1.3 Kriptografik algoritmlar va ularning ishlash mexanizmi
Kriptografik algoritmlar ma’lumotlarni himoyalash va maxfiy saqlash uchun ishlatiladi.
Asosiy turlari quyidagilardir:
1. Simmetrik shifrlash algoritmlari
- Bir xil kalit ishlatiladi (shifrlash va deshifrlash uchun).
- Tez ishlaydi, lekin kalit almashish muammosi bor.
- Misollar: AES, DES, Blowfish.
Ochilmagan
matn
Hello
Shifrlash
Shifrlangan
matn
3F6A8B12E9
AES
Deshifrlash
Asl matn
AES
Hello
2. Assimetrik shifrlash algoritmlari
- Ikkita kalit ishlatiladi: ochiq va yopiq kalit.
- Ochiq kalit bilan shifrlash, yopiq kalit bilan deshifrlash amalga oshiriladi.
- Misollar: RSA, ECC, Diffie-Hellman.
Ochiq kalit
Shifrlash
Public Key
RSA
Shifrlangan
matn
AB23D4F567
Deshifrlash
Yopiq kalit
RSA
Private Key
3. Hash funksiyalar
- Ma’lumotdan noyob xesh qiymati yaratadi.
- O‘zgarish bo‘lsa, xesh ham butunlay o‘zgaradi.
- Misollar: SHA-256, MD5, bcrypt.
Asl matn
Hello
Hash algoritm
SHA-256
Hash qiymati
2cf24db...