O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
TOSHKENT MOLIYA INSTITUTI
O‘quv-uslubiy bo‘lim tomonidan
ro‘yxatga olindi
№______________________
2019 yil “____” _______
“TASDIQLAYMAN”
Toshkent moliya instituti
O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor
_________________I.Qo‘ziyev
2019 yil “____” _______
FALSAFA
____________
ISHCHI O’QUV DASTURI
Bilim sohalari:
Ta’lim sohaIari:
Ta’lim yo’nalishlari:
100 000 – Gumanitar soha;
200 000 – Ijtimoiy soha, iqtisod va huquq;
110 000 – Pedagogika;
230 000 – Iqtisod;
5230200 – Menejment (tarmoqlar va sohalar bo’yicha);
5232400 – Iqtisodiy xavfsizlik;
Toshkent – 2019
Fanning ishchi o’quv dasturi O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta
maxsus ta’lim vazirligi 2018 yil “25” avgustdagi 744 sonli buyrug’i (buyruqning
___ -ilovasi) bilan tasdiqlangan “Falsafa” fani dasturi asosida tayyorlangan.
Fanning ishchi o’quv dasturi Toshkent moliya instituti Kengashining 2019
yil “___” ______________ dagi “___” -sonli qarori bilan tasdiqlangan.
Tuzuvchilar:
Primov M.
Sultonova A.
–
TMI, “Ijtimoiy fanlar” kafedrasi, dots, f.f.n
TMI, “Ijtimoiy fanlar” kafedrasi katta o`qituvchisi
Taqrizchilar:
Fayzixo‘jayeva D. –
O’ZMU, «Falsafa va mantiq» kafedrasi dotsent, f.f.n.
–
UZXIA, “Ijtimoiy fanlar” kafedrasi, professor, f.f.d.
Qahhorova M.
Fanning ishchi o’quv dasturi kafedraning 201__ “____” _____________
dagi ___-sonli majlisida muhokama etilib, “Soliqlar va sug’urta” fakultet
Kengashida ko’rib chiqishga tavsiya qilingan.
“Ijtimoiy fanlar” kafedrasi mudiri
t.f.d.,prof.N.Oblomuradov
Fanning ishchi o’quv dasturi “Soliqlar va sug’urta” fakulteti Kengashining
201__ “____” _____________ dagi ___-sonli majlisida muhokama etilib, institut
O’quv-uslubiy Kengashida ko’rib chiqishga tavsiya
“Soliqlar va sug’urta”
fakultet dekani
i.f.n., dots. G’. Safarov
Fanning ishchi o’quv dasturi institut O’quv-uslubiy Kengashining 2019 yil
“___” ___________dagi ___-sonli majlisida muhokama etilib, institut Kengashida
ko’rib chiqishga tavsiya qilingan.
Kengash kotibi:
201_ yil “___”__________
i.f.n., dots. T.Baymuratov
2
KIRISH
Ushbu dasturda uzviylik va uzluksizlik nuqtai-nazaridan mantiqiy ketmaketlikda o’z aksini topgan falsafiy dunyoqarashni o‘rganishga alohida e’tibor
qaratilgan bo‘lib, hozirgi sharoitda yoshlarda tafakkur erkinligi, yurtimizda sodir
bo’layotgan yaratuvchanlik, falsafiy muammolarga yangicha falsafiy tafakkur
nuqtai nazardan yondashilgan, nazariya bilan amaliyot uyg’unligiga e’tibor
qaratilgan.
Bugungi kunda mamlakatimizda 2017 — 2021 yillarda O‘zbekiston
Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha “Harakatlar
strategiyasi” va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev
tomonidan ilgari surilgan yoshlar maʼnaviyatini yuksaltirish, ularning boʻsh vaqtini
mazmunli tashkil etish boʻyicha muhim 5 ta tashabbus asosida barcha soha va
tarmoqlarda ulkan o‘zgarishlar amalga oshirilmoqda. Bu borada jamiyat hayotida
ezgu qadriyat va an’analarni chuqur qaror toptirishga, xususan, xalqimiz, ayniqsa,
yosh avlodning ma’naviy-intellektual salohiyati, ongu tafakkuri va dunyoqarashini
yuksaltirishda, ona Vatani va xalqiga muhabbat va sadoqat tuyg‘usi bilan
yashaydigan barkamol shaxsni tarbiyalashda, yoshlarimizning jismonan sog‘lom,
ruhan va aqlan rivojlangan, mustaqil fikrlaydigan, Vatanga sodiq, qat’iy hayotiy
nuqtai nazarga ega yoshlarni tarbiyalash, demokratik islohotlarni chuqurlashtirish
va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish jarayonida ularning ijtimoiy faolligini
oshirishda falsafa fanining o‘rni beqiyos ahamiyatga egadir.
I.
O’quv fanning dolzarbligi va oliy kasbiy ta’limdagi o’rni
Falsafa fanining dolzarbligi bugungi globallashuv davrida ma’naviyat
sohasida vujudga kelayotgan dolzarb muammolarni hal etish, xalqimiz ma’naviy
me’rosini asrash va yanada yuksaltirish, yoshlarning falsafiy tafakkurini
shakllantirish, ongini turli zararli g‘oyalardan saqlash, ularni falsafiy bilimlar bilan
qurollantirish zarurligi bilan belgilanadi.
Ushbu fan barcha bakalavriat ta’lim yo‘nalishlarida o‘tilishi belgilangan
bo‘lib, o‘zida turli davrlarning ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy qarashlarini
mujassamlashtirib, voqea va hodisalarning mohiyatini anglashni, unga munosabat
bildirishni shakllantiradi hamda analitik, sintetik, kreativ tafakkurni hosil qiladi.
Shuning uchun falsafa fani yosh mutaxassislarni tayyorlashda muhim ahamiyat
kasb etadi.
3
II.O’quv fanning maqsadi va vazifalari
Fanni o‘qitishning maqsadi – yoshlarni zamonaviy fan yutuqlariga
asoslangan falsafiy bilimlar bilan qurollantirish hamda ularda o‘z-o‘zini anglash va
to‘g‘ri fikrlash mahorati, ko‘nikma va malakalarini shakllantirishdan iborat.
Fanning vazifasi – tabiat, jamiyat va inson tafakkurining rivojlanishiga oid
falsafiy bilimlar, qonunlar va kategoriyalar mazmun-mohiyatini bilish, ularga
nisbatan shaxsiy munosabatni shakllantirish orqali insonning hayotdagi o‘rni va
ahamiyatini ochib berish.
“Falsafa” fanini o’zlashtirish jarayonida amalga oshiriladigan masalalar
doirasida talaba:
– falsafiy tafakkur xususiyati va qonuniyatlari, ularning jamiyat taraqqiyotiga
ta’siri,
– mantiqiy, etik, estetik madaniyatning inson hayot tarzi va madaniyatini
takomillashtirishdagi roli va ahamiyati,
– Sharq va G‘arb falsafasining yetakchi g‘oyalari, ilmiy va ma’naviy merosi,
dunyoning yagonaligi qonuniyati va unda koinot hamda inson borlig‘ining
aloqadorligi,
– kasbiy faoliyatda falsafaning metodologik ahamiyati, global jarayonlarda
analitik va sintetik, mantiqiy tafakkurning roli, O‘zbekistonda olib borilayotgan
islohotlarning mohiyati haqida tasavvurga ega bo‘lishi;
– fanning predmeti, nazariy-metodologik asoslari, manbalari va uning jamiyat
taraqqiyotida tutgan o‘rni, Qadimgi va O‘rta asrlar Sharq va G‘arb falsafasi, Yangi
va Eng davr falsafasining xususiyatlari, ta’limot va g‘oyalari,
– tabiat va jamiyatda yuz berayotgan jarayonlar falsafiy qonuniyatlari,
tafakkur va borliq, substansiya va materiya muammosi, makon va vaqt, tabiat
falsafasi va ekologiyasi, energiya, inson borlig‘i,
– falsafa metod, qonun va kategoriyalari, rivojlanish va taraqqiyot falsafasi,
haqiqatni anglashda nazariya va amaliyot birligi, bilish metodologiyasi,
– o‘zbek milliy falsafasini va bu boradagi buyuk ajdodlarimizning merosi,
insonning atrof muhitga bo‘lgan munosabatini tartibga soluvchi huquqiy va
axloqiy me’yorlar, globallashuv jarayonlari haqida bilishi va ulardan foydalana
olishi;
– falsafani o‘rganish orqali jamiyat hayotidagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar
mohiyatini tushunish, ularga falsafiy, tizimli tafakkur nuqtai-nazaridan baho
berish,
– jamiyat taraqqiyotiga oid axborotlarni to‘plash, saqlash va ulardan
foydalanish, mantiqiy tahlil etish, o‘zining kasbiy faoliyatiga oid ma’lumotlarni
analitik va sintetik fikrlash asosida qabul qilish, mushohadaviy tafakkurga
asoslangan mustaqil qarorlar qabul qilish,
4
– yangi bilimlarni mustaqil o‘zlashtira olish, takomillashtirish va o‘z
mehnatini ilmiylik va bunyodkorlik asosida tizimli tashkil qilish,
– fikr va qarashlarini og‘zaki va yozma ravishda adabiy til qoidalari asosida
konstruktiv, mantiqiy ifoda etish ko‘nikmalariga ega bo‘lishi;.
– insonning inson, jamiyat, atrof muhitga bo’lgan munosabatini tartibga
soluvchi huquqiy va ahloqiy me’yorlarni kasbiy faoliyatda joriy qilishi,
– axborotni to’plash, saqlash, ularga ishlov berish va ulardan foydalanish
usullarini egallashi; o’zining kasbiy faoliyatida asosli mustaqil qarorlar qabul qila
bilishi,
–bakalavriatning mos yo’nalishi bo’yicha raqobatbardosh umumkasbiy
tayyorgarlikka ega bo’lishi,
–yangi bilimlarni mustaqil o’zlashtira olishi, takomillashtirishi va o’z
mehnatini ilmiy asosda tashkil qila bilish malakalariga ega bo’lishi kerak.
III.Fanni o’qitishda innovatsion ta’lim texnologiyalari hamda o’quv
mashg’ulotlarini loyihalash
Fanni o’qitishda interfaol, kommunikativ, pertseptiv yondashuvlardan
maksimal darajada foydalanish, o’quv adabiyotlaridan tashqari autentik
materiallar: audio, video, jurnallar, internet manbalaridan o’zlashtirilgan
bilimlar majmuasini amaliyotda kuzatilayotgan dalil va hodisalarga bog’lay
olish, olingan natijalarni baholash, tahlil qilish orqali kasbiy faoliyat uchun
zarur bo’lgan bilim, malaka va kompetentsiyalarni innovatsion tafakkur
layoqati negizida shakllantirishga alohida e’tibor qaratish talab etiladi.
Yuqoridagilardan kelib chiqib, o’quv mashg’ulotlarini loyihalash
jarayonida:
- mezonni tanlash;
- o’quv maqsadlarini toifalash;
- o’quv materiallarini modullashtirish;
- ularni o’rganish, tahlil qilish va qayta ishlash;
- o’rganish natijalarini aniqlash kabi omillarga qaratish orqali ta’lim
oluvchida nazariy bilimlar puxta egallanishi hamda ularni amaliyotda
qo’llash ko’nikmasini shakllantirish, mustaqil ta’limni samarali tashkil etish
talab etiladi.
5
«Falsafa» fanidan 5230200-Menejment (tarmoqlar va sohalar bo’yicha); 5232400 –
Iqtisodiy xavfsizlik ta’lim yo‘nalishlarining 2 kurs III semestrida o’qitiladigan mavzular
bo’yicha mashg’ulot turlariga ajratilgan soatlar hajmining taqsimoti
t/r
Fan mavzularining nomi
Jami
Shu jumladan
Seminar
Mustaqil
Ma’ruza
mashg’ulot
ta`lim
3-semestr
1-modul. Falsafa
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Falsafa fanining predmeti, mazmuni
va jamiyatdagi roli
Falsafiy tafakkur taraqqiyoti
bosqichlari: Sharq va G‘arb falsafasi
Borliq-falsafa kategoriyasi
Bilish nazariyasi, yo‘nalishlari va
asosiy muammolari
Falsafaning metod, qonun va
kategoriyalari
Tarixiy jarayonda jamiyatning
madaniy va ma’naviy qadriyatlari.
Jamiyat va tarix falsafasi.
Falsafiy antropologiya (Inson
falsafasi)
Globallashuv va global
muammolarning falsafiy jihatlari
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
8
2
2
4
128
32
32
64
2-modul. Mantiq
9.
10.
11.
Mantiq ilmining predmeti, asosiy
qonunlari. Tushuncha tafakkur shakli
sifatida
Mulohaza. Xulosa chiqarish
Argumentlash va bilimlar
taraqqiyotining mantiqiy shakllari
3-modul. Etika
12.
13.
14.
“Etika” fanining predmeti va jamiyat
hayotidagi ahamiyati
Nikoh va oilaning axloqiy asoslari,
uning yoshlar tarbiyasidagi o‘rni
Axloqiy madaniyat va qadriyatlar
4-modul. Estetika
15.
16.
Estetikaning predmeti, maqsadi va
vazifalari
Tabiat va texnogen sivilizatsiya
estetikasi. Estetikaning zamonaviy
muammolari
3-semestr bo`yicha jami
6
ASOSIY QISM
1-modul. Falsafa
1.Fanning nazariy mashg’ulotlari mazmuni
1-Mavzu. Falsafa fanining predmeti, mazmuni va jamiyatdagi roli
Falsafa atamasining kelib chiqishi. Falsafa shakllanishining asosiy
bosqichlari. Dunyoqarashning tuzilishi. Dunyoqarashning tarixiy shakllari. Mif dastlabki dunyoqarash shakli. Mifologik va diniy dunyoqarashning o‘zaro aloqasi
va farqi. Diniy dunyoqarashning shakllanishi va mohiyati. Dunyoni idrok etishda
falsafiy dunyoqarashning o‘ziga xos roli. Fan-ilmiy dunyoqarash shakli. Fanning
funksiyalari va taraqqiyotining asosiy bosqichlari. Falsafa va fanning o‘zaro
mutanosibligi va farqi. Falsafa fanining predmeti, funksiyalari. Falsafada milliylik
va umuminsoniylik. Hozirgi davrda milliy falsafani rivojlantirish muammolari,
uning xalqaro aloqalarni tashkil etishdagi ahamiyati.
2-Mavzu. Falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: Sharq va G‘arb falsafasi
Qadimgi Sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi.
Misr va Bobil falsafiy maktablari. Qadimgi Hindistonda falsafiy maktablar.
Markaziy Osiyoda “Avesto” ta’limotidagi falsafiy fikrlar. Konfutsiy va Lao Szi
ta’limoti. Islom dinining vujudga kelishi va falsafiy ta’limoti. Ilk o‘rta asr Sharq
falsafasi va uyg‘onish davri. Sharq panteizmi va peripatetizmi Sharq mutafakkirlari
(Abu Rayhon Beruniy, Abu Nasr Forobiy, Ibn Sino)ning ijtimoiy-siyosiy,
ma’naviy-axloqiy ta’limotlari. Ilk o‘rta asrda tasavvuf va islom ilohiyotshunoslik
ta’limotlari. Ularning dunyoqarash mazmuni. Temuriylar sulolasi davri.
Abdurahmon Jomiy va Alisher Navoiy ijodida gumanizm g‘oyalari. XIX asr oxiri
va XX asr boshlarida Markaziy Osiyoda ilg‘or falsafiy, ijtimoiy–siyosiy fikrlar.
Sharq istilosi bilan bog‘liq uyg‘onish harakatlari: osiyosentrizm, panturkizm,
panislomizm, ma’rifatparvarlik va jadidchilik ta’limotlari. XX-XXI asr o‘zbek
falsafasi. Qadimgi Yunon-Rim falsafiy maktabi. Milet maktabi, uning Misr-Bobil,
Hind falsafasi ildizlari bilan bog‘liqligi. Suqrotgacha bo‘lgan falsafiy tizim va
Suqrot maktablari. Antik falsafada Demokrit, Geraklit, Aflotun va Arastu
ta’limotlari. Ellinizm davri falsafasi. Xristianlik va Avreliy Avgustin falsafiy
ta’limotining vujudga kelishi. Ilk o‘rta asr G‘arb falsafasi rivojlanishining umumiy
belgilari. Ilk o‘rta asrlar falsafiy tafakkur rivojida appologetika va patristika,
sxolastika. Nominalizm va realizm. Foma Akvinskiy ta’limoti. G‘arb Uyg‘onish
davri va falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. Yangi va eng yangi davr
falsafasining ustuvor yo‘nalishlari. Yangi davr G‘arb falsafasidagi asosiy
muammolar. XVIII asr Evropa falsafasining ma’rifiy xususiyatlari. XX-XXI asr
7
G‘arb falsafasining oqimlari. XX-XXI asr G‘arb faylasuflari ijodida fan
falsafasining rivoji.
3-Mavzu. Borliq – falsafa kategoriyasi
Borliq tushunchasining tahlili. Falsafa tarixida borliq muammosi. Borliq va
yo‘qlik dialektikasi. Borliq shakllarining tasnifi: tabiat borlig‘i va ma’naviy borliq,
ijtimoiy borliq va inson borlig‘i. Virtual borliq tushunchasi. Energiya - borliq
shakli. Olamning birligi, chekliligi va cheksizligi. Substansiya va substrat
tushunchasilari. Materiya tushunchasi va uning tashkillashuv darajalari. Olamning
paydo bo‘lishi va evolyusiyasi. In’ikos nazariyasi va uning darajalari, shakllari.
Moddiy ob’ekt tizim sifatida. Harakat - materiyaning yashash sharti. Abadiy
harakat, o‘zgarish va harakatsizlikning o‘zaro nisbati. Harakatning tiplari va
shakllari. Makon va vaqt - borliqning fundamental shakllari. Falsafa tarixida
makon va vaqtga substansional va relyasion yondashuvlar. Ijtimoiy makon va
ijtimoiy vaqtda tarix vaqti va davr ruhining mutanosibligi.
4-Mavzu. Bilish nazariyasi, yo‘nalishlari va asosiy muammolari
Bilish nazariyasining predmeti va o‘ziga xos xususiyatlari. Gnoseologiya
(epistemologiya)ning mazmuni va mohiyati. Bilishning asosiy turlari va shakllari.
Noilmiy bilish shakllari. Hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy va intuitiv bilish
darajalari, ularning o‘ziga xosligi va aloqadorligi. Ong-tafakkur va borliqning
birligi. Tafakkur uslubining asosiy jihatlari. Bilishda haqiqat va amaliyot
uyg‘unligi. Haqiqatning asosiy shakllari va konsepsiyalari. Haqiqatni anglashda
isbotlash va rad etish emotsiya, ideal, iroda, ishonch va shubhaning roli. Falsafada
metod va metodologiya, metodika tushunchalari. Hozirgi zamon metodologiyasi.
5-Mavzu. Falsafaning metod, qonun va kategoriyalari
Falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. Rivojlanish
konsepsiyalari. Barqarorlik va beqarorlik nisbati. Rivojlanishning tiplari. Ochiq
tizimlarning evolyutsiyasi. Qonun tushunchasi. Qonunlarning turlari. Bazis va
lokal qonunlar. Falsafaning asosiy qonunlari. Qarama-qarshilik birligi va kurashi
qonuni. Miqdor va sifat o‘zgarishlari dialektikasi. Inkorni-inkor qonuni va
vorisiylik. Kategoriya tushunchasi va ularning turlari. Fan va falsafa
kategoriyalarining tasnifi. Ontologik va munosabatdosh kategoriyalar.
6-Mavzu. Tarixiy jarayonda jamiyatning madaniy va ma’naviy qadriyatlari.
Jamiyat va tarix falsafasi
Tarix falsafasining tuzilishi va funksiyalari. Tarixga formatsion va
sivilizatsion yondashuvlar. Tarixda shaxsning roli. Jamiyat rivojlanuvchi tizim
8
sifatida. Jamiyatning siyosiy hayotida davlatning o‘rni va roli. Demokratik davlat
va fuqarolik jamiyatida nodavlat tashkilotlarning tutgan o‘rni.
Sivilizatsiya tushunchasining tahlili va turli yondashuvlar tasnifi.
Sivilizatsiya rivojining asosiy bosqichlari. “Madaniyat” tushunchasi, uning
mohiyati, strukturasi va funksiyalari Sharq va G‘arb madaniyatlarining o‘zaro birbiriga ta’siri. Qadriyat tushunchasining tavsifi va mohiyati. Moddiy va ma’naviy
qadriyatlarning o‘zaro aloqador. Ehtiyojlar va qadriyatlar mutanosibligi. Qadrlilik
va qadrsizlanish, ularning ijtimoiy xarakteri.
7-Mavzu. Falsafiy antropologiya (Inson falsafasi)
Inson borlig‘ining o‘ziga xos xususiyatlari. Ongning tabiati, strukturasi va
funksiyalari. Sharq va G‘arb falsafasida inson muammosi. Falsafiy
antropologiyaning paydo bo‘lishi va rivojlanishi, predmeti va vazifalari. Insonga
introvertiv va ekstrovertiv yondashuvlar, biologizatorlik va sotsiologizatorlik
konsepsiyalari. Hayotning mazmuni va unda insonning vazifasi. Hayotni tark etish
bosqichlari. Suitsid va parasuitsidning oldini olishda tarbiyaning roli. Inson
borlig‘ida faoliyatining tuzilishi va atributlari. Inson faoliyatini tartibga solish
mexanizmlari va uning ahamiyati. Faoliyatni tashkil qilishda huquq va axloq
uyg‘unligi.
8-Mavzu. Globallashuv va global muammolarning falsafiy jihatlari
Globallashuv hodisasi va globalistika. Global jarayonlarning shakllanish
tarixi. Global muammolarning turli darajalari. 2017-2021 yillardagi O‘zbekistonni
yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasida global muammolarning
tavsifi. Hozirgi davrning asosiy global muammolarining tasnifi. Global
muammolarni hal qilishda falsafaning roli. Bashoratning turlari va metodlari.
Korrupsiya shakllanishining tarixi. BMT Kodeksida korrupsiyaga munosabat.
O‘zbekistonda korrupsiyaga oid qonunlar va qarorlar tasnifi, korrupsiyaga qarshi
kurashning ahamiyati.
Globallashuv sharoitida yoshlarga eʼtiborni kuchaytirish, ularni madaniyat,
sanʼat, jismoniy tarbiya va sportga keng jalb etish, ularga axborot
texnologiyalaridan foydalanish koʻnikmalarini singdirish, yoshlar oʻrtasida
kitobxonlikni targʻib qilish, xotin-qizlar bandligini oshirish masalalariga alohidaa
e’tibor qaratilishi.
Texnika va texnologiya tushunchalarining mohiyati. Nanotexnologiyalar va
biologik identifikatsiya texnologiyalarining ijtimoiy jarayonlarga ta’siri. Internet
va ijtimoiy tarmoqlardagi virtual muloqotning ijobiy va salbiy jihatlari. Sun’iy
intellekt tushunchasi va uning tahlili. Texnogen sivilizatsiyada til va
kommunikatsiya dialektikasi.
9
2-modul. Mantiq
9-Mavzu. Mantiq ilmining predmeti, asosiy qonunlari. Tushuncha tafakkur
shakli sifatida
Mantiq ilmining asosiy masalalari va ularni tadqiq etish yo‘nalishlari.
Tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. Formal mantiqning predmeti va
strukturasi. Mantiq ilmining fanlar tizimidagi o‘rni. Tushunchalarning shakllanishi
va qo‘llanishi. Tushunchalarning tilda ifoda qilinishi: nom va termin.
Tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari. Tushunchalar bilan bajariladigan
mantiqiy amallar: tushunchalarni chegaralash va umumlashtirish; tushunchani
ta’riflash (definitsiya); tushunchalarni bo‘lish va tasniflash. Fikr yuritishda
tushunchalar bilan bog‘liq xatoliklar.
10-Mavzu. Mulohaza. Xulosa chiqarish
Mulohaza tafakkur shakli va xulosa chiqarishning tarkibiy qismi sifatida.
Oddiy va murakkab mulohazalar va ularning turlari. Murakkab mulohazalarning
chin bo‘lish shartlari. Xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi: tuzilishi,
turlari va umumiy qoidalari. Fikrning xarakat yo‘nalishiga ko‘ra xulosa chiqarish:
deduksiya, induksiya va analogiya; ularning o‘zaro aloqadorligi. Murakkab
mulohazalardan xulosa chiqarish. Fikr yuritishda mulohazalarni qurish va xulosa
chiqarish bilan bog‘liq xatolar.
11-Mavzu. Argumentlash va bilimlar taraqqiyotining mantiqiy shakllari
Isbotlash va rad etishning umumiy tavsifi. Fikrni asoslashda uchraydigan
xatolar. Paralogizm. Sofizm. Paradoks. Argumentlash nazariyasining asosiy
tushunchalari. Kommunikativ modellarda argumentlash: dialog, bahs, polemika.
Argumentlashning strategiyasi va taktikasi. Bilimlar taraqqiyotining mantiqiy
shakllari: muammo, gipoteza, nazariya. Muammoni aniqlash va echimini topishda
savolning o‘rni. Savol va javobning muhokama yuritishdagi ahamiyati. Mantiq
ilmining nazariy va amaliy ahamiyati.
3-modul. Etika
12-Mavzu. Etika fanining predmeti va jamiyat hayotidagi ahamiyati
“Etika” fanining predmeti, mohiyati va tuzilmasi. Gedonizm va evdemonizm
ta’limotining axloqiy ahamiyati. Axloqning paydo bo‘lishiga oid diniy, ilmiy
qarashlar tasnifi. XXI asrda global etosfera (axloqiy muhit)ni yaratishning
zaruriyati. Etikaning kategoriyalari, tamoyillari, me’yorlarining shaxs va jamiyat
munosabatlarida namoyon bo‘lishi. Ixtiyor erkinligi va axloqiy tanlov.
10
13-Mavzu. Nikoh va oilaning axloqiy asoslari, uning yoshlar tarbiyasidagi
o‘rni
Nikoh - eng qadimgi axloqiy munosabat shakli. Nikohning qonuniy va diniy
jihatlari. Oila nomusi va sha’nini saqlashda ota-ona va farzandlar mas’uliyati.
Milliy ma’naviyatimizda nikoh va oilaga doir axloqiy qadriyatlar. O‘zbekistonda
yoshlar tarbiyasi, ma’naviy-axloqiy kamolotida nikoh va oila haqidagi milliy
axloqiy qadriyatlarining o‘rni. Yoshlar psixologiyasida oilaga munosabatning
ma’naviy, axloqiy tamoyillarini shakllantirish. Ajralish va uning axloqiy
kamolotga salbiy ta’siri. Oilaviy munosabatlarga noan’anaviy yondashuvlarning
oqibatlari. Davlatning oila tinchligi va barqarorligini ta’minlashdagi o‘rni. Oila
shartnomasini tuzishning axloqiy jihatlari.
14-Mavzu. Axloqiy madaniyat va qadriyatlar
Muomala madaniyati – axloqiy madaniyatning tarkibiy qismi va uning
ijtimoiy-tarixiy ahamiyati. Asosiy axloqiy qadriyatlar. Kasbiy odobning axloqiy
madaniyat bilan uyg‘unligi. Tibbiy va ekologik tarbiyaning axloqiy asoslari.
Sog‘lom turmush tarzining barkamol avlod axloqiy tarbiyasidagi ahamiyati.
San’atning shaxs axloqiy tarbiyasiga ta’siri. Zamonaviy axloqiy tarbiyaning
yutuqlari va kamchiliklari. “Ommaviy madaniyat”ning yoshlar dunyoqarashiga
ta’siri. Zamonaviy axloqiy tarbiyada kosmopolitizmga moyillik. Yuksak axloqni
tarbiyalashda texnologiyaning ijobiy va salbiy ta’siri. Bioetika – amaliy etikaning
nazariy asosi.
4-modul. Estetika
15-Mavzu. Estetikaning predmeti, maqsadi va vazifalari
Estetika fanining obekti va falsafiy mohiyati. “Estetika” haqidagi qarashlar
tarixi. Estetika kategoriyalarining an’anaviy va zamonaviy tasnifi. Go‘zallik va
uning muqobillari. Ulug‘vorlik kategoriyasining falsafiy mohiyati. Fojeaviylik
(tragediya) kategoriyasi. Kulgililik kategoriyasi. Estetika kategoriyalarining o‘zaro
aloqadorligi.
16-mavzu. Tabiat va texnogen sivilizatsiya estetikasi. Estetikaning zamonaviy
muammolari
Jamiyat rivojida tabiatga estetik munosabatning shakllanishi. Tabiatning
estetik jihatlari. Ekologik estetikaning qadriyatli maqomi. Tabiatni estetik idrok
etishning an’anaviy va noan’anaviy usuli. Ekoestetikaning XXI asr ilmiy-texnik
taraqqiyotdagi o‘rni. Texnogen sivilizatsiyaning ishlab chiqarish estetikasi va fan
taraqqiyotiga ta’siri. Maishiy turmush estetikasi. Zamonaviy shaharsozlik
estetikasi. Dizaynning estetik xususiyatlari. Xalq amaliy san’ati va dizayn. Estetik
11
tarbiyaning turlari va yo‘nalishlari. Shaxsni estetik tarbiyalashda fan, ta’lim va
madaniyatning o‘zaro bog‘liqligi. Mehnat- turmush estetikasining muhim omili.
Insonning tabiiy, axloqiy va estetik didining mutanosibligi. “Ommaviy
madaniyat”ning yoshlar estetik didiga ta’siri. Sport va uning ma’naviy-estetik
jihatlari. Voqe’likka estetik munosabatni milliy va umumbashariy ahamiyati.
Olamni estetik anglashda texnologiyalarning roli. Reklamaning estetik jihatlari va
g‘ayriestetik holatlar.
2. Fanning seminar mashg`ulotlari mazmuni
1-modul. Falsafa
1-Mavzu. Falsafa fanining predmeti, mazmuni va jamiyatdagi roli
1. Falsafa atamasining kelib chiqishi, tarixi, mohiyati va mazmuni
2. Dunyoqarashning mohiyati va tuzilishi. Dunyoqarashning tarixiy
shakllari.
3. Falsafa fanining predmeti, funksiyalari.
4. Hozirgi davrda milliy falsafani rivojlantirish muammolari, uning xalqaro
aloqalarni tashkil etishdagi ahamiyati.
2-Mavzu. Falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: Sharq va G‘arb falsafasi
1. Qadimgi Bobil va Misr falsafiy maktablari. Qadimgi Hindiston va Xitoy
falsafasi.
2. Markaziy Osiyoda “Avesto” ta’limotidagi falsafiy fikrlar.
3. Islom falsafasi. O‘rta asr Sharq falsafasi va Uyg‘onish davri.
4. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Markaziy Osiyoda ilg‘or falsafiy,
ijtimoiy–siyosiy fikrlar. XX-XXI asr o‘zbek falsafasi.
5. Qadimgi Yunon falsafasining jahon falsafasi taraqqiyotiga qo‘shgan
hissasi (Milet maktabi, Suqrot, Aflotun, Arastu).
6. O‘rta asr G‘arb falsafasi rivojlanishining umumiy belgilari (apologetika
va patristika, sxolastika. Nominalizm va realizm. Foma Akvinskiy
ta’limoti).
7. G‘arb Uyg‘onish davri va falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari.
5. Yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo‘nalishlari (F.Bekon,
R.Dekart, B.Spinoza, I.Kant, L.Feyerbax, V.Gegel). XX-XXI asr G‘arb
faylasuflari ijodida fan falsafasining rivoji.
1.
2.
3.
4.
3-Mavzu. Borliq – falsafa kategoriyasi
Borliq tushunchasi va uning mohiyati. Falsafa tarixida borliq muammosi.
Borliq shakllarining tasnifi: tabiat borlig‘i va ma’naviy borliq, ijtimoiy
borliq va inson borlig‘i.
Harakat - materiyaning yashash sharti.
Makon va vaqt - borliqning fundamental shakllari.
12
4-Mavzu. Bilish nazariyasi, yo‘nalishlari va asosiy muammolari
1. Bilish nazariyasining predmeti va o‘ziga xos xususiyatlari.
Gnoseologiya (epistemologiya)ning mazmuni va mohiyati.
2. Bilishning asosiy turlari va shakllari.
3. Ong-tafakkur va borliqning birligi.
4. Bilishda haqiqat va amaliyot uyg‘unligi.
5. Falsafada metod va metodologiya, metodika tushunchalari.
5-Mavzu. Falsafaning metod, qonun va kategoriyalari
1. Falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyusiyasi.
2. Umumiy o‘zaro aloqa va rivojlanishning dialektik tamoyillari.
3. Qonun va uning tasnifi. Falsafaning asosiy qonunlari.
4. Kategoriya tushunchasi va ularning turlari.
6-Mavzu. Tarixiy jarayonda jamiyatning madaniy va ma’naviy qadriyatlari.
Jamiyat va tarix falsafasi
1. Jamiyat rivojlanuvchi tizim sifatida. Sivilizatsiya tushunchasining
tahlili va turli yondashuvlar tasnifi.
2. “Madaniyat” tushunchasi, uning mohiyati, strukturasi va funksiyalari.
3. Sharq va G‘arb madaniyatlarining o‘zaro bir-biriga ta’siri.
4. Qadriyat tushunchasining tavsifi va mohiyati.
7-Mavzu. Falsafiy antropologiya (Inson falsafasi)
1. Sharq va G‘arb falsafasida inson muammosi.
2. Falsafiy antropologiyaning paydo bo‘lishi va rivojlanishi, predmeti va
vazifalari.
3. Insonga introvertiv va ekstrovertiv yondashuvlar, biologizatorlik va
sotsiologizatorlik konsepsiyalari.
8-Mavzu. Globallashuv va global muammolarning falsafiy jihatlari
1. Globallashuv hodisasi va globalistika. Global jarayonlarning
shakllanish tarixi.
2. 2017-2021 yillardagi O‘zbekistonni yanada rivojlantirish bo‘yicha
Harakatlar strategiyasida global muammolarning tavsifi.
3. Global muammolarni hal qilishda xalqaro kuchlar birlashuvi.
4. O‘zbekistonda korrupsiyaga oid qonunlar va qarorlar tasnifi,
korrupsiyaga qarshi kurashning ahamiyati.
5. Texnika
va
texnologiya
tushunchalarining
mohiyati.
Nanotexnologiyalar va biologik identifikatsiya texnologiyalarining
ijtimoiy jarayonlarga ta’siri.
13
2-modul. Mantiq
9-Mavzu. Mantiq ilmining predmeti, asosiy qonunlari. Tushuncha tafakkur
shakli sifatida
1. Mantiq ilmining asosiy masalalari. Tafakkurning mantiqiy shakllari va
qonunlari.
2. Tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari.
3. Tushunchalar o‘rtasidagi munosabatlar.
4. Iqtisodiy tafakkurda tushunchaning o‘rni va roli.
10-Mavzu. Mulohaza. Xulosa chiqarish
1. Oddiy va murakkab mulohazalar va ularning turlari.
2. Xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi: tuzilishi, turlari va
umumiy qoidalari.
3. Deduksiya, induksiya va analogiya ularning o‘zaro aloqadorligi.
Murakkab mulohazalardan xulosa chiqarish.
4. Fikr yuritishda mulohazalarni qurish va xulosa chiqarish bilan bog‘liq
xatolar.
11-Mavzu. Argumentlash va bilimlar taraqqiyotining mantiqiy shakllari
1. Isbotlash va rad etishning umumiy tavsifi. Paralogizm. Sofizm.
Paradoks.
2. Argumentlash nazariyasining asosiy tushunchalari.
3. Kommunikativ modellarda argumentlash: dialog, bahs, polemika.
Bilimlar taraqqiyotining mantiqiy shakllari: muammo, gipoteza,
nazariya.
4. Mantiq ilmining nazariy va amaliy ahamiyati.
3-modul. Etika
12-Mavzu. “Etika” fanining predmeti va jamiyat hayotidagi ahamiyati
1. “Etika” fanining predmeti, mohiyati va tuzilmasi. Gedonizm va
evdemonizm ta’limotining axloqiy ahamiyati.
2. Axloqning paydo bo‘lishiga oid diniy, ilmiy qarashlar tasnifi.
3. XXI asrda global etosfera (axloqiy muhit)ni yaratishning zaruriyati.
4. Etikaning kategoriyalari, tamoyillari. Ixtiyor erkinligi va axloqiy
tanlov.
13-Mavzu. Nikoh va oilaning axloqiy asoslari, uning yoshlar tarbiyasidagi
o‘rni
1. Nikohning qonuniy va diniy jihatlari. Milliy ma’naviyatimizda nikoh
va oilaga doir axloqiy qadriyatlar.
14
2. O‘zbekistonda yoshlar tarbiyasi, ma’naviy-axloqiy kamolotida nikoh
va oila haqidagi milliy axloqiy qadriyatlarining o‘rni.
3. Yoshlar psixologiyasida oilaga munosabatning ma’naviy, axloqiy
tamoyillarini shakllantirish.
14-Mavzu. Axloqiy madaniyat va qadriyatlar
1. Asosiy axloqiy qadriyatlar. Kasbiy odobning axloqiy madaniyat bilan
uyg‘unligi.
2. Tibbiy va ekologik tarbiyaning axloqiy asoslari. “Ommaviy
madaniyat”ning yoshlar dunyoqarashiga ta’siri.
3. Zamonaviy axloqiy tarbiyada kosmopolitizmga moyillik.
4. Yuksak ahloqni tarbiyalashda texnologiyaning ijobiy va salbiy ta’siri.
Bioetika – amaliy etikaning nazariy asosi.
.
4-modul. Estetika
15-Mavzu. Estetikaning predmeti, maqsadi va vazifalari
1. “Estetika” fanining obekti va falsafiy mohiyati. “Estetika” haqidagi
qarashlar tarixi.
2. Estetika kategoriyalarining an’anaviy va zamonaviy tasnifi. Go‘zallik
va uning muqobillari.
3. Ulug‘vorlik kategoriyasining falsafiy mohiyati. Fojeaviylik
(tragediya) kategoriyasi.
4. Kulgililik
kategoriyasi.
Estetika
kategoriyalarining
o‘zaro
aloqadorligi.
16-Mavzu. Tabiat va texnogen sivilizatsiya estetikasi. Estetikaning
zamonaviy muammolari
1. Jamiyat rivojida tabiatga estetik munosabatning shakllanishi.
Tabiatning estetik jihatlari.
2. Ekologik estetikaning qadriyatli maqomi.
3. Dizaynning estetik xususiyatlari. Xalq amaliy san’ati va dizayn.
4. Estetik tarbiyaning turlari va yo‘nalishlari. Shaxsni estetik
tarbiyalashda fan, ta’lim va madaniyatning o‘zaro bog‘liqligi.
5. Insonning tabiiy, axloqiy va estetik didining mutanosibligi.
“Ommaviy madaniyat”ning yoshlar estetik didiga ta’siri.
6. Sport va uning ma’naviy-estetik jihatlari. Reklamaning estetik jihatlari
va g‘ayriestetik holatlar.
3. Laboratoriya ishlarini tashkil etish bo’yicha ko’rsatmalar
Fan bo’yicha laboratoriya ishlari o’quv rejada ko’zda tutilmagan.
15
4. Kurs ishini tashkil etish bo’yicha uslubiy ko’rsatmalar
Fan bo’yicha kurs ishi o’quv rejada ko’zda tutilmagan.
5. Mustaqil ta’limnining shakl va mazmuni
“Falsafa” fani bo‘yicha talabaning mustaqil ishi shu fanni o‘rganish
jarayonining tarkibiy qismi bo‘lib, uslubiy va axborot resurslari bilan to‘la
ta’minlangan.
“Falsafa” fаnini o‘rgаnuvchi tаlаbаlаr аuditоriyadа оlgаn nаzаriy bilimlаrini
mustаhkаmlаsh uchun mustаqil tа’lim tizimigа аsоslаnib, kаfеdrа o‘qituvchilаri
rаhbаrligidа, mustаqil ish bаjаrаdilаr. Bundа ulаr qo‘shimchа аdаbiyotlаrni
o‘rgаnib hаmdа intеrnеt sаytlаridаn fоydаlаnib, konspektlar, rеfеrаtlаr vа ilmiy
dоklаdlаr tаyyorlаydilаr, аmаliy mаshg‘ulоt mаvzusigа dоir uy vаzifаlаrini
bаjаrаdilаr, ko‘rgаzmаli qurоllаr vа slаydlаr tаyyorlаydilаr. Mustaqil ta’lim
natijalari reyting tizimi asosida baholanadi.
Uyga vazifalarni bajarish, qo‘shimcha darslik va adabiyotlardan yangi
bilimlarni mustaqil o‘rganish, kerakli ma’lumotlarni izlash va ularni topish
yo‘llarini aniqlash, internet tarmoqlaridan foydalanib ma’lumotlar to‘plash va
ilmiy izlanishlar olib borish, ilmiy to‘garak doirasida yoki mustaqil ravishda ilmiy
manbalardan foydalanib ilmiy maqola va ma’ruzalar tayyorlash kabilar
talabalarning darsda olgan bilimlarini chuqurlashtiradi, ularning mustaqil fikrlash
va ijodiy qobiliyatini rivojlantiradi. Shuning uchun ham mustaqil ta’limsiz o‘quv
faoliyati samarali bo‘lishi mumkin emas.
Uy vazifalarini tekshirish va baholash amaliy mashg‘ulot olib boruvchi
o‘qituvchi tomonidan, konspektlarni va mavzuni o‘zlashtirish darajasini tekshirish
va baholash esa ma’ruza darslarini olib boruvchi o‘qituvchi tomonidan har darsda
amalga oshiriladi.
Tаlаbаlаrgа mustаqil ishni tаyyorlаshdа muаyyan fаnning xususiyatlаrini
hisоbgа оlgаn hоldа quyidаgi shаkllаrdаn fоydаlаnish tаvsiya etilаdi.
- dаrslik vа o‘quv qo‘llаnmаlаr bo‘yichа fаn mаvzulаrini o‘rgаnish;
- tаrqаtmа mаtеriаllаr bo‘yichа mа’ruzаlаr qismini o‘zlаshtirish;
- kоmpyutеr tехnоlоgiyalаri tizimlаri bilаn ishlаsh;
- mахsus аdаbiyotlаr bo‘yichа rеfеrаt vа kоnspеktlаr tаyyorlаsh;
- tаlаbаning o‘quv-ilmiy-tаdqiqоt ishlаrini bаjаrish bilаn bоg‘liq bo‘lgаn
аdаbiyotlаr, mоnоgrаfiya vа ilmiy to‘plаmlаrni chuqur o‘rgаnish;
- intеrаktiv vа yangi pеdаgоgik tехnоlоgiyalаr аsоsidа o‘qitish jаrаyonidа fаоl
qаtnаshish;
- mаsоfаviy (distаnsiоn) tа’limni tаshkil etishdа qаtnаshish;
- mustаqil tа’lim tоpshiriqlаrini bаjаrish.
16
“Falsafa” fani bo’yicha mustaqil ta’limning mazmuni
№
1
2
3
4
5
6
7
Fani bo’yicha
mazmuni
Falsafa
fanining
predmeti, mazmuni va
jamiyatdagi roli
Falsafa
fanining
predmeti, mazmuni va
jamiyatdagi roli
Falsafa
fanining
predmeti, mazmuni va
jamiyatdagi roli
Falsafa
fanining
predmeti, mazmuni va
jamiyatdagi roli
Falsafiy
tafakkur
taraqqiyoti bosqichlari:
Sharq falsafasi
Falsafiy
tafakkur
taraqqiyoti bosqichlari:
Sharq falsafasi
Falsafiy tafakkur
taraqqiyoti bosqichlari:
G‘arb falsafasi
8
Borliq-falsafa
kategoriyasi
9
Borliq-falsafa
kategoriyasi
10
Bilish
nazariyasi,
yo‘nalishlari va asosiy
muammolari
11
Falsafaning
metod,
qonun va kategoriyalari
12
Falsafaning
metod,
qonun va kategoriyalari
13
14
Bilish nazariyasi: asosiy
muammolari
va
yo‘nalishlari
Tarixiy
jarayonda
jamiyatning madaniy va
ma’naviy qadriyatlari.
Jamiyat
va
tarix
falsafasi
Mustaqil ta’limga oid
bo’lim va mavzulari
Mustaqil ta’limga oid
topshiriq va tavsiyalar
Taqdimot, test, glossariy
Falsafiy
dunyoqarashning
tayyorlash,
Individual
o’z-o’zini anglashdagi roli
topshiriqlarni bajarish
Falsafa dunyoni bilish usuli Taqdimot, test, glossariy
sifatida
tayyorlash,
Individual
topshiriqlarni bajarish
Yo’shlar
dunyoqarashini
shakllanishida
O’zbekiston
Taqdimot, test, glossariy
Respublikasi Prezidentining
tayyorlash.
Individual
ijtimoiy va ma’naviy-ma’rifiy
topshiriqlarni bajarish
sohalariga
oid
5ta
tashabbusning ahamiyati
Insonning
ma’naviy Taqdimot, test, glossariy
kamolotida
falsafiy tayyorlash.
Individual
dunyoqarashning roli
topshiriqlarni bajarish
Taqdimot, test, glossariy
Sharq falsafasi
tayyorlash.
Individual
topshiriqlarni bajarish
Taqdimot, test, glossariy
Sharq va G’arb falsafasida
tayyorlash.
Individual
inson masalasi
topshiriqlarni bajarish
Taqdimot, test, glossariy
Nemis mumtoz falsafasi va
tayyorlash.
Individual
uning o‘ziga xos xususiyati
topshiriqlarni bajarish
Taqdimot, test, glossariy
Sharq mutafakkirlari ijodida
tayyorlash.
Individual
borliq masalalari
topshiriqlarni bajarish
Taqdimot, test, glossariy
Ontologik va munosabatdosh
tayyorlash.
Individual
kategoriyalarning yug’unligi
topshiriqlarni bajarish
Taqdimot, test, glossariy
Fan – ilmiy bilishning asosiy
tayyorlash.
Individual
shakli
topshiriqlarni bajarish
Taqdimot, test, glossariy
Dialektika va sinergetika:
tayyorlash.
Individual
o‘zaro aloqadorligi va farqi
topshiriqlarni bajarish
Falsafa
qonun
va
Taqdimot, test, glossariy
kategoriyalarning
ijtimoiy
tayyorlash.
Individual
jarayonlar
dialektikasidagi
topshiriqlarni bajarish
roli
Taqdimot, test, glossariy
Fan – ilmiy bilishning asosiy
tayyorlash.
Individual
shakli
topshiriqlarni bajarish
Jamiyat hayotining sohalari:
Taqdimot, test, glossariy
ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy,
tayyorlash.
Individual
huquqiy,
madaniy
va
topshiriqlarni bajarish
ma’naviy sohalari
17
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
Tarixiy
jarayonda
jamiyatning madaniy va
ma’naviy qadriyatlari.
Jamiyat
va
tarix
falsafasi
Tarixiy
jarayonda
jamiyatning madaniy va
ma’naviy qadriyatlari.
Jamiyat
va
tarix
falsafasi
Taqdimot, test, glossariy
Milliy
va
umuminsoniy
tayyorlash.
Individual
qadriyatlar dialektikasi
topshiriqlarni bajarish
Taqdimot, test, glossariy
Diniy-madaniy an’analarning
tayyorlash.
Individual
jamiyat taraqqiyotiga ta’siri
topshiriqlarni bajarish
Taqdimot, test, glossariy
Falsafiy antropologiya Insonni falsafiy tushunishning
tayyorlash.
Individual
(Inson falsafasi)
o‘ziga xos xususiyatlari
topshiriqlarni bajarish
Globallashuv va global
Taqdimot, test, glossariy
O‘zbekiston
va
global
muammolarning
tayyorlash.
Individual
muammolar
falsafiy jihatlari
topshiriqlarni bajarish
Globallashuv va global Globallashuv
sharoitida Taqdimot, test, glossariy
muammolarning
antropologik
inqirozning tayyorlash.
Individual
falsafiy jihatlari
oldini olishning zaruriyati
topshiriqlarni bajarish
Mantiq
ilmining
Taqdimot, test, glossariy
predmeti,
asosiy Tafakkurning
mantiqiy
tayyorlash.
Individual
qonunlari. Tushuncha shakllari va qonunlari
topshiriqlarni bajarish
tafakkur shakli sifatida
Taqdimot, test, glossariy
Mulohaza.Xulosa
Murakkab
mulohazalardan
tayyorlash.
Individual
chiqarish
xulosa chiqarish
topshiriqlarni bajarish
Argumentlash
va Yuksak ahloqni tarbiyalashda Taqdimot, test, glossariy
bilimlar taraqqiyotining texnologiyaning ijobiy va tayyorlash.
Individual
mantiqiy shakllari
salbiy ta’siri
topshiriqlarni bajarish
“Etika”
fanining XXI asrda global etosfera Taqdimot, test, glossariy
predmeti va jamiyat (axloqiy
muhit)ni tayyorlash.
Individual
hayotidagi ahamiyati
yaratishning zaruriyati
topshiriqlarni bajarish
“Etika”
fanining
Taqdimot, test, glossariy
Buyk mutafakkirlar etika
predmeti va jamiyat
tayyorlash.
Individual
kategoriyalar xaqida
hayotidagi ahamiyati
topshiriqlarni bajarish
“Etika”
fanining XXI asrda global etosfera Taqdimot, test, glossariy
predmeti va jamiyat (axloqiy
muhit)ni tayyorlash.
Individual
hayotidagi ahamiyati
yaratishning zaruriyati
topshiriqlarni bajarish
Nikoh
va
oilaning Yoshlar
psixologiyasida
Taqdimot, test, glossariy
axloqiy asoslari, uning oilaga
munosabatning
tayyorlash.
Individual
yoshlar
tarbiyasidagi ma’naviy,
axloqiy
topshiriqlarni bajarish
o‘rni
tamoyillarini shakllantirish
Nikoh
va
oilaning
Oila nomusi va sha’nini Taqdimot, test, glossariy
axloqiy asoslari, uning
saqlashda
ota-ona
va tayyorlash.
Individual
yoshlar
tarbiyasidagi
farzandlar ma’suliyati
topshiriqlarni bajarish
o‘rni
Taqdimot, test, glossariy
Axloqiy madaniyat va Bioetika – amaliy etikaning
tayyorlash
Individual
qadriyatlar
nazariy asosi
topshiriqlarni bajarish
Taqdimot, test, glossariy
Estetikaning predmeti, Ulug‘vorlik kategoriyasining
tayyorlash.
Individual
maqsadi va vazifalari
falsafiy mohiyati
topshiriqlarni bajarish
18
30
31
32
Jamiyat rivojida tabiatga Taqdimot, test, glossariy
Tabiat va texnogen
estetik
munosabatning tayyorlash
Individual
sivilizatsiya estetikasi
shakllanishi
topshiriqlarni bajarish
Taqdimot, test, glossariy
Estetikaning zamonaviy “Ommaviy madaniyat”ning
tayyorlash
Individual
muammolari
yoshlar estetik didiga ta’siri
topshiriqlarni bajarish
Yo’shlar
ma’naviy Taqdimot, test, glossariy
Estetikaning zamonaviy
komolotini
yuksaltirishda tayyorlash
Individual
muammolari
sa’natning o’rni
topshiriqlarni bajarish
6. Fandan nazorat turlari va baholash mezonlari
Fandan talabaning bilimini baholash 5 baholik tizimda amalga oshiriladi.
Fandan nazorat turlari. Fandan talaba(lar)ning bilimini nazorat qilish
oraliq va yakuniy nazorat turlarini o‘tkazish orqali amalga oshiriladi. Fandan
nazorat turlari bo‘yicha topshiriqlarning mazmuni talabaning bilimini xolis,
ob’ektiv va aniq baholash imkoniyatini ta’minlaydi.
Oraliq nazorat (ON) semestr davomida o‘quv jarayoni jadvaliga muvofiq
o‘quv mashg‘ulotlari davomida 2 martagacha o‘tkaziladi. (O‘quv semestri
davomida haftasiga 2 akademik soatdan kam bo‘lgan fanlar bo‘yicha ON
o‘tkazilmaydi).
ON bo‘yicha talabaning bilimini baholash fandan o‘quv mashg‘ulotlarini
olib borgan professor-o‘qituvchi tomonidan amalga oshiriladi. Talaba fandan
yakuniy nazorat turi o‘tkaziladigan muddatga qadar ONni topshirgan bo‘lishi shart.
ONni topshirmagan, shuningdek undan “2”(qoniqarsiz) baholangan talaba yakuniy
nazoratga kiritilmaydi.
Yakuniy nazorat (YaN) talabaning bilimini baholash o‘quv
mashg‘ulotlarini olib bormagan professor-o‘qituvchi tomonidan amalga oshiriladi.
Fandan o‘quv mashg‘ulotlarini olib borgan professor-o‘qituvchi yakuniy nazoratni
o‘tkazishda ishtirok etmaydi.
YaN shakli kafedra tomonidan belgilanadi hamda u semestr yakunida o‘quv
jarayoni jadvaliga muvofiq quyidagi mezonlarga asoslanib o‘tkaziladi:
Baho
5
(a’lo)
4
(yaxshi)
Talabaning bilimiga qo‘yilgan talablarning asoslanishi
talaba mustaqil xulosa va qaror qabul qiladi, ijodiy fikrlay oladi,
mustaqil mushohada yuritadi, olgan bilimini amalda qo‘llay oladi,
fanning (mavzuning) mohiyatini tushunadi, biladi, ifodalay oladi,
aytib beradi hamda fan (mavzu) bo‘yicha tasavvurga ega deb
topilganda;
talaba mustaqil mushohada yuritadi, olgan bilimini amalda
qo‘llay oladi, fanning (mavzuning) mohiyatni tushunadi, biladi,
ifodalay oladi, aytib beradi hamda fan (mavzu) bo‘yicha
19
tasavvurga ega deb topilganda;
talaba olgan bilimini amalda qo‘llay oladi, fanning (mavzuning)
3
mohiyatni tushunadi, biladi, ifodalay oladi, aytib beradi hamda
(qoniqarli)
fan (mavzu) bo‘yicha tasavvurga ega deb topilganda;
talaba fan dasturini o‘zlashtirmagan, fanning (mavzuning)
2
mohiyatini tushunmaydi hamda fan (mavzu) bo‘yicha tasavvurga
(qoniqarsiz)
ega emas deb topilganda.
Talaba fandan baholanishi natijasidan norozi bo‘lgan taqdirda, baholash
natijasi e’lon qilingan vaqtdan boshlab 24 soat davomida apellyatsiya berishi
mumkin.
YaNga kirmagan yoki kiritilmagan, shuningdek ushbu nazorat turi bo‘yicha
“2” (qoniqarsiz) baholangan talaba akademik qarzdor hisoblanadi. Fandan
akademik qarzdor talabaga nazorat turlari(ON va YaN)ni qayta topshirish uchun 1
oy muddat beriladi.
Nazorat turlarini o‘tkazilish tartibi buzilganligi aniqlangan hollarda
o‘tkazilgan nazorat turlarining natijalari bekor qilinishi hamda tegishli nazorat turi
qaytadan o‘tkazilishi mumkin. Fandan nazorat turi bo‘yicha talabaning bilimi “3”
(qoniqarli) yoki “4” (yaxshi) yoxud “5” (a’lo)ga baholanganda, nazorat turini qayta
topshirishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Baholash natijalarini qayd qilish. Fandan talabalar bilimini baholash shu
kunning o‘zida (yozma ish shaklida amalga oshirlgan hollarda 3 kundan ko‘p
bo‘lmagan muddatda) akademguruh jurnalida qayd etib boriladi. Talaba nazorat
turi o‘tkazilgan vaqtda uzrli, sabablarsiz qatnashmagan hollarda akadem guruh
jurnaliga “0” belgisi yozib qo‘yiladi.
7.Asosiy va qo’shimcha o’quv adabiyotlar hamda axborot manbalari
Asosiy adabiyotlar:
1. Falsafa. Axmedova M. Taxriri ostida.-T.: UFMJ, 2006.
2. Falsafa. Mamashokirov S. Tahriri ostida. -T.: Sharq, 2005.
3. Shermuxamedova H.A. Falsafa.-T.: Noshir, 2012. -1207 b.
4. Shermuxamedova N.A. Gnoseologiya-bilish nazariyasi.-T.: Noshir, 2009.
5. Shermuxamedova N.A. Falsafaga kirish.-T.: Noshir, 2012. 320 b.
6. Shermuxamedova N.A. Borlik va rivojlanish falsafasi.-T.: Noshir, 2013,720 6
7. Shermuxamedova N.A. Inson falsafasi.-T.: Noshir, 2017. 460-6.
8. Izzetova E., Pulatova D. Filosofiya. -T.: Sharqshunoslik, 2012. 340-6
9. Sharipov M. Fayzixujayeva D. Mantik. -T.: Universitet, 2007.
20
10. Davronov Z, Sultonova A, Okyulov X. Falsafa fanidan seminar mashg’ulotlari
bo’yicha uslubiy qo’llanma. TMI.2018. 64 b.
11. Davronov Z. Falsafa. O’quv qo’llanma. TMI 2006
12. Mamatov N. Falsafa. O’quv qo’llanma. TMI 2006
Qo’shimcha adabiyotlar:
13. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – T.:“O’zbekiston”, 2018. 24 b
14. “O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha Harakatlar
strategiyasi to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7
fevraldagi PF-4947-sonli Farmoni.
15. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini
birgalikda barpo etamiz. T.: O’zbekiston, 2016. -53 6.
16. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan
quramiz. T.: O’zbekiston, 2017 -484 b.
17. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash-yurt
tarakkiyoti va xalq farovonligining garovi. T.: 2017. - 28 b.
18. Karimov I.A. Asarlar to’plami. 1-24 jildlar.- T.: O’zbekiston, 1996- 2016.
19. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat — yengilmas kuch. 2-nashr -T.: Ma’naviyat,
2016, -176 b.
20. Gunnar Skirbekk, Nils Gilge. A history of Western Thought. Scandinavian
University Press. 11 New Fetter Lane, London, EC4P 4EE. 2001. P-l-4
21. K. S.Guttenplan. J.Hornsby. C. Janavay. Reading philosophy. Blackwell
Publishers Ltd. UK. 2003. P - 341.
22. Jaspers. The origin and goal of history. New Haven and London. Yale
University Press. 1965. P - 77. (P - 19)
23. A.Fitrat. Tanlangan asarlar -T.: Ma’naviyat, 2010-301 b.
24. Abu Nasr Forobiy. Fozil odamlar shahri.-T.:Yangi asr avlodi, 2016.-318 b.
25. J. Rumiy. Ichingdagi ichingdadur.-T.: Yangi asr avlodi, 2016.-272 b.
26. A.Mamanov. Milliy mentalitet: xususiyatlar va omillar, S.: «Zarafshon»2015.-155 b.
27. Aristotel. Sochineniya V 4-x tomax. -M.: 1975. ch.1.
28. Asmus V. Antichnaya filosofiya. -M.: 1999.
29. Abu Ali ibn Sino tug’ilgan kunining 1000 yilligiga bagishlangan maqolalar
to’plami. -T.: Fan nashriyoti, 1980.198 b.
30. Allayarova S. Badiiy ijod germenevtikasi - T.: Universitet, 2011.
31. Allayarova S.N. Falsafiy germenevtikaning metodologik jixatlari. Fals.fan.
nomz. Diss. -T.: Universitet, 2010.
32. Axborotlashuv va jamiyat ma’naviyati. Ilmiy makolalar tuplami - T.:
“Iqtisodiyot” – 2013. 136 6.
21
33. Bekmurodov M. O’zbek mentaliteti -T.: Yangi asr avlodi, 2004.-23 b.
34. Bozarov D. Sinergetik paradigma. -T.: Tafakkur, 2010. -160 b.
35. Yokubova M. Jamiyat axborotlashuvning falsafiy asoslari. Fals.fan. nomz.
Diss. -T.: Universitet, 2007.
36. Yokubova M. Fan axborotlashuvining jamiyat rivojidagi o’rni. - T.:”Star Poligraf", 2010.-180 b.
37. Jurayev N. Tarix falsafasining nazariy asoslari. - T.: Ma’naviyat, 2008. -560 b.
38. Madayeva Sh. Milliy mentalitet va demokratik tafakkur. -T.: Falsafa va xukuk,
2007.
39. Mamashokirov S., Usmanov E. Barkaror tarakkiyotning ekologik xavfsizlik
masalalapari. -T.: Fan, 2009.
40. Musayev F. Demokratik davlat kurishning falsafiy xukukiy asoslari. -T.:
O’zbekiston. 2007.
41. Otamurodav S. Globallashuv va millat. - T.: Yang i asr avlodi. 2008.
42. Ochildiyev A. Milliy goya va millatlararo munosabatlar. - T.: O’zbekiston.
2004.
43. Ochilova B. Milliy-ma’naviy yuksalishda meros, qadriyatlar va vorisiylik. -T.:
Istiklol, 2009.
44. Plutarx. Saylanma. Z.A’lam va Urfon Otajon tarjimasi. - T.: Yangi asr avlodi,
2006.
45. Соифназаров И. Курс лекций по философии. - T.: TГЭУ, 2004.
46. Sirojiddinov I. Mirzo Ulug’bek dunyosi.-T.: “Sharq”-2015.108 b.
47.Kaxxorova Sh. Global ma’naviyat-globallashuvning g’oyaviy asosi.T.:Tafakkur, 2009. - 670 b.
48. Qurbonova L. Borlik falsafasi. -Andijon: ADU, 2009
49. Kurbonova L. Inson falsafasi. -Andijon: ADU, 2009
50. Xayitov SH., Xayitova K., Ziyautdinova X. Falsafa asoslari. Al’bom sxema. T.: Alisher Navoiy nomidagi Uzbekiston Milliy kutubxonasi, 2009.
51. Choriev A. Inson falsafasi. -Toshkent.: O’FMJ, 2006.
52. O’zbekiston : dinlararo xamjixatlik - tinchlik garovi.-T.:2005.
53. Shermuxamedova N. Falsafa va fan metodologiyasi - T.: Axborot
texnologiyaiari, 2008.
54. Shermuxamedova N.A. Fan falsafasi. -T.: Noshir, 2017. -360 b
55. Shermuxamedova N.A. Texnika falsafasi. -T.: Universitet, 2017. -420 b
56. Falsafa qomusiy lug‘at T.2010.
57. Ma’naviyat asosiy tushunchalar izohli lug‘ati.G‘ofur G‘ulom. T.:2010.
58. G‘arb falsafasi. Nazarov Q. tahriri ostida. T.: 2005.
59. Тўйчиев Б.Социальная философия. -T.: 2009.
60. Abdulla Sher. Etika. - T. 2010.
61. Abdulla Sher, Bahodir Husanov. Estetika. – T .2010.
22
62. Axloqshunoslik. Ma’ruzalar matni. 2004
63. Etika. B.Zagritdinova, E.Umarov. t.:2005
64. Umarov E. Estetika. Darslik T.O‘zbekiston. 1995
65. Estetika. A.Radugina. M.2002
66. Q.Nazarov tahriri ostida.Falsafa asoslari.O’FMJ, 2018
67. Shayxova X. Ma’naviyat kamolot ko‘zgusi. // T.2009.
68.Qurbonova L. Inson falsafasi. –Andijon:ADU,2009.
69. Mavlyanova L, Igoshin V. Estetika. T.TMI.:2004.
Internet saytlari:
70. www.ziyo net.uz
71. www.faylasuf.uz
23