O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM
FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
"AQLLI SHAHAR TARMOQLARI VA TIZIMLARI” fanidan
3-Mustaqil ish
Bajardi:TT 21_04-guruh talabasi
Ashurov Alisher
Qabul qildi:Bolbekov M
Samarqand 2024
Mavzu: Aqlli suv ta'minoti va kanalizatsiya tizimlarida foydalaniladigan
sensorlar va dasturlar
Reja;
1 Suvi oqimi va bosim sensorlari:
2.: Suv darajasi sensorlari
3. Suvni filtratsiya qilish sensorlari:
4. Dasturlar va tizimlar
Aqlli suv ta'minoti va kanalizatsiya tizimlari uchun sensorlar va dasturlar suv
resurslarini samarali boshqarish, tarmoqdagi nosozliklarni aniqlash, suv sifatini
kuzatish va tarmoqni optimallashtirish uchun ishlatiladi. Quyida bu tizimlar uchun
ishlatiladigan sensorlar va dasturlar haqida batafsil ma'lumot:
Suvi oqimi sensorlari (yoki oqim sensorlari) suv ta'minoti va kanalizatsiya
tizimlarida suv oqimini o'lchash va nazorat qilish uchun ishlatiladi. Ular suvning
tezligini, miqdorini va oqim yo'nalishini aniqlashda yordam beradi. Bu sensorlar
tarmoqni samarali boshqarish va nosozliklarni aniqlashda muhim rol o'ynaydi. Suv
oqimi o'lchagich - bu quvurdagi suv oqimi tezligini o'lchash uchun maxsus
mo'ljallangan asbob turi. Sizning inshootingiz uchun olishingiz mumkin bo'lgan juda
ko'p turli xil suv oqimi o'lchagichlari mavjud, ularning har biri muayyan ilovalar
uchun foydalanilganda o'z afzalliklariga ega. Ko'pgina quvurlar va shunga o'xshash
tizimlar uchun tizimning samarali ishlashiga ishonch hosil qilish uchun suv tartibga
solinadigan oqim tezligida saqlanishi kerak.
Past oqim tezligida suv tezligi to'xtatilgan qattiq moddalar trubaning tubiga
tushishi uchun etarlicha past bo'lishi mumkin, bu quvur samaradorligini
yomonlashtiradi va oxir-oqibat zarar etkazishi mumkin bo'lgan ifloslantiruvchi
moddalarning to'planishiga olib keladi. Suv oqimi o'lchagichlari keng ko'lamli
ilovalar uchun ishlatilishi mumkinligi sababli, bu hisoblagichlarga ehtiyoj
sezilishining ko'p sabablari bor. Birinchisi, suyuqlik to'g'ri vaqtda to'g'ri joyda
ekanligini bilish, operatsion xarajatlar va samaradorlikni saqlab qolish uchun juda
foydali bo'lishi mumkin.
Ushbu hisoblagichlar suyuqlikning harakatda qolishiga ishonch hosil qilish yoki
tankning to'g'ri muvozanatlanganligini aniqlash uchun ham ishlatilishi mumkin.
Oqim tezligidagi har qanday pasayish suv sifati yomonlashayotganini va uni qayta
ishlash kerakligini ko'rsatishi mumkin. To'g'ri oqim o'lchovlari mahsulot sifati,
shuningdek, yakuniy mahsulotning salomatligi va xavfsizligi uchun muhim bo'lgan
bir nechta ilovalar mavjud. Ushbu hisoblagichlarni siz tanlagan hisoblagich turiga
qarab quvurlarga o'rnatish nisbatan oson.
Qayta o'lchovli oqim sensorlari: Suv oqimini o'lchash va tarmoqdagi suvning
oqishini aniqlash uchun ishlatiladi. Oqimning o'zgarishi nosozliklarni yoki suv
sarfini aniqlashda yordam beradi. Universitetlar, kasalxonalar, savdo markazlari va
barcha tijorat binolari binolar bo'ylab sovutilgan va issiq suv taqsimotini
ta'minlaydigan markaziy energiya stantsiyalariga ega. Energiya stansiyalari
ko'pincha ob'ektlarni boshqaruvchi kompaniyalar tomonidan boshqariladi, ular o'z
mijozlariga ishlatilgan issiq suv yoki sovutilgan suv miqdori uchun hisob-kitob
qilishadi. Ko'pincha ichki kommunal to'lovlar shartli maydonning kvadrat metriga
asoslanadi va bu qat'iy xarajat usuli individual binolar menejerlari tomonidan
energiya tejash uchun hech qanday rag'batlantirmaydi. SmartMeasurement™
energiya oqimi o'lchagichlarining keng assortimentini taklif qiladi. Bizning
AlsonicEG ultratovushli energiya hisoblagichlarimiz binolarga isitish va sovutish
suvi oqimini to'xtatmasdan, intruziv bo'lmagan energiya oqimi o'lchagich sifatida
ishlatiladi. Bu o'rnatish va ishlatish xarajatlarini sezilarli darajada tejaydi, chunki
o'rnatish uchun oqimni to'xtatish yoki quvurni kesish kerak emas. Biroq, agar suv
quvurlarida ultratovushli energiya hisoblagichlariga qaraganda yuqori aniqlik kerak
bo'lsa, ba'zi zarrachalar yoki pufakchalar bo'lsa, SmartMeasurement™ energiya
oqimi o'lchagich ham elektromagnit texnologiyada keladi, AlmagEG tanlov vositasi
bo'ladi.
SmartMeasurement™ energiya sarfini o'lchash tizimlarining o'rnatilishi
kelajakdagi binolarni rejalashtirish uchun zarur bo'lgan muhim ma'lumotlarni
taqdim etadi va shu bilan birga butun bino yoki har bir qavat uchun aniq hisobkitoblarni ta'minlaydi. Ko'p texnologiyali SmartMeasurement™ energiya sarfini
o'lchagichlardan foydalanadigan tizim muammoli hududlar va yirik energiya
foydalanuvchilarini aniqlash va ularga mos ravishda hisob-kitob qilish orqali
energiyani tejashga yordam beradi. “Bu hamma uchun g'alaba qozongan vaziyat.
Byudjet va energiya xarajatlari ustidan nazoratga ega bo'lgan binolarga texnik
xizmat ko'rsatish bo'yicha menejerlar kamroq energiya ishlatish natijasida yuzaga
keladigan xarajatlarni qoplashlari mumkin, bu esa atrof-muhit uchun ham foydalidir.
Ultrasonik oqim sensorlari: Suvning tezligini o'lchash uchun ishlatiladi, ular
tarmoqdagi oqimning tezligini va yo'nalishini aniqlashga yordam beradi. Ultrasonik
sensor ultratovush to'lqin signallarini boshqa energiya signallariga, odatda elektr
signallariga aylantiradigan sensordir. Ultrasonik to'lqinlar tebranish chastotasi 20
kHz dan yuqori bo'lgan mexanik to'lqinlardir. Ular yuqori chastotali, qisqa to'lqin
uzunligi, minimal diffraktsiya hodisasi va mukammal yo'nalishlilik xususiyatlariga
ega bo'lib, ularni yo'naltiruvchi nurlar sifatida tarqalishiga imkon beradi. Ultrasonik
to'lqinlar suyuqlik va qattiq jismlarga, ayniqsa shaffof bo'lmagan qattiq jismlarga
kirib borish qobiliyatiga ega. Ultrasonik to'lqinlar iflosliklar yoki interfeyslarga duch
kelganda, ular aks-sado signallari ko'rinishida sezilarli aks ettirish hosil qiladi.
Bundan tashqari, ultratovush to'lqinlari harakatlanuvchi ob'ektlarga duch kelganda,
ular Doppler effektlarini yaratishi mumkin.
Bosim sensorlari:
Bu sensorlar tizimdagi bosimni o'lchaydi. Agar bosim normaldan past bo'lsa, bu
tarmoqda suv yo'qotilishi yoki to'siqlar mavjudligini anglatishi mumkin.
Piezometrik sensorlar: Tarmoqdagi bosimni yoki suvning balandligini
o'lchaydi, bu suv ta'minoti tizimining holatini monitoring qilishda yordam beradi.
Bosimning o'lchanadigan miqdor sifatida ta'rifi: Bosim suyuqlik yoki gaz tomonidan
yuzaga qo'llaniladigan kuch sifatida aniqlanadi va u odatda sirt maydoni birligi
uchun kuch birliklarida o'lchanadi. Umumiy birliklar Paskal (Pa), Bar (bar), N/mm2
yoki psi (kvadrat dyuym uchun funt).
Bosimning o'lchanadigan miqdor sifatida ta'rifi: Bosim suyuqlik yoki gaz
tomonidan yuzaga qo'llaniladigan kuch sifatida aniqlanadi va u odatda sirt maydoni
birligi uchun kuch birliklarida o'lchanadi. Umumiy birliklar Paskal (Pa), Bar (bar),
N/mm2 yoki psi (kvadrat dyuym uchun funt).
Sensorning ta'rifi: Sensor jismoniy miqdorni o'lchaydigan va uni signalga
aylantiradigan qurilma. Miqdor, masalan, harorat, uzunlik, kuch yoki, albatta, bosim
bo'lishi mumkin. Signal ko'p hollarda elektr, lekin optik ham bo'lishi mumkin.
Bosim sensori ta'rifi: Shuning uchun bosim sensori sensorga qo'llaniladigan
haqiqiy bosimni (turli ish printsiplari yordamida) aniqlash uchun bosim sezgir
elementdan va bu ma'lumotni chiqish signaliga aylantirish uchun ba'zi
komponentlardan tashkil topgan asbobdir. Odatda bosim sensori ikki qismdan
iborat, ya'ni sezgir element va konversiya elementi. Nozik element o'lchanganni
to'g'ridan-to'g'ri sezishi yoki javob berishi mumkin bo'lgan qismga ishora qiladi;
konversiya elementi sezgir element tomonidan sezilgan yoki javob beradigan
o'lchangan kuchlanishni uzatish yoki o'lchash uchun mos keladigan elektr signaliga
aylantiradigan qismga ishora qiladi.
Sensorning chiqish signali odatda juda zaif bo'lgani uchun uni kuchaytirish kerak.
Integratsiya texnologiyasining rivojlanishi bilan odamlar, shuningdek,
kontaktlarning zanglashiga olib keladigan qismini va quvvat manbaini sensorning
ichiga o'rnatadilar. Shu tarzda, sensor oson ishlov berish va uzatish uchun foydali
signallarni chiqarishi mumkin.
Bosim sensori odatda o'zgaruvchan bosim signalini mos keladigan o'zgaruvchan
qarshilik signaliga yoki sig'im signaliga aylantiradigan sezgir elementga ishora
qiladi, masalan: piezorezistiv elementlar, piezokapasitiv elementlar va boshqalar.
Bosim o'tkazgich odatda o'lchash uchun elektron birliklarning to'liq to'plamiga
ishora qiladi. bosimga sezgir elementlar va konditsioner davrlardan tashkil topgan
bosim. Odatda, u to'g'ridan-to'g'ri qurilmadan to'plangan asboblar, PLClar, sotib
olish kartalari va boshqalar uchun bosim bilan chiziqli bog'liq bo'lgan standart
kuchlanish signallarini yoki oqim signallarini to'g'ridan-to'g'ri chiqarishi mumkin.
Bosim sensori turlari
Qarshilik kuchlanish o'lchagich bosim sensori, yarimo'tkazgichli kuchlanish
o'lchagich bosim sensori, piezorezistiv bosim sensori, induktiv bosim sensori,
sig'imli bosim sensori, rezonans bosim sensori va boshqalar kabi bosim
sezgichlarining ko'p turlari mavjud. Turli xil ish printsiplariga ko'ra bo'linishi
mumkin, chip turlari va bosim turlari.
A.Turli xil ish printsiplari: qarshilik, sig'im, induktiv, yarim o'tkazgich va boshqalar.
B.Turli sensor chiplari: keramika, diffuz kremniy, monokristalli kremniy, sapfir va
boshqalar.
C.Turli xil bosim maqsadi: differentsial bosim, o'lchov bosimi, mutlaq bosim,
muhrlangan o'lchov bosimi va boshqalar.
Hozirgi vaqtda keng qo'llaniladigan bosim sezgichlari quyidagilardan iborat: diffuzli
kremniy piezorezistiv bosim datchiklari, seramika piezorezistiv bosim sensorlari,
purkalgan plyonkali bosim sensorlari, sig'imli bosim sensorlari va yuqori haroratga
chidamli sapfir bosim sensorlari. Ammo eng ko'p ishlatiladigan piezorezistiv bosim
sensori bo'lib, u juda past narxga, yuqori aniqlikka va yaxshi chiziqlilikka ega.
Suv darajasi sensorlari:
Ultrasonik va radar sensorlari: Suv to'planish yoki oqim darajasini o'lchashda
ishlatiladi.
Kapasitansli sensorlar: Suv darajasi o'zgarganida kapasitansli sensorlar bir-biriga
yaqinlashganligi yoki masofasining o'zgarishini aniqlaydi. Suv darajasi sensorlari
avtomatik sug'orish tizimlarida, suv oqish datchiklarida yoki tanklardagi suv sathida
bo'ladimi, turli vaziyatlarda suyuqlik darajasini kuzatish uchun muhim komponent
hisoblanadi.
Suv darajasi sensori oddiy uch pinli qurilma bo'lib, u turli avtomatlashtirish
tizimlariga va Smart Home loyihalariga osongina integratsiya qilinadi. Uning ish
kuchlanishi 5 volt bo'lib, uning chiqish kuchlanishi sensorning suyuqlikka qancha
botirilishiga bog'liq. Suvga cho'mish qanchalik katta bo'lsa, chiqish voltaji
shunchalik yuqori bo'ladi. Bu kuchlanish, o'z navbatida, mikrokontrollerning analog
kirishida ko'rsatiladi.
Suvga cho'mish qanchalik katta bo'lsa, chiqish voltaji shunchalik yuqori bo'ladi.
Bu kuchlanish, o'z navbatida, mikrokontrollerning analog kirishida ko'rsatiladi.
Sensor suvdan to'liq chiqib ketganda, uning chiqish kuchlanishi va analog kirish
ko'rsatkichlari minimal, nolga yaqin bo'ladi. Sensor suvga botirilganda, qiymatlar
oshib, to'liq suvga botgan sharoitda maksimal darajaga etadi. Bu tizimdagi suyuqlik
darajasi bo'yicha turli xil ma'lumotlarni olish va tegishli avtomatlashtirish vazifalari
uchun foydalanish imkonini beradi.
Sensorda boshqaruvchiga ulanish uchun uchta kontakt mavjud:
datchik quvvat manbai;
manfiy manba;
analog qiymat.
Suv darajasi sensorlari oddiy float kalitlaridan uzoq yo'lni bosib o'tdi. Eng ilg'or
turlardan biri - optik suv sathi sensori. An'anaviy sensorlardan farqli o'laroq, bu
qurilmalar suv darajasini aniqlash uchun mexanik yoki elektr komponentlarga
tayanmaydi. Buning o'rniga ular suv balandligini o'lchash uchun yorug'lik nuridan
foydalanadilar.
Optik suv sathi sensorlari suv idishlari, sanoat jarayonlari va atrof-muhit
monitoringi kabi keng ko'lamli ilovalarda qo'llanilishi mumkin. Ular juda aniq va
ishonchli bo'lib, ularni ko'plab sohalar uchun mashhur tanlovga aylantiradi.
Optik suv sathi sensorlari turli ilovalarda suv darajasini o'lchash uchun juda aniq
va ishonchli yechimdir. Ular an'anaviy sensorlarga nisbatan ko'plab afzalliklarga
ega, jumladan, ularning aniqligi, ishonchliligi va o'rnatish qulayligi. Agar siz qiyin
sharoitlarda barqaror va ishonchli ishlaydigan suv sathini aniqlash yechimini
izlayotgan bo'lsangiz, suv sathining optik sensorlariga e'tibor qaratish lozim.
Suvni filtratsiya qilish sensorlari:
Xizmat ko'rsatish tizimlarini nazorat qilish: Filtratsiya tizimlarining samaradorligini
kuzatish uchun sensorlar o'rnatiladi, masalan, filtrlarning to'kilganligini yoki tiqilib
qolganligini aniqlash.
Suv filtrlari
Suv filtri. Eng sifatli suv tozalash uskunalarini qulay narxlarda
Ishlash tartibi: 220 v tokda ishlaydi. Tarkibi 0.65 % gacha ifloslangan suvni toza
ichimlik suvi ko'rinishiga olib keladi.
O‘z suv biznesingizni ochmoqchimisiz? Unda, bizga murojaat qiling. Bizning suv
tozalash filtrlarimiz sifati, chidamliligi va, albatta, maqbul narxlari bilan ajralib
turadi. Quyida bizning suv filtrlarimizning afzalliklari bilan batafsil tanishishingiz
mumkin:
bakteriyalar va viruslarni olib tashlaydi: suvni mexanik ifloslantiruvchi
moddalardan tozalaydi: zang, qum, xlor, qo‘rg‘oshin, temir, organik birikmalar va
boshqalar;
uskunani o‘rnatish qulay va amaliy: mexanik filtrlarimizni hech qanday
qiyinchiliksiz o‘zingiz o‘rnatishingiz mumkin;
eng yuqori sifatli filtrlash darajasi: mahsulotlarimizga kafolat beramiz, chunki ular
xalqaro standartlarga bemalol javob bera oladi.
Biz bir necha yillardan beri har xil turdagi suv filtrlash tizimlarini sotamiz. Misol
uchun, agar siz ichimlik suvi ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ymoqchi bo‘lsangiz,
bizdan turli xil suv filtrlash tizimlarini xarid qilishingiz mumkin.
Suv tozalash uskunalari. Biz sotadigan suvni tozalash tizimi bir nechta filtrlardan,
jumladan, teskari osmos filtridan iborat. Har bir filtr o‘z funksiyasiga ega va suvni
xavfli elementlardan tozalaydi, suvning xususiyatlarini yaxshilaydi. Suv tozalash
apparatlari suvni unda erigan deyarli barcha moddalardan chuqur tozalash uchun
mo‘ljallangan. Shuningdek, u suvni birlamchi tozalash uchun mo‘ljallangan
mexanik filtrni o‘z ichiga oladi. U suvda 200 mikrongacha bo‘lgan mexanik
aralashmalar va muallaq zarrachalarni (kolloidlar, metall ionlari, radionuklidlar,
zang, qum, suv o‘tlari va boshqa yirik zarralar) ushlab qoladi. Batafsil ma’lumotni
bu yerda topishingiz mumkin.
Agar siz issiqxonalarda yetishtiriladigan meva, sabzavot va turli xil mahsulotlarni
yetishtirish bilan shug‘ullansangiz, issiqxonalar uchun filtrlarni buyurtma qiling.
Teplisa uchun suv filtrlari. Issiqxona uchun filtrlar issiqxonani samarali
boshqarish uchun juda muhimdir. Sababi, issiqxonadagi o‘simliklar juda sezgir
bo‘lishadi, shuning uchun sug‘orish suvi sho‘r yoki qattiq bo‘lmasligi kerak.
Shuningdek, issiqxona suvini filtrlash, o‘simliklarni tomchilatib sug‘orish tizimlari
va issiqxonani sovutish tizimlarining to‘g‘ri ishlashi uchun ham muhimdir. Ushbu
tizimlarda past sho‘rlangan filtrlangan suvdan foydalanish ohak hosil bo‘lishining
oldini oladi, erta korroziya va buzilishdan himoya qiladi va ushbu tizimlarning
xizmat qilish muddatini uzaytiradi. Batafsil ma’lumotni bu yerda topishingiz
mumkin.
Shuningdek, biz suv filtrlari uchun ehtiyot qismlarni ham sotamiz, masalan:
Kationit – ion almashuvchi modda bo‘lib, sanoat suvini tozalash uchun, maishiy suv
tozalash tizimlarida keng qo‘llaniladi va Na shaklida yetkazib beriladi. Kationit
suvdan qattiqlik ionlarini (magniy va kalsiy) olib tashlab, ularni natriy ionlariga
aylantiradi. Batafsil ma’lumotni bu yerda topishingiz mumkin.
Faol ko‘mir. U suvni tozalash uchun zarur va tabiiy sorbent vazifasini bajaradi va
uning yuzasida turli zararli moddalarni ushlab turishga qodir, shu bilan suvni
ichishga yaroqli holga keltiradi va uning xususiyatlarini yaxshilaydi. Bu qobiliyat
suv tozalash tizimlarida suvni tozalash uchun ko‘mirdan keng foydalanish imkonini
beradi. Batafsil ma’lumotni bu yerda topishingiz mumkin.
Teskari osmoz membranasi. Membrana suv filtridagi almashtiriladigan element
hisoblanadi. Membranalar teskari osmoz bo‘lib, teskari osmoz tizimlarida
qo‘llaniladi, kapillyar membranalar esa maishiy oqim filtrlarida o‘rnatiladi.
Membrana bakteriyalar, viruslar va mikroorganizmlarni olib tashlashga qodirmi? Ha
qodir. Bu membrananing o‘zi materialidagi o‘tish teshiklarining o‘lchamiga bog‘liq.
Ya’ni, teshiklar shunchalik kichikki, faqat tozalangan suv o‘tishi mumkin. Batafsil
ma’lumotni bu yerda topishingiz mumkin.
Kartrij filtri. Bu filtrlash materiali sifatida almashtiriladigan kartrij elementi
(kartrij) xisoblanadi, plastik yoki po‘latdan yasalgan bardoshli korpusga (kolbaga)
ega. Tozalash darajasi 30 dan 0,5 mikrongacha. Batafsil ma’lumotni bu yerda
topishingiz mumkin. Suvni filtratsiya qilish sensorlarining turlari:
Turbidimetriya sensorlari (Turbiya o'lchovchi sensorlar):
Tavsif: Turbidimetriya sensorlari, suvdagi zarralarning miqdorini va o'lchamini
aniqlash uchun ishlatiladi. Bu sensorlar suvning "bulutliligini" (turbidligini)
o'lchaydi, ya'ni suvdagi qattiq zarralar, bakteriyalar yoki mikroorganizmlarning
miqdorini.
Qanday ishlaydi: Turbidimetriya sensorlari suyuqlikka yuborilgan yorug'likning
yutilishini o'lchaydi. Suvdagi zarralar yorug'likni tarqatadi yoki so'radi, va sensor bu
o'zgarishni o'lchab, zarralar miqdorini hisoblab chiqadi.
Afzalliklari: Bu sensorlar juda aniq va yuqori sezgirlikka ega, ular suvda mavjud
bo'lgan zarralarni kichik hajmda ham aniqlay oladi. Suvdagi ifloslanish darajasi
bo'yicha tez va samarali ma'lumotlarni beradi.
pH sensorlari:
Tavsif: pH sensorlari suvning kislotali yoki asosli (alkali) ekanligini aniqlash
uchun ishlatiladi. Suvda mavjud bo'lgan kimyoviy moddalar yoki ifloslanishlar
(masalan, kislotalar yoki asoslar) pH darajasini o'zgartirishi mumkin, bu esa
filtratsiya tizimining ishlashiga ta'sir qiladi.
Qanday ishlaydi: pH sensorlari elektrodlar yordamida suvdagi ionlar sonini
aniqlaydi va natijada suvning pH qiymatini o'lchaydi. Agar pH normaldan chetga
chiqsa, bu suvda kimyoviy ifloslanishlar mavjudligini ko'rsatishi mumkin.
Afzalliklari: pH sensorlari tez va aniq ishlaydi, va suvning kimyoviy
xususiyatlarini tahlil qilishda muhimdir. Suvning pH darajasi filtratsiya
tizimlarining samaradorligi uchun muhimdir, chunki ba'zi filtrlar faqat ma'lum pH
oralig'ida samarali ishlaydi.
Xlor va ozon sensorlari:
Tavsif: Bu sensorlar suvda mavjud bo'lgan xlor va ozon miqdorini aniqlash uchun
ishlatiladi. Xlor va ozon, suvni tozalashda keng qo'llaniladigan kimyoviy moddalar
bo'lib, ular ba'zan filtratsiya jarayonida haddan tashqari ko'p bo'lib ketishi mumkin.
Qanday ishlaydi: Xlor yoki ozon sensorlari, bu gazlarning suvda erigan holatini
o'lchash uchun kimyoviy yoki elektroximik reaksiyalarni tahlil qiladi. Bu sensorlar,
xlor yoki ozon miqdori ortib ketganida, ogohlantirish beradi.
Afzalliklari: Bu sensorlar xavfli kimyoviy moddalarni aniqlashda samarali va
tezkor, shuningdek, suvning tozalash jarayonini yaxshilash uchun zarur.
Dissolved Oxygen (DO) sensorlari:
Tavsif: Dissolved Oxygen (DO) sensorlari, suvda erigan kislorod miqdorini
o'lchaydi. Suvda kislorod darajasi, suvning biologik tozaligini va mikroorganizmlar
faoliyatini ko'rsatadi. Filtratsiya jarayonida, masalan, biologik tozalash tizimlarida
kislorod miqdori muhimdir.
Qanday ishlaydi: DO sensorlari, erigan kislorodning miqdorini elektroximik
yoki optik usullar yordamida o'lchaydi. Bu sensorlar kislorod miqdorining
o'zgarishlarini aniqlaydi va tizimni optimallashtirishga yordam beradi.
Afzalliklari: DO sensorlari biologik tozalash jarayonlarini optimallashtirishda
foydalidir va suv sifatini kuzatishda muhim rol o'ynaydi.
Konduktivlik sensorlari:
Tavsif: Suvning elektr o'tkazuvchanligini o'lchaydigan sensorlardir. Suvda mavjud
bo'lgan erigan moddalar (tuzi, mineral moddalar, kimyoviy moddalar)
konduktivlikni o'zgartiradi.
Qanday ishlaydi: Konduktivlik sensorlari suvda erigan ionlar (masalan, tuzlar)
miqdorini o'lchaydi. Elektr o'tkazuvchanlikning yuqori yoki pastligi suvda mavjud
bo'lgan minerallar va kimyoviy moddalarning miqdorini ko'rsatadi.
Afzalliklari: Bu sensorlar suvning umumiy sifatini baholashda yordam beradi va
filtratsiya tizimlarining samaradorligini tahlil qilish uchun ishlatiladi. Ular oson
o'rnatiladi va tezkor o'lchovlarni taqdim etadi.
Chlorine Residual Sensorlari:
Tavsif: Bu sensorlar, suvda qoldiq xlor miqdorini o'lchash uchun ishlatiladi. Xlor
suvni tozalashda keng qo'llaniladi, lekin xlorning ortiqcha miqdori suvda zararli
bo'lishi mumkin.
Qanday ishlaydi: Xlorni qoldiq miqdorini o'lchash uchun elektrokimyoviy
sensorlar yoki fotometrik tizimlar ishlatiladi. Sensor suvda xlorning miqdorini tahlil
qilib, optimal darajadan oshganida signal yuboradi.
Afzalliklari: Xlorni qoldiq miqdori nazorat qilish suvni tozalash jarayonida
xavfsizlikni ta'minlashda yordam beradi va samarali ishlashni ta'minlaydi.
Samarali monitoring: Filtratsiya tizimlarining samaradorligini monitoring qilish
imkonini beradi, bu esa tizimda yuzaga keladigan muammolarni erta aniqlashga
yordam beradi.
Suv sifatini yaxshilash: Suvdagi ifloslanish va kimyoviy moddalarni aniqlash
orqali suvni tozalash jarayonini optimallashtirish va suv sifatini yaxshilashga
yordam beradi.
Texnik xizmatni kamaytirish: Sensorlar orqali filtrlash tizimlarining holatini
real vaqtda kuzatish, texnik xizmat va ta'mirlash uchun zarur bo'lgan vaqtni
kamaytiradi.
Tezkor javob: Filtratsiya jarayonidagi o'zgarishlarga tezkor javob berishga
yordam beradi, bu esa suvning sifatini doimiy ravishda yuqori saqlashga imkon
beradi.
Suv ta'minoti tizimining monitoringi (SCADA tizimlari):
SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) tizimlari suv ta'minoti va
kanalizatsiya tizimlaridagi barcha sensorlardan ma'lumotlarni yig'adi va analiz
qiladi. Bu tizimlar real vaqt rejimida ma'lumotlarni monitoring qilish va boshqarish
imkonini beradi.
SCADA tizimlari yordamida ishlov berilgan ma'lumotlar asosida shoshilinch
choralar ko'rish mumkin, masalan, suv to'kilishi yoki yuqori bosim.
Boshqaruv tizimlari (Automation systems):
Suv ta'minoti va kanalizatsiya tizimlarini avtomatlashtirish uchun dasturlar ishlab
chiqilgan. Bu dasturlar orqali nasoslar, klapanlar va boshqa jihozlarni masofadan
boshqarish mumkin.
Avtomatlashtirilgan tizimlar yordamida eng yaxshi energiya samaradorligini
ta'minlash va suv ta'minoti tizimining ish faoliyatini yaxshilash mumkin.
Suv resurslarini boshqarish dasturlari (Water Management Systems):
Bu dasturlar suvni tejash va resurslarni optimallashtirishga yordam beradi. Ularda
suvning sarfi, tejamkorligi va ta'minot tarmog'idagi mavjud holatni tahlil qilish
uchun ilg'or algoritmlar mavjud.
Dasturlar bo'yicha prognozlash, xavfli vaziyatlarni aniqlash va sarflarni
optimallashtirish mumkin.
Suv sifatini kuzatish dasturlari:
Suv sifatini kuzatish uchun dasturlar, masalan, mikroblar va kimyoviy
ifloslanishlarni tahlil qilish imkonini beradi. Bu dasturlar yordamida zararli
moddalar mavjud bo'lsa, avtomatik ravishda ogohlantirishlar beriladi.
Big Data va sun'iy intellekt (AI) yordamida analiz:
Suv ta'minoti va kanalizatsiya tizimlaridagi katta hajmdagi ma'lumotlarni tahlil
qilish uchun Big Data va sun'iy intellekt texnologiyalari ishlatiladi. Bu
texnologiyalar yordamida tizimning samaradorligini oshirish, oldindan tahlil qilish
va prognozlash mumkin.
Mobil ilovalar:
Boshqaruv tizimlariga ulanish va monitoring qilish uchun mobil ilovalar ishlab
chiqiladi. Ular yordamida foydalanuvchilar suv ta'minoti va kanalizatsiya tizimlarini
real vaqtda kuzatishlari mumkin.
Bu sensorlar va dasturlar orqali aqlli suv ta'minoti va kanalizatsiya tizimlari
samarali ishlashi va texnik xizmat ko'rsatishni soddalashtiradi, tarmoqni yanada
barqaror qilishga yordam beradi.
Xulosa:
Suvi oqimi sensorlari aqlli suv tizimlari uchun juda muhim hisoblanadi, chunki ular tizimning
samaradorligini oshirish, energiya va suvni tejash va nosozliklarni erta aniqlashga yordam
beradi. Bu sensorlar yuqori aniqlik bilan ishlaydi va turli xil tarmoq va tizimlarga o'rnatilishi
mumkin. Suvni filtratsiya qilish sensorlari, suvning sifatini saqlash va optimallashtirish uchun
muhim vositadir. Ular tozalash tizimlarining samaradorligini monitoring qilish, xavfli
moddalarni aniqlash va suvni qayta ishlash jarayonini yaxshilash uchun ishlatiladi. Bunday
sensorlar yordamida suvni tozalash jarayonlarini yanada samarali qilish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
Rani, M., et al. "A Review of Smart Water Management Systems." Water Resources
Management, vol. 32, no. 10, 2018, pp. 3163–3180. DOI: 10.1007/s11269-018-1995-x. Fetter, C.
W. (2018). Applied Hydrogeology (5th ed.). Pearson Education Girardi, A., & Cavallini, A.
(2017). "Automation of Water Treatment Systems: A Review." Environmental Engineering
Science,