖ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي اﻧﺪازه‪-‬‬ ‫‪74‬‬ ‫)‪1-Structural Equation Modeling (SEM‬‬ ‫)‪2-Partial Least Squares (PLS‬‬ ‫)‪3-Ordinary Least Squares (OLS‬‬ ‫‪4-Reflective Indicators‬‬ ‫ﮔﯿﺮي ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﮑﻨﻮن را ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﻬﺖ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﺸﺪه ‪ 5‬و‬ ‫ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه ‪ 6‬ﺑﺮﻋﮑﺲ اﺳﺖ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎ ﻋﻠﺖ ﺳﺎزهﻫﺎي ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬از ‪ PLS‬ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮاي اﺟﺮاي ﻫﺮ دو‬ ‫ﻧﻮع ﻣﺪلﻫﺎي اﻧﻌﮑﺎﺳﯽ و ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪(Pinto , 2008) .‬‬ ‫در اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اﺟﺘﻨﺎب از ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻫﺎي روﯾﮑﺮد ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﮐﻮارﯾﺎﻧﺲ ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ‪ ،‬ﺧﻮاص ﺗﻮزﯾﻌﯽ‬ ‫و ﻧﻮع ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از روﯾﮑﺮد ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﻮﻟﻔﻪ )‪ (PLS‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺮماﻓﺰار ‪ SmartPLS 4‬اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪75‬‬ ‫‪5-Unobserved‬‬ ‫‪6-Observed‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‬ ‫ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎ‬ ‫‪76‬‬ ‫‪ (1-4‬ﻣﻘﺪﻣﻪ‬ ‫ﻫﺪف ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻ ﭘﺎﺳﺦ دادن ﺑﻪ ﯾﮏ ﯾﺎ ﭼﻨﺪ ﭘﺮﺳﺶ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻨﻈﻮر‪ ،‬ﻣﺤﻘﻖ ﻓﺮﺿﯿﻪﻫﺎﯾﯽ ﺗﺪوﯾﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ و‬ ‫ﺑﻪ ﺟﻤﻊ آوري دادهﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﻪﻫﺎ ﻣﺒﺎدرت ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ آﯾﺎ اﻃﻼﻋﺎت ﮔﺮدآوري‬ ‫ﺷﺪه ﺑﺎ ﻓﺮﺿﯿﺎت ﻣﺘﻨﺎﻇﺮﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ‪ ،‬آﯾﺎ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه ﺑﺎ ﻧﺘﺎﯾﺠﯽ ﮐﻪ ﻓﺮﺿﯿﺎت اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻨﺪ ﻣﺘﻨﺎﻇﺮﻧﺪ‬ ‫ﯾﺎ ﺧﯿﺮ‪ .‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﺎت‪ ،‬ﺟﻮاب ﺳﻮال ﯾﺎ ﺳﻮاﻻت ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﺑﺎ اراﺋﻪ‬ ‫ﺟﺪاول و ﻧﻤﻮدارﻫﺎ‪ ،‬آﻣﺎر ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﺟﻤﻌﯿﺖﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آزﻣﻮنﻫﺎي‬ ‫آﻣﺎري ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ رواﺑﻂ ﺑﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در ﺗﺤﻘﯿﻖ در ﺟﻬﺖ ﺗﺎﯾﯿﺪ ﯾﺎ رد آﻧﻬﺎ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (2-4‬ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ ﺗﺤﻠﯿﻞ اﻃﻼﻋﺎت‬ ‫ﺗﺤﻠﯿﻞ اﻃﻼﻋﺎت ﺷﺎﻣﻞ ﻋﻤﻠﯿﺎت ﻣﺘﻌﺪدي اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺳﻪ ﻋﻤﻞ از ﻣﯿﺎن آنﻫﺎ در ﻣﺠﻤﻮع ﮔﺬرﮔﺎه اﺟﺒﺎري را ﺗﺸﮑﯿﻞ‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ :‬ﺷﺮح و آﻣﺎده ﺳﺎزي دادهﻫﺎ‪ ،‬ﺗﺤﻠﯿﻞ رواﺑﻂ ﻣﯿﺎن ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه ﺑﺎ ﻓﺮﺿﯿﺎت ﻣﻮرد‬ ‫اﻧﺘﻈﺎر‪.‬‬ ‫‪ (1-2-4‬آﻣﺎدهﺳﺎزي دادهﻫﺎ‪ :‬ﺷﺮح و دﺳﺘﻪﺑﻨﺪي‬ ‫ﺷﺮح دادهﻫﺎ‪ ،‬ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻧﺸﺎن دادن ﺗﻮزﯾﻊ آن دادهﻫﺎ ﺑﺼﻮرت ﺟﺪاول و ﻧﻤﻮدارﻫﺎ‪.‬‬ ‫دﺳﺘﻪﺑﻨﺪي دادهﻫﺎ ﯾﺎ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﮔﺮوهﺑﻨﺪي آﻧﻬﺎ در ﻣﻘﻮﻟﻪﻫﺎي ﻓﺮﻋﯽ ﯾﺎ ﺑﯿﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﯾﮏ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ‬ ‫ﺟﺪﯾﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-2-4‬ﺗﺤﻠﯿﻞ رواﺑﻂ ﻣﯿﺎن ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ‬ ‫ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ رواﺑﻂ ﻣﯿﺎن آﻧﻬﺎ را ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﺮد‪ ،‬آﻧﻬﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﺎرتﻫﺎي ﻓﺮﺿﯿﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (3-2-4‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه ﺑﺎ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﻮرد اﻧﺘﻈﺎر و ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻧﺤﺮافﻫﺎ‬ ‫ﻫﺮ ﻓﺮﺿﯿﻪ ﺗﺪوﯾﻦ ﺷﺪه در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻣﺪل ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ رواﺑﻄﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻘﻖ ﺑﻨﺎ را ﺑﺮ درﺳﺘﯽ آﻧﻬﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ و ﻣﺸﺎﻫﺪات و ﺗﺤﻠﯿﻞ اﻃﻼﻋﺎت‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ آن را ﺗﺎﯾﯿﺪ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻋﻤﻠﯿﺎت ﭘﯿﺸﯿﻦ ﺑﺎ ﻧﺘﺎﯾﺠﯽ ﮐﻪ از ﻓﺮﺿﯿﻪ‬ ‫اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرود‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﯿﺮي ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬ ‫‪ (3-4‬آﻣﺎر ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ دادهﻫﺎ‬ ‫ﺑﺮاي ﺗﺒﯿﯿﻦ و ﺷﺮح دادهﻫﺎي ﺟﻤﻊ آوري ﺷﺪه در ﺗﺤﻘﯿﻖ از آﻣﺎر ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ در ﺗﺤﻘﯿﻖ‬ ‫ﺣﺎﺿﺮ‪ ،‬از ﺗﻮزﯾﻊ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬از ﺟﺪاول ﺑﺮاي ﻧﺸﺎن دادن ﺑﻌﻀﯽ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﺟﻤﻌﯿﺖﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﺑﻬﺮه‬ ‫ﻣﯽﺑﺮﯾﻢ‪.‬‬ ‫‪77‬‬ ‫ﺟﻨﺴﯿﺖ‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺟﻨﺴﯿﺖ‪ ،‬ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﺟﺪول ‪ 1-4‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﺎداري ﺑﯿﻦ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن زن و ﻣﺮد‬ ‫وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫‪Gender‬‬ ‫‪Cumulative‬‬ ‫‪Valid Percent‬‬ ‫‪Percent‬‬ ‫‪Frequency‬‬ ‫‪Percent‬‬ ‫‪47.4‬‬ ‫‪47.4‬‬ ‫‪47.4‬‬ ‫‪46‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪94.8‬‬ ‫‪47.4‬‬ ‫‪47.4‬‬ ‫‪46‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪100.0‬‬ ‫‪5.2‬‬ ‫‪5.2‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪100.0‬‬ ‫‪100.0‬‬ ‫‪97‬‬ ‫‪Total‬‬ ‫ﻓﺮاواﻧﯽ‬ ‫درﺻﺪ‬ ‫ﺟﻨﺴﯿﺖ‬ ‫زن‬ ‫‪46‬‬ ‫‪47.4‬‬ ‫ﻣﺮد‬ ‫‪46‬‬ ‫‪47.4‬‬ ‫دﯾﮕﺮ‬ ‫‪5‬‬ ‫‪5.2‬‬ ‫ﺟﻤﻊ‬ ‫‪97‬‬ ‫‪%100‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 1-4‬ﺗﻮزﯾﻊ ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺟﻨﺴﯿﺖ‬ ‫‪78‬‬ ‫‪Valid‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 1-4‬ﻧﻤﻮدار ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺟﻨﺴﯿﺖ‬ ‫ﺳﻦ‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺳﻦ‪ ،‬ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﺟﺪول ‪ 2-4‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻓﺮاواﻧﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 30‬ﺳﺎل ﺑﻮده‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ‪ %59‬از ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪Age‬‬ ‫‪Cumulative‬‬ ‫‪Percent‬‬ ‫‪Valid Percent‬‬ ‫‪Frequency‬‬ ‫‪Percent‬‬ ‫‪58.8‬‬ ‫‪58.8‬‬ ‫‪58.8‬‬ ‫‪57‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪86.6‬‬ ‫‪27.8‬‬ ‫‪27.8‬‬ ‫‪27‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪95.9‬‬ ‫‪9.3‬‬ ‫‪9.3‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪100.0‬‬ ‫‪4.1‬‬ ‫‪4.1‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪100.0‬‬ ‫‪100.0‬‬ ‫‪97‬‬ ‫‪Total‬‬ ‫ﻓﺮاواﻧﯽ‬ ‫ﺳﻦ‬ ‫‪79‬‬ ‫درﺻﺪ‬ ‫‪Valid‬‬ ‫ﮐﻤﺘﺮ از ‪30‬‬ ‫‪57‬‬ ‫‪58.8‬‬ ‫‪ 31‬ﺗﺎ ‪40‬‬ ‫‪27‬‬ ‫‪27.8‬‬ ‫‪ 41‬ﺗﺎ ‪50‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪9.3‬‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪50‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪4.1‬‬ ‫ﺟﻤﻊ‬ ‫‪97‬‬ ‫‪%100‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 2-4‬ﺗﻮزﯾﻊ ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺳﻦ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 2-4‬ﻧﻤﻮدار ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺳﻦ‬ ‫ﻣﯿﺰان ﺗﺤﺼﯿﻼت‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﯿﺰان ﺗﺤﺼﯿﻼت‪ ،‬ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﺟﺪول ‪ 3-4‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻓﺮاواﻧﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دﺳﺘﻪ‬ ‫ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ و ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ‪ %43‬از ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪80‬‬ ‫‪Cumulative‬‬ ‫‪Percent‬‬ ‫‪Valid Percent‬‬ ‫‪Frequency‬‬ ‫‪Percent‬‬ ‫‪8.2‬‬ ‫‪8.2‬‬ ‫‪8.2‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪51.5‬‬ ‫‪43.3‬‬ ‫‪43.3‬‬ ‫‪42‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪94.8‬‬ ‫‪43.3‬‬ ‫‪43.3‬‬ ‫‪42‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪100.0‬‬ ‫‪5.2‬‬ ‫‪5.2‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪100.0‬‬ ‫‪100.0‬‬ ‫‪97‬‬ ‫‪Total‬‬ ‫ﻓﺮاواﻧﯽ‬ ‫درﺻﺪ‬ ‫ﺗﺤﺼﯿﻼت‬ ‫دﯾﭙﻠﻢ‬ ‫‪8‬‬ ‫‪8.2‬‬ ‫ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ‬ ‫‪42‬‬ ‫‪43.3‬‬ ‫ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ‬ ‫‪42‬‬ ‫‪43.3‬‬ ‫دﮐﺘﺮي‬ ‫‪5‬‬ ‫‪5.2‬‬ ‫ﺟﻤﻊ‬ ‫‪97‬‬ ‫‪%100‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 3-4‬ﺗﻮزﯾﻊ ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﯿﺰان ﺗﺤﺼﯿﻼت‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 3-4‬ﻧﻤﻮدار ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﯿﺰان ﺗﺤﺼﯿﻼت‬ ‫‪81‬‬ ‫‪Valid‬‬ ‫ﺷﻐﻞ‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺷﻐﻞ‪ ،‬ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﺟﺪول ‪ 4-4‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻓﺮاواﻧﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ‪ %39‬از ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪Job‬‬ ‫‪Cumulative‬‬ ‫‪Percent‬‬ ‫‪Valid Percent‬‬ ‫‪Frequency‬‬ ‫‪Percent‬‬ ‫‪30.9‬‬ ‫‪30.9‬‬ ‫‪30.9‬‬ ‫‪30‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪37.1‬‬ ‫‪6.2‬‬ ‫‪6.2‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪40.2‬‬ ‫‪3.1‬‬ ‫‪3.1‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪60.8‬‬ ‫‪20.6‬‬ ‫‪20.6‬‬ ‫‪20‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪100.0‬‬ ‫‪39.2‬‬ ‫‪39.2‬‬ ‫‪38‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪100.0‬‬ ‫‪100.0‬‬ ‫‪97‬‬ ‫‪Total‬‬ ‫ﻓﺮاواﻧﯽ‬ ‫درﺻﺪ‬ ‫ﺷﻐﻞ‬ ‫ﺑﺨﺶ ﺧﺼﻮﺻﯽ‬ ‫‪30‬‬ ‫‪30.9‬‬ ‫ﻧﯿﻤﻪ دوﻟﺘﯽ‪-‬ﺧﺼﻮﺻﯽ‬ ‫‪6‬‬ ‫‪6.2‬‬ ‫دوﻟﺘﯽ‬ ‫‪3‬‬ ‫‪3.1‬‬ ‫آزاد‬ ‫‪20‬‬ ‫‪20.6‬‬ ‫داﻧﺸﺠﻮ‬ ‫‪38‬‬ ‫‪39.2‬‬ ‫ﺟﻤﻊ‬ ‫‪97‬‬ ‫‪%100‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 4-4‬ﺗﻮزﯾﻊ ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺷﻐﻞ‬ ‫‪82‬‬ ‫‪Valid‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 4-4‬ﻧﻤﻮدار ﻓﺮاواﻧﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺷﻐﻞ‬ ‫‪ (4-4‬ﺗﺤﻠﯿﻞ داده ﻫﺎ‬ ‫ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪلﻫﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ‪ PLS‬در دو ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺻﻮرت ﻣﯽﮔﯿﺮد‪:‬‬ ‫‪ ‬ارزﯾﺎﺑﯽ رواﯾﯽ و ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮي‬ ‫‪ ‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪل ﺳﺎﺧﺘﺎري‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ در اﺑﺘﺪاي ﮐﺎر ﺧﻮد ﺑﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪلﻫﺎي اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺷﻮاﻫﺪ ﮐﺎﻓﯽ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ رواﯾﯽ و‬ ‫ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺪلﻫﺎي اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ )ﮐﻪ در ﻓﺼﻞ ﺳﻮم ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﻪ آن ﭘﺮداﺧﺘﯿﻢ(‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪل‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﺎري )دروﻧﯽ( ﭘﺮداﺧﺖ‪ (Hair et al. , 2014) .‬ﻣﺪل ﭘﺎﯾﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪83‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 5-4‬ﻣﺪل ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اول ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﺮﺿﯿﻪﻫﺎي اول و دوم‬ ‫‪84‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 6-4‬ﻣﺪل ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ دوم ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﺮﺿﯿﻪ ﺳﻮم‬ ‫‪ (1-4-4‬ﺿﺮﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ اﺑﻌﺎد و آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﺎت‬ ‫ﻫﺮ ﺿﺮﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ در ﻣﺪل ﺳﺎﺧﺘﺎري ‪ PLS‬را ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدل ﯾﮏ ﺿﺮﯾﺐ ﺑﺘﺎي اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺷﺪه در رﮔﺮﺳﯿﻮنﻫﺎي‬ ‫ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﺑﻌﺎت ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﻣﺪل ﺳﺎﺧﺘﺎري اول و دوم را ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ در ﺟﺪول ﺷﻤﺎره ‪-4‬‬ ‫‪ 5‬و ‪ 6-4‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ‪ .‬ﺿﺮﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﺷﺪت اﺛﺮ ﯾﮏ ﻣﺘﻐﯿﺮ روي ﻣﺘﻐﯿﺮ دﯾﮕﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻃﺒﻖ ﻧﺘﺎﯾﺞ اﺳﺘﻔﺎده از‬ ‫ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮ اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي درك ﺷﺪه دارد ﺗﺎ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‪.‬‬ ‫‪85‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 7-4‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﺪل اول‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫‪0.651‬‬ ‫‪0.481‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ‬ ‫ﺟﺪول ‪ 5-4‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﺪل اول‬ ‫‪86‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 8-4‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﺪل دوم‬ ‫ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫‪0.705‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ‬ ‫ﺟﺪول ‪ 6-4‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﺪل دوم‬ ‫در اﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺎ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﺿﯿﺎت و اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﻮن ﻣﺪل ﺳﺎﺧﺘﺎري در ﭘﯽ آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﺎت ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺤﻠﯿﻞ‬ ‫ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻞ ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ .‬ﯾﺎدآوري ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ‪:‬‬ ‫‪Z α/2=1/96‬‬ ‫‪α/2=0/025‬‬ ‫‪α=0/05‬‬ ‫‪Z α/2=2/57‬‬ ‫‪α/2=0/005‬‬ ‫‪α=0/01‬‬ ‫‪Z α/2=3/32‬‬ ‫‪α/2=0/0005‬‬ ‫‪α=0/001‬‬ ‫ﺑﺮاي آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﺎت از ﻣﻌﻨﺎداري ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮاي ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ‪ T‬آﻣﺎري ﻧﯿﺰ از آزﻣﻮن‬ ‫ﺑﻮتاﺳﺘﺮاپ ﺑﺎ ‪ 5000‬ﺗﮑﺮار اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪87‬‬ ‫‪Standard‬‬ ‫‪deviation‬‬ ‫)‪(STDEV‬‬ ‫‪0.076‬‬ ‫‪Sample‬‬ ‫)‪mean (M‬‬ ‫‪Original‬‬ ‫)‪sample (O‬‬ ‫‪0.488‬‬ ‫‪0.481‬‬ ‫‪0.068‬‬ ‫‪0.660‬‬ ‫‪0.651‬‬ ‫‪-0.114‬‬ ‫‪-0.112‬‬ ‫‪0.091‬‬ ‫‪P‬‬ ‫‪values‬‬ ‫‪T statistics‬‬ ‫)|‪(|O/STDEV‬‬ ‫‪0.000‬‬ ‫‪6.336‬‬ ‫‪0.000‬‬ ‫‪9.572‬‬ ‫‪0.192‬‬ ‫‪1.304‬‬ ‫‪0.086‬‬ ‫‪0.201‬‬ ‫‪1.279‬‬ ‫‪0.071‬‬ ‫‪0.086‬‬ ‫‪0.691‬‬ ‫‪0.398‬‬ ‫‪0.091‬‬ ‫‪-0.037‬‬ ‫‪-0.036‬‬ ‫‪0.718‬‬ ‫‪0.361‬‬ ‫‪0.091‬‬ ‫‪-0.024‬‬ ‫‪-0.033‬‬ ‫‪0.102‬‬ ‫‪1.634‬‬ ‫‪0.098‬‬ ‫‪-0.161‬‬ ‫‪-0.159‬‬ ‫‪0.899‬‬ ‫‪0.127‬‬ ‫‪0.069‬‬ ‫‪0.008‬‬ ‫‪0.009‬‬ ‫‪0.991‬‬ ‫‪0.012‬‬ ‫‪0.098‬‬ ‫‪0.001‬‬ ‫‪0.001‬‬ ‫‪0.596‬‬ ‫‪0.530‬‬ ‫‪0.091‬‬ ‫‪-0.055‬‬ ‫‪-0.048‬‬ ‫‪P‬‬ ‫‪values‬‬ ‫‪T statistics‬‬ ‫)|‪(|O/STDEV‬‬ ‫‪0.000‬‬ ‫‪11.248‬‬ ‫‪Standard‬‬ ‫‪deviation‬‬ ‫)‪(STDEV‬‬ ‫‪0.063‬‬ ‫‪Sample‬‬ ‫)‪mean (M‬‬ ‫‪Original‬‬ ‫)‪sample (O‬‬ ‫‪0.715‬‬ ‫‪0.705‬‬ ‫‪0.761‬‬ ‫‪0.304‬‬ ‫‪0.066‬‬ ‫‪0.017‬‬ ‫‪0.020‬‬ ‫‪0.606‬‬ ‫‪0.516‬‬ ‫‪0.079‬‬ ‫‪-0.034‬‬ ‫‪-0.041‬‬ ‫‪0.389‬‬ ‫‪0.862‬‬ ‫‪0.069‬‬ ‫‪-0.061‬‬ ‫‪-0.059‬‬ ‫‪0.635‬‬ ‫‪0.475‬‬ ‫‪0.082‬‬ ‫‪-0.042‬‬ ‫‪-0.039‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ‪ <-‬اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ‪ <-‬اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫ﺗﺤﺼﯿﻼت ‪ <-‬اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫ﺗﺤﺼﯿﻼت ‪ <-‬اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫ﺟﻨﺴﯿﺖ ‪ <-‬اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫ﺟﻨﺴﯿﺖ ‪ <-‬اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫ﺳﻦ ‪ <-‬اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫ﺳﻦ ‪ <-‬اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫ﺷﻐﻞ ‪ <-‬اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫ﺷﻐﻞ ‪ <-‬اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫ﺟﺪول ‪ 7-4‬ﻣﻌﻨﺎداري ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﻣﺪل اول‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ‪ <-‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺗﺤﺼﯿﻼت ‪ <-‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺟﻨﺴﯿﺖ ‪ <-‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺳﻦ ‪ <-‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺷﻐﻞ ‪ <-‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺟﺪول ‪ 8-4‬ﻣﻌﻨﺎداري ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﻣﺪل دوم‬ ‫ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ در ﺟﺪاول ﺷﻤﺎره ‪ 7-4‬و ‪ 8-4‬دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﮐﻨﺘﺮﻟﯽ ﻣﺎ )ﺳﻦ‪ ،‬ﺟﻨﺴﯿﺖ‪،‬‬ ‫ﺗﺤﺼﯿﻼت و ﺷﻐﻞ( در ﻣﺪلﻫﺎي ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﻌﻨﯽدار ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ اﻣﺎ ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ ﺗﺎﺛﯿﺮ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد‬ ‫و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه و اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي درك ﺷﺪه )ﻣﺪل اول( و ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ )ﻣﺪل دوم(‬ ‫ﻣﻌﻨﯽدار ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻓﺮﺿﯿﻪ اول‪ :‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در‬ ‫ﻣﯿﺎن ﻣﺼﺮف ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺟﺪول‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ داراي اﺛﺮ ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﯽ ﻣﻌﺎدل ‪ 0/481‬ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ‪ P value‬ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه و ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ آزﻣﻮن ‪ T‬آﻣﺎري‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﻮارد ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺛﺮ ﻣﻌﻨﺎدار‬ ‫‪88‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ‪ T‬آﻣﺎري ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﻣﻘﺪار ﺑﺤﺮاﻧﯽ اﺳﺖ و در ﻧﺎﺣﯿﻪ رد ‪ H0‬ﻗﺮار دارد‪ ،‬ﺑﺎ اﻃﻤﯿﻨﺎن ‪99%‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫در ﻣﯿﺎن ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﯽ ﻓﺮض ‪ H0‬رد ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻧﻤﯽ ﮔﺬارد‪H0: β = 0 .‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽ ﮔﺬارد‪.‬‬ ‫‪H1: β ≠ 0‬‬ ‫{‬ ‫ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ‬ ‫‪β‬‬ ‫‪α‬‬ ‫‪Z α/2‬‬ ‫‪T‬‬ ‫‪P-value‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ← اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫‪0/481‬‬ ‫‪0/001‬‬ ‫‪3/32‬‬ ‫‪6/336‬‬ ‫‪0/000‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 9-4‬ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﻪ اول‬ ‫ﻓﺮﺿﯿﻪ دوم‪ :‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ و رﻣﺰﻧﮕﺎري ﺷﺪه اش‪ ،‬اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي درك ﺷﺪه‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ دﻫﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺟﺪول‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ داراي اﺛﺮ ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﯽ ﻣﻌﺎدل ‪ 0/651‬ﺑﺮ اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي درك ﺷﺪه‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ‪ P value‬ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه و ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ آزﻣﻮن ‪ T‬آﻣﺎري‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﻮارد‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺛﺮ ﻣﻌﻨﺎدار اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ‪ T‬آﻣﺎري ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﻣﻘﺪار ﺑﺤﺮاﻧﯽ اﺳﺖ و در ﻧﺎﺣﯿﻪ رد‬ ‫‪ H0‬ﻗﺮار دارد‪ ،‬ﺑﺎ اﻃﻤﯿﻨﺎن ‪ 99%‬ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ و رﻣﺰﻧﮕﺎري‬ ‫ﺷﺪهاش‪ ،‬اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي درك ﺷﺪه ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﯽ ﻓﺮض ‪ H0‬رد‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي درك ﺷﺪه ﺗﺮاﮐﻨﺸﻬﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﻤﯽ دﻫﺪ ‪.‬‬ ‫‪H0: β = 0‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي درك ﺷﺪه ﺗﺮاﮐﻨﺸﻬﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ دﻫﺪ ‪H1: β ≠ 0 .‬‬ ‫ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ←‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫‪β‬‬ ‫‪α‬‬ ‫‪Z α/2‬‬ ‫‪T‬‬ ‫‪P-value‬‬ ‫‪0/651‬‬ ‫‪0/001‬‬ ‫‪3/32‬‬ ‫‪9/572‬‬ ‫‪0/000‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 10-4‬ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﻪ دوم‬ ‫‪89‬‬ ‫{‬ ‫ﻓﺮﺿﯿﻪ ﺳﻮم‪ :‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻌﻨﺎداري ﺑﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﻣﯿﺎن ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ‬ ‫ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺟﺪول‪ ،‬اﺳـﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ داراي اﺛﺮ ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﺴـﺘﻘﯿﻤﯽ ﻣﻌﺎدل ‪ 0/705‬ﺑﺮ ﭘﺘﺎﻧﺴـﯿﻞ درك ﺷـﺪه ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﺳـﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ‪ P value‬ﺑﻪ دﺳـﺖ آﻣﺪه و ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ آزﻣﻮن ‪ T‬آﻣﺎري‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﻮارد ﻧﺸـﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻦ اﺛﺮ ﻣﻌﻨﺎدار اﺳــﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ‪ T‬آﻣﺎري ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﻣﻘﺪار ﺑﺤﺮاﻧﯽ اﺳــﺖ و در ﻧﺎﺣﯿﻪ رد ‪ H0‬ﻗﺮار دارد‪ ،‬ﺑﺎ‬ ‫اﻃﻤﯿﻨﺎن ‪ 99%‬ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﺳــﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻌﻨﺎداري ﺑﺮ ﭘﺘﺎﻧﺴــﯿﻞ درك ﺷــﺪه ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﻣﯿﺎن ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﯽ ﻓﺮض ‪ H0‬رد ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻌﻨﺎداري ﺑﺮ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﻣﯿﺎن ﻣﺼﺮف ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻧﻤﯽ ﮔﺬارد‪H0: β = 0 .‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻌﻨﺎداري ﺑﺮ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﻣﯿﺎن ﻣﺼﺮف ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽ ﮔﺬارد‪H1: β ≠ 0 .‬‬ ‫{‬ ‫ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ‬ ‫‪β‬‬ ‫‪α‬‬ ‫‪Z α/2‬‬ ‫‪T‬‬ ‫‪P-value‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ← ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫‪0/705‬‬ ‫‪0/001‬‬ ‫‪3/32‬‬ ‫‪11/248‬‬ ‫‪0/000‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 11-4‬ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﻪ ﺳﻮم‬ ‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻗﺒﻠﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﮐﻪ در ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﻨﻄﻘﻪ‬ ‫ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن و ﻗﻄﺮ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ ﻣﺸﺎﺑﻬﺖ دارد‪(Hajr et al. ,2023) .‬‬ ‫‪ (2-4-4‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪل ﺳﺎﺧﺘﺎري‬ ‫ﺑﺮاي ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪل ﺳﺎﺧﺘﺎري در اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از ﺿﺮﯾﺐ ﺗﻌﯿﯿﻦ ) ‪ ( R 2‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ ‪ R 2‬ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪ 0/33 ،0/67‬و ‪ 0/19‬در ﻣﺪلﻫﺎي ﻣﺴﯿﺮي ‪ PLS‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺳﻂ و ﺿﻌﯿﻒ ﺗﻮﺻﯿﻒ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎي ﯾﮏ ﻣﺪل ﻣﺴﯿﺮي داﺧﻠﯽ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﯾﮏ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﮑﻨﻮن دروﻧﺰا را ﺑﺎ ﺗﻌﺪاد ﻣﻌﺪودي )ﯾﮏ ﯾﺎ دو(‬ ‫ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﮑﻨﻮن ﺑﺮوﻧﺰا ﺷﺮح دﻫﺪ‪ R 2 ،‬ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻗﺎﺑﻞ ﭘﺬﯾﺮش اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﮔﺮ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﮑﻨﻮن دروﻧﺰا ﻣﺘﮑﯽ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ‬ ‫ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﮑﻨﻮن ﺑﺮوﻧﺰا ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻘﺪار ‪ R 2‬ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﺎﯾﺪ در ﺳﻄﺢ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪0/67‬‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﻏﯿﺮ اﯾﻨﺼﻮرت در ﻣﻮرد زﯾﺮﺑﻨﺎي ﺗﺌﻮرﯾﮑﯽ ﻣﺪل ﺷﺒﻬﺎﺗﯽ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد و ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﺪل در ﺷﺮح‬ ‫ﻣﺘﻐﯿﺮ)ﻫﺎي( ﻣﮑﻨﻮن دروﻧﺰا ﻧﺎﺗﻮان اﺳﺖ‪) .‬آذر و ﻫﻤﮑﺎران‪(1391 ،‬‬ ‫‪R-square adjusted‬‬ ‫‪R-square‬‬ ‫‪90‬‬ ‫‪0.220‬‬ ‫‪0.261‬‬ ‫اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه‬ ‫‪0.415‬‬ ‫‪0.445‬‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه‬ ‫ﺟﺪول ‪ 12-4‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺪل اول‬ ‫‪R-square adjusted‬‬ ‫‪0.482‬‬ ‫‪R-square‬‬ ‫‪0.509‬‬ ‫ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﺟﺪول ‪ 13-4‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﺪل دوم‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﻌﯿﯿﻦ ‪ 0.261‬ﺑﺮاي اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر درك ﺷﺪه ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي‬ ‫دﯾﮕﺮي ﺑﺮ اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد درك ﺷﺪه ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﺎرج از ﭼﺎرﭼﻮب اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﻌﯿﯿﻦ ‪0.445‬‬ ‫ﺑﺮاي اﻣﻨﯿﺖ درك ﺷﺪه ﺿﺮﯾﺐ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮﻟﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﯾﮏ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﮑﻨﻮن ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﻌﯿﯿﻦ ‪ 0.509‬ﺑﺮاي ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻧﯿﺰ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل اﺳﺖ زﯾﺮا ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﯾﮏ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﮑﻨﻮن‬ ‫ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪91‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫ﺟﻤﻊﺑﻨﺪي و ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﯿﺮي‬ ‫‪92‬‬ ‫‪ (1-5‬ﻣﻘﺪﻣﻪ‬ ‫ﭘﮋوﻫﺶ ﻓﻌﻠﯽ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان ﭘﺮداﺧﺖ و ﺑﺮ ﺳﻪ ﺣﻮزه ﮐﻠﯿﺪي‬ ‫ﺗﻤﺮﮐﺰ داﺷﺖ‪ :‬اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر‪ ،‬اﻣﻨﯿﺖ و ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪.‬اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از روﯾﮑﺮدي ﮐﻤﯽ و ﻣﺪلﺳﺎزي‬ ‫ﻣﻌﺎدﻻت ﺳﺎﺧﺘﺎري )‪ (SEM‬ﺑﺮاي ارزﯾﺎﺑﯽ رواﺑﻂ ﺑﯿﻦ اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي ادراكﺷﺪه‪ ،‬اﻋﺘﻤﺎد و ﻗﺼﺪ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن‬ ‫ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎي ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﺑﯿﻨﺶﻫﺎي‬ ‫ارزﺷﻤﻨﺪي را در ﻣﻮرد ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮاي ﺗﺤﻮل در ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎي در‬ ‫ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2-5‬ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﻮن ﻓﺮﺿﯿﻪﻫﺎ‬ ‫ﻧﺘﺎﯾﺞ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻼﺻﻪ در ﺟﺪول زﯾﺮ آﻣﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻓﺮﺿﯿﻪ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر دركﺷﺪه ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﻣﯿﺎن ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ ﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ و رﻣﺰﻧﮕﺎري ﺷﺪه اش‪ ،‬اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي درك‬ ‫ﺷﺪه ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ دﻫﺪ‪.‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻌﻨﺎداري ﺑﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﻣﯿﺎن ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن‬ ‫اﯾﺮاﻧﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫‪β‬‬ ‫‪T‬‬ ‫‪P-value‬‬ ‫ﺻﺤﺖﺳﻨﺠﯽ‬ ‫‪0/481‬‬ ‫‪6/336‬‬ ‫‪0/000‬‬ ‫ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻓﺮﺿﯿﻪ‬ ‫‪0/651‬‬ ‫‪9/572‬‬ ‫‪0/000‬‬ ‫ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻓﺮﺿﯿﻪ‬ ‫‪0/705‬‬ ‫‪11/248‬‬ ‫‪0/000‬‬ ‫ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻓﺮﺿﯿﻪ‬ ‫ﻫﺮ ﺳﻪ ﻓﺮﺿﯿﻪ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه در ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎدار ﺑﻮدن ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﺴﯿﺮ و آﻣﺎره ‪ T‬ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻫﺮ ﯾﮏ در‬ ‫ﻣﺪلﻫﺎي ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮرﺳﯽ آﻣﺎره ‪ T‬ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه اﻃﻤﯿﻨﺎن ﺑﯿﺶ از ‪ 99‬درﺻﺪ در ﺗﺎﯾﯿﺪ‬ ‫ﻓﺮﺿﯿﻪﻫﺎ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ راﺑﻄﻪ ﻣﺜﺒﺖ ﻗﺎﺑﻞﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ادراكﺷﺪه در ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﭘﯿﺪا ﮐﺮد‪ (β=0.481 , p<0.001) .‬اﯾﻦ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻗﻮي ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬ ‫ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺑﺎ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و اﺳﺘﻔﺎده از آن ﺑﺮاي ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ‪ ،‬اﻋﺘﻤﺎد ﮐﻠﯽ آنﻫﺎ ﺑﻪ ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻪوﯾﮋه در زﻣﯿﻨﻪ اﯾﺮان ﮐﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﺑﺎﻧﮑﯽ ﺳﻨﺘﯽ و روشﻫﺎي‬ ‫ﭘﺮداﺧﺖ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﺤﺮﯾﻢﻫﺎ ﻣﺤﺪود ﺷﺪهاﻧﺪ و اﻏﻠﺐ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺷﮏ و ﺗﺮدﯾﺪ درﺑﺎره ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﯿﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪93‬‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ اﻋﺘﻤﺎد را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﻧﺴﺒﺖ داد‪:‬‬ ‫• ﻣﺎﻫﯿﺖ ﺷﻔﺎف ﻓﻨﺎوري ﺑﻼكﭼﯿﻦ ﮐﻪ زﯾﺮﺑﻨﺎي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫• اﻣﮑﺎن اﻧﺠﺎم ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ ﺑﺪون واﺳﻄﻪﻫﺎ‪.‬‬ ‫• ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻮدن ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎ ﮐﻪ ﺧﻄﺮ ﺑﺎزﭘﺮداﺧﺖ ﺑﺮاي ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن را ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻬﺒﻮد اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي ادراكﺷﺪه‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﺜﺒﺖ ﺣﺘﯽ ﻗﻮيﺗﺮي ﺑﺮ اﻣﻨﯿﺖ ﺳﺎﯾﺒﺮي ادراكﺷﺪه در ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫داﺷﺖ‪ (β=0.651 , p<0.001) .‬اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻗﻮي ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‬ ‫ﺑﺮاي ﺧﺮﯾﺪﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ‪ ،‬اﺣﺴﺎس اﻣﻨﯿﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ روشﻫﺎي ﭘﺮداﺧﺖ ﺳﻨﺘﯽ دارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻓﺰاﯾﺶ اﺣﺴﺎس‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ زﯾﺮ ﻧﺴﺒﺖ داد‪:‬‬ ‫• ﻣﺎﻫﯿﺖ رﻣﺰﻧﮕﺎري ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪.‬‬ ‫• ﻋﺪم ﻧﯿﺎز ﺑﻪ اﺷﺘﺮاكﮔﺬاري اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺎﻟﯽ ﺣﺴﺎس ﺑﻪ ﺻﻮرت آﻧﻼﯾﻦ‪.‬‬ ‫• ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻏﯿﺮﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺷﺒﮑﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﮐﻪ آن را در ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻘﺎط ﺿﻌﻒ ﯾﺎ ﺣﻤﻼت ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﻣﻘﺎوم ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺄﺛﯿﺮ ﮐﻠﯽ ﺑﺮ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‬ ‫ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﺜﺒﺖ ﻗﺎﺑﻞﺗﻮﺟﻬﯽ از اﺳﺘﻔﺎده ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در‬ ‫اﯾﺮان را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﻌﯿﯿﻦ )‪ R2=0.261‬ﺑﺮاي اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر‪ R2=0.445 ،‬ﺑﺮاي اﻣﻨﯿﺖ ادراك ﺷﺪه( ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻗﺎﺑﻞﺗﻮﺟﻬﯽ از وارﯾﺎﻧﺲ در ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ را ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻓﻨﺎوري ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮐﺎﺗﺎﻟﯿﺰوري ﺑﺮاي ﭘﺬﯾﺮش ﮔﺴﺘﺮدهﺗﺮ ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﻣﯿﺎن ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎي اﯾﺮاﻧﯽ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﻪوﯾﮋه ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ وﺿﻌﯿﺖ اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد اﯾﺮان و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ آن‬ ‫ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﺤﺮﯾﻢﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ و دﺳﺘﺮﺳﯽ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﻣﺎﻟﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺎ آن ﻣﻮاﺟﻪ اﺳﺖ‪ ،‬اﻫﻤﯿﺖ دارد‪.‬‬ ‫ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و دﯾﮕﺮ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﯾﮏ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﻋﻤﻠﯽ ﺑﺮاي ﺗﺴﻬﯿﻞ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ اراﺋﻪ دﻫﻨﺪ و‬ ‫ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي ﺑﺮاي ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎي اﯾﺮاﻧﯽ ﺟﻬﺖ ﻣﺸﺎرﮐﺖ در اﻗﺘﺼﺎد دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (3-5‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدات ﭘﮋوﻫﺶ در آﯾﻨﺪه‬ ‫در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﯿﻨﺶﻫﺎي ارزﺷﻤﻨﺪي در ﻣﻮرد راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در‬ ‫اﯾﺮان اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﺴﯿﺮ ﺑﺮاي ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت آﯾﻨﺪه را ﻧﯿﺰ ﺑﺎز ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪94‬‬ ‫‪ -۱‬ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻃﻮﻟﯽ‬ ‫اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت ﺑﺮاي ﭘﯿﮕﯿﺮي ﺗﮑﺎﻣﻞ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در ﻃﻮل‬ ‫زﻣﺎن‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫• ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽﻫﺎي ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﺮاي اﻧﺪازهﮔﯿﺮي ﺗﻐﯿﯿﺮات در ﻧﮕﺮشﻫﺎ و رﻓﺘﺎرﻫﺎي ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن‪.‬‬ ‫• ردﯾﺎﺑﯽ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﭘﺬﯾﺮش ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ و ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪.‬‬ ‫• ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ اﯾﻨﮑﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﺧﺎرﺟﯽ )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮات در رواﺑﻂ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ‪ ،‬ﭘﯿﺸﺮﻓﺖﻫﺎي‬ ‫ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ( ﺑﺮ راﺑﻄﻪ در ﻃﻮل زﻣﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ -۲‬ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ‬ ‫اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ ﺑﯿﻦ اﯾﺮان و ﮐﺸﻮرﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ اﻗﺘﺼﺎدي ﯾﺎ ﻣﺤﯿﻂﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫• ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﮐﺸﻮرﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﺗﺤﺖ ﺗﺤﺮﯾﻢﻫﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ )ﻣﺎﻧﻨﺪ وﻧﺰوﺋﻼ‪ ،‬ﮐﺮه ﺷﻤﺎﻟﯽ(‪.‬‬ ‫• ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺗﻔﺎوتﻫﺎ و ﺷﺒﺎﻫﺖﻫﺎ ﺑﺎ ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ‪.‬‬ ‫• ﺑﺮرﺳﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪﯾﺎﻓﺘﻪ و در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ‬ ‫ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -۳‬ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺑﺮ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺧﺎص‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﺑﺨﺶﻫﺎي ﺧﺎص ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺮاي درك اﯾﻨﮑﻪ آﯾﺎ اﺛﺮات در اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي آﻧﻼﯾﻦ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫• ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺑﺨﺶﻫﺎي ﺧﺎص )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﺎﻻﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪ ،‬ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ‪ ،‬ﺧﺪﻣﺎت(‪.‬‬ ‫• ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ اﯾﻨﮑﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻓﺮاﻣﺮزي ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫• ﺑﺮرﺳﯽ ﺻﻨﺎﯾﻌﯽ ﮐﻪ ﺑﻪوﯾﮋه ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺗﺤﺮﯾﻢﻫﺎ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ و ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ آنﻫﺎ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫‪ -٤‬ﺗﺤﻠﯿﻞ رﻓﺘﺎر ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه‬ ‫اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮐﯿﻔﯽ ﻋﻤﯿﻖ ﺑﺮاي درك ﺑﻬﺘﺮ اﻧﮕﯿﺰهﻫﺎ‪ ،‬ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎ و ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﮐﻪ از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‬ ‫ﺑﺮاي ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫• ﺑﺤﺚﻫﺎي ﮔﺮوﻫﯽ ﺑﺎ ﮐﺎرﺑﺮان و ﻏﯿﺮﮐﺎرﺑﺮان ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪.‬‬ ‫‪95‬‬ ‫• ﻣﺼﺎﺣﺒﻪﻫﺎي ﻋﻤﯿﻖ ﺑﺎ ﭘﺬﯾﺮﻧﺪﮔﺎن اوﻟﯿﻪ و ﺷﮑﺎﮐﺎن‪.‬‬ ‫• ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻗﻮمﻧﮕﺎري در ﻣﻮرد ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ادﻏﺎم ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در رﻓﺘﺎرﻫﺎي روزﻣﺮه ﺧﺮﯾﺪ آﻧﻼﯾﻦ‪.‬‬ ‫‪ -٥‬ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻧﻈﺎرﺗﯽ‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮات در ﻣﻘﺮرات ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در اﯾﺮان ﺑﺮ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﺗﻮﺳﻌﻪ‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫• ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﯾﺎ ﻣﻘﺮرات ﺟﺪﯾﺪ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪.‬‬ ‫• ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ درك ﺷﺪه ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻗﺒﻞ و ﺑﻌﺪ از ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﻗﺎﺑﻞﺗﻮﺟﻪ‪.‬‬ ‫• ﺑﺮرﺳﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖ ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﺑﺮ ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن ﺑﺮاي‬ ‫ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫‪ -٦‬ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ‬ ‫ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻪ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل دﯾﮕﺮ و ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮات آنﻫﺎ ﺑﺮ ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺎ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫• ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺑﺎ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺑﺮ ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ )ﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ Monero‬و ‪(Zcash‬‬ ‫• ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺗﺄﺛﯿﺮ اﺳﺘﯿﺒﻞﮐﻮﯾﻦﻫﺎ ﺑﺮ ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪.‬‬ ‫• ﺑﺮرﺳﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻧﺘﺨﺎب ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪه و اﻣﻨﯿﺖ ادراكﺷﺪه ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫‪ -۷‬دﯾﺪﮔﺎه ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﮕﺮشﻫﺎ و ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ اﯾﺮاﻧﯽ در ﻣﻮرد ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ و ﺗﺄﺛﯿﺮ آن ﺑﺮ‬ ‫ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎي آنﻫﺎ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫• ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽ از ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﭘﺮداﺧﺖﻫﺎي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ را ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫• ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮردي از ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻣﻮﻓﻘﯽ ﮐﻪ از ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫• ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ و ﻣﺰاﯾﺎي ادﻏﺎم ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ از دﯾﺪﮔﺎه ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن‪.‬‬ ‫‪ -۸‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻓﻨﯽ‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﻮاﻧﻊ ﻓﻨﯽ ﺑﺮاي ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان و ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد راهﺣﻞﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي‬ ‫ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫• ارزﯾﺎﺑﯽ زﯾﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎي ﻓﻨﺎوري ﻓﻌﻠﯽ ﮐﻪ از ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ارز دﯾﺠﯿﺘﺎل در اﯾﺮان ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪96‬‬ ‫• ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﮔﻠﻮﮔﺎهﻫﺎي ﻓﻨﯽ ﮐﻠﯿﺪي در ادﻏﺎم ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﭘﻠﺘﻔﺮمﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪.‬‬ ‫• ﺗﻮﺳﻌﻪ و آزﻣﺎﯾﺶ راهﺣﻞﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي ﺑﻬﺒﻮد ﺗﺠﺮﺑﻪ ﮐﺎرﺑﺮي ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪.‬‬ ‫‪ -۹‬ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي‬ ‫ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺗﺄﺛﯿﺮات اﻗﺘﺼﺎدي ﮔﺴﺘﺮدهﺗﺮ از اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد‬ ‫زﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫• ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﺑﺮ ﺛﺒﺎت ارز در اﯾﺮان ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫• ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﺮ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﺑﺎﻧﮑﯽ ﺳﻨﺘﯽ و واﺳﻄﻪ‬ ‫• ﺑﺮرﺳﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ ﺗﺠﺎرت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ را ﺑﺮاي ﮐﺴﺐوﮐﺎرﻫﺎي اﯾﺮاﻧﯽ ﺗﺴﻬﯿﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ -۱۰‬آﻣﻮزش و آﮔﺎﻫﯽ‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﻘﺶ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزش و آﮔﺎﻫﯽ ﻣﺼﺮفﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در ﺗﺮوﯾﺞ اﺳﺘﻔﺎده اﯾﻤﻦ و ﻣﺆﺛﺮ از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در‬ ‫ﺗﺮاﮐﻨﺶﻫﺎي ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫• ﺗﻮﺳﻌﻪ و ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪاﺧﻼت آﻣﻮزﺷﯽ ﺑﺮاي ﺑﻬﺒﻮد ﺳﻮاد ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل‪.‬‬ ‫• ﺗﺤﻠﯿﻞ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ داﻧﺶ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﭘﺬﯾﺮش ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪.‬‬ ‫• ﺑﺮرﺳﯽ اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮاي ارﺗﺒﺎط دادن ﻣﺰاﯾﺎ و ﺧﻄﺮات اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖﮐﻮﯾﻦ در ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﭘﯿﮕﯿﺮي اﯾﻦ ﻣﺴﯿﺮﻫﺎي ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان درك ﺟﺎﻣﻊﺗﺮي از ﻧﻘﺶ ارزﻫﺎي دﯾﺠﯿﺘﺎل در ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي آﯾﻨﺪه ﺗﺠﺎرت‬ ‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ در اﯾﺮان و ﺑﺎزارﻫﺎي ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ داد‪ .‬اﯾﻦ داﻧﺶ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺳﯿﺎﺳﺖﮔﺬاري‪ ،‬اﺳﺘﺮاﺗﮋيﻫﺎي‬ ‫ﺗﺠﺎري و ﻧﻮآوريﻫﺎي ﻓﻨﺎوري را در ﭼﺸﻢاﻧﺪاز در ﺣﺎل ﺗﺤﻮل ﺗﺠﺎرت دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﻣﺎﻟﯽ اﻃﻼع دﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪97‬‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‬ Ahmadi, M., & Rahimi, S. (2021). Security implications of Bitcoin adoption in Iranian ecommerce. Journal of Cybersecurity and E-commerce, 15(3), 78-92. Alameer, Z., et al. (2022). Cryptocurrency and e-commerce in the Middle East: A comparative analysis. International Journal of Emerging Markets, 17(2), 210-225. Bagheri, P., & Peimani, M. (2018). The regulatory landscape of cryptocurrency in Iran's ecommerce sector. Tehran Law Review, 12(4), 45-60. Fakhari, R. (2020). Perceptions of Bitcoin legitimacy in Iranian online marketplaces. Iranian Journal of Information Technology, 8(2), 112-128. Hosseini, S., et al. (2022). Cryptocurrency as a tool for financial inclusion in Iranian ecommerce. Journal of Financial Technology, 14(1), 30-45. Keikha, F., & Sargolzaei, E. (2017). Challenges and opportunities in Iran's e-commerce sector. International Business Research, 10(4), 237-249. Mehrabi, A., et al. (2019). Cryptocurrency adoption trends in Iran: A comprehensive review. Digital Economy Journal, 7(3), 180-195. Motamedi, K. (2023). The impact of Iran's fluctuating cryptocurrency policies on e-commerce. Policy Studies in Emerging Economies, 19(2), 89-104. Sadr, L. (2021). Implications of a national cryptocurrency for Iran's e-commerce security. Journal of Digital Banking, 16(4), 301-315. Hajr, Layla & Katamoura, Suzan & Mirza, Abdulrahman. (2023). Bitcoin Cryptocurrency and Electronic Commerce in Saudi Arabia. SAGE Open. Ammous, S. (2018). The Bitcoin standard: The decentralized alternative to central banking. John Wiley & Sons. Antonopoulos, A. M. (2017). Mastering Bitcoin: Programming the open blockchain. O'Reilly Media, Inc. Baur, D. G., Hong, K., & Lee, A. D. (2018). Bitcoin: Medium of exchange or speculative assets? Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 54, 177-189. Böhme, R., Christin, N., Edelman, B., & Moore, T. (2015). Bitcoin: Economics, technology, and governance. Journal of Economic Perspectives, 29(2), 213-38. 98 Buterin, V. (2014). A next-generation smart contract and decentralized application platform. Ethereum White Paper. Chaum, D. (1983). Blind signatures for untraceable payments. Advances in Cryptology, 82(3), 199-203. Chohan, U. W. (2021). A history of Bitcoin. In Cryptofinance and Mechanisms of Exchange (pp. 105-123). Springer, Cham. Dyhrberg, A. H. (2016). Bitcoin, gold and the dollar–A GARCH volatility analysis. Finance Research Letters, 16, 85-92. Mullan, P. C. (2014). A history of digital currency in the United States: New technology in an unregulated market. Palgrave Macmillan. Nakamoto, S. (2008). Bitcoin: A peer-to-peer electronic cash system. Decentralized Business Review. Trautman, L. J. (2014). Virtual currencies; Bitcoin & what now after Liberty Reserve, Silk Road, and Mt. Gox? Richmond Journal of Law and Technology, 20(4), 1-108. Ante, L., Fiedler, I., & Strehle, E. (2020). The influence of stablecoin issuances on cryptocurrency markets. Finance Research Letters, 41, 101867. Bambrough, B. (2021). Bitcoin's Market Cap Hits $1 Trillion as Price Surges to New High. Forbes. Breu, S., Majer, C., & Talirz, S. (2022). The macroeconomic impact of cryptocurrency adoption: A cross-country comparison. Journal of Financial Economics, 12(3), 102-118. Coindesk. (2021). Bitcoin Price Index. Retrieved from [URL]. Corbet, S., Lucey, B., Urquhart, A., & Yarovaya, L. (2019). Cryptocurrencies as a financial asset: A systematic analysis. International Review of Financial Analysis, 62, 182-199. De Filippi, P., & Loveluck, B. (2016). The invisible politics of Bitcoin: governance crisis of a decentralized infrastructure. Internet Policy Review, 5(4). Foley, S., Karlsen, J. R., & Putniņš, T. J. (2019). Sex, drugs, and bitcoin: How much illegal activity is financed through cryptocurrencies? The Review of Financial Studies, 32(5), 17981853. Houben, R., & Snyers, A. (2018). Cryptocurrencies and blockchain: Legal context and implications for financial crime, money laundering and tax evasion. European Parliament's Special Committee on Financial Crimes, Tax Evasion and Tax Avoidance. 99 Lielacher, A. (2019). The Story of the First-Ever Bitcoin Transaction. Bitcoin Magazine. McMillan, R. (2014). The inside story of Mt. Gox, Bitcoin's $460 million disaster. Wired. Parashar, N., & Rasiwala, F. (2019). Bitcoin–asset or currency? Jury may still be out. International Journal of Economics and Business Administration, 7(4), 476-485. Popper, N. (2015). Digital gold: Bitcoin and the inside story of the misfits and millionaires trying to reinvent money. Harper. Shen, D., Urquhart, A., & Wang, P. (2019). Does twitter predict Bitcoin? Economics Letters, 174, 118-122. Azouvi, S., Maller, M., & Meiklejohn, S. (2018). Egalitarian Society or Benevolent Dictatorship: The State of Cryptocurrency Governance. In International Conference on Financial Cryptography and Data Security (pp. 127-143). Springer. Biggs, J. (2019). The Enduring Mystery of Satoshi Nakamoto. Vox. Cheng, M., Yen, K. C., & Chen, Y. H. (2022). Bitcoin halving and price behavior: A study of the third halving event. Finance Research Letters, 49, 103075. Corbet, S., Lucey, B., Peat, M., & Vigne, S. (2018). Bitcoin futures—What use are they? Economics Letters, 172, 23-27. de Vries, A. (2018). Bitcoin's growing energy problem. Joule, 2(5), 801-805. Gallersdörfer, U., Klaaßen, L., & Stoll, C. (2020). Energy consumption of cryptocurrencies beyond bitcoin. Joule, 4(9), 1843-1846. Gola, Y. (2021). Bitcoin Taproot upgrade: What it means for the network. Cointelegraph. Huang, Y., Hou, Y., & Wang, Z. (2021). The impact of China's ban on cryptocurrency mining on the global distribution of Bitcoin mining activities. Finance Research Letters, 102709. Jourenko, M., Kurazumi, K., Larangeira, M., & Tanaka, K. (2019). SoK: A taxonomy for layer-2 scalability related protocols for cryptocurrencies. IEEE Access, 7, 184726-184743. Liu, Y., & Tsyvinski, A. (2021). Risks and returns of cryptocurrency. The Review of Financial Studies, 34(6), 2689-2727. Martinazzi, S., & Flori, A. (2020). The evolving topology of the Lightning Network: Centralization, efficiency, robustness, synchronization, and anonymity. Plos one, 15(1), e0225966. 100 Narayanan, A., & Clark, J. (2017). Bitcoin's academic pedigree. Communications of the ACM, 60(12), 36-45. Romiti, M., Judmayer, A., Zamyatin, A., & Haslhofer, B. (2019). A deep dive into bitcoin mining pools: An empirical analysis of mining shares. arXiv preprint arXiv:1905.05999. Xie, L. (2019). A Beginner's Guide to Bitcoin's Segregated Witness (SegWit). Medium. Eth2 Merge. (2022). Consensus Layer Feature Releases. Ethereum.org. Katz, J., & Lindell, Y. (2014). Introduction to modern cryptography. CRC press. Saleh, F. (2021). Blockchain without waste: Proof-of-stake. The Review of Financial Studies, 34(3), 1156-1190. Taylor, M. B. (2017). The evolution of bitcoin hardware. Computer, 50(9), 58-66. Wang, W., Hoang, D. T., Hu, P., Xiong, Z., Niyato, D., Wang, P., Wen, Y., & Kim, D. I. (2019). A survey on consensus mechanisms and mining strategy management in blockchain networks. IEEE Access, 7, 22328-22370. Xu, X., Weber, I., & Staples, M. (2019). Architecture for blockchain applications. Springer. Zheng, Z., Xie, S., Dai, H. N., Chen, X., & Wang, H. (2018). Blockchain challenges and opportunities: A survey. International Journal of Web and Grid Services, 14(4), 352-375. Auer, R., Cornelli, G., & Frost, J. (2020). Rise of the central bank digital currencies: drivers, approaches and technologies. BIS Working Papers No. 880. Barbereau, T., Smethurst, R., Papageorgiou, O., Rieger, A., & Fridgen, G. (2022). Decentralised Finance's Unregulated Governance: Minority Rule in the Digital Wild West. Available at SSRN 4001891. Brauneis, A., Mestel, R., Riordan, R., & Theissen, E. (2021). How to measure the liquidity of cryptocurrency markets?. Journal of Banking & Finance, 124, 106041. Broz, J. L., Frieden, J., & Weymouth, S. (2021). Populism in place: The economic geography of the globalization backlash. International Organization, 75(2), 464-494. Bullmann, D., Klemm, J., & Pinna, A. (2019). In search for stability in crypto-assets: are stablecoins the solution?. ECB Occasional Paper, (230). Clegg, A. G., Clements, C. J., Salter, J. D., & Vidal, F. (2019). Measurement of the Bitcoin Economy. Office for National Statistics, UK. 101 Financial Stability Board (FSB). (2022). Assessment of Risks to Financial Stability from Cryptoassets. Howell, S. T., Niessner, M., & Yermack, D. (2020). Initial coin offerings: Financing growth with cryptocurrency token sales. The Review of Financial Studies, 33(9), 3925-3974. Köchling, G., Müller, J., & Posch, P. N. (2019). Price delay and market frictions in cryptocurrency markets. Economics Letters, 174, 39-41. Kuo Chuen, D. L., Guo, L., & Wang, Y. (2015). Cryptocurrency: A new investment opportunity?. The Journal of Alternative Investments, 20(3), 16-40. Lashitew, A. A., van Tulder, R., & Liasse, Y. (2021). Mobile phones for financial inclusion: What explains the diffusion of mobile money innovations?. Research Policy, 50(1), 104146. Meegan, A., Harris, A., Nevins, P., & Maguire, P. (2022). Yield Farming in Decentralized Finance: A Formula for Success?. IEEE Access. Nguyen, T. T., Dinh, T. N., & Thai, M. T. (2020). Blockchain-based Decentralized Apps for Internet-of-Things Systems. Foundations and Trends® in Networking, 13(2-3), 127-249. Prasad, E. (2021). The future of money: How the digital revolution is transforming currencies and finance. Harvard University Press. Raskin, M., & Yermack, D. (2016). Digital currencies, decentralized ledgers, and the future of central banking. In Research Handbook on Central Banking. Edward Elgar Publishing. Samawi, H., Clements, R., & Neubauer, M. (2022). Tokenomics: Dynamic Adoption and Valuation. Blockchain: Research and Applications, 3(2), 100074. Alvarez, F., Argente, D., & Van Patten, D. (2022). Are Cryptocurrencies Currencies? Bitcoin as Legal Tender in El Salvador. NBER Working Paper No. 29968. Ante, L., Fiedler, I., & Strehle, E. (2020). The influence of stablecoin issuances on cryptocurrency markets. Finance Research Letters, 41, 101867. Beiko, T. (2022). What Happens After The Merge. Ethereum Foundation Blog. Bindseil, U. (2020). Tiered CBDC and the financial system. ECB Working Paper No. 2351. Bitso. (2021). Bitso Reaches 1 Million Users in Brazil. Bitso Blog. Conlon, T., Corbet, S., & McGee, R. J. (2020). Are cryptocurrencies a safe haven for equity markets? An international perspective from the COVID-19 pandemic. Research in International Business and Finance, 54, 101248. 102 Etherisc. (2022). Crop Insurance for Smallholder Farmers. Etherisc Website. Finck, M. (2018). Blockchain regulation and governance in Europe. Cambridge University Press. G7 Working Group on Stablecoins. (2019). Investigating the impact of global stablecoins. Bank for International Settlements. Goodkind, A. L., Jones, B. A., & Berrens, R. P. (2022). Long-Term Cryptocurrency Investment and Environmental, Social, and Governance (ESG) Factors. SSRN 4125028. Hayek, F. A. (1976). Denationalisation of Money: The Argument Refined. Institute of Economic Affairs. Marian, O. (2013). Are Cryptocurrencies Super Tax Havens? Michigan Law Review First Impressions, 112, 38. Marr, B. (2022). The 10 Most In-Demand Web3 Jobs for 2022. Forbes. Suri, T., & Jack, W. (2016). The long-run poverty and gender impacts of mobile money. Science, 354(6317), 1288-1292. Ando, T. (2020). Japan's Digital Currency Industry Slowly Evolving Into a Well-Regulated Ecosystem. Japan Times. Attrey, A., Lesher, M., & Lomax, C. (2020). The role of sandboxes in promoting flexibility and innovation in the digital age. Going Digital Toolkit Policy Note, No. 2. Babb, D., & Waltman, J. (2023). Tax Implications of NFTs and DeFi Transactions. Journal of Accountancy. European Commission. (2020). Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on Markets in Crypto-assets (MiCA). Fanusie, Y. J., & Robinson, T. (2018). Bitcoin Laundering: An Analysis of Illicit Flows into Digital Currency Services. Center on Sanctions and Illicit Finance Memorandum. FATF. (2021). Updated Guidance for a Risk-Based Approach to Virtual Assets and Virtual Asset Service Providers. FATF, Paris. FCA. (2019). Guidance on Cryptoassets. Financial Conduct Authority. FCA. (2021). FCA warns younger investors are taking on big financial risks. Financial Conduct Authority Press Release. Feinstein, B. D., & Werbach, K. (2021). The Impact of Cryptocurrency Regulation on Trading Markets. Journal of Financial Regulation, 7(1), 48-99. 103 Feng, C. (2021). China's cryptocurrency crackdown spreads to Yunnan in latest blow to digital miners. South China Morning Post. FINMA. (2019). FINMA publishes 'stable coin' guidelines. Swiss Financial Market Supervisory Authority. FSB. (2022). FSB proposes framework for the international regulation of crypto-asset activities. Financial Stability Board. Henning, P. J. (2021). A New Test for Defining Digital Tokens as Securities. New York Times. IRS. (2014). Notice 2014-21. Internal Revenue Service. Kreuzer, E., Schäfers, P., & Baur, A. W. (2022). How Blockchain Analytics Companies Collect and Analyze Cryptocurrency Transaction Data. IEEE Transactions on Engineering Management. Martinovic, I., Kello, L., & Sluganovic, I. (2021). Locked Out: Cryptoasset Regulation in the United Kingdom. Oxford Internet Institute. OECD. (2022). Crypto-Asset Reporting Framework and Amendments to the Common Reporting Standard. Organisation for Economic Co-operation and Development. Rooney, K. (2020). SEC Commissioner Peirce says enforcement is 'not the way to provide clarity' on crypto regulation. CNBC. SEC. (2017). Report of Investigation Pursuant to Section 21(a) of the Securities Exchange Act of 1934: The DAO. Securities and Exchange Commission. SEC v. Telegram Group Inc., No. 19-cv-9439 (S.D.N.Y. Mar. 24, 2020) U.S. Department of Justice. (2022). Two Arrested for Alleged Conspiracy to Launder $4.5 Billion in Stolen Cryptocurrency. Press Release. Viglione, R. (2021). Taxing a Proof-of-Stake Validator. Paradigm Research. Zetzsche, D. A., Buckley, R. P., & Arner, D. W. (2020). Decentralized Finance. Journal of Financial Regulation, 6(2), 172-203. Antonopoulos, A. M., & Wood, G. (2018). Mastering Ethereum: Building Smart Contracts and DApps. O'Reilly Media. Centre Consortium. (2018). USD Coin Whitepaper. Ethereum Foundation. (2022). The Merge. 104 Fenu, G., Marchesi, L., Marchesi, M., & Tonelli, R. (2018). The ICO phenomenon and its relationships with ethereum smart contract environment. 2018 International Workshop on Blockchain Oriented Software Engineering (IWBOSE), 26-32. Griffin, J. M., & Shams, A. (2020). Is Bitcoin really untethered?. The Journal of Finance, 75(4), 1913-1964. Hopwood, D., Bowe, S., Hornby, T., & Wilcox, N. (2016). Zcash protocol specification. GitHub: San Francisco, CA, USA. IOHK. (2020). Cardano whitepaper. Kiayias, A., Russell, A., David, B., & Oliynykov, R. (2017). Ouroboros: A provably secure proof-of-stake blockchain protocol. Annual International Cryptology Conference, 357-388. Lee, C. (2011). Litecoin: Open source P2P digital currency. MakerDAO. (2017). The Dai stablecoin system. Noether, S. (2015). Ring Signature Confidential Transactions for Monero. IACR Cryptology ePrint Archive, 2015, 1098. Polkadot. (2020). Polkadot: Vision for a heterogeneous multi-chain framework. Ripple. (2021). RippleNet Overview. Schwartz, D., Youngs, N., & Britto, A. (2014). The Ripple protocol consensus algorithm. Ripple Labs Inc White Paper, 5(8). Tepper, F. (2018). Litecoin creator Charlie Lee on the cryptocurrency bubble and why he sold all his litecoin. TechCrunch. Tether. (2016). Tether: Fiat currencies on the Bitcoin blockchain. Wood, G. (2014). Ethereum: A secure decentralised generalised transaction ledger. Ethereum project yellow paper, 151(2014), 1-32. Wood, G. (2016). Polkadot: Vision for a heterogeneous multi-chain framework. White Paper. Abramova, S., & Böhme, R. (2016). Perceived benefit and risk as multidimensional determinants of bitcoin use: a quantitative exploratory study. 2016 International Conference on Information Systems (ICIS 2016). Ainsworth, R. T., & Viitasaari, V. (2017). Taxing Bitcoin and Blockchains—What the EU and the United States Can Learn from Each Other. Tax Notes International. 105 Blandin, A., Cloots, A. S., Hussain, H., Rauchs, M., Saleuddin, R., Allen, J. G., ... & Cloud, K. (2019). Global cryptoasset regulatory landscape study. Cambridge Centre for Alternative Finance. Borri, N. (2019). Conditional tail-risk in cryptocurrency markets. Journal of Empirical Finance, 50, 1-19. Campbell-Verduyn, M. (2018). Bitcoin, crypto-coins, and global anti-money laundering governance. Crime, Law and Social Change, 69(2), 283-305. Chohan, U. W. (2021). Cryptoexchanges and the AML Dilemma. In Cryptofinance and Mechanisms of Exchange (pp. 173-188). Springer, Cham. Corbet, S., Lucey, B., & Yarovaya, L. (2018). Datestamping the Bitcoin and Ethereum bubbles. Finance Research Letters, 26, 81-88. Croman, K., Decker, C., Eyal, I., Gencer, A. E., Juels, A., Kosba, A., ... & Wattenhofer, R. (2016). On scaling decentralized blockchains. In International conference on financial cryptography and data security (pp. 106-125). Springer. De Filippi, P., & Loveluck, B. (2016). The invisible politics of bitcoin: governance crisis of a decentralised infrastructure. Internet Policy Review, 5(3). de Vries, A., & Stoll, C. (2021). Bitcoin's growing e-waste problem. Resources, Conservation and Recycling, 175, 105901. Ethereum Foundation. (2021). Ethereum 2.0 (Eth2) Vision. ethereum.org. Gervais, A., Karame, G. O., Capkun, V., & Capkun, S. (2014). Is bitcoin a decentralized currency?. IEEE security & privacy, 12(3), 54-60. Gervais, A., Karame, G. O., Wüst, K., Glykantzis, V., Ritzdorf, H., & Capkun, S. (2016). On the security and performance of proof of work blockchains. In Proceedings of the 2016 ACM SIGSAC conference on computer and communications security (pp. 3-16). Kondor, D., Pósfai, M., Csabai, I., & Vattay, G. (2014). Do the rich get richer? An empirical analysis of the Bitcoin transaction network. PloS one, 9(2), e86197. Mehar, M. I., Shier, C. L., Giambattista, A., Gong, E., Fletcher, G., Sanayhie, R., ... & Laskowski, M. (2019). Understanding a revolutionary and flawed grand experiment in blockchain: the DAO attack. Journal of Cases on Information Technology (JCIT), 21(1), 19-32. Mora, C., Rollins, R. L., Taladay, K., Kantar, M. B., Chock, M. K., Shimada, M., & Franklin, E. C. (2018). Bitcoin emissions alone could push global warming above 2°C. Nature Climate Change, 8(11), 931-933. 106 Poon, J., & Dryja, T. (2016). The bitcoin lightning network: Scalable off-chain instant payments. Sayeed, S., & Marco-Gisbert, H. (2019). Assessing blockchain consensus and security mechanisms against the 51% attack. Applied Sciences, 9(9), 1788. Tschorsch, F., & Scheuermann, B. (2016). Bitcoin and beyond: A technical survey on decentralized digital currencies. IEEE Communications Surveys & Tutorials, 18(3), 2084-2123. Voskobojnikov, A., Obada-Obieh, B., Huang, Y., & Beznosov, K. (2020). Surviving the cryptojungle: Perception and management of risk among North American cryptocurrency users. In Proceedings of the 2020 Network and Distributed System Security Symposium (NDSS). Agur, I., Ari, A., & Dell'Ariccia, G. (2021). Designing central bank digital currencies. Journal of Monetary Economics, 125, 62-79. Angeris, G., Kao, H. T., Chiang, R., Noyes, C., & Chitra, T. (2019). An analysis of Uniswap markets. arXiv preprint arXiv:1911.03380. Auer, R., Cornelli, G., & Frost, J. (2020). Rise of the central bank digital currencies: drivers, approaches and technologies. Bank for International Settlements Working Paper, 880. Auer, R., Haene, P., & Holden, H. (2021). Multi-CBDC arrangements and the future of crossborder payments. BIS Papers, 115. Bano, S., Sonnino, A., Al-Bassam, M., Azouvi, S., McCorry, P., Meiklejohn, S., & Danezis, G. (2019). SoK: Consensus in the age of blockchains. Proceedings of the 1st ACM Conference on Advances in Financial Technologies, 183-198. Bigi, G., Bracciali, A., Meacci, G., & Tuosto, E. (2021). Validation of Decentralised Smart Contracts Through Game Theory and Formal Methods. Springer. Chalmers, D., Fisch, C., Matthews, R., Quinn, W., & Recker, J. (2022). Beyond the bubble: Will NFTs and digital proof of ownership empower creative industry entrepreneurs? Journal of Business Venturing Insights, 17, e00309. Cousaert, S., Xu, J., & Matsui, T. (2021). Sushiswap: A Decentralized Exchange (DEX) on the Blockchain. Available at SSRN 3844709. Fairfield, J. (2021). Tokenized: The Law of Non-Fungible Tokens and Unique Digital Property. Indiana Law Journal, 97(4), 1261-1318. Gudgeon, L., Moreno-Sanchez, P., Roos, S., McCorry, P., & Gervais, A. (2020). SoK: Layer-two blockchain protocols. International Conference on Financial Cryptography and Data Security, 201-226. 107 Herlihy, M. (2018). Atomic cross-chain swaps. Proceedings of the 2018 ACM Symposium on Principles of Distributed Computing, 245-254. Kappos, G., Yousaf, H., Maller, M., & Meiklejohn, S. (2018). An empirical analysis of anonymity in Zcash. 27th USENIX Security Symposium, 463-477. Kolber, A. (2021). The Cryptoeconomics of DAOs. NYU School of Law Public Law Research Paper, 21-20. Kosba, A., Miller, A., Shi, E., Wen, Z., & Papamanthou, C. (2016). Hawk: The blockchain model of cryptography and privacy-preserving smart contracts. IEEE Symposium on Security and Privacy, 839-858. Makhdoom, I., Abolhasan, M., Abbas, H., & Ni, W. (2019). Blockchain's adoption in IoT: The challenges, and a way forward. Journal of Network and Computer Applications, 125, 251-279. Nofer, M., Gomber, P., Hinz, O., & Schiereck, D. (2017). Blockchain. Business & Information Systems Engineering, 59(3), 183-187. Rossi, A., Sørensen, S. V., & Giang, P. H. (2022). DAO Governance: A Framework for Practice and Research. Available at SSRN 4097758. Ruffing, T., & Moreno-Sanchez, P. (2017). ValueShuffle: Mixing confidential transactions for comprehensive transaction privacy in Bitcoin. International Conference on Financial Cryptography and Data Security, 133-154. Schär, F. (2021). Decentralized finance: On blockchain-and smart contract-based financial markets. Federal Reserve Bank of St. Louis Review, 103(2), 153-174. Wang, Q., Li, R., Wang, Q., & Chen, S. (2021). Non-fungible token (NFT): Overview, evaluation, opportunities and challenges. arXiv preprint arXiv:2105.07447. Wang, W., Hoang, D. T., Hu, P., Xiong, Z., Niyato, D., Wang, P., ... & Kim, D. I. (2019). A survey on consensus mechanisms and mining strategy management in blockchain networks. IEEE Access, 7, 22328-22370. Werner, S. M., Perez, D., Gudgeon, L., Klages-Mundt, A., Harz, D., & Knottenbelt, W. J. (2021). Sok: Decentralized finance (defi). arXiv preprint arXiv:2101.08778. Xie, J., Yu, F. R., Huang, T., Xie, R., Liu, J., & Liu, Y. (2019). A survey on the scalability of blockchain systems. IEEE Network, 33(5), 166-173. Zamyatin, A., Harz, D., Lind, J., Panayiotou, P., Gervais, A., & Knottenbelt, W. (2019). XCLAIM: Trustless, interoperable, cryptocurrency-backed assets. IEEE Symposium on Security and Privacy, 193-210. 108 Abstract The rise of digital currencies, particularly Bitcoin, has revolutionized global commerce by offering decentralized, secure, and efficient means of conducting transactions. This thesis examines the impact of Bitcoin on e-commerce in Iran, focusing on trust and security from the perspectives of consumers and businesses. Through an analysis of Bitcoin's influence on transaction reliability, cybersecurity risks, and regulatory challenges, the research explores how Bitcoin adoption could reshape Iran's e-commerce landscape. The research utilizes a mixed-method approach, combining quantitative surveys and qualitative interviews with key stakeholders in the Iranian e-commerce and cryptocurrency sectors. Data was gathered through structured questionnaires targeting over 100 participants involved in digital commerce and analyzed using the Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLSSEM) technique to evaluate relationships between perceived trust, security, and Bitcoin adoption. The findings suggest that while Bitcoin offers significant opportunities for enhancing trust and efficiency in e-commerce, it also requires strategic consideration of regulatory frameworks and technological infrastructure to mitigate associated risks. Keywords: Cryptocurrency, Bitcoin, E-Commerce in Iran, Online Trust, Online Credibility, Online Security 109 Allame Tabataba’i University Faculty of Economics Department of Business Economics Thesis Submitted in Partial Fulfilment of the Requirements for the Degree of Master of Arts (M.A.) in Economics and E-Commerce Title: The Effect of Bitcoin on Trust and Security of E-Commerce in Iran Supervisor: Hamidreza Arbab (Ph.D) Advisor: Ali Mazyaki (Ph.D) Examiner: Mohammadreza Seyed Nourani By: Navid Khalilazar Tehran September, 2024 110

Bitcoin & E-Commerce in Iran: Trust & Security

Products

Support

Bitcoin & E-Commerce in Iran: Trust & Security

Add this document to collection(s)

Add this document to saved

Suggest us how to improve StudyLib