AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
SAMARQAND FILIALI
TELEKOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI VA
KASB TA’LIMI FAKULTETI
“Tarmoqni dasturlash asoslari”
fanidan.
2-mustaqil ishi
Bajaruvchi: ABDUQAYUMOVA CH.
Tekshiruvchi: NURMURODOV J. X.
Samarqand-2025
Mavzu: SNMP protokoli rivojlanish tarixi,
SNMP boshqaruv asoslari.
Reja:
Kirish
1. SNMP protokoli haqida ma’lumot. .
2. SNMP boshqaruv asoslari.
3. SNMP protokolini rivojlanishi va foydalanish
Xulosa.
Foydalanilgan adabiyotlar.
KIRISH
Tarmoq infratuzilmasining samarali ishlashi va monitoringini ta’minlash uchun
maxsus boshqaruv protokollari qo‘llaniladi. Simple Network Management Protocol
(SNMP) – bu kompyuter tarmoqlaridagi qurilmalarni kuzatish va boshqarish uchun
mo‘ljallangan universal protokol bo‘lib, u TCP/IP protokollar to‘plamining muhim
qismi hisoblanadi. SNMP orqali yo‘riqnoma (router), kommutator (switch), server,
printer va boshqa tarmoq qurilmalari to‘g‘risidagi ma’lumotlar yig‘iladi va tahlil
qilinadi.
SNMP protokoli 1980-yillarning oxirida ishlab chiqilgan bo‘lib, bugungi kunga
kelib bir necha versiyalari (SNMPv1, SNMPv2c, SNMPv3) mavjud. Ushbu
protokolning rivojlanishi xavfsizlik, samaradorlik va kengaytirilgan boshqaruv
imkoniyatlarini oshirishga qaratilgan.
SNMP boshqaruv asoslari tarmoq agentlari (agentlar) va boshqaruv
stansiyalarining (NMS – Network Management Station) o‘zaro aloqasiga
asoslangan. Tarmoq agentlari qurilmalar holatini nazorat qiladi va kerakli
ma’lumotlarni boshqaruv stansiyasiga uzatadi. SNMP tarmoq administratorlariga
tarmoq resurslarini samarali boshqarish, nosozliklarni tezda aniqlash va oldini olish
imkonini beradi.
Ushbu maqolada SNMP protokolining rivojlanish tarixi, asosiy ishlash
prinsiplari va zamonaviy tarmoq boshqaruvidagi o‘rni batafsil yoritiladi.
SNMP protokoli haqida ma’lumot.
SNMP yoki Simple Network Management Protocol - bu tarmoq qurilmalarini
kuzatish va boshqarish uchun ishlatiladigan standart aloqa protokoli (Sanoat
tarmog'ini almashtirish), SNMP tarmoq ma'murlariga tarmoq unumdorligini
boshqarish, tarmoq muammolarini aniqlash va hal qilish va tarmoq faoliyatini
kuzatish imkonini beradi.
SNMP tarmoqdagi qurilmalarni boshqarish uchun "boshqaruv ma'lumotlari
bazalari" (MIB) deb nomlanuvchi oddiy buyruqlar to'plamidan foydalanadi. MIBlar
SNMP tomonidan boshqarilishi mumkin bo'lgan ob'ektlarni va ushbu ob'ektlar
haqida to'planishi mumkin bo'lgan boshqaruv ma'lumotlarini belgilaydi. SNMP-ni
qo'llab-quvvatlaydigan qurilmalarda SNMP boshqaruv dasturi orqali so'raladigan
o'rnatilgan MIB mavjud.
SNMP-ni yoqadigan qurilma tarmoqqa qo'shilganda, tarmoqni boshqarish
dasturi qurilmaning xost nomi, qurilma turi va operatsion tizimi kabi qurilma haqida
ma'lumot olish uchun qurilmaning MIB-ni so'rashi mumkin. Boshqaruv dasturi,
shuningdek, IP-manzil yoki marshrutlash jadvali kabi qurilmadagi konfiguratsiya
parametrlarini o'rnatish uchun SNMP-dan foydalanishi mumkin.
SNMP oddiy, ammo kuchli protokol bo'lib, u har qanday turdagi tarmoq
uskunalarini boshqarish uchun ishlatilishi mumkin. SNMP-dan foydalanib, siz
tarmog'ingiz muammosiz va samarali ishlashiga ishonch hosil qilishingiz mumkin.
SNMP - tarmoqqa ulangan qurilmalar boshqaruv ma'lumotlarini almashish
uchun foydalanadigan aloqa protokoli. SNMP agentlari marshrutizatorlar, kalitlar va
serverlar kabi tarmoq qurilmalariga o'rnatilgan va qurilmaning ishlashi haqida
ma'lumotlarni to'playdi. Keyin ushbu ma'lumotlar SNMP menejeriga yuboriladi, u
tarmoqni kuzatish uchun foydalanadi.
SNMP oddiy so'rov/javob modeli yordamida ishlaydi. SNMP agenti
qurilmaning ishlashi haqidagi ma'lumotlarni to'playdi va uni boshqaruv ma'lumotlar
bazalarida (MIBs) saqlaydi. SNMP menejeri qurilmaning ishlashi haqida bilmoqchi
bo'lsa, u agentga SNMP Get so'rovini yuboradi. Keyin agent o'zining MIBlaridan
so'ralgan ma'lumotlar bilan javob beradi.
Tarmoqdagi o'zgarishlarni kuzatib borish uchun SNMP menejerlari agentlarga
SNMP Trap so'rovlarini ham yuborishlari mumkin. Bu soʻrovlar boshqaruvchiga
qurilmaning oflayn rejimga oʻtayotgani yoki qurilmaning unumdorligi oʻzgarishi
kabi hodisalar haqida xabar beradi.
SNMP ning uchta asosiy komponenti mavjud: boshqaruv axborot bazasi
(MIB), SNMP agenti va SNMP menejeri.
The MIBlar SNMP agenti tomonidan tarmoqdagi barcha qurilmalarni kuzatib
borish uchun foydalaniladigan ma'lumotlar bazasi. Bu maʼlumotlarga qurilmaning
IP manzili, operatsion tizimi va apparat taʼminoti kabi maʼlumotlar kiradi.
The SNMP agenti tarmoqdagi har bir qurilmada ishlaydigan dasturiy ta'minot
dasturi. Ushbu dastur qurilma haqidagi ma'lumotlarni to'playdi va uni MIBda
saqlaydi.
A Boshqariladigan qurilma yoki tarmoq elementi tarmoqning bir qismi
bo'lib, u
qandaydir
monitoring
va boshqaruvni
talab
qiladi,
masalan,
marshrutizatorlar, kalitlar, serverlar, ish stantsiyalari, printerlar, UPS va boshqalar ...
The SNMP menejeri MIBdagi ma'lumotlarni ko'rish va boshqarish uchun
foydalaniladigan dasturiy ta'minot dasturi. Ushbu dastur yordamida tarmoqdagi
qaysi qurilmalar, ularning IP manzillari va qanday operatsion tizimlar
ishlayotganligini ko'rish mumkin.
An SNMP OID SNMP tarmog'idagi boshqariladigan ob'ektlarni aniqlash
uchun ishlatiladigan noyob identifikatordir. Har bir boshqariladigan ob'ektda o'z
OID mavjud bo'lib, u ob'ektni va unga bog'liq ma'lumotlarni aniqlash uchun
ishlatiladi. OID raqamlar ketma-ketligi bo'lib, har bir raqam boshqariladigan ob'ekt
ierarxiyasidagi ma'lum bir darajaga mos keladi.
SNMP ning uchta versiyasi mavjud: SNMPv1, SNMPv2c va SNMPv3.
SNMPv1 protokolning asl nusxasi va eng asosiysi. U autentifikatsiya qilish
uchun aniq matnda uzatiladigan oddiy hamjamiyat qatoridan foydalanadi. Bu uni
hujumga qarshi himoyasiz qiladi, shuning uchun uni faqat xavfsiz tarmoqlarda
ishlatish kerak.
SNMPv2c SNMPv1 ning takomillashtirilgan versiyasi bo‘lib, u xavfsizroq
autentifikatsiya usulidan foydalanadi. U hali ham hujumga moyil, shuning uchun uni
faqat xavfsiz tarmoqlarda ishlatish kerak.
SNMPv3 protokolning eng xavfsiz versiyasidir. U ma'lumotlar yaxlitligini
himoya qilish uchun shifrlashdan foydalanadigan ishonchli autentifikatsiya usulidan
foydalanadi. Shuningdek, u avtorizatsiyani qo'llab-quvvatlaydi, shuning uchun siz
tarmoq qurilmalaringizga kim kirishini boshqarishingiz mumkin.
Hisoblashda SNMP tuzoqlari muayyan hodisalar sodir bo'lganda tarmoqqa
ulangan qurilmalar tomonidan ishlab chiqariladigan bildirishnomalardir. Odatda, bu
hodisalar hal qilinishi kerak bo'lgan muammolarni ko'rsatadi, masalan, yuqori
protsessordan foydalanish yoki kam disk maydoni.
SNMP tuzoqlari odatda markaziy monitoring tizimiga yuboriladi, u erda ularni
tahlil qilish va harakat qilish mumkin. Bu ma'murlarga yuzaga kelishi mumkin
bo'lgan muammolarni katta muammolarni keltirib chiqarishdan oldin tezda aniqlash
va hal qilish imkonini beradi.
SNMP tuzoqlarini kuzatish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan turli xil dasturiy
echimlar mavjud. Ushbu echimlar xususiyatlar va narxlarda farq qiladi, ammo
barchasi SNMP tuzoq ma'lumotlarini qabul qilish va tahlil qilish imkoniyatini taklif
qiladi.
SNMP yoki Simple Network Management Protocol - bu ko'p yillar davomida
mavjud bo'lgan taniqli tarmoq boshqaruv protokoli. SNMP tarmoq ma'murlariga
marshrutizatorlar, kalitlar va serverlar kabi tarmoq qurilmalarini markazlashtirilgan
holda boshqarish va kuzatish imkonini beradi.
SNMP ning ko'pgina afzalliklari bor, jumladan:
1. SNMP tarmoq ma'murlariga tarmoq qurilmalarini masofadan boshqarish va
kuzatish imkonini beradi. Bu barcha qurilmalarga jismoniy kirish qiyin yoki
imkonsiz bo'lgan yirik tarmoqlarda juda foydali.
2. SNMP tarmoq qurilmalaridan ma'lumotlarni yig'ishning standart usulini
taqdim etadi. Ushbu ma'lumotlardan muammolarni bartaraf etish, trafik naqshlarini
kuzatish va ishlashni kuzatish uchun foydalanish mumkin.
3. SNMP juda keng ko'lamli va barcha o'lchamdagi tarmoqlarda ishlatilishi
mumkin.
4. SNMP juda moslashuvchan va tashkilotning o'ziga xos ehtiyojlarini
qondirish uchun moslashtirilishi mumkin.
5. SNMP ko'pchilik tarmoq ishlab chiqaruvchilari tomonidan keng qo'llabquvvatlanadi, bu esa mavjud tarmoqlarga integratsiyani osonlashtiradi.
SNMP boshqaruv asoslari.
Qurilma ob'ektlarining manzillari raqamli formatda aniqlanganligi sababli
ularni eslab qolish qiyin. Soddalashtirish uchun (MIB) boshqaruv ma'lumotlar
bazalari qo'llaniladi. MIB ma'lumotlar bazalari qurilma quyi tizimidagi
boshqariladigan ma'lumotlarning tuzilishini tavsiflaydi; ular (OID-s) ob'ekt
identifikatorlarini o'z ichiga olgan ierarxik nom maydonidan foydalanadilar. Har bir
OID ikki qismdan iborat: matn nomi va raqamli SNMP manzili. MIB ma'lumotlar
bazalari ixtiyoriy va ob'ekt nomini inson (word) formatidan SNMP (digital)
formatiga tarjima qilishda yordamchi rol o'ynaydi. ga juda o'xshash DNS server.
Turli ishlab chiqaruvchilarning qurilmalaridagi ob'ektlarning tuzilishi bir-biriga mos
kelmasligi sababli, MIB bazasisiz kerakli ob'ektlarning raqamli SNMP manzillarini
aniqlash deyarli mumkin emas. MIB asoslari berilgan belgidan foydalanadi
SNMP ilova
darajasida(seventh
level) ishlaydi OSI
tarmoq
modeli.
Žum.SNMP agenti UDP 161 portida so'rovlarni qabul qiladi. Menejer har qanday
mavjud manba portidan so'rovlarni agent portiga yuborishi mumkin. Agentning
javobi menejerdagi manba portiga qaytariladi. Menejer 162-port orqali (Traps va
InformRequests) bildirishnomalarini oladi. Agent har qanday mavjud portdan
bildirishnomalar yaratishi mumkin. Qachon ishlatilgan TLS yoki DTLS so'rovlar
10161 portida qabul qilinadi va tuzoqlar 10162 portiga yuboriladi.
SNMPv1 beshta asosiy protokol almashinuv birliklarini belgilaydi (protocol
ma'lumotlar birliklari — PDU). Yana ikkita PDU, GetBulkRequest va
InformRequest SNMPv2 ga kiritildi va SNMPv3 ga o'tkazildi.
YEtti SNMP protokol almashinuv birligi quyida keltirilgan:
GetRequest
O'zgaruvchan qiymat yoki o'zgaruvchilar ro'yxatini olish uchun menejerdan
ob'ektga so'rov. Kerakli o'zgaruvchilar qiymatlar maydonining o'zgaruvchan
bog'lashlarida
(field
bo'limida)
dan
foydalanmasdan
ko'rsatilgan.
Ushbu
o'zgaruvchining qiymatlarini olish agent tomonidan amalga oshiriladi Atom
operatsiyasi. Žum.Menejer joriy qiymatlar bilan Response (response) qaytariladi.
SetRequest
Menejerdan ob'ektga o'zgaruvchini yoki o'zgaruvchilar ro'yxatini o'zgartirishni
so'rang. Bog'langan o'zgaruvchilar so'rovning asosiy qismida ko'rsatilgan. Barcha
belgilangan o'zgaruvchilarga o'zgartirishlar agent tomonidan atom operatsiyasi
sifatida amalga oshirilishi kerak. Menejer (current) yangi o'zgaruvchan qiymatlari
bilan javob qaytariladi.
GetNextRequest
Mavjud o'zgaruvchilar va ularning qiymatlarini aniqlash uchun menejerdan
ob'ektga so'rov. Menejer MIB ma'lumotlar bazasida keyingi o'zgaruvchi uchun
tegishli o'zgaruvchilar bilan javob qaytariladi leksikografik tartib. Žum.Agentning
butun MIB bazasini OID 0 dan boshlab GetNextRequest yordamida iterativ ravishda
bosib o'tish mumkin. Jadval qatorlarini so'rovdagi tegishli o'zgaruvchilarda ustun
OIDlarini ko'rsatish orqali o'qish mumkin.
GetBulkRequest
GetNextRequest-ning takomillashtirilgan versiyasi. GetNextRequest-ning ko'p
takrorlanishi uchun menejerdan e'tirozga so'rov. Menejer so'rovda bog'langan
(variables) o'zgaruvchisidan boshlab chetlab o'tilgan bir nechta bog'langan
o'zgaruvchilar bilan javob qaytaradi. PDU-ga xos takrorlanmaydiganlar va
maksimal takrorlash maydonlari javob xatti-harakatlarini boshqarish uchun
ishlatiladi. GetBulkRequest SNMPv2 ga kiritildi.
Javob
Bog'langan o'zgaruvchilar va qiymatlarni agentdan GetRequest, SetRequest,
GetNextRequest, GetBulkRequest va InformRequest menejeriga qaytaradi. Xato
bildirishnomalari xato holati va xato indeksi maydonlari bilan ta'minlanadi.
Ushbu birlik SNMPv1 da GetResponse deb nomlangan Get va Set so'rovlariga
javob sifatida ishlatiladi .
Tuzoq
Agent — dan menejerga asinxron bildirishnoma. Joriy sysUpTime qiymatini,
tuzoq (trap) turini aniqlaydigan OIDni va ixtiyoriy bog'langan o'zgaruvchilarni o'z
ichiga oladi. Tuzoqlar uchun qabul qiluvchi manzillash MIB bazasidagi tuzoq
konfiguratsiyasi o'zgaruvchilari yordamida aniqlanadi. Tuzoq xabari formati
SNMPv2 ga o'zgartirildi va PDU SNMPv2-Trap deb o'zgartirildi.
InformRequest
Menejerdan menejerga yoki agentdan menejerga asinxron bildirishnoma.
Menejerdan menejerga bildirishnomalar SNMPv1 ( da Trap) yordamida allaqachon
mumkin edi, lekin SNMP odatda UDP protokolida ishlaydi, bunda xabarlarni
yetkazib berish kafolatlanmaydi va yo'qolgan paketlar haqida xabar berilmaydi.
InformRequest buni kvitansiyani tasdiqlashni qaytarib yuborish orqali tuzatadi.
Qabul qiluvchi InformRequest-dan barcha ma'lumotlarni takrorlash orqali javob
beradi. Ushbu PDU SNMPv2 ga kiritilgan.
SNMP protokolini rivojlanishi va foydalanish
1-versiya
SNMP, 1-versiya (SNMPv1) — SNMP protokolining dastlabki amalga
oshirilishi. SNMPv1 UDP, IP, CLNS, DDP va IPX kabi protokollar bilan ishlaydi.
SNMPv1 keng qo'llaniladi va amalda Internet hamjamiyatida tarmoqni boshqarish
protokoli hisoblanadi.
SNMP uchun birinchi RFClar, hozirda SNMPv1 nomi bilan tanilgan, 1988
yilda paydo bo'lgan:

RFC 1065 — tuzilmasi va TCP/IP protokoli stekiga asoslangan tarmoqlarda
boshqaruv ma'lumotlarini aniqlash

RFC 1066 — TCP/IP protokoli stekiga asoslangan tarmoqlarda tarmoqni
boshqarish uchun boshqaruv ma'lumotlari ma'lumotlar bazasi

RFC 1067 — Simple tarmoqni boshqarish protokoli
Ushbu protokollar quyidagi RFClarda qayta ko'rib chiqilgan:

RFC 1155 — tuzilmasi va TCP/IP protokoli stekiga asoslangan tarmoqlarda
boshqaruv ma'lumotlarini aniqlash

RFC 1156 — TCP/IP protokoli stekiga asoslangan tarmoqlarda tarmoqni
boshqarish uchun boshqaruv ma'lumotlari ma'lumotlar bazasi

RFC 1157 — Simple tarmoqni boshqarish protokoli
Biroz
vaqt
o'tgach, RFC
1156 (MIB-1)
ko'proq
ishlatiladigan
bilan
almashtirildi:

RFC 1213 TCP/IP protokoli stekiga asoslangan tarmoqlarda tarmoqni
boshqarish uchun —MIB-2( boshqaruv ma'lumotlar bazasining ) 2-versiyasi
1-versiya
xavfsizligi
yomonligi
uchun
tanqid
qilindi.
Mijozlarning
autentifikatsiyasi faqat «general line» (community string) deb ataladigan parol
yordamida amalga oshirildi, bu asosan aniq matnda uzatilgan parol. 80-yillardan
boshlab SNMPv1-ni ishlab chiqish OSI/IETF/NSF tashkilotlarining rasman
moliyalashtirilgan
HEMS/CMIS/CMIP
ishini
o'sha
paytda
hisoblash
platformalarida amalga oshirib bo'lmaydigan va potentsial ishlamaydigan deb
hisoblagan bir guruh xodimlar tomonidan amalga oshirildi. SNMP Internetni keng
miqyosda joylashtirish va tijoratlashtirish bo'yicha choralar ko'rish uchun zarur
bo'lgan vaqtinchalik protokol ekanligiga ishongan holda tasdiqlangan. O'sha vaqt
oralig'ida autentifikatsiya/xavfsizlik standarti orzu edi va protokolni ishlab chiqish
guruhlari tomonidan to'sqinlik qildi.
2-versiya
SNMPv2 (RFC 1441-RFC 1452) 1-versiyani qayta ko'rib chiqadi va ishlash,
xavfsizlik, maxfiylik va boshqaruv aloqalarini yaxshilashni o'z ichiga oladi.
Protokol GetBulkRequest-ni taqdim etdi, bu GetNextRequest-ni bitta so'rov orqali
katta hajmdagi boshqaruv ma'lumotlarini olish uchun iterativ ravishda qo'llashga
muqobil. Shu bilan birga, SNMPv2 partiyalariga asoslangan yangi xavfsizlik tizimi
hech qachon keng qo'llanilmagan, chunki ko'pchilik uni juda murakkab deb
hisoblagan.
(SNMPv2c) jamoalariga asoslangan SNMPv2 da belgilangan RFC 1901-RFC
1908. Žum.Dastlabki bosqichda ushbu versiya norasmiy ravishda SNMPv1.5 nomi
bilan tanilgan. SNMPv2c munozarali xavfsizlik modelisiz SNMPv2 ni o'z ichiga
oladi; Buning o'rniga, SNMPv1 dan oddiy jamiyatga asoslangan xavfsizlik sxemasi
qo'llaniladi. SNMPv2c rasmiy ravishda «black standarti» (Draft Standard) bo'lishiga
qaramay, ko'pincha de-fakto SNMPv2 standarti sifatida qabul qilingan.
(SNMPv2u) foydalanuvchilari asosidagi SNMPv2 da belgilangan RFC 1909RFC 1910. Žum.Bu mohiyatan SNMPv1 ga qaraganda yuqori xavfsizlikni taklif
qilishga harakat qiladigan, ammo SNMPv2 ni tavsiflovchi ortiqcha murakkabliksiz
murosaga keladi. Ushbu versiyaning bir varianti, SNMP v2*, tijorat edi va
mexanizmning o'zi oxir-oqibat SNMP v3 da ikkita xavfsizlik tuzilmasidan biri
sifatida qabul qilindi.
SNMPv1 va SNMPv2c ning o'zaro ta'siri
SNMPv2c endi ikkita asosiy sohada SNMPv1 bilan mos kelmasligi aniqlandi:
xabar formatlari va protokol operatsiyalari. SNMPv2c xabarlari SNMPv1 (PDU)
dan turli sarlavha va protokol ma'lumotlar birligi formatlaridan foydalanadi.
SNMPv2c shuningdek, SNMPv1 da aniqlanmagan ikkita protokol operatsiyasidan
foydalanadi. Bundan tashqari, RFC 2576 ikkita mumkin bo'lgan SNMPv1/v2c
birgalikda yashash strategiyasini aniqlaydi: proksi-agentlar va ikki tilli tarmoqni
boshqarish tizimlari.
Proksi-agentlar
Agent SNMPv2 SNMPv1 protokoli tomonidan boshqariladigan qurilmalar
nomidan proksi-agent sifatida quyidagi tarzda harakat qilishi mumkin:

Tarmoqni boshqarish tizimi (Network boshqaruv tizimi, NMS) SNMPv2
SNMPv1 agenti uchun mo'ljallangan buyruqlarni chiqaradi.

NMS SNMPv2 proksi-agentiga SNMP xabarini yuboradi.

Proksi-agent o'zgartirishlarsiz SNMPv1 agentiga Get, GetNext va Set
xabarlarini yuboradi.

GetBulk xabarlari proksi-agent tomonidan GetNext xabarlariga aylantiriladi
va keyin SNMPv1 agentiga yuboriladi.
Proksi-agent SNMPv2 tuzoq xabarlarida SNMPv1 tuzoq xabarlarini ko'rsatadi
va keyin ularni NMSga yuboradi.
Ikki tilli tarmoqni boshqarish tizimlari
Ikki tilli SNMPv2 tarmoqni boshqarish tizimlari SNMPv1 va SNMPv2 ni
qo'llab-quvvatlaydi. Bunday muhitni qo'llab-quvvatlash uchun ikki tilli NMSdagi
boshqaruv ilovasi agent bilan bog'lanishi kerak. Keyin NMS agent SNMPv1 yoki
SNMPv2 ni qo'llab-quvvatlashini aniqlash uchun mahalliy ma'lumotlar bazasida
saqlangan ma'lumotlarni tahlil qiladi. Ushbu ma'lumotlarga asoslanib, NMS tegishli
SNMP versiyasidan foydalangan holda agent bilan bog'lanadi.
3-versiya
SNMPv3 protokolga kriptografik himoyani qo'shishdan tashqari hech qanday
o'zgartirish kiritmasa ham, bu yangi matn konventsiyalari, tushunchalari va
terminologiyasi tufayli yaxshilanishdir.
Xavfsizlik SNMP tashkil etilganidan beri katta muammo bo'lib kelgan. SNMP
1 va 2 versiyalaridagi autentifikatsiya menejer va agent o'rtasida aniq matnda
yuborilgan (line community) parolidan ko'p bo'lmagangacha qisqartirildi.
SNMPv1 va v2 dan farqli o'laroq, SNMPv3 da har bir xabar oktetlar qatori
sifatida kodlangan xavfsizlik parametrlarini o'z ichiga oladi. Ushbu parametrlarning
qiymati ishlatiladigan xavfsizlik modeliga bog'liq.
SNMPv3 muhim xavfsizlik xususiyatlarini ta'minlaydi:

Autentifikatsiya — xabar manbasini aniqlash.

Hibsga olishdan himoya qilish uchun paketlarning maxfiyligi — shifrlash.

Integrity — yo'lda xabar o'zgarishining oldini oladi, shu jumladan ushlangan
paketni qayta uzatishdan qo'shimcha himoya mexanizmi.
2004 yildan beri IETF SNMPv3 ni tan oldi RFC 3411, RFC 3418 ( shuningdek,
SNMP ning joriy standart versiyasi sifatida STD0062) sifatida ham tanilgan. IETF
SNMPv3 ni to'liq Internet standarti sifatida ta'kidladi, bu RFC uchun eng yuqori
tayyorgarlik darajasi. Biroq, oldingi versiyalar eskirgan deb hisoblanadi ( «historic»
— Historic) sifatida belgilangan.
Amalda, SNMP ilovalarida ko'pincha bir nechta versiyalar qo'llabquvvatlanadi: v1, v2 c va v3.
XULOSA
SNMP protokoli – zamonaviy tarmoq boshqaruvining ajralmas qismi bo‘lib,
tarmoq qurilmalarining holatini nazorat qilish, ularni boshqarish va diagnostika
qilishda keng qo‘llaniladi. Uning sodda va samarali arxitekturasi, agent va
boshqaruv stansiyalari o‘rtasidagi aniq aloqasi orqali tarmoq administratorlariga real
vaqt rejimida tarmoq infratuzilmasini kuzatish imkonini beradi.
SNMP protokolining rivojlanish bosqichlari – xavfsizlik, kengaytirilgan
funktsionallik va foydalanish qulayligiga yo‘naltirilgan bo‘lib, ayniqsa SNMPv3
versiyasi orqali himoyalangan va ishonchli boshqaruv imkoniyatlari ta’minlandi.
Umuman olganda, SNMP protokoli tarmoqlarni boshqarishda standart va
ishonchli vosita bo‘lib, u zamonaviy IT infratuzilmasining samarali ishlashini
ta'minlashda muhim rol o‘ynaydi. SNMP’ning to‘g‘ri qo‘llanilishi orqali
nosozliklarni oldindan aniqlash, tizim yuklanishini optimallashtirish va xizmat
sifatini oshirish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLARI
1. Computer networking : a top-down approach / James F. Kurose, Keith W.
Ross.—6th ed. 2013. by Pearson Education, Inc., publishing as Addison-Wesley.
2. TCP/IP protocol suite / Behrouz A. Forouzan.—4th ed. Published by
McGraw- Hill, a business unit of The McGraw-Hill Companies, Inc., 1221 Avenue
of the Americas, New York, NY 10020. Copyright © 2010
3. Java Network Programming, Fourth Edition by Elliotte Rusty Harold. 2014.
Published by