БАХӨ
Be ready for disasters!
Гамшигт бэлэн бай!
By Martha Keswick + Mariko Jesse + Timothy Sim
Марта Кесвик + Марико Жэссэ + Тимоти Сим нарын зохиол
Ба й гал и й н γзэ гдэл бол о н…
га м ш и г гэж юу вэ?
Газар хөдлөлт, цунами, үер, хөрсний нуралт, халуун
орны хуй салхи (мөн бусад шуурга), далайн давалгаа,
хэт халалт, ой хээрийн түймэр, ган гачиг, галт уул
зэрэг дэлхийн өнцөг булан бүрт сэрэмжлүүлэг
багатай тохиолддог байгалийн үзэгдэл юм. Эдгээр
байгалийн үзэгдэл нь хүн болон хүрээлэн буй байгаль
орчинд аюул заналхийлсэн тохиолдолд гамшигт
хүргэж нийгмийг сүйрэлд хүргэж болзошгүй юм.
Газа р хθдл θлт гэж юу вэ?
Дэлхийн гадаргуу гэнэт цочрон, газрын гадаргуу
чичирч, заримдаа эвдрэлд орно. Тэдгээр нь
байгалийн стрессээ гаргаж буй энгийн үзэгдэл.
Газар хөдлөлт нь ихэвчлэн 1 минутаас бага хугацаанд
үргэлжилдэг ч томоохон газар нутагт мэдрэгддэг.
БАХΘ нь газар хθдлθлтθд хэрхэн
бэлэн байхыг заана!
Be ready for disasters – Earthquakes Гамшигт бэлэн бай - Газар хөдлөлт
Copyright © 2018 Martha Keswick,
Зохиогчийн эрх ©2018 Марта Кесвик,
Марико Жэссэ & Тимоти Сим.
Орчуулагч Номундарь Урантулга
Бүх эрх хамгаалагдсан.
Mariko Jesse & Timothy Sim.
All rights reserved.
AUTHOR
Martha Keswick
I L L U S T R AT O R
EDITOR
Mariko Jesse
Timothy Sim
DESIGNERS
Sandy Lui & Klinton Kwun
Зохиолч Марта Кэсвик
Зураач Марико Жэсс
Редактор Тимоти Сим
Дизайнер Сайнди Луй & Клинтон Квүн
Printed in Hong Kong by
“Санколор принтинг компани лимитэд”
хэвлэлийн газар Хонг Конг
Suncolor Printing Company Limited
www.cope-disaster-champions.com
COPEdisasterchampions
Special thanks to:
Professor Philip England, University of Oxford
C O P E E A R T H Q U A K E S C O L L A B O R AT O R
Тусгай талархал:
Оксфорд-ын их сургуулийн профессор Филип Энгланд
Be ready for disasters!
Гамшигт бэлэн бай!
Марта Кэсвик + Марико Жэсс + Тимоти Сим
нарын зохиол
By Martha Keswick +
Mariko Jesse + Timothy Sim
4
C O P E
Их эзэ гтэй Фγ
гэж хэ н бэ?
БАХΘ а кадем и
гэж юу вэ?
Эмэй уулын Ушу
сургуулийн үүсгэн
байгуулагч болон Хятадын
алдартай тулааны
урлагийн багш. Их эзэгтэй
Их эзэгтэй Фүгийн
Фү, өөрөөр Шифү сахилга
байгуулсан Сычуань
баттай, хатуу мөртлөө
мужид нуугдсан олон
асар их зүрх сэтгэлтэй.
улсын гамшигийн төв.
2008 оны тавдугаар сард
БАХӨ-ийн хамт олон-
Вэньчуань мужид болсон
Кайнди, Олли, Пинг,
газар хөдлөлтийн үеэр
болон Эдди нар академид
сургууль нь нурж үхэхээс
амьдрахаар асрамжийн
арай ядан мултарч, түүнээс
газраасаа хөөгдөж,
хойш амьдралаа гамшгийн
гамшгийн эрсдэлийг
эрсдэлийг бууруулах
бууруулах төлөөлөгчид
Рэскиγ
үйлсэд зориулсан.
НОХОЙ
Сэ н сэ
Аварга том 8 настай
МОГОЙ
Кунмин чоно нохой.
25 настай
Рэскиү алга болсон
үзэсгэлэнтэй питон
хүмүүсийг хайдаг.
могой. Сэнсэд Сэнсэ-д Түүний дуртай хобби
бол ялаа барих
гамшигийг урьдчилан
таах гайхалтай бэлэг
бий. Их эзэгтэй Фү
хулгануудаа сар бүр
хоололдог.
хулгануудаар
хооллодог
болгон сургасан өсвөр
насны өнчин хүүхдүүд юм.
газа р
5
хθдл θлт
БАХӨ БАГ
The
C O
P E S qu ad
Эдди
ИНЖЕНЕР
Бразилийн Бахиа хотоос
ирсэн 12 настай. Эдди
бол сониуч, сэргэлэн,
дэгжин бөгөөд легогоор
Ка й нди
тоглож скейтборд
ХАЛАМЖИТ
барилгын аюулгүй байдалд
Өмнөд Африкийн
Краншоекээс ирсэн
12 настай. Кайнди бол
хүчирхэг, lively. бөгөөд
бөмбөр тоглож цагираг
эргүүлэх дуртай.
Түүний үүрэг бол
хүүхэд, өндөр настан,
хөгжлийн бэрхшээлтэй
зэрэг гамшигт
нэрвэгдсэн эмзэг
бүлгийг халамжлах юм.
Гамшгийн туршлага:
Ой хээрийн түймэр
цовоо сэргэлэн
унах дуртай. Эдди бол
Олл и
П и н Холбоо
г тогтоогч анхаарлаа хандуулдаг
NETWORKER
авъяаслаг инженер юм.
Шинэ Зеландын
Хонг Конгоос ирсэн
Гамшгийн туршлага:
Кристчерч хотоос ирсэн
12 настай. Пин бол
landslides Хөрсний гулгалт
13 настай. Олли бол
practical, чалчаа,
ухаантай, алдартай,
бүтээлч бөгөөд хоол
спортлог бөгөөд одон
хийж вуншугаар
орон судлаж, регби
хичээллэх дуртай.
ШИНЖ ЛЭХ У Х А АНЧ
тоглох дуртай. Түүний
үүрэг бол цаг агаарын
байдал, уур амьсгал,
Гамшгийн туршлага:
Үер
БАХΘ дохи о н ууд
туршлагтай
Эдди сонсголын
болон экологийг
асуудалтай тул, БАХӨ
ойлгох юм.
заримдаа Бразил дохионы
Гамшгийн туршлага:
хэл ашигладаг МДХ. Бэлэн
Газар хөдлөлт
болон газар хөдлөлт
гэсэн дохиог олж чадах уу?
6
C O P E
Сычуань мужид хавар болж байв. Азарган тахианы дуугаар манан
тогтсон Эмэй уулын дээгүүр нар мандав. БАХӨ сэрэх цаг боллоо!
газа р
хθдл θлт
7
8
C O P E
Эдди харин хөдөлсөн ч үгүй. Тэр унтаал, унтаал, унтаал байх дуртай.
Сэрээрэй
сэрээрэй!
Аххххх
Өглөөний мэнд
газа р
хθдл θлт
Их эзэгтэй Фү өглөөний Тай Чи-га хийж байлаа.
Тэр өрөвтас шиг гар аа дэлгэлээ.
Тайвширч бэлэн болоод, Өглөөний цайнд зориулан
өндөг авахаар Сэнсэг хүзүүгээр нь ороон явлаа.
хүзүүгээрээ
9
10
C O P E
Өглөөний мэнд
БАХӨ
Өглөөний мэнд Шифү
Өнөөдөр бид
ГА З А Р Х ΘД Л Θ Л Т И Й Н
даалгавар аа эхлэх болно.
Яг 7 цагт Зэн өрөөнд уулзацгаая
газа р
хθдл θлт
Нүд ээ аниад 3 удаа гүнзгий амьсгаа ав…
Уул шиг өндөр, хүчтэй суу… Бидний даалгавар
бол дэлхийн орон бүрт байгаа хүүхдийг газар
хүүхдүүдийг
хөдлөлтөд бэлэн болоход туслах… Үүний тулд
бид хүчтэй байх хэрэгтэй… Гүнзгий амьсгаа
аваад сайн сонс, тайван бай
11
12
C O P E
Газар хөдлөлт болох үед
үүнийг
хаа санаарай!
УНА,
Х А М ГА А Л ,
БАРЬ-
газа р
хθдл θлт
Эхний чичиргээний дараа шалруу унаад,
бат бөх ширээн доогуур орж халхалаад,
чанга бариж тэснэ.
13
14
C O P E
1
УНА
Доргилт зогстол Кайнди
байрандаа хүлээв.
хүлээгээрэй
2
ХАМ Г
3
Олли ямар нэг газар
хөдлөлтийн дараах
жижи г до р гио нд
бэлэн бай
БА
газа р
,
хθдл θлт
Пинг сандарч болохгүй шүү
ААЛ,
РЬ
Эдди аюулын дохиог
дуугарга, эсвэл шүгэлд,
ямар нэгэн дуу гаргаарай
15
16
C O P E
Гайхалтай ажиллагаа
байлаа БАХӨ!
УНА,
Х А М ГА А Л ,
БАРЬ-
газа р
хθдл θлт
БАХӨ одоо, газар хөдлөлтийн талаар үг тарааж,
USA
MEXICO
Colim a
БАХΘ а ва р га
шал га руулах цаг боллоо.
бусдад зааж өгөн
Эхний зогсоол, Мексикийн Колима!
Mexico
City
17
18
C O P E
БАХӨ, хөдлөхөд
бэлэн үү? Дууслаа
Бүгд бэлэн! Дууслаа
Өө үгүй ээ, бид Рэскиү-г
бараг мартах аа дөхлөө.
газа р
19
хθдл θлт
Шифү, тэр хар зурааснууд
юу вэ? Дууслаа
ха га рал бу юу
цуурал . Дууслаа.
Энэ бол
Мексик, Колима
Colima, Mexic
o
Аан. Ингэж
харагддаг байхнээ
C O P E
20
БАХӨ Колимагийн Вүшү сургуульд байрлав
би дээд талын
орыг авна
Би энийг авлаа
Би хаана ч байсан яах вэ
Би доор шүү
газа р
21
хθдл θлт
Тэр орой тэд амттай Мексик хоолонд оров
Сүүлийн тако, манайхаан?
авна
Би авы.
Би, тэхүү.
Өнгөрсөөн!
22
C O P E
БАХӨ эрт сэрэн
а м ьд га рах цү н хээ янзалж эхэллээ.
Үүргэвч?
Шүгэлнүүд?
Амттан?
Утас?
Гар чийдэн?
Ус?
Холбоо барих картууд
Байна
Contact cards?
Анхан шатны
Хов
тусламжийн
хэрэгсэл?
Байна
Байна
газа р
23
хθдл θлт
Бага ангид БАХӨ тоглолт хийв.
Ола! Кайнди, Олли, Пинг болон Эдди- бид бол БАХӨ.
Хэзээ ч, хаана ч газар хөдлөлт болж мэднэ. Бид та
бүхнийг бэлэн болгохоор ирлээ.
бэ
лэн
Тиймээээээ!
24
C O P E
үүнийг
Сонсoцгоо! хаа санаарай...
У
Н
А
Х А М Г А А Л
Б А Р Ь
газа р
а
в гад а
Х э рэ
о л г а д а а н а а үл д , ч ө л ө ө т э й г а з а р
ол ж о
чин,
тол го й го о н о м ю м у у цү н
,
ж
у
у
х ээ р х
с
о
о
амга
ш
о
ал
о
.
Хамгаал
C O
VE
R
C O V E
R
O
C
E R
V
O
C
д
байгаа б
25
хθдл θлт
V
E R
C O P E
26
БАХӨ хүүхдүүдтэй газар хөдлөлтийн
тоглоом тоглолоо.
Би яллаа!
Сайн алхам!
газа р
27
хθдл θлт
Тэд хэрхэн газар хөдлөлтөөс амьд гарах
цүнх баглахыг сурав...
and wrote out their contact cards.
Мөн холбоо барих карт аа бичицгээлээ
Бэлэн байцгаая
C O P E
28
БАХӨ
а ваа р ы н га рцаа р га рах сургуулилт хийж бэлдсэн.
Ийшээ!
газа р
Их Эзэгтэй Фү болон Захирал сургуулийн
аюулгүй байдлыг шалгасан
Тэр овжуур болон номын тавиур
аюултай харагдаж байна.
хθдл θлт
29
30
C O P E
БАХӨ 12 настай Колимагийн газар хөдлөлтийн амьд үлдсэн
Рафиелтай уулзлаа. Кайндигийн нүдэнд нулимс цийлэгнэж,
Рафиелийг тэвэрлээ.
Энэ өдрийн хоолны дараа болсон.
Би ах дүүнартайгаа талбай дээр тоглож байсан юм.
Бүх юм
босож ч
бид нар бос ч чадахгүй байсан.
уйлсан
Тэнд хаа сайгүй тоос байсан.Би айгаад уйлж байсан
гэхдээ том ах минь намайг асран хамгаалж байсан…
Чичирхээ больвуу гүюу бид 2 эцэг эх ээ
Чичрэхээ болив уу гүү юу
шалгахаар гэрлүүгээ гүйсэн.
Азаар тэд манай гэрийг
газа р хθдл θлти й н тэсвэ ртэй
барьсан байлаа. Тэднийг аюулгуй байсанд
баярлаж тайвширсан.
газа р
хθдл θлт
31
32
C O P E
аваргуудыг,
Тэд БАХӨ аврагуудийг хүүхдүүдэд газар
хөдлөлтөнд бэлэн байхад туслах үлгэр
жишээ болгохоор элсүүлэн авлаа.
газа р
хθдл θлт
БАХӨ аврагууд догь юм аа!
аваргууд
Үг түгээ
Бусдадаа хэлээрэй
33
34
C O P E
БАХӨ орон нутгийн телэвиз,
дүүрэн байлаа.
сонин сэтгүүл,
олон нийтийн сүлжээгээр
газа р
Тэд хөл бөмбөгийн тоглолт,
далай эрэг,
хθдл θлт
мөн плаза явсан.
35
36
C O P E
БАХӨ айлаас айлийн хооронд явж газар хөдлөлтийн
талаарх гол түлхүүрийг зааж явсан.
УНА, ХАМ ГААЛ, БАРЬ
БАХΘ!
газа р
хθдл θлт
БАХΘ!
БАХΘ!
Тэднийг хүмүүс гудамжаар дүүрэн дагаж.
Шүглэ үлээж. Тэд Колимагийн Оддууд боллоо.
БАХӨ-гийн подолк, тэмдэг яг л алт шиг байлаа.
БАХΘ!
37
38
C O P E
БАХӨ сүүлийн өдөр номын санд байсан.
анзаарлаа.
Гэнэт Пинг чийдэн
Сэнсэ толгойгоо хаалганд дахин, дахин цохиж
сонин авирлаж байлаа. Гэхдээ яагаад?
га
зар
хθд л θ л т
Газа р
хθдл θлт
газа р
хθдл θлт
Газар давалгаа мэт мэдрэгдлээ.
Сандал өрөөгөөр нисэж, тавиур
дээрээс номнууд унаж байлаа
чичиргээ
20 секү нд үргэлжиллээ.
Өө үгүй ээ…
Oh no...
Туслаааарайй…
Heeeelp…
39
40
C O P E
1
У
Н
А
2
Тэд
бат бө х ширээн доор
нуугдаж, хөлнөөс нь барин, хамтдаа
бөөгнөрөн хүлээлээ… тайван.
Х А М Г А А Л
3
Б А Р Ь
газа р
хθдл θлт
Яг энэ үед Кайнди шүглийн дуу
сонслоо. Хэн нэгэн гацсан байна.
Кайнди айсан, жижиг охиныг
Бүү санаа зов. Чи аюулгүй байна.
зөөлхөн гаргаж ирлээ.
Газар хөдлөлтийн дараах
жижи г до р гио н оос
болгоомжилж яг байрандаа
байж байгаарай.
бббббаярлалллллаа
41
C O P E
42
Хэдэн минутын дараа, Их эзэгтэй Фү орж ирэв.
Хэдий газар хөдлөлт
6.5 баал байсан ч
азаар бага хохирол амслаа.
Бүгд аваарын гарцаар гарна уу
газа р
хθдл θлт
Гадаа гарсан ч гэсэн хүмүүс
толгойгоо хамгаалж бөхийж байлаа.
биеэ
эсэхийг
Бие биенээ бэртсэн эсхийг шалгаж,
байрлагуудаас хол байгаарай.
барилгуудаас
Woof! Woof!
Хов! хов!
43
44
C O P E
хотынхонд
Газар хөдлөлт нь Колима хотыхонд үнэхээр том цочрол өгчээ.
Хотын дарга
илү ү дээ р ба р ил га ба р иж…
бүх шинэ барилга сайн зохион бүтээгдэж, сайн баригдсан эсэхийг
шалгах андгай тангараг өглөө.
газа р
хθдл θлт
хохирлыг цэгцлэхээр
БАХӨ хохирлийг цэгцэлхээр Колимад үлдлээ…
Шинээр сургагдсан БАХӨ аврагуудын
аваргуудын
тусламжтайгаар.
45
46
C O P E
Сайн байна БАХӨ! Хөдлөхөд
бэлэн үү? Дууслаа!
Тийм, Шифү. Дууслаа!
даллалаа
Хот бүхэлдээ БАХӨ-г үдэн гараа далаллаа.
Их хатагтай Фү багаараа бахархаж байлаа.
газа р
хθдл θлт
47
Үзэсгэлэнт эмэй ууланд буцан ирэхэд нар
жаргаж байлаа. Хаврын цэцгэс дэлбээлж
байв
байхыг харсан БАХӨ-гийн сэтгэл сэргэв.
БАХӨ, бид гэртээ
ирлээ. Дууслаа.
48
C O P E
БАХӨ ХУВЬ НЭМЭР ОРУУЛАГЧИД
T H E
C O P E
C O N T R I B U T O R S
Ма рта
Кесви к
Ма р и ко
Жессе
Ти м оти
Си м
Б А ХӨ
Б А ХӨ
Б А ХӨ
З ОХ И О Л Ч
З У РА АЧ
РЕД АК ТОР
Марта Кэсвик нь алдарт
Марико Жессе Төв Сент
Доктор Тимоти Сим нь
хоёр хэлтэй Макс, Мэй
Мартинсд суралцаж,
нийгмийн ажилтнаар буюу
зурагт цуврал ном,
тэндээ дэд багш болсон.
гэр бүлийн эмчилгээний
Хятадын алдартай
Тэрээр алдартай чөлөөт
чиглэлд илүү төвлөрөн
хүмүүсийн тухай Жунго
зураач бөгөөд зурагт
гараагаа эхлүүлсэн
Мингрен цуврал,
номноос керамик
боловч 2008 онд
болон адал явдлаар
хүртэл дэлхий даяар
Вэньчуаний аймшигт газар
дүүрэн Пангугийн
олон төсөлүүд дээр
хөдлөлтөд нэрвэгдсэн
цуврал номын зохиолч.
ажилласан.
хүүхдүүд, тэдний гэр
Мартагийн Кесвик санд
зориулж хийдэг ажил
Хятаддах гамшигтай
холбоотой төслүүдтэй
хамааралтай байдаг.
Марта нөхөр, 4 хүүхэд
Марико Сан
Францискод үргэлж
газар хөдлөлтөд бэлэн
байдалтай амьдардаг.
бүл, сургууль, олон
нийттэй хамтран ажиллаж
эхэлснээс хойш гамшгийн
эрсдэлийг бууруулахад
анхаарч, Хятад, Англи хэл
дээр олон ном бичсэн.
болон 2 нохойтойгоо
Тим одоогоор
Хонг Конгод амьдардаг.
Сингапурын Нийгмийн
шинжлэх ухааны
их сургуулийн
профессор юм.
Хүүхдэд ойлгомжтой, уншихад хялбар газар хөдлөлтөд
өртөмтгий бүс нутагт амьдардаг хүмүүсийн заавал унших
ном. Хүүхдүүдийн өөрсдийнх нь сэтгэгдлүүд тэдэнд бодит
амьдралын хэмжээсийг нэмдэг.
An easy-to-follow book that is readily accessible for
children, and a must read for those living in earthquake
prone areas. Comments from children themselves add
a dimension of real life realities for them.
— PROFESSOR LENA DOMINELLI
- Профессор Лена Доминэлли
Хэрэглээний нийгмийн шинжлэх ухааны
сургуулийн профессор,
болон Их Британийн Дурхамын их
сургуулийн аюул, эрсдэл, уян хатан
байдлын хүрээлэнгийн Удирдах
зөвлөлийн гишүүн
Professor in the School of Applied Social Sciences,
and Management Board Member in Institute of Hazard,
Risk and Resilience, Durham University, UK
The COPE book series ingeniously combines a cast of
characters all are sure to fall in love with, touching and
humorous artwork, and a scientifically well-designed
set of messages on disaster risk reduction. Its potential
impact internationally is enormous.
— PROFESSOR GRETCHEN KALONJI
Dean, Sichuan University – The Hong Kong Polytechnic University
Institute for Disaster Management and Reconstruction, China
The COPE series does an excellent job of preparing,
empowering and reassuring children in a world where
disasters strike on a regular basis.
— PROFESSOR JOSHUA MILLER
Chair, Human Behaviour in the Social Environment Sequence,
Smith College School for Social Work, USA
The COPE series is lively, colourful and laid out in
an attractive, effective way. The characters are
amusing and surprising (the boa especially), and their
personalities are consistent.
— PROFESSOR BEN WISNER
Visiting Professor, Institute for Risk and Disaster Reduction,
University College London, UK and Environmental Studies
Program, Oberlin College, Oberlin, OH, USA
E a r t h q u a ke s
Их эзэгтэй Фү-гийн удирдлага дор БАХӨ-ийн
L a n d s li d e s
багийнхан гамшигт хэрхэн бэлтгэлтэй байх талаар
Ts u n a m i s
Колима дахь газар хөдлөлтийн даалгаварт
нэгдээрэй, тэнд тэд гамшгийн эрсдэлийг
бууруулах ур чадвараа бодитоор хэрэгжүүлнэ.
C O P E
эрчимтэй сургалтад хамрагдсан. Мексикийн
T I T L E S
БА ХӨ академи, Сычуань муж
Flo o d s
Cyclo n e s
B liz z a rd s
H e at wave
Vo lc a n o e s
Wi ldf ire s
D ro u g ht s
www.cope-disaster-champions.com
COPEdisasterchampions
Θθрчлθлтийг бии болго.
Бэлэн бай!