O‘zlashma so‘zlar uslubiyati
Reja:
1. O‘zbek tilinig o‘zlashma so‘zlar lug‘ati tuzilishi.
2. O‘zbek tilinig o‘zlashma so‘zlar lug‘atidan foydalanish.
3. O‘zlashma so‘zlarni aniqlash yo‘llari.
1. O‘zbek tilinig o‘zlashma so‘zlar lug‘ati tuzilishi.
Ma’lumki, tilning leksik tarkibi jamiyatning siyosiy, madaniy va ma’naviy hayoti
bilan bevosita bog‘liq holda muntazam ravishda boyib boradi. Tilimizning boyishi va
takomillashuvida tashqi manba, ya’ni o‘zlashma so‘zlar ham muhim o‘rin tutadi. Hozirgi
kunda o‘zbek tili leksik tarkibining taxminan yarmini arab, fors-tojik, yunon, lotin, rus,
ingliz fransuz va boshqa tillardan o‘zlashgan so‘zlar tashkil qiladi.
Qo‘lingizdagi ushbu Lug‘atda maktab, litsey va kollejlarning darsliklarida hamda
o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi davlat ta’lim standartlari dasturiga kiritilgan
adabiy, badiiy adabiyotlarda uchraydigan uch mingdan ortiq o‘zlashma so‘zning izohi
berilgan bo‘lib, ulardan 34 % dan ortiqrog‘ini arabcha, 12% dan ko‘prog‘ini forstojikcha, qariyb 9 % ini yunoncha, 8 % ini lotincha, 5 % dan ko‘prog‘ini fransuzcha,
salkam 5 % ini ruscha, 2 % dan ortiqrog‘ini inglizcha, qolganini esa turli tillardan
o‘zlashgan so‘zlar tashkil etadi.
Lug‘at so‘zligi tilimizga rus va boshqa chet tillari orqali kirib kelgan qadimgi yunon
va lotin tillari elementlaridan tashkil topgan va hozirgi kunda jahondagi ko‘plab
xalqlarning tillari uchun umumiy bo‘lgan respublika, konstitutsiya, prezident,
demokratiya kabi siyosiy atamalarni, shuningdek kimyo, sanoat, sport, falsafa, fizika,
geografiya, etnografiya kabi turli ilmiy hamda ijtimoiy-iqtisodiy sohalarga oid so‘zlar va
atamalarni, jahondagi ko‘plab mamlakatlarning pul birliklari nomlarini o‘z ichiga oladi.
Respublikamiz mustaqillikka erishgach, so‘nggi o‘n-o‘n besh yil ichida uning
xalqaro aloqalari yanada kuchaydi, mamlakatimizda iqtisod va siyosat, texnika va sanoat,
sport va madaniyat sohalarida tub o‘zgarishlar yuz berdi. Taraqqiyot sari qilingan ildam
odimlar natijasida, tilimiz ko‘plab yangi tushunchalarni atovchi so‘zlar bilan yanada
boyidi. So‘nggi yillar ichida til lug‘atimizga jadal kirib kelgan kompyuter, fayl, sayt,
biznes, barter, market, marketing, monitoring kabi so‘zlar ham mazkur Lug‘atda o‘z
o‘rnini topdi.
Lug‘atni tuzishda «O‘ZBEK TILINING IZOHLI LUG‘ATI» hamda «SLOVARЬ
INOSTRANNIX SLOV» kitoblaridan foydalanildi.
Oquvchilar uchun o‘zbek tilida birinchi tajriba sifatida yaratilgan «O‘zlashma
so‘zlar izohli lug‘ati»da ayrim kamchilik va nuqsonlarning bo‘lishi ehtimoldan xoli
2
emas, albatta. Biroq, umid qilamizki, ushbu Lug‘at ilm-u fan cho‘qqilarini zabt
etishingizda, mukammal bilimga ega bo‘lishingizda sizlarga yaqindan yordam beradi va
ma’lum darajada
sizlarning
ehtiyojlaringizni
qondiradi,
nutq
madaniyatingizni
yuksaltiradi, dunyoqarashingizni kengaytiradi hamda savodxonlik darajangizni oshiradi.
Lug‘at maqolalarining tuzilishi
Har bir maqolaning bosh so‘zlari Lug‘atda alifbo tartibida joylashtirilgan. Bosh so‘z
va uning muayyan xususiyatiga doir barcha ma‘lumotlar va belgilar, unga berilgam
izohlar lu‘at maqolasini tashkil etadi. Bosh so‘z katta harflar bilan berilgan bo‘lib, undan
so‘ng katta qavs ichida so‘zning etimologiyasi, ya’ni qaysi tilga mansub ekanligi haqida,
keyin esa mazkur so‘z yoki atamaning qaysi sohaga oidligi to‘g‘risida ma’lumotlar
berilgan. Agar so‘z tilimizga o‘zlashtirish jarayonida turli fonetik o‘zgarishlarga uchrab,
uning o‘zbek tilidagi hozirgi ko‘rinishi o‘zining asl shaklidan uzoqlashib ketgan bo‘lsa,
katta qavs ichida etimologik ma’lumotning yonida so‘zning asl ko‘rinishi ham
ko‘rsatilgan. Masalan:
VAJ [a vajh] …
yoki
ASTOYDIL [f-t az tahi dil]…
Bir tildan o‘zlashgan omonimlar, ya’ni shakldosh so‘zlar hamda turli tillardan
o‘zlashib ominimik munosabat hosil qilgan so‘zlar alohida-alohida maqolalarda bosh
so‘z sifatida berilgan va bir-biridan farqlanishi uchun rim raqamlari bilan belgilangan.
Masalan:
GAZ I [f-t] esk. 1 Ilgari amalda bo‘lgan, 0,71metrga teng uzunlik o‘lchovi; arshin.
GAZ II [goll] Zarralari o‘zaro kuchsiz bog‘langan, shu sababli o‘zi ishg‘ol qilgan
bo‘shliqni bir tekis to‘ldirib turadigan yengil modda; yonilg‘i.
O‘zlashma so‘zlarning aksariyati tilimizga rus tili orqali kirib kelganligi sababli,
ularning talaffuzi ham ko‘p hollarda rus tilidagi talaffuzidan farq qilmaydi va bu hozirgi
o‘zbek adabiy tili uchun me’yor hisoblanadi. Shuning uchun Lug‘atda so‘zlarning
transkripsiyasi, ya’ni talaffuziga doir maxsus ko‘rsatmalar keltirilmagan. Biroq o‘zbek
3
tilida urg‘u turg‘un bo‘lib, u asosan so‘zlarning oxirgi bo‘g‘iniga tushadi, hind-yevropa
oilasiga mansub tillarning aksariyatida esa urg‘u erkin bo‘lgani uchun, so‘zning har
qanday bo‘g‘iniga tusha oladi. Shuningdek, hindcha, yaponcha, portugalcha va ayrim
arabcha so‘zlarda ham urg‘u so‘zning birinchi yoki ikkinchi bo‘g‘iniga tushishi mumkin.
Shu bois so‘zlarning oxirgi bo‘g‘iniga tushmagan hollarda urg‘u yozuvda ko‘rsatildi.
Alohida maqolalarda bosh so‘z vazifasida kelgan, shaklan o‘xshash, talaffuzda
farqlanuvchi so‘zlar (omograflar)ning esa har ikkala shaklida ham urg‘u belgisi
qo‘yilgan. Masalan:
AKADÉMIK [r] …
AKADEMÍK [r akademicheskiy] …
Ma’nodosh (sinonim) so‘zlarning har biri mustaqil ravishda alifbo tartibida o‘z
o‘rnida berilib, izohlangan. Ayrim hollarda so‘z izohi o‘rnida ayn. belgisi bilan uning
faol sinonimi keltirilgan:
RIYOZIYOT [a] esk. ayn. Matematika.
Lug‘atda so‘zlarning asosan hozirgi o‘zbek adabiy tilida keng qo‘llanadigan
ma’nolari qisqa izoh bilan bayon etilgan. Polisemantik (kopma’noli) so‘zlarning har bir
mustaqil ma’nosi tartib bilan alohida-alohida izohlangan va bir-biridan farq qilishi uchun
arab raqamlari bilan ajratilgan. Ko‘chma ma’noda qo‘llanadigan so‘z oldidan ko‘ch.
belgisi qo‘yilgan. Agar shakldosh so‘zlar yoki kopma’noli so‘zning alohida ma’nolari
turli turkumlarga oid bo‘lsa, u holda izohlanayotgan so‘zning kelib chiqishiga oid
ma’lumotlardan keyin uning qaysi turkumga oid ekanligi ham ko‘rsatilgan. Masalan:
TAAJJUB [a] 1 sft. Kishini hayratda qoldiradigan, ajablanarli, g‘alati.
2 ot. Ajablanish, hayronlik.
3 kirsh.s. Ajab, qiziq.
O‘zbek tilida boshqa so‘z bilan turg‘un birikma shaklida qo‘llanadigan o‘zlashmalar
tik to‘g‘ri chiziqdan keyin birikma shaklida qora harflar bilan berilib, izohlangan.
Masalan:
IJROIYA [a] | Ijroiya qo‘mita – xalq deputatlarining hokimiyat organlari
4
qarorlarini bajaruvchi, amalga oshiruvchi organi.
Lug‘at hajman kichik, ixcham va foydalanishda qulay bo‘lishi uchun, unga turli
iboralar, maqol hamda matallardan misollar va sitatalar kiritilmadi.
Lug‘atdan foydalanishdan avval shartli qisqartmalar bilan tanishib chiqish lozim
bo‘ladi.
Shartli qisqartmalar ro‘yxati
geom. – geometriyaga oid atama
a – arabcha
goll – gollandcha
ad. – adabiyotga oid atama
harb. – harbiy atama
anat. – anatomiyaga oid atama
hind – hindcha
astr. – astronomiyaga oid atama
his. – hisob-kitobga oid so‘z
arxit. – arxitekturaga oid atama
ijob. – ijobiy munosabatni ifodalaydi
ayn. – aynan
ingl – inglizcha
biol. – biologiyaga oid atama
iqt. – iqtisodga oid atama
bnk. – binokorlikka oid atama
isp – ispancha
bot. – botanikaga oid atama
ital – italyancha
bog‘. – bog‘dorchilikka oid atama
kam qo‘ll. – kam qo‘llanadi
dehq. – dehqonchilikka oid atama
kim. – kimyoga oid atama
din. – diniy so‘z
kirish s. – kirish so‘z
esk. – eskirgan so‘z
kt. – kitobiy so‘z
etn. – etnografiyaga oid atama
ko‘m. – ko‘makchi
fals. – falsafaga oid atama
ko‘ch. – ko‘chma ma‘nodagi so‘z
fiz. – fizikaga oid atama
lot – lotincha
fiziol. – fiziologiyaga oid atama
folk. – folklorga oid so‘z
man. – mantiqqa oid atama
fr – fransuzcha
mat. – matematikaga oid atama
f-t – fors-tojikcha
maxs. – maxsus atama
geogr. – geografiyaga oid atama
mex. – mexanikaga oid atama
geol. – geologiyaga oid atama
mif. – mifologiyaga oid atama
5
modal s.- modal so‘z
shahm. – shahmatga oid so‘z
mol.- moliyaga oid atama
shev. – shevaga xos so‘z
mus. – musiqiy atama
she’r. – she’riy so‘z
mo‘g‘– mo‘g‘ulcha
sh.k. – shu kabi
nafr. – nafratni ifodalaydi
chex – chex tilidan
nem – nemischa
opt. – optikaga oid atama
ped. – pedagogikaga oid atama
pol – polyakcha
psixol. – psixologiyaga oid atama
r – ruscha
rvsh – ravish
salb.
–
salbiy
munosabatni
ifodalaydi
sft – sifat
siyos. – siyosiy atama
snq son – sanoq son
sport. – sportga oid atama
s.t. – so‘zlashuv tilida
so‘r. olmsh – so‘roq olmoshi
tar. – tarixga oid atama, tarixiy so‘z
tex. – texnikaga oid atama
tib. – tibbiyotga oid atama
tilsh. – tilshunoslikka oid atama
und s.- undov so‘z
va h.k. – va hokazo
xit – xitoycha
yun – yunoncha
yur. – yuridik atama
zool. – zoologiyaga oid atama
6
2. O‘zbek tilinig o‘zlashma so‘zlar lug‘atidan foydalanish.
--------------------- A -----------------------ABAD [a] 1 ot Mangulik, poyonsiz kelajak. | To abad – umrbod, hamisha,
doimo.
2 rvsh Mangu, abadiy.
ABADIY [a] Vaqt bilan chegaralanmagan, doimiy; mangu.
ABAJUR [fr] Lampa qalpog‘i.
ABAS [a] esk. kt. Foydasiz, behuda.
ABBAT [lot] 1 Katolik erkaklar monastirining boshlig‘i. 2 Fransiyada:
katoliklar ruhoniysi.
ABGOR [f-t afgor] Yomon ahvolga tushib qolgan; nochor, xarob.
ABJAD [a] Qadimiy arab alifbosi sirasini esda saqlash uchun o‘ylab
chiqarilgan sakkizta so‘zdan birinchisining va shu sakkiz so‘z majmuining nomi.
ABLAH [a] 1 Qabih, yaramas, razil. 2 Be’mani, nodon.
ABONEMENT [fr] Biror narsadan ma’lum bir muddat ichida foydalanish
uchun berilgan hujjat.
ABONENT [nem] Abonementdan foydalanuvchi, abonement egasi;
obunachi.
ABR [f-t] esk. kt. Bulut.
ABSOLUTIZM [lot] Monarxiyaning bir ko‘rinishi, hokimiyat boshqaruvi
bir shaxs qo‘lida bo‘lgan davlat tuzumi.
ABZAL [f-t afzor] Ot-ulov uchun egar-jabduq.
ABZAS [nem] 1 Xat boshi, satr boshi. 2 Ikkita xat boshi orasidagi matn.
ADAB [a] Axloqiy tarbiya va uning me‘yorlari.
ADABIY [a] 1 Badiiy adabiyotga oid. 2 Yozuvchilarga oid. 3 Adabiyot
talablariga javob bera oladigan, madaniy hayotda omma tomonidan qabul etilgan.
ADABIYOT [a] 1 Ma’lum xalqqa tegishli bo‘lgan badiiy, ilmiy va falsafiy
asarlar majmui. 2 San’atning so‘zlar yordamida badiiy obrazlar yaratuvchi sohasi
va shu sohaga oid asarlar majmui. 3 Muayyan bir fan yoki sohaga oid asarlar.
ADAD [a] 1 Donalab sanash mumkin bo‘lgan narsalarning miqdori. 2
7
Kitob, jurnal va sh.k.larning bosilib chiqqan nusxalari
soni.
ADAPTÁTSIYA [lot] Jonli mavjudotlar sezgi organlarining turli sharoitga
moslashuvi.
ADIB [a] Yozma asarlar yaratuvchi shaxs, yozuvchi.
ADIL [a] 1 Tik, to‘ppa-to‘g‘ri. 2 Adolatli, odil.
ADL [a] Adolat, haqiqat, to‘g‘rilik.
ADLIYA [a] Sud organlari faoliyati.
ADMIRAL [a amir al-bahr] Harbiy dengiz flotining oliy qo‘mondonlik
tarkibiga beriladigan unvon va shu unvonga ega bo‘lgan kishi.
ADO [a] 1 Voqea-hodisa yoki harakatning oxiri. 2 Ishva, jilva, karashma.
ADOLAT [a] Haqqoniylik, odillik, xolisona ish ko‘rish.
ADOLATPARVAR [a+f-t] Adolat tarafdori, haqiqat uchun kurashuvchi,
haqiqatgo‘y.
ADOVAT [a] 1 Nizo, dushmanlik munosabati 2 Xusumat, kek.
ADRAS [f-t] Ipak va paxta tolasidan tayyorlanadigan milliy gazlama.
ADVOKAT [lot] 1 Ma’lum shaxsning huquqlarini himoya qiluvchi,
huquqiy masalalar bo‘yicha maslahatlar beruvchi mutaxassis, yurist. 2 Sudda
ayblanuvchini oqlovchi.
ADVOKATÚRA [lot] 1 Advokatlik ishi, faoliyati. 2 Shu soha xodimlari.
ADYOL [r odeyalo] Jun yoki shu kabi qalin matolardan qilinadigan bir
qavatli ko‘rpa.
AERODINÁMIKA [r] Havo va gazlarning harakatini o‘rganadigan fan.
AERODROM [r] Uchish apparatlari uchun zaruriy inshootlari bo‘lgan keng
maydon.
AEROFLOT [r] Havo floti, uchish apparatlari majmui.
AEROPLAN [yun+fr] ayn. Samolyot.
AEROPORT [r] Transport aviatsiyasining muntazam qatnovini ta’minlab
turuvchi inshoot va muassasa.
ÁFFIKS [lot] tilsh. O‘zaklarga qo‘shilib yangi so‘z yoki so‘zshakllarni
yasash, turlash uchun hizmat qiladigan element; qo‘shimcha.
8
AFFRIKAT [r affrikata] tilsh. Ikki yoki undan ortiq elementdan iborat
qorishiq tovush.
AFÍSHA [fr] Spektakl, konsert, va sh.k.lar haqida ko‘rinarli joylarga
yopishtiriladigan e’lon.
AFORIZM [yun] Chuqur ma’noli, qisqa, ixcham ibora, hikmatli so‘z.
AFSONA [f-t] 1 Avloddan avlodga, og‘izdan og‘izga o‘tib kelgan fantastik,
ba’zan diniy mazmundagi hikoya, rivoyat, doston. 2 ko‘ch. Asossiz gap, yolg‘onyashiq, uydirma. 3 ko‘ch. Aql bovar qilmaydigan, aqlga sig‘maydigan, mislsiz
narsa, ish.
AFSUN [f-t] ayn. Jodu.
AFSUNGAR [f-t] ayn. Jodugar.
AFSUS [f-t] 1 O‘kinish, achinish tuyg‘usi, pushaymon. 2 kirish s. Attang,
esiz.
AFTODA [f-t] esk. 1 Notavon, nochor, abgor. 2 G‘am-anduh bilan yoki dard
chekib ozib-to‘zib ketgan, ahvoli tang.
AFV [a] Kechirim, uzr.
AFYUN [a] 1 Ko‘knorining dumbul boshog‘idan olib quritilgan shira. 2
ko‘ch. Kishi ongini zaharlaydigan narsa.
AFZAL [a] Yaxshi, a’lo, ortiq.
AGAR [f-t] Shart bog‘lovchisi.
AGENT [lot] 1 Tashkilot, muassasa va sh.k.larning manfaati uchun xizmat
qiladigan shaxs. 2 Biror davlat razvedkasining maxfiy xodimi; voqeanavis, josus.
AGENTÚRA [r] Maxfiy ma’lumotlar to‘plash va qo‘poruvchilik ishlari olib
borish maqsadida uyushtirilgan josuslik xizmati.
AGRAR [r agrarniy] Qishloq xo‘jaligi, xususan, yer-suvdan foydalanishga
oid.
AGRESSIV [r agressivniy] Agressiya siyosatini qo‘llovchi, tajovuzkor.
AGRÉSSIYA [lot] O‘zga davlat yerlarini kuch bilan bosib olish, boshqa
davlat mustaqilligiga tajovuz qilish, uni iqtisodiy va siyosiy jihatdan qaram qilish,
bosqinchilik.
9
AGROKIMYO [yun+a] O‘simliklarni o‘g‘itlash, oziqlantirish va kimyoviy
yo‘l bilan zararkunandalardan saqlash to‘g‘risidagi fan.
AGRONÓMIYA [yun] Qishloq xo‘jaligi va dehqonchilikka doir nazariy va
amaliy bilimlar majmui.
AGROTÉXNIKA [yun] Qishloq xo‘jaligiga oid ishlar majmui va ularni
bajarish tizimi.
AHAMIYAT [a] Kishilik hayotida,voqelikda tutgan o‘rin, qiymat; e’tibor.
AHBOB [a] esk. kt. Do‘stlar, qadrdonlar.
AHD [a] 1 Qat’iy so‘z, qaror, va’da, lafz. 2 Shartnoma, kelishuv, bitim.
AHD-PAYMON [a+f-t] O‘zaro qat’iy kelishuv, va’da.
AHIL [a] Bir yoqadan bosh chiqargan, bir jon-bir tan, totuv, inoq.
AHL [a] 1Bir soha, kasb yoki doira odamlari. 2 Biror joyda istiqomat
qiluvchi, yashovchi kishilar; aholi. 3 Qatnashchi.
AHMOQ [a] Aqliy jihatdan cheklangan, tentak.
AHOLI [a] Ma’lum joyda istiqomat qiluvchi odamlar majmui.
AJABTOVUR [a+f-t] Qiziqarli, binoyiday.
AJAM [a] 1 Arablardan boshqa xalqlar. 2 Shoshmaqom kuylaridan birining
nomi.
AJDAR [f-t] 1 Afsonaviy ulkan maxluq. 2 Janubiy Osiyo hududida
tarqalgan uchar kaltakesak.
AJDARGUL [f-t] ayn. Itog‘iz.
AJDOD [a] Ota-bobolar.
AJINA [a] 1 iloh. Alvasti, jin. 2 Kichkina ko‘rimsiz odam.
AJNABIY [a] 1 Chet ellarga oid, xorijiy. 2 Chet ellik kishi.
AJOYIB [a] 1 Hayratga soladigan darajada qiziq. 2 Qiziqarli.
AJOYIBOT [a] G‘ayrioddiy voqea-hodisalar.
AKADÉMIK [r] ot Fanlar akademiyasining a’zosi; Akademiya a’zoligiga
saylangan olimning unvoni.
AKADEMÍK [r akademicheskiy] sft 1 Akademiyaga oid. 2 | O‘quv
yurtlarida: akademik yil – o‘quv yili, akademik soat – dars soati (45 yoki 80
10
daqiqa).
AKADÉMIYA [yun] Ilm-fan yoki san’atni rivojlantirish maqsadida
tuziladigan oliy ilmiy muassasa.
AKÁTSIYA [yun] Dukkaklilar oilasiga mansub xushbo‘y gulli daraxt yoki
buta.
AKBAR [a] esk. kt. Katta, ulkan, buyuk.
AKKORDEON [fr] Yelkaga osib chalinadigan klaviaturali musiqa asbobi.
AKKROBÁTIKA [yun] Sport gimnastikasi va sirk san’atining murakkab
turi.
AKKUMULÁTOR [lot] Elektr yoki issiqlik energiyasini to‘playdigan
asbob.
AKOBIR [a] esk. kt. Yuqori martabali kishi.
AKS I [a] 1 ot Narsaning silliq sathda ko‘ringan tasviri. 2 sft Qarama-qarshi,
teskari. 3 Tutgan yerini kesadigan, gapga ko‘nmaydigan, o‘jar.
AKSA [a] Dimog‘ qichishi natijasida o‘z-o‘zidan o‘pkadan keskin tovush
bilan havo chiqishi.
AKSAR [a] 1 Ko‘p qism, ko‘pchilik. 2 Ko‘pincha, ko‘p hollarda.
AKSENT [lot] tilsh. 1 So‘z urg‘usi. 2 O‘zga tilda so‘zlaganda seziladigan
talaffuz xususiyatlari.
ÁKSIYA [fr] Aksiyadorlik jamiyati, jamg‘armasiga o‘z ulushini qo‘shgan
hissadorlarga shu jamiyat ishida qatnashish va uning daromadlaridan foydalanish
huquqini beradigan qimmatbaho qog‘oz.
AKT [lot] 1 Muhim voqea, hodisa, harakat. 2 Biror ishni tasdiqlovchi hujjat.
AKTYOR [fr+r] Teatrda yoki kinoda rol bajaruvchi.
AKÚLA [r] Dengiz hayvoni, katta yirtqich baliq.
AKÚSTIKA [yun] 1 Fizikaning tovushlarni o‘rganadigan bo‘limi. 2 Biror
binoda tovushlarning eshitilish xususiyatlari va imkoniyatlari.
AKVAREL [fr] Suvda eritib ishlatiladigan bo‘yoq.
ALAF [a] Yovvoyi o‘t.
ALAM I [a]1 Jismoniy azob, og‘riq. 2 Ruhiy qiynalish, dard-hasrat, iztirob.
11
3 Qasos, o‘ch. 4 Qahr, g‘azab, nafrat.
ALAM II [a] 1 esk. Bayroq, tug‘. 2 din. Ziyoratgoh joylardagi daraxtlarga
biror niyat qilib bog‘lanadigan latta.
ALAMZADA [a+f-t] Alamidan to‘yib, birovdan o‘ch olishga qasd qilgan.
ALBÁTTA [a] modal s. 1 Fikrning qat’iyligini, bajarilishi aniqligini
anglatadi.
2 kirish s. Shubhasiz, turgan gap.
ALGÉBRA [a al jabr] Matematikaning bir bo‘limi.
ALEBASTR [yun] Kukun shaklidagi pishirilgan oq gips.
ALIFBO [a] Biror til yozuvining ma’lum tartibda joylashgan harflar
to‘plami.
ALLEGÓRIYA [yun] Mavhum tushunchalarni aniq obraz vositasi bilan
ifodalash, majoz.
ALLO [ingl hello] Telefon orqali so‘zlashganda «salom», «eshityapman»,
«eshityapsizmi» ma‘nolarida qo‘llanadigan so‘z.
ALLOMA [a] kt. Ilm-fanning bir necha sohasini mukammal egallagan
inson.
ALMANAX [lot+a] Zamondosh mualliflarning asarlari to‘plami.
ALÓE [yun] 1 Uzun bargli tropik va subtropik o‘simlik; sabur. 2 Shu
o‘simlik shirasidan tayyorlanadigan dori.
ALOMAT [a] 1 ot Shartli ravishda qo‘yilgan belgi, ishora. 2 ot Biror voqea,
hodisa, vaziyat va shu k.lardan darak beruvchi belgi, nishona. 3 ot Ramz. 4 sft
Ijobiy xislatlarga ega bo‘lgan, ajoyib. 5 Kishini hayratga soladigan, ajablanarli.
ALOQA [a] 1Kishilar, narsalar, voqea-hodisalar o‘rtasidagi o‘zaro
munosabat. 2 Tegishlilik, oidlik. 3 Masofadan turib bog‘lanish vositasi.
ALPINIZM [lot] Tog‘ cho‘qqilariga chiqish sporti.
ALUMÍNIY [lot] Kimyoviy unsur, kumush rangli yengil, qayishqoq metall.
ALVIDO [a] und. s. Abadiy xayrlashuv, so‘ngso‘z.
ALVON I [a] Sidirg‘a qizil ip gazlama.
ALVON II [a] 1 Qizil. 2 Xilma-xil, turli-tuman.
12
AMAL [a] 1 Kundalik ish, faoliyat. 2 Mansab, lavozim. 3 Chora, iloj. 4 mat.
Matematik hisob.
AMALDOR [a+f-t] Yuqori mansab egasi.
AMALIYOT [a] 1 Kundalik tajriba. 2 Ilmiy-nazariy xulosa, qoida va
sh.k.larni hayotga tatbiq qilish, amalda qo‘llash; tajriba.
AMBULATÓRIYA [lot] Qatnab davolanuvchilarga va uyda yotgan
bemorlarga tibbiy yordam ko‘rsatuvchi shifoxona.
AMFÍBIYA [yun] 1 zool. Suvda hamda quruqlikda yashash xususiyatiga
ega umurtqali jonivor. 2 bot. Ham suvda, ham quruqlikda yashay oladigan
o‘simlik.
AMFITEATR [yun] 1 Qadimgi Yunonistonda va Italiyada: tomoshalar
ko‘rsatishga mo‘ljallangan, o‘rindiqlari zinapoya shaklida qurilgan ochiq bino. 2
Teatrlarda zalning zinapoya shaklida joylashgan o‘rindiqlari.
AMIN I [a] faqat kesim vazifasida: Qat’iy ishongan.
AMIN II [a] tar. 1 O‘rta Osiyo xonliklarida daha boshlig‘i yoki qishloq
oqsoqoli.
2 Bozorlarda soliq undiruvchi.
AMIR [a] tar. Buxoroda va ayrim musulmon mamlakatlarida: xonlik unvoni
va shu unvon egasi.
AMIRI [a+f-t] 1 Po‘chog‘i ko‘kish rangli, uzunchoq qovun navi. 2 Uzum
navi.
AMLOK [a] 1 Katta yer-mulk. 2 Umuman mulk, mol-dunyo. 3 tar. Buxoro
xonligida: yer-mulkdan o‘lpon olish uchun ajratilgan ma’muriy hudud.
AMLOKDOR [a+f-t] tar. 1 Katta yer egasi, zamindor. 2 O‘lpon soluvchi
mansabdor. 3 Buxoro xonligida: tuman hokimi.
AMMIAK [yun] Azot va vodorod birikmasidan iborat o‘tkir hidli rangsiz
gaz.
AMMÓNIY [lot] kim. Azot va vodoroddan iborat atomlar guruhi.
AMORF [r amorfniy] 1 Kristall shakliga ega bo‘lmagan, kristallanmagan. 2
Ma’lum shaklga ega bo‘lmagan, uyushmagan.
13
AMORTIZÁTOR [fr+r] Urilish zarbini yumshatib turuvchi moslama.
ÁMPER [fr] Elektr tokining o‘lchov birligi.
AMPERMETR [fr+yun]Tok kuchini o‘lchaydigan asbob.
AMPLITÚDA [lot] fiz. Tebranuvchi jismning tebranish kengligi.
ÁMPULA [lot] Naychasimon shisha idish.
AMR I [a] 1 Buyruq, farmoyish. 2 Izn, ixtiyor.
AMR II [a] esk. kt. ayn. Ish.
AMYÓBA [yun] Bir hujayrali eng sodda jonivor.
ANABIOZ [yun] biol. Ba’zi bir tirik organizmlarda hayot jarayonining
vaqtinchalik sekinlashuvi yoki to‘xtab qolishi.
ANALITIK [yun] Tahliliy usulga asoslangan.
ANÁRXIYA [yun] 1 siyos. Har qanday davlat hokimiyatini, barcha qonunqoidalarni va axloq-odob me’yorlarini inkor etish, hokimiyatsizlik. 2 ko‘ch.
Beboshlik, tartibsizlik.
ANARXIZM [yun] Mayda burjua reaksion ijtimoiy-siyosiy oqimi.
ANATÓMIYA [yun] Tirik organizmlarning tuzilishi to‘g‘risidagi fan.
ANBAR [a] Mumsimon xushbo‘y modda.
ANBIYO [a] din. Nabiylar, payg‘ambarlar.
ANDALIB [a] esk. kt. ayn. Bulbul.
ANDAZA [f-t] 1 Kiyim, poyafzal va shu k. narsalarni bichish uchun
tayyorlangan shakl. 2 ko‘ch. Tayyor qolip, namuna.
ANDISHA [f-t] 1 Yuz-xotir, ehtiyotkorlik. 2 Umuman fikr, mulohaza.
ANGÍNA [lot] Tomoqdagi bodomsimon bezlarning yallig‘lanishidan
iborat kasallik.
ANGISHVONA
[f-t]
Tikish
qilishda
asosan
nomsiz
barmoqqa
kiydiriladigan metall qalpoqcha.
ANILIN [a] kim. Zaharli rangsiz suyuqlik.
ANJUMAN [f-t] 1 Yig‘in, majlis. 2 Bir davrda faoliyat ko‘rsatgan atoqli
shaxslar guruhi.
ÁNKER [goll] 1 Soat mexanizmining bir maromda yurib turishini
14
ta’minlaydigan qismi. 2 Mashina, uskuna, inshoot va sh. k.larning qismlarini
biriktirishda ishlatiladigan detal.
ANKÉTA [fr] Tegishli ma’lumot olish, to‘plash uchun belgilangan so‘roq
varaqasi.
ANNOTÁTSIYA [lot] Kitob, maqola va sh. k.larning mazmuni, ahamiyati
haqidagi qisqacha ma’lumot.
ANOD [yun] Musbat zaryadlangan elektrod; aksi katod.
ANOMÁLIYA [yun] Me’yordan chetlashish, umumiy qonuniyatga xiloflik.
ANONIM [r anonimniy] Muallifi noma’lum.
ANONS [fr] Konsertlar va boshqa tomoshalar haqida oldindan qilingan
e’lon.
ANOR [f-t] 1 Qizil gulli buta. 2 Shu butaning mevasi.
ANQO [a] mif. Qof tog‘ida yashaydigan afsonaviy katta qush (yo‘qlik
ramzi).
ANSAMBL [fr] 1 O‘zaro mos va uyg‘un qismlarining birikuvidan hosil
bo‘lgan butunlik. 2 Butun jamoa bo‘lib tomosha ko‘rsatadigan artistlar guruhi.
ANTÉNNA [lot] Elektromagnit to‘lqinlarni tarqatuvchi yoki qabul qiluvchi
moslama.
ÁNTIK [r antichniy] Qadimgi Yunoniston yoki Rim ijtimoiy tuzumi,
madaniy hayotiga oid bo‘lgan.
ANTÓNIM [yun] tilsh. Ma’nosi biror so‘z ma’nosiga zid bo‘lgan so‘z.
ANTROPOLÓGIYA [yun] Odamning biologik tabiatini o‘rganadigan fan.
AN’ANA [a] Avloddan avlodga, ota-bobolardan bolalarga o‘tib kelgan urfodatlar, axloqiy me’yorlar, qarashlar, rasm-rusumlar.
AÓRTA [yun] anat. O‘pkadan boshqa hamma organlarni qon bilan
ta’minlab turuvchi eng katta tomir.
APELSIN [goll] 1 Janub tomonlarda o‘sadigan doim yashil sitrus daraxt. 2
Shu daraxtning sarg‘ish shirin mevasi.
APÓSTROF [yun] Tutuq belgisi.
APPARAT [lot] 1 Muayyan bir ishni bajarish uchun xizmat qiladigan asbob,
15
moslama. 2 fiziol. Ma’lum vazifani bajaruvchi organlar majmui. 3 Boshqarma yoki
xo‘jalikning biror sohasiga xizmat
APPENDITSIT
[lot]
qiladigan muassasalar majmui.
Ko‘richak
chuvalchangsimon
o‘simtasining
yallig‘lanishi.
APPLIKÁTSIYA [lot] 1 Biror narsaga rang-barang gazlama yoki qog‘oz
parchalari yopishtirib yoki tikib naqsh solish usuli. 2 Shu usul bilan solingan surat.
APTÉKA [yun] Dori-darmon tayyorlanadigan, shuningdek, dorilar hamda
tibbiyotga oid mollar sotiladigan muassasa.
AQIDA [a] kt. 1 Ko‘r- ko‘rona ishonishga, e’tiqodga asoslangan dalilsiz va
isbotsiz qoida. 2 Ishonch bilan aytilgan yoki qattiq ishonilgan fikr, mulohaza.
AQIDAPARAST [a+f-t] salb. Aqidalarga ko‘r-ko‘rona ishonuvchi kishi.
AQIQA [a] esk. Oilada chaqaloq tug‘ilganligi munosabati bilan beriladigan
ziyofat.
AQL [a] 1 Odamning bilish, fikr yuritish qobiliyati. 2 Zakovat darajasi;
fahm- idrok, zehn, donishmandlik, yetuklik. 3 Es- hush, miya. 4 Mulohaza,
maslahat.
AQRAB [a] 1 Mezon bilan Qavs o‘rtasidagi burj. 2 Shamsiya yili hisobida
sakkizinchi oy nomi.
AR [lot] Yer o‘lchov birligi, yuz kvadrat metrga teng keladigan joy.
ARAFA [a] 1 din. Hayit yoki bayramdan oldingi kun. 2 ko‘ch. Biror
voqeadan oldingi vaqt.
ARAVA [a] Ikki, uch yoki to‘rt g‘ildirakli oddiy transport vositasi.
ARÁXIS [yun] ayn. Yer yong‘oq.
ARBOB [a] 1 Fan, madaniyat sohasida yoki davlat ishida faoliyat ko‘rsatib
tanilgan shaxs. 2 tar. Buxoro xonligida: mahalla boshlig‘i, ellikboshi yoki qishloq
oqsoqoli.
ÁRFA [nem] Torlari barmoqlar bilan chertib chalinadigan uchburchak
shakldagi changsimon musiqa asbobi.
ARIFMÉTIKA [yun] Matematikaning sodda xossalarni o‘rganadigan
bo‘limi.
16
ÁRIYA [ital] Musiqa asboblari jo‘rligida bir kishi aytadigan vokal asar,
qo‘shiq.
ARJUMAND [f-t] esk. kt. Aziz, qadrli; qimmatli.
ARK [f-t] tar. Poytaxtdagi qasr; xon yoki amir saroyining mustahkamlangan
qismi va shuningdek saroyning o‘zi .
ÁRKTIKA [yun] Yer sharining shimoliy qutb hududi.
ARMATÚRA [lot] tex. 1 Apparat, mashina va sh.k.larning asosiy qismiga
kirmaydigan yordamchi qismlari majmui. 2 Iinshootlarni mustahkamlash uchun
ularning oralariga qo‘yilgan metall qismlar majmui.
ÁRMIYA [lot] 1 Davlatning barcha qurolli kuchlari majmui. 2 Quruqlikdagi
qurolli kuchlar. 3 Urushda bir yoki bir necha qo‘shin turlarining qo‘shilmasi.
ARMON [f-t] Amalga oshmagan ish yoki orzu tufayli ko‘ngilda qolgan
o‘kinch.
ARMUG‘ON [f-t] kt. Sovg‘a, tortiq, tuhfa.
ARSENAL [a] Qurol-aslaha ombori, qo‘rxona.
ARTÉRIYA [yun] anat. Yurakdan tananing hamma organlariga qon
tarqatuvchi tomir.
ARTEZIAN [fr] Parmalab kovlangan va suvi o‘zi otilib chiqadigan quduq.
ARTIKL [lot] Otlarning aniq yoki noaniqligini bildiruvchi grammatik
ko‘rsatkich.
ARTÍKUL [lot] Mahsulot turi.
ARTIST [fr] 1 San’at asarlarini tomoshabinlar uchun ijro etuvchi. 2 ko‘ch. s.t.
Biror sohada yuksak mahoratga ega bo‘lgan, havosini, hadisini olgan odam.
ARUZ [a] ad. She’r tuzilishida uzun va qisqa bo‘g‘inlarning ma’lum tartibda
almashib kelishiga asoslangan va Sharq mumtoz she’riyatida keng qo‘llanilgan
vazn sistemasi.
ARVOH [a] 1 din. Odam bilan xudo o‘rtasida vositachi bo‘ladigan abadiy
ruh. Marhumning g‘ayrimoddiy xayoliy sharpasi.
ARXEOLÓGIYA [yun] Qadimiy madaniy yodgorliklar asosida xalqlarning
tarixiy o‘tmishi va madaniyatini o‘rganuvchi fan.
17
ARXIPELAG [yun] Bir-biriga yaqin turgan dengiz orollari guruhi, orollar
tizmasi.
ARXITEKTÚRA [yun] Bino va inshootlarni loyihalash, qurish va bezatish
san’ati; me’morchilik.
ARXIV [lot] 1 Eski hujjatlar, yozma yodgorliklarni saqlash, sistemalashtirish
bilan shug‘ullanadigan maxsus muassasa. 2 Muassasaning eski xujjatlar
saqlanadigan bo‘limi.
ARXIYEPÍSKOP [yun] Yepiskopdan quyi unvon va shu unvonga ega
bo‘lgan ruhoniy.
ARZ [a] Og‘zaki bayon etilgan shikoyat yoki iltimos.
ARZANDA [f-t] 1 Orzu qilib yetishgan o‘g‘il yoki qiz. 2 Hammadan ortiq
ko‘rilgan kishi, erka.
ARZON [f-t] Bahosi, narxi past.
ARSH [a] din. Xudoning taxti.
ASAD [a] 1 astr. Saraton bilan Sunbula o‘rtasidagi burj. 2 Shamsiya yili
hisobida beshinchi oy nomi.
ASBEST [yun] O‘tga chidamli, kislota ta’sir qilmaydigan, issiqlik va elektr
tokini o‘tkazmaydigan tolali mineral.
ASBOB [a] 1 Biror ishni bajarish uchun maxsus qurol; ish quroli. 2 Biror
maqsad uchun belgilangan moslama, buyum. 3 Musiqa asarini ijro etish uchun
cholg‘u; soz.
ASFALT [yun] 1 Yo‘l qurilishida ishlatiladigan qoramtir smolasimon modda.
2 Yo‘lga yotqizilgan shunday modda qatlami.
ASIL [a] 1 A’lo sifatli, eng yaxshi; toza, sof. 2 Qimmatbaho. 3 ko‘ch. Yaxshi
fazilatlarga ega bo‘lgan; olijanob; haqiqiy; pok.
ASILZODA [a+f-t] Yuqori tabaqali zotlarga mansub shaxs; oqsuyak,
zodagon.
ASIR [a] 1 Dushman qo‘liga tushib, ozodlikdan mahrum etilgan kishi. 2
ko‘ch. Biror kimsa yoki narsaga berilib ketgan kishi; maftun; qul.
ASKAR [a] 1 Harbiy xizmatchi. 2 Davlatning qurolli kuchlari majmui yoki
18
ularning bir qismi; qo‘shin.
ASKIYA [a azkiyo] So‘z o‘yiniga, qochiriqlarga asoslangan kulgu
musobaqasi.
ASL [a] 1 Haqiqiy hol; tub, negiz. 2 Dastlabgi hol. 3 Haqiqiy nusxa. 4 Kelib
chiqish zoti. 5 sft Chin, chinakam.
ASNO [a] kt. 1 Biror hodisa yoki harakat sodir bo‘layotgan payt, fursat. 2
Qisqa muddatli ikki voqea oralig‘i.
ASO [a] kt. Hassa, suyanchiq.
ASORAT I [a] Asirlik, tutqunlik.
ASORAT II [a] Ta’sir, iz, belgi.
ASOS [a] 1 Narsaning barcha qismlarini tutib turuvchi qismi, tayanchig‘i. 2
Narsa yoki hodisalarning negizi, poydevor. 3 (ko‘plikda) Bosh qoidalar, tamoyillar.
4 Dalil, isbot. 5 kim. Kislotalar bilan o‘zaro birikib tuz hosil qiladigan birikma.
ASOSAN [a] rvsh 1 Umumiy tarzda, umuman olganda. 2 Binoan, ko‘ra.
ASP [f-t] 1 Ot. 2 shahm. Ot shaklidagi sipoh.
ASPEKT [lot] kt. Nuqtai nazar, qarash.
ASPIRANTÚRA [lot] Oliy o‘quv yurtlari yoki ilmiy tekshirish institutlarida
fan nomzodi darajasidagi yuqori malakali kadrlar tayyorlash tizimi.
ASR I [a] 1 Yuz yil. 2 Davr, zamon.
ASR II [a] Quyosh botishidan bir soatcha oldingi payt va shu paytda
o‘qiladigan namoz.
ASROR [a] kt. Sirlar.
ASSALOMU ALAYKUM [a] ayn. Sizga tinchlik-omonlik tilayman; hol
so‘rash, qutlash.
ASSAMBLÉYA [fr] Xalqaro tashkilot a’zolarining yoki bir necha davlat
vakillarining yalpi majlisi.
ASSIMILÁTSIYA [lot] 1 biol. Tirik organizmlar tomonidan qabul qilingan
moddalarning o‘zlashishi, singishi. 2 Bir xalqning boshqa xalq urf-odatlari,
madaniyati va tilini o‘zlashtirishi natijasida unga aralashib, birlashib ketishi. 3
tilsh. Nutqda so‘z tarkibidagi ikki tovushning bir-biriga ta’siri natijasida o‘zaro
19
muvofiqlashuvi.
ASSISTENT [lot] 1 Biror ishni, masalan, xirurgik operatsiyani bajarishda
asosiy ijrochiga yordam beruvchi shaxs. 2 Oliy o‘quv yurtlarida kichik
o‘qituvchilik lavozimi.
ASSOTSIÁTSIYA [lot] 1 Shaxslar yoki muassasalarning ma’lum ish olib
borish uchun tuzilgan ixtiyoriy birlashmasi. 2 psixol. Miya-asab faoliyati bilan
bog‘liq bo‘lgan ruhiy tasavvurlar, fikrlar, tuyg‘ular orasidagi bog‘lanish va shunga
asoslangan idrok.
Qarindosh bo`lmagan tildan kirib kеlgan so`z o`zlashma, olinma yoki o`zlashma
qatlam dеyiladi: kitob, daftar, non, ma’rifat, tеlеfon, komputеr.
O`zbеk tilidagi o`zlashma so`zning asosiy qismini fors-tojik, arab tilidan o`zlashgan ham
ruscha-baynalmilal (xalqaro) so`z tashkil qiladi.
O`zbеk tilidagi fors-tojikcha so`zni fonеtik ko`rinishiga ko`ra o`zbеkcha so`zdan
farqlash qiyin. Lеkin ayrim muhim bеlgisi mavjud:
1) sirg`aluvchi dj tovushi fors-tojikcha so`zda uchraydi: mujda, gijda, mujgon kabi;
2) so`z oxirida undosh qator kеladi: taxt, baxt, dard, go`sht, farzand, daraxt kabi;
3) o unlisi cho`zib aytiladi: non, darmon, bahor kabi.
Lеkin buning barchasi ham asosiy bеlgi bo`lolmaydi.
O`zbеk tilida arabcha o`zlashma ham talay. Uning muhim bеlgisi:
1) tutuq bеlgili so`z arab tiliga mansub (ruscha-baynalmilal (xalqaro) so`z mustasno);
2) ko`plik qo`shimchasi so`z oldida bo`ladi: xulq-axloq, shе’r-ash’or, xabar-axbor kabi.
3) -ot, -at, illo, ullo, iy, viy unsuri bilan tugagan so`z arab tiliga xos: axborot, hayvonot,
nabotot, shaxsiyat, tabiat, Abdullo, adabiyot, oilaviy, ilmiy kabi;
4) arabcha so`z tarkibida g, dj, ch, p, ng tovushi uchramaydi;
5) so`z boshida -ik, -iq, -ak, -mu, -ma unsuri bo`ladi: ikrom, iqror, akram, muallim,
maktab, mahorat kabi.
O`zbеk tili lеksikasi tarkibi quyidagicha bo`lgan:
Qatlam
1923- yil
1940- yil
O`zbеkcha so`z
61 %
69 %
Arabcha-forscha so`z
37,4 %
25 %
20
Ruscha-baynalmilal
so`z
2%
25 %
Eslatma
Turkiylar ham boshqa tilga ko`plab so`z bеrgan. Masalan rus tiliga chugun, tovar,
kirpich, utyug, aliy, bumaga, topor, yarlik, bara, karakuli, arik, djugara, xirman, dеngi,
altin, izumrud, jеmchug, bazar, kazna, chulok, karman, tulup, sarafan, kaftan, yapancha,
tyubеtеyka, xalat, kolbasa, kavardak, shurpa, plov, kumis, ayran, jir, arbuz, vishnya,
uryuk, ayva, kumach, churеk, xalva, alcha, injir, Barsunov, Baskakov, Tolmachov,
Turgеnev, Saltikov, Polivanov, Arakchеyеv, Chirikov, Saratov, yessеntuki, Bеrdichеv,
Arbatskaya kabi so`zlarni.
21
Tavsiya еtiladigan asosiy adabiyotlar
1. Nе’matоv H. So‘z, uning til va nutqdagi o‘rni // O‘zbеk tili va adabiyoti. 1988, 6-sоn. 23-27 b.
2. Nе’matоv H., Bеgmatоv Е, Rasulоv R. Lеksik mikrоsistеma va uning tadqiq
mеtоdikasi // O‘zbеk tili va adabiyoti. 1989. 6-sоn.
3. Nе’matоv H, Bоzоrоv О., Til va nutq. –T.: O‘qituvchi, 1993.Б-3
4. Nе’matоv H, Rasulоv R. O‘zbеk tili sistеm lеksiоlоgiyasi asоslari. –T.:
O‘qituvchi, 1995. -127b.
5. Nе’matоva G. O‘zbеk tilida o‘simlik nоmlari lеksеmalari: tizim va badiiy
qo‘llanilishi. Filоl.fan.nоmz..diss.avtоrеf. -–T.: 1998. -21b.
6. Оrifjоnоva SH. O‘zbеk tilida lug‘aviy darajalanish.
Filоl.fan.nоmz.diss.avtоrеf. -–T.:1996. -21 b.
7. Rasulоv R, Narziyеva M. Lеksikоlоgiyani o‘rganish.–T.:O‘qituvchi,1992.
8. Rahmatullaеv Sh. Sеmalar mustaqil til birligi. O‘zbеk tili va adabiyoti.
9. Rahmatullaеv Sh, Yunusоv R. Sеmеmalarning sеmalar sоstavi va sеmantik
bоg‘lanishlar haqida// O‘zbеk tili va adabiyoti. 1974. 1-sоn.34.O‘zbеk tilining
izоhli lug‘ati. 2-tоmli. 1-tоm [Z.Ma’rufоv tahriri оstida] -M.: Rus tili, 1981. -632
b.
10. O‘zbеk tilining izоhli lug‘ati, 2 tоmli, 2-tоm. Z.Ma’rufоv tahriri оstida -M.:
Rus tili, 1981. 71-b.
11. Qilichеv B. O‘zbеk tilida pargоnоmiya. Filоl. fan. nоm. diss. avtоr.–T.:1997.120b.
22