ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------------
NGUYỄN HOÀNG HẠNH
SỰ TIẾP NHẬN CỦA SINH VIÊN ĐỐI VỚI CHƯƠNG TRÌNH
TRUYỀN HÌNH SAO NHẬP NGŨ: NHÌN TỪ LÝ THUYẾT SỬ
DỤNG VÀ HÀI LÒNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC
TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2025
ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------------
NGUYỄN HOÀNG HẠNH
SỰ TIẾP NHẬN CỦA SINH VIÊN ĐỐI VỚI CHƯƠNG TRÌNH
TRUYỀN HÌNH SAO NHẬP NGŨ: NHÌN TỪ LÝ THUYẾT SỬ
DỤNG VÀ HÀI LÒNG
Chuyên ngành:
Báo chí học - Khóa 2023
Mã số học viên:
23832010106
LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. SƠN THANH TÙNG
TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2025
TÓM TẮT LUẬN VĂN
.
MỤC LỤC
1. Tên đề tài:................................................ Ошибка! Закладка не определена.
2. Lý do chọn đề tài:................................................................................................ 5
3. Mục đích nghiên cứu: ......................................................................................... 7
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: ..................................................................... 7
4.1 Đối tượng nghiên cứu: ................................................................................ 7
4.2 Phạm vi nghiên cứu: ................................................................................... 7
5. Lý thuyết nghiên cứu: ....................................................................................... 11
6. Lịch sử nghiên cứu:........................................................................................... 12
7. Câu hỏi nghiên cứu: ............................................................................................ 8
8. Phương pháp nghiên cứu: ................................................................................... 8
9. Đóng góp của đề tài: ........................................................................................... 9
Ý nghĩa khoa học: ............................................................................................. 9
Ý nghĩa thực tiễn:............................................................................................ 10
10. Bố cục nội dung: ............................................................................................. 10
11. Tiến độ thực hiện: ................................. Ошибка! Закладка не определена.
12. Tài liệu tham khảo: ............................... Ошибка! Закладка не определена.
1
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
2
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
3
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH ẢNH
4
PHẦN MỞ ĐẦU
Sự tiếp nhận của sinh viên đối với Chương trình truyền hình Sao Nhập Ngũ:
Nhìn từ Lý thuyết Sử dụng và Hài lòng
1. Lý do chọn đề tài:
Truyền hình thực tế đã trở thành một phần quan trọng của ngành công nghiệp
giải trí toàn cầu, không chỉ thu hút sự chú ý của khán giả mà còn đóng vai trò quan
trọng trong việc phản ánh những khía cạnh khác nhau của đời sống xã hội. Bên
cạnh giá trị thương mại, sự phát triển của truyền hình thực tế được cho là nhờ vào
sự hấp dẫn và sự thỏa mãn mà nó mang lại cho khán giả (Deery, 2004; Hill, 2005).
Cũng như, thu hút khán giả bằng cách tạo cảm giác tò mò và hồi hộp (Murray &
Ouellette, 2004; Nabi, Biely, Morgan, & Stitt, 2003). Ngoài ra, tính hiện thực là
yếu tố quan trọng trong việc định nghĩa và hiểu về sự phát triển của truyền hình
thực tế (Potter, Warren, Vaughan, Howley & Land, 1997; Cavender & Fishman,
1998).
Sao Nhập Ngũ, chương trình truyền hình thực tế về quân đội đầu tiên của Việt
Nam, ra mắt từ năm 2017, đã tạo nên một cú hích lớn nhờ vào sự kết hợp độc đáo
giữa yếu tố quân sự và giải trí. Sự tham gia của các ngôi sao nổi tiếng vào những
thử thách trong quân ngũ đã tạo ra sức hấp dẫn cho chương trình. Trải qua 15 mùa
phát sóng, Sao Nhập Ngũ vẫn giữ được sức hút lớn, đặc biệt với thế hệ trẻ, vốn là
nhóm khán giả chủ yếu của truyền hình thực tế. Theo bảng xếp hạng Social
Rewwind của Kompa.ai trong năm 2022 và 2023, chương trình Sao Nhập Ngũ lọt
top 10 chương trình truyền hình thực tế đứng đầu về lượt xem và tương tác trên
các nền tảng số. Nhiều tập của Sao Nhập Ngũ cũng nhanh chóng đạt được hàng
triệu lượt xem chỉ trong vài ngày sau khi đăng tải trên trang youtube Sao nhập ngũ
- Viettel Media và HTV Entertainment.
5
Bảng xếp hạng Social Rewwind 2022 và 2023 của Kompa.ai
Việc lựa chọn đề tài nghiên cứu “Sinh viên và Chương trình truyền hình Sao
Nhập Ngũ: Nhìn từ Lý thuyết Sử dụng và Hài lòng” xuất phát từ mong muốn lý
giải vì sao một chương trình có nội dung đặc thù về quân đội lại có thể giữ vững
sức hút với khán giả, đặc biệt là giới trẻ qua nhiều mùa phát sóng. Lý thuyết Sử
dụng và Hài lòng (Uses and Gratifications - U&G) với trọng tâm là tìm hiểu cách
khán giả sử dụng phương tiện truyền thông để thỏa mãn các nhu cầu cá nhân, sẽ là
khung lý thuyết phù hợp để phân tích các yếu tố dẫn đến sự hài lòng của khán giả
trẻ khi xem chương trình Sao Nhập Ngũ. Trong bối cảnh truyền hình thực tế ngày
càng đa dạng về thể loại, việc áp dụng lý thuyết U&G sẽ giúp tìm hiểu sâu hơn về
các động lực thúc đẩy khán giả trẻ xem chương trình, bao gồm tính giải trí, tính
chân thực, và những giá trị nhân văn mà chương trình mang lại.
Một trong những lý do chính để tác giả chọn đề tài này là do Sao Nhập Ngũ
không chỉ đơn thuần là một chương trình giải trí, mà còn là một phương tiện để
khán giả trẻ có cái nhìn thực tế về cuộc sống quân đội, về tinh thần đoàn kết, và về
tính kỷ luật của người quân nhân. Yếu tố nhân văn, sự phát triển cá nhân của các
nhân vật nổi tiếng khi tham gia thử thách quân ngũ đã tạo ra một sự gắn kết giữa
chương trình và khán giả, đặc biệt là giới trẻ. Trong bối cảnh hiện nay, khi những
giá trị về lòng yêu nước và tinh thần cống hiến đôi khi bị lu mờ bởi các yếu tố giải
trí thuần túy, chương trình Sao Nhập Ngũ đã trở thành cầu nối giữa các giá trị
truyền thống và hiện đại, giúp khán giả trẻ hiểu rõ hơn về những trách nhiệm và
nghĩa vụ của mình đối với đất nước. Khi nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến
mục đích và sự hài lòng của khán giả trẻ khi xem Sao Nhập Ngũ, tác giả sẽ phân
tích sâu hơn về những giá trị này, đồng thời cung cấp những thông tin hữu ích cho
6
các nhà sản xuất chương trình, nhà làm truyền thông muốn khai thác các nội dung
đặc thù về quân sự như Sao Nhập Ngũ.
Cuối cùng, việc nghiên cứu này cũng đóng góp vào nền tảng lý thuyết và thực
tiễn của lý thuyết U&G trong bối cảnh Việt Nam, đặc biệt là về chương trình truyền
hình thực tế có yếu tố quân đội như Sao Nhập Ngũ, một thể loại chương trình mang
tính lý tưởng lớn như thúc đẩy tinh thần yêu nước, vai trò và trách nhiệm trong bảo
vệ tổ quốc và cống hiến cho xã hội. Cũng như, mang đến cảm nhận chân thực hơn
về hình ảnh người chiến sĩ trong các hoạt động rèn luyện và kỷ luật nghiêm khắc
trên thao trường, nhưng chưa được nghiên cứu nhiều trước đây. Qua nghiên cứu
này, tác giả mong muốn bổ sung nguồn tài liệu tham khảo có giá trị cho những
nghiên cứu sau này, đặc biệt là các nghiên cứu về truyền hình thực tế và báo chí
truyền thông tại Việt Nam.
2. Mục đích nghiên cứu:
Nghiên cứu này nhằm xác định những yếu tố thu hút và tạo nên sự hài lòng của
khán giả trẻ, đặc biệt là sinh viên, khi họ chọn theo dõi chương trình Sao Nhập
Ngũ. Qua đó, nghiên cứu cung cấp cái nhìn sâu sắc về hành vi tiêu thụ nội dung
truyền hình thực tế, cụ thể là những chương trình kết hợp giữa yếu tố quân sự và
giải trí như Sao Nhập Ngũ.
Bên cạnh đó, nghiên cứu nhằm khám phá cách khán giả trẻ tiếp cận và đánh giá
chương trình Sao Nhập Ngũ trong bối cảnh các chương trình truyền hình thực tế
ngày càng đa dạng và phổ biến. Thông qua đó, nghiên cứu sẽ cung cấp những thông
tin có giá trị để giúp nhà sản xuất tối ưu hóa nội dung chương trình, thu hút khán
giả và truyền tải hiệu quả hơn các giá trị giáo dục và nhân văn.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
4.1 Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu trong đề tài này là Sự tiếp nhận của sinh viên đối với
chương trình truyền hình Sao Nhập Ngũ. Cụ thể, nghiên cứu sẽ tập trung phân tích
các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của sinh viên khi lựa chọn xem chương trình,
mức độ hài lòng của sinh viên đối với chương trình, sự ảnh hưởng của mức độ hài
lòng của khán giả trẻ đến quyết định tiếp tục theo dõi và gắn bó lâu dài với chương
trình Sao Nhập Ngũ.
4.2 Phạm vi nghiên cứu:
Về không gian: Nghiên cứu tập trung tại TP.HCM, một trung tâm văn hóa, kinh
tế và giải trí lớn của Việt Nam, nơi có nhu cầu tiêu thụ nội dung giải trí cao, đặc
biệt là trong nhóm khán giả trẻ. Theo Tổng cục thống kê dân số, tính đến ngày
01/06/2023 tổng dân số TP.HCM là 8.899.866 người, trong đó 18 đến 49 tuổi là
7
4.881.971 người, chiếm tỉ lệ 54,9% cao nhất trong các nhóm tuổi. Đồng thời,
TP.HCM tập trung nhiều trường đại học lớn với hàng triệu sinh viên đang theo
học, cũng là nơi có sự đa dạng về văn hóa vùng miền và phong cách sống của người
trẻ. Điều này tạo cơ hội thuận lợi cho tác giả thu thập dữ liệu, nghiên cứu về sự
khác biệt trong cách các nhóm đối tượng khán giả trẻ tiếp cận và cảm nhận về
chương trình Sao Nhập Ngũ.
Về thời gian: Tác giả thực hiện nghiên cứu 05 mùa phát sóng gần nhất của
chương trình Sao Nhập Ngũ, từ 2021 đến 2024. Đây là giai đoạn mà chương trình
có sự thay đổi trong cách tổ chức, nội dung, và chiến lược truyền thông, cũng như
có sự mở rộng phát sóng trên các nền tảng trực tuyến. Thêm vào đó, kể từ năm
2021, khi có nhiều đoạn phim ngắn trở nên thịnh hành trên mạng xã hội, chương
trình đã tạo được nhiều dấu ấn nổi bật và thu hút lượng lớn khán giả trẻ theo dõi .
Nghiên cứu giai đoạn này giúp tác giả có thể cập nhật và phân tích xu hướng tiêu
thụ nội dung giải trí của khán giả trẻ hiện nay.
4. Câu hỏi nghiên cứu:
Câu hỏi 1: Chương trình Sao Nhập Ngũ đem đến sự hài lòng cho sinh viên
ở mức độ nào?
Đối với câu hỏi này, tác giả tiến hành đo lường mức độ hài lòng mà chương
trình mang lại, bằng cách xây dựng một bảng câu hỏi khảo sát với các thang đo
Likert (từ 1 - “hoàn toàn không đồng ý” đến 5 - “hoàn toàn đồng ý”). Sau đó thực
hiện các bước phân tích thống kê để đánh giá mức độ hài lòng của sinh viên.
Câu hỏi 2: Những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự lựa chọn của sinh viên đối
với chương trình thực tế Sao Nhập Ngũ?
Đối với câu hỏi này, tác giả dựa trên lý thuyết U&G để phân tích các yếu tố sau:
- Yếu tố giải trí: “Tôi xem chương trình vì nó mang tính giải trí cao.”
- Yếu tố xã hội: “Tôi xem chương trình để có thể tham gia thảo luận với bạn bè,
tương tác trên các nền tảng trực tuyến”
- Yếu tố thoát ly: “Tôi xem để thoát khỏi những áp lực của cuộc sống.”
- Yếu tố tương tác với người nổi tiếng: “Tôi xem vì chương trình có sự tham
gia của các nghệ sĩ nổi tiếng.”
- Yếu tố giáo dục: “Tôi xem để tìm hiểu về quân đội và cách thức sinh hoạt
trong môi trường quân ngũ.”
Qua đó, tác giả sẽ phân tích yếu tố nào ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến quyết định
xem và tiếp tục gắn bó với chương trình truyền hình Sao Nhập Ngũ.
5. Phương pháp nghiên cứu:
8
Tác giả thực hiện phương pháp nghiên cứu định lượng, bảng hỏi được phát hành
online thu thập thông tin về:
- Câu hỏi nhân khẩu học: độ tuổi, giới tính
- Câu hỏi về tần suất xem chương trình truyền hình thực tế Sao Nhập Ngũ
- Câu hỏi về mức độ hài lòng của sinh viên về chương trình truyền hình thực
tế Sao Nhập Ngũ
- Câu hỏi về lý do lựa chọn xem chương trình truyền hình thực tế Sao Nhập
Ngũ
- Câu hỏi về quyết định tiếp tục gắn bó với chương trình truyền hình thực tế
Sao Nhập Ngũ
Mục tiêu đặt ra ban đầu của tác giả là nghiên cứu đối tượng từ 18-35, tuy nhiên
tác giả nhận thấy nhóm đối tượng nghiên cứu này khá rộng, có nhiều khác biệt về
trình độ học vấn, nghề nghiệp, để làm đề tài bao quát như thế cần đầu tư thời gian,
công sức nhiều hơn. Vì vậy, nhằm đảm bảo tính đồng nhất của mẫu, cũng như đảm
bảo được việc tổng quan hóa dữ liệu và giúp những phát hiện của đề tài đáng tin
cậy hơn, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu đối tượng là sinh viên tại TP. Hồ Chí
Minh. Qua đó, nhằm đưa ra hàm ý bao quát chung về tác động của chương trình
Sao Nhập Ngũ lên một bộ phận giới trẻ, mà cụ thể là sinh viên. Ngoài ra, đối tượng
nghiên cứu cũng phải đáp ứng tiêu chí là có xem ít nhất một mùa chương trình
truyền hình thực tế Sao Nhập Ngũ
Số mẫu dự kiến tối thiểu là 400 mẫu tại các Trường Đại học Bách Khoa
TP.HCM, Đại học Khoa học Xã hội Nhân Văn TP.HCM, Đại học Kinh Tế
TP.HCM và Đại học Luật TP.HCM, mỗi trường khảo sát 100 mẫu. Tác giả lựa
chọn những Trường này dựa vào sự thuận tiện với mối quan hệ cá nhân, dễ dàng
liên hệ để được hỗ trợ khảo sát.
Dữ liệu sẽ được thu thập trong khoảng 2 tháng, từ tháng 12/2024 đến tháng
01/2025 và phân tích bằng phần mềm thống kê SPSS.
6. Đóng góp của đề tài:
Ý nghĩa khoa học:
Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về truyền hình thực tế, nhưng các nghiên cứu cụ
thể về những chương trình tại Việt Nam, đặc biệt là chương trình mang yếu tố quân
đội như Sao Nhập Ngũ còn khá hạn chế. Vì vậy, đề tài này không chỉ cung cấp dữ
liệu thực tiễn về tâm lý và hành vi của khán giả trẻ, mà còn đóng góp vào việc mở
rộng nghiên cứu về các chương trình truyền hình thực tế tại Việt Nam. Ngoài ra,
bằng việc tìm hiểu cách mà khán giả trẻ Việt Nam tiếp nhận và tương tác với chương
trình truyền hình thực tế, nghiên cứu này có thể đóng góp thêm vào sự phát triển
9
của lý thuyết U&G trong bối cảnh văn hóa và xã hội khác biệt với các nước phương
Tây.
Đề tài này đóng góp vào việc hệ thống hóa và khẳng định tầm quan trọng của
truyền hình thực tế, một thể loại truyền hình ngày càng được ưa chuộng tại Việt
Nam. Điều này cũng giúp nâng cao nhận thức về giá trị của truyền hình thực tế,
không chỉ đơn thuần là để giải trí, mà còn để giáo dục và tác động đến nhận thức
của khán giả trẻ về lý tưởng, về các giá trị nhân văn trong cuộc sống.
Ý nghĩa thực tiễn:
Thông qua việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của khán giả trẻ,
đề tài có thể cung cấp cho các nhà sản xuất chương trình truyền hình thực tế tại
Việt Nam những hiểu biết quan trọng về việc cải thiện chất lượng nội dung. Điều
này có thể bao gồm việc gia tăng tính chân thực, tạo ra những tình huống hấp dẫn,
xây dựng hình ảnh nhân vật và tình huống kịch tính hơn, và tăng cường tính tương
tác với khán giả.
Ngoài ra, nghiên cứu sẽ là nguồn tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý truyền
thông và nhà sản xuất truyền hình cân nhắc về việc duy trì tính nhân văn và giá trị
giáo dục trong các chương trình truyền hình thực tế, thay vì chỉ tập trung vào yếu
tố giải trí và lợi nhuận. Việc này có thể góp phần nâng cao chất lượng truyền hình
thực tế tại Việt Nam, giúp khán giả vừa được giải trí, vừa có cơ hội tiếp cận với
những giá trị xã hội tích cực.
7. Bố cục nội dung:
Phần mở đầu: Lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, câu
hỏi và phương pháp nghiên cứu
Phần nội dung:
- Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan nghiên cứu (Lý thuyết U&G; Khái
niệm và đặc điểm của truyền hình thực tế; Lịch sử nghiên cứu vấn đề)
- Chương 2: Mức độ hài lòng khi theo dõi chương trình Sao Nhập Ngũ của
sinh viên.
- Chương 3: Các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn của sinh viên khi xem
chương trình Sao Nhập Ngũ.
Phần kết luận: Tóm tắt kết quả nghiên cứu, mở rộng hướng nghiên cứu tiếp theo
cho đề tài này, đưa ra các khuyến nghị cho các cơ quan truyền thông.
PHẦN NỘI DUNG
10
CHƯƠNG I. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT
1.1 Lý thuyết nghiên cứu:
Nghiên cứu này áp dụng Lý thuyết Sử dụng và Hài lòng (Uses and
Gratifications - U&G) làm nền tảng lý thuyết chính. Lý thuyết U&G có nguồn gốc
từ những nghiên cứu truyền thông đại chúng đầu thế kỷ 20, đặc biệt với sự xuất
hiện các nghiên cứu của Herzog (1940), Berelson (1949), Schramm, Lyle & Parker
(1961) và nhiều tác giả khác. Các nghiên cứu ban đầu tập trung vào việc tìm hiểu
những lý do mà khán giả sử dụng truyền thông và cách các nội dung truyền thông
thỏa mãn nhu cầu của họ. Các nghiên cứu này đã phát hiện rằng khán giả không
phải là người thụ động, mà họ chủ động sử dụng truyền thông để đáp ứng các nhu
cầu cá nhân. Lý thuyết U&G tập trung vào câu hỏi “Tại sao khán giả lại tiêu thụ
nội dung này và họ đạt được gì từ nó?”. Với nghiên cứu của Katz, Blumler &
Gurevitch (1974), lý thuyết U&G được củng cố thêm, những khái niệm về sự hài
lòng của khán giả khi tiêu thụ sản phẩm truyền thông đã hệ thống hóa một cách cụ
thể hơn.
Trong thời đại truyền hình phát triển mạnh mẽ từ thập niên 1970, lý thuyết
U&G trở nên phổ biến hơn và được áp dụng rộng rãi hơn, đặc biệt trong nghiên
cứu về các thể loại truyền hình khác nhau, từ phim truyền hình đến các chương
trình thực tế. Rubin (1979, 1983) đã phát triển thêm lý thuyết này, nhấn mạnh vào
sáu động lực chính mà khán giả xem truyền hình thường tìm kiếm, bao gồm:
- Giải trí (Entertainment): Tìm kiếm sự vui vẻ, thư giãn.
- Thoát ly (Escape): Tạm rời xa thực tế, tránh né các vấn đề trong cuộc sống.
- Học hỏi (Learning): Tìm kiếm thông tin và kiến thức.
- Kết nối xã hội (Social interaction): Cảm giác gắn kết với người khác qua các
chương trình truyền hình.
- Đồng hành (Companionship): Truyền hình có thể trở thành một “người bạn”,
đặc biệt với những người cảm thấy cô đơn.
- Giải tỏa cảm xúc (Emotional release): Xem truyền hình để thể hiện và giải
tỏa cảm xúc.
Theo Rubin (1983), khán giả lựa chọn nội dung dựa trên những mong đợi cụ
thể và họ sẽ tiếp tục theo dõi nếu những mong đợi này được đáp ứng. Sự thỏa mãn
từ các nội dung truyền thông này tạo động lực cho hành vi tiếp tục tiêu thụ. Ngoài
ra, với sự bùng nổ công nghệ thông tin trong thế kỷ 21, lý thuyết U&G không chỉ
nghiên cứu việc tiêu thụ các phương tiện truyền thông truyền thống như truyền
hình và báo chí, mà còn được áp dụng để nghiên cứu cách khán giả tương tác với
Internet, mạng xã hội, và các công cụ truyền thông kỹ thuật số khác (Ruggiero,
2000).
11
Ngày nay, lý thuyết U&G đã trở thành một công cụ hữu hiệu trong việc phân
tích hành vi tiêu thụ phương tiện truyền thông của khán giả, đặc biệt là trong các
nghiên cứu về truyền hình thực tế. Vì vậy, lý thuyết này cung cấp khung lý thuyết
phù hợp và toàn diện để tác giả có thể phân tích cách mà khán giả trẻ cảm nhận và
đánh giá chương trình truyền hình Sao Nhập Ngũ. Bên cạnh đó, thông qua việc
khám phá các động cơ cá nhân và các nhu cầu cụ thể của khán giả, lý thuyết này
không chỉ giải thích lý do tại sao khán giả trẻ lựa chọn xem chương trình, mà còn
làm rõ những yếu tố nào dẫn đến sự hài lòng và hành vi tiếp tục duy trì sự gắn bó
với chương trình.
2.2 Lịch sử nghiên cứu:
Với sự phát triển mạnh của truyền hình thực tế trong thập kỷ 2000, nhiều nghiên
cứu đã được thực hiện để khám phá mục tiêu của khán giả khi tiếp nhận nội dung
truyền thông và các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của họ. Barton và cộng sự
(2002) đã xem xét các yếu tố văn hóa và chủng tộc ảnh hưởng đến sự hài lòng của
khán giả khi xem các chương trình truyền hình thực tế cạnh tranh. Riêng Mead
(2004) và Frisby (2004), đã tập trung vào việc tìm hiểu tại sao các chương trình
thực tế lại thu hút một lượng lớn khán giả trẻ, đặc biệt là những người trong độ tuổi
từ 18-25. Thông qua việc nhấn mạnh các sự kiện không kịch bản, không qua trung
gian và mang tính thực tế, truyền hình thực tế thu hút khán giả với cảm giác tò mò
và hồi hộp (Murray & Ouellette, 2004; Nabi, Biely, Morgan, & Stitt, 2003). Đối
với khán giả, những nhân vật bình thường xuất hiện trong các chương trình mang
lại sự giải trí nhiều hơn so với các diễn viên trong các chương trình hư cấu
(Papacharissi & Mendelson, 2007). Truyền hình thực tế cũng mang lại cho khán
giả cảm giác quan trọng và vượt trội, vì họ có thể đồng cảm với những người tham
gia và khán giả tưởng tượng họ đang đồng hành cùng với chương trình (Reiss &
Wiltz, 2004).
Bên cạnh đó, yếu tố giải trí và sự chân thực của nội dung là những yếu tố quan
trọng trong việc định hình sự thích thú của khán giả (Papacharissi và Mendelson,
2007). Cách khán giả đánh giá tính chân thực của chương trình có thể ảnh hưởng
đến cảm nhận của họ về nội dung chương trình (Busselle và Greenberg, 2000). Dù
khán giả biết rằng các chương trình truyền hình thực tế không hoàn toàn phản ánh
chân thực cuộc sống, khán giả vẫn tin rằng các hành động của người tham gia là tự
nhiên và thể hiện đúng con người của họ (Hall, 2006). Coyne, Robinson, và Nelson
(2010) phát hiện ra rằng các chương trình truyền hình thực tế có nhiều yếu tố xung
đột và bạo lực ngôn từ, điều này có thể là một yếu tố thu hút khán giả. Ngoài ra,
những người hướng ngoại thường có xu hướng tránh truyền hình thực tế trừ khi họ
xem vì mục đích xã hội hoặc học hỏi, trong khi những người lo âu thường xem để
thoát khỏi căng thẳng hàng ngày (Aubrey và các cộng sự, 2012).
12
Một yếu tố quan trọng khác cần được xem xét là sự tương tác của khán giả với
nội dung chương trình thông qua các kênh tương tác trực tuyến. Callanan và
Rosenberger (2011) chỉ ra rằng truyền hình thực tế đóng vai trò là chất xúc tác cho
tương tác xã hội giữa những người xem. Shitrit và Cohen (2018) thì nhấn mạnh
rằng sự hài lòng của khán giả tăng lên khi họ cảm thấy được tham gia hoặc có khả
năng tác động đến kết quả của chương trình. Điều này phù hợp với xu hướng hiện
đại của các chương trình truyền hình thực tế, khi mà nhiều chương trình cung cấp
các phương thức tham gia trực tuyến như bỏ phiếu, bình luận, hay thảo luận trên
mạng xã hội.
Một trong những khía cạnh đáng chú ý của nghiên cứu về truyền hình thực tế
là việc khám phá sự khác biệt giữa mục tiêu và hài lòng của khán giả với các
chương trình dựa trên nội dung cụ thể. Sự kỳ vọng và hiệu suất của chương trình
là những yếu tố then chốt trong việc hình thành sự hài lòng của khán giả, việc điều
chỉnh nội dung dựa trên nghiên cứu thị trường có thể tăng cường mức độ hài lòng
của khán giả (Dennis & Gray, 2013). Các chương trình không chỉ cần có nội dung
hấp dẫn mà còn phải được tổ chức và xây dựng sao cho phù hợp với mong đợi của
khán giả trẻ (Robitho & cộng sự, 2021).
Các chương trình thực tế có yếu tố cạnh tranh cao thường mang lại cho khán
giả sự thỏa mãn khác biệt so với các chương trình thiên về tình cảm hoặc giải trí
đơn thuần (Barton, 2009). Chẳng hạn như là yếu tố “công dụng cá nhân” (personal
utility), khi người xem cảm thấy được thỏa mãn về mặt cá nhân (Barton, 2009),
chẳng hạn như thư giãn hay quên đi những lo lắng hàng ngày. Hay người xem
không chỉ tìm thấy sự thỏa mãn thông qua các yếu tố giải trí và cảm giác tham gia
(vicarious participation), mà còn có yếu tố “schadenfreude” (cảm giác vui thích
khi thấy người khác thất bại) đặc trưng cho các chương trình cạnh tranh, khán giả
có thể hài lòng khi thấy các nhân vật không ưa của mình gặp thất bại, từ đó tăng
cường sự gắn kết cảm xúc với chương trình (Dalakas & Langenderfer, 2007;
Barton, 2013; Shitrit & Cohen, 2018). Ngoài ra, sự hiện diện của các nhân vật như
giám khảo và người dẫn chương trình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giữ
chân khán giả (Barton, 2013).
Tại Việt Nam, truyền hình thực tế đã phát triển rất nhanh kể từ khi chương trình
Khởi nghiệp của VTV ra mắt vào năm 2005, các chương trình truyền hình thực tế
mang đến những trải nghiệm chân thực và tạo sự hấp dẫn đối với khán giả, đặc biệt
là giới trẻ (Nguyễn Thị Hằng, 2012). Khi nghiên cứu về truyền hình thực tế,
Nguyễn Bảo Ngọc (2013) cho rằng có 03 yếu tố ảnh hưởng mạnh đến sự hài lòng
của khán giả, bao gồm: Chất lượng cảm nhận hữu hình (thiết kế sân khấu, âm thanh
và không gian chương trình), Chất lượng cảm nhận vô hình (sự am hiểu chuyên
môn của giám khảo, sự thông minh và sinh động của người dẫn chương trình),
13
Hình ảnh thương hiệu (niềm tin và uy tín của công ty sản xuất, chương trình đạt
tiêu chuẩn quốc tế).
Nhìn chung, các nghiên cứu hiện tại đã cung cấp nền tảng lý thuyết và thực tiễn
vững chắc để phân tích sự hài lòng của khán giả trẻ khi xem các chương trình
truyền hình thực tế như Sao nhập ngũ. Việc hiểu rõ động lực, sự mong đợi, và cách
khán giả tương tác với chương trình là chìa khóa để giải thích tại sao khán giả trẻ
lại có xu hướng tìm đến và tiếp tục theo dõi các chương trình này.
CHƯƠNG II. MỨC ĐỘ HÀI LÒNG CỦA SINH VIÊN ĐỐI VỚI CHƯƠNG
TRÌNH TRUYỀN HÌNH SAO NHẬP NGŨ
CHƯƠNG III. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ LỰA CHỌN CỦA
SINH VIÊN KHI XEM CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH SAO NHẬP NGŨ
CHƯƠNG IV. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phạm Hiệp và Cộng sự (2023). Từng bước nhập môn Nghiên cứu Khoa học Xã
hội. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
2. Herzog, H. (1940). What do we really know about daytime serial listeners? In
P. F. Lazarsfeld (Ed.), Radio and the Printed Page (pp. 3-33). New York: Duell,
Sloan and Pearce.
3. Schramm, W., Lyle, J., & Parker, E. (1961). Television in the Lives of Our
Children. Stanford University Press.
4. Katz, E., Blumler, J. G., & Gurevitch, M. (1974). Utilization of mass
communication by the individual. In J. G. Blumler & E. Katz (Eds.), The uses of
mass communications: Current perspectives on gratifications research (pp. 19-32).
Sage.
5. Rubin, A. M. (1979). Television use by children and adolescents. Human
Communication Research, 5(2), 109-120.
6. Rubin, A. M. (1983). Television Uses and Gratifications: The Interactions of
Viewing Patterns and Motivations. Journal of Broadcasting, 27(1), 37-51.
7. Ruggiero, T. E. (2000). Uses and gratifications theory in the 21st century. Mass
communication & society, 3(1), 3-37.
8. Busselle, R. W., & Greenberg, B. S. (2000). The nature of television realism
judgments: A reevaluation of their conceptualization and measurement. Mass
Communication and Society, 3, 249–268.
14
9. Barton, K., & Raney, A. A. (2002). Disposition and ethnicity in competitionbased reality television programming: An examination of the effects on viewer
enjoyment. In annual meeting of the Association for Education in Journalism and
Mass Communication, Miami, FL.
10. Nabi, R. L., Biely, E. N., Morgan, S. J., & Stitt, C. R. (2003). Reality-based
television programming and the psychology of its appeal. Media Psychology, 5(4),
303-330
11. Andrejevic, M. (2004). Reality TV: The work of being watched. Lanham, MD:
Rowman
&
Littlefield
Publishers.
https://rowman.com/ISBN/9780742527130/Reality-TV-The-Work-of-BeingWatched
12. Reiss, S., & Wiltz, J. (2004). Why people watch reality TV? Media
Psychology, 6(4), 363-378. https://doi.org/10.1207/s1532785xmep0604_3
13. Hall, A. (2006). Viewers’ perceptions of reality programs. Communication
Quarterly, 54(2), 191-211. https://doi.org/10.1080/01463370600650902
14. Papacharissi, Z., & Mendelson, A. L. (2007). An Exploratory Study of Reality
Appeal: Uses and Gratifications of Reality TV Shows. Journal of Broadcasting &
Electronic
Media,
51(2),
355-370.
https://dx.doi.org/10.1080/08838150701307152
15. Dalakas, V., & Langenderfer, J. (2007). Consumer Satisfaction with Television
Viewing. Journal of Consumer Satisfaction, Dissatisfaction and Complaining
Behavior, 29(1), 23-37. https://dx.doi.org/10.1300/J396v29n01_03
16. Coyne, S. M., Robinson, S. L., & Nelson, D. A. (2010). Does reality backbite?
Physical, verbal, and relational aggression in reality television programs. Journal
of
Broadcasting
and
Electronic
Media,
54(2),
282-298.
https://doi.org/10.1080/08838151003737931
17. Aubrey, J. S., Olson, L. N., Fine, M., Hauser, T., Rhea, D., Kaylor, B., & Yang,
A. (2012). Investigating personality and viewing-motivation correlates of reality
television exposure. Communication Quarterly, 60(1), 80-102.
18. Valerie J. Callanan & Jared S. Rosenberger (2011) Media and public
perceptions of the police: examining the impact of race and personal experience,
Policing and Society, 167-189. http://doi.org/10.1080/10439463.2010.540655
19. Dennis, D., & Gray, D. (2013). An Episode-by-Episode Examination: What
Drives Television-Viewer Behavior. Journal of Advertising Research, 53(2), 166174. https://dx.doi.org/10.2501/JAR-53-2-166-174
15
20. Shitrit, M. H., & Cohen, J. (2018). Why Do We Enjoy Reality Shows: Is It
Really All About Humiliation and Gloating? Journal of Media Psychology, 30(2),
57-66. https://dx.doi.org/10.1027/1864-1105/a000186
21. Robitho, M., Fahmi, I., & Jahroh, S. (2021). Factors that Affect the Satisfaction
of Viewers Watching TVRI. International Journal of Research and Reviews, 8(6),
101-112. https://dx.doi.org/10.52403/IJRR.20210612
16