Konferensiya materiallari to'plami: Fan va jamiyat

ISBN 978-9-94-362692-8 9 789943 626928 NAMANGAN VILOYATI XALQ TA’LIMI XODIMLARINI QAYTA TAYYORLASH VA ULARNING MALAKASINI OSHIRIRISH HUDUDIY MARKAZI “FAN VA JAMIYATNING O‘ZARO TA’SIRI – MODERNIZATSIYA VA INNOVATSION RIVOJLANISH SARI YO‘L” XALQARO ONLAYN ILMIY-NAZARIY KONFERENSIYASI MATERIALLARI TO’PLAMI II-TOM 10. 06. 2020 Namangan shahri, O’zbekiston Respublikasi Yuqoridagi ekologo-gigienik ko’rsatkichlar bo’yicha bajarilgan tahlil natijalari aniqligidagi kamchiliklar albatta ba’zi tumanlardagi ko’rsatkichlarga oid ma’lumotlarni aniqlash uchun yetarli ma’lumotlar bazasi shakllanmaganligidir. Bu kamchiliklarni bartaraf etish atrof muhitga va aholi salomatligiga bo’lgan e’tiborni kuchaytirishni samarasi hisoblanadi. O’zbekiston Davlat Tabiatni muhofaza qilish qomitasi tahliliy nazorat Davlat inspeksiyasi (ANIDI) Respublika bo’yicha havo muhitini, tuproq va ochiq suv havzalari monitoringi yagona sxemasini yaratish bo’yicha ish olib boradi. U ikki yo’nalishda tashkil etiladi: 1. Tabiiy atrof-muhitning sifat holatini kuzatish uning sifatiga bo’lgan ta’sirlar natijasidagi o’zgarishlarni istiqbolli kompleks baholash; 2. Tabiatmuhitlari bo’yicha ifloslantirish manbalarinihisobga olish; Bu harakatlar ortida inson salomatligi, farovon hayot kechirish va kelajak avlod uchun qoldirilajak muhitning istiqboli asosiy o’rinni egallaydi. Ushbu kichik tadqiqotni asosiy maqsadi ekologik holatni baholashning ko’rsatkich (indikator) larini shakllanishi va ilmiy tadqiqotchi mutaxassislar uchun imkon darajasida dastak bo’lishi, shu bilan birga hududlarni ekologik rayonlashtirish va GAT yordamida kartalashtirishning yagona tizimini rivojlantirish uchun dastak bo’lib hizmat qilishi mumkin. Foydalanilgan adabiyotlar/References 1. Azizov M.A, Solxojaev S.S, Qambarova Sh.Q. Gigiena. -Toshkent. 2003. 79-b. 2. Под редакцией Б.Б.Алиханова. Экологические индикаторы для мониторинга состояния окружающей среды в Узбекистане. Сборник статей «Экологические индикаторы для Узбекистана». Ташкент: Патент Пресс, 2006. С. 13-16 б. 3. Najmiddinov A. O’zbekiston Respublikasi sog’liqni saqlash Vazirligi fan va yangi texnologiyalar bosh boshqarmasi. «O’zbekiston Respublikasi hududini aholi salomatligiga xavflilik darajasi bo’yicha ekologogigienik rayonlashtirish yuzasidan» Uslubiy qo’llanma. Toshkent: 1995 yil. 2-b. 444 MUNDARIJA TABLE OF CONTENTS SECTION 6. MATEMATIK MODELLASHTIRISH VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINING NAZARIY ASOSLARI THEORETICAL FOUNDATIONS OF MATHEMATICAL MODELING AND INFORMATION TECHNOLOGIES Sharipov Anvarjon Soliyеvich, Aslonov Jasurbеk Orziyеvich MATЕMATIKA OʻQITISHDA ЕХCЕL DASTURINI QOʻLLASH.................................................................................. 3 Колосова Ирина Петровна РОЛЬ СЕТЕВОГО ПРОЕКТА В РАЗВИТИИ ПРЕДМЕТНЫХ КОМПЕТЕНЦИЙ ШКОЛЬНИКОВ ........................... 5 Пяк Павел Эдуардович ШКОЛЬНЫЙ КУРС АЛГЕБРЫ, ПОСТРОЕННЫЙ НА ЧИСЛАХ И ОПЕРАЦИЯХ .................................................. 7 Isomiddinov Anvarjon Inomjonovich, Akmalov Kamoliddin Kodirovich, Mahmudov Jaloliddin Isroiljon o‘g‘li 1C ORQALI ISHLAB CHIQARISH KORXONALARINI BOSHQARISHDA ERP TIZIMIDAN FOYDALANISH ............... 10 Xasanov Adxamjon Akramovich QALQONSIMON BEZ FAOLIYATINI MODELLASHTIRISH USULLARI HAQIDA .................................................... 14 Jumanazarov Sirojiddin Salaydinovich TINGLOVCHILARDA INNOVATSION PEDAGOGIK FAOLIYAT SHAKLLANTIRILISHIDA O‘QUV‐USLUBIY MAJMUALARNING O‘RNI ................................................................................................................................. 17 Mahkamov A.A., Karimov Sh.S., Madolimova D.J. MALAKA OSHIRISH TIZIMIDA MASOFAVIY TA’LIM SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA ALOQA KANALLARINING O’RNI................................................................................................................................................................ 19 Malikova Xurshida Ikramovna KORREKSION TA’LIMDA AXBOROT KOMMUNIKASION TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH BO‘YICHA MUTAXASSISLARNI TAYYORLASH MASALALARI .............................................................................................. 22 Karimova Gulchehra Isakovna MATEMATIKA DARSLARIDA O‘QUVCHILARNING OG‘ZAKI VA YOZMA HISOBLASH KO‘NIKMASINI RIVOJLANTIRISH ............................................................................................................................................... 25 Usmonov Murod Sodiqovich, Abdullayev Xolxuja Burxonovich, Erkinova Guljaxon O‘QUV JARAYONI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH USULLARI ........................................................................................................................................ 29 Tashtemirova Nargiza Nematovna UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA KOMBINATORIKA ELЕMЕNTLАRINI O‘QITISHDA KОMPЕTЕNSIYAVIY YONDОSHUV.................................................................................................................................................... 31 Masharipov Madiyor Palvannazirovich, Ro‘zmetova Dilnoza Yo’ldashbayevna MATEMATIK JARAYONLARNI KOMPYUTER TEXNOLOGIYALARINING AMALIY DASTURLARI YORDAMIDAMODELLASHTIRISHNING INNOVATSION METODIK ASOSLARI.................................................... 35 Nurmatov Ilxom Ismoilovich ANIQ VA TABIIY FANLARNI OʻQITISHDA INFORMATIKANING OʻRNI VA AHAMIYATI ...................................... 38 Nurmatov Ilxom Ismoilovich PYTHON DАSTURLАSH TILI VА UNING IMKONIYATLАRI .................................................................................. 40 Kadirov Tulkin Baxridinovich O‘QITUVCHI SHAXSINI SHAKLLANTIRISHDA MALAKA OSHIRISH TIZIMIDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINING O‘RNI................................................................................................................................................................ 42 Taylakova Guli Bekmurodovna MULTIMEDIYAVIY TEXNOLOGIYALАR АSOSIDА YARАTILАDIGАN WEB‐RESURSLАRGА QO‘YILАDIGАN АSOSIY TАLАBLАR ........................................................................................................................................................ 46 Husanova Tursunoy Usmanjanovna O‘QUVCHILARNING MATEMATIK SAVODXONLIGINI OSHIRISHDA INTERFAOL USULLARNING ROLI .............. 49 445 Raximova Munira Ismoilovna O‘QUVCHILARNING MATEMATIK SAVODXONLIGINI OSHIRISH – TA’LIM SIFATINI YAXSHILASH GAROVI ...... 52 Vasilova Nilufar Egamovna BOSHLANG’ICH SINFLARDA O’QITISHNING ZAMONAVIY AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH AFZALLIKLARI ................................................................................................................................................... 55 Inomova Muqaddas UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA FIZIKA FANINI O‘QITISHNING AHAMIYATI .................................................... 58 Egamova Laylo Alisherovna INFORMATIKA VA ZAMONAVIY AXBOROT TEXNOLOGIYALARINI O’QUVCHILARNING FAOLIYATIDA EGALLAGAN O’RNI VA AHAMIYATI .................................................................................................................. 60 Nazarova Feruza Abdiqayumovna TA’LIM OLUVCHILARNING BILIMINI BAHOLASHDA AKTNING O’RNI ............................................................... 62 Otaboyeva Zahroxon Yusufjonovna MATEMATIKA DARSLARIDA O‘QITISHNING ILG’OR USULLARIDAN FOYDALANISH ......................................... 64 Xolmurodova Dilfuza Mamatxanovna UMUMIY O‘RTA TA’LIM MATEMATIKA DARSLARIDA ANIQ INTEGRALNING TADBIQLARINI O'QITISH METODIKASI .................................................................................................................................................... 67 SECTION 7. AXBOROT MAKONIDA TILSHUNOSLIK, FILOLOGIYA VA CHET TILLARINI O‘QITISH MUAMMOLARI PROBLEMS OF LINGUISTICS, PHILOLOGY AND TEACHING FOREIGN LANGUAGES IN THE INFORMATION AGE Кузьминова Елена Анатольевна ОСОБЕННОСТИ ИЗУЧЕНИЯ ИНОСТРАННОГО ЯЗЫКА В ДОО В УСЛОВИЯХ ИНФОРМАЦИОННОГО ПРОСТРАНСТВА .............................................................................................................................................. 71 Кунникова Алина Геннадьевна ИНТЕРАКТИВНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ НА УРОКАХ РОДНОГО РУССКОГО ЯЗЫКА ............................................... 76 Meliyev Khabibullo Nurillayevich, Danielle Sass DEFINING THE CONTENT OF VOCATIONAL GUIDANCE THROUGH ENGLISH LESSONS WITH THE PRINCIPLES OF CLIL ............................................................................................................................................................. 79 Сафарова Малика Абдухафизовна РАЗВИТИЕ ПОЗНАВАТЕЛЬНЫХ ИНТЕРЕСОВ НА УРОКАХ РУССКОГО ЯЗЫКА В НАЦИОНАЛЬНЫХ КЛАССАХ ......................................................................................................................................................... 82 Кузнецов Андрей Андреевич ПРИНЦИПЫ ОРГАНИЗАЦИИ ДИСТАНЦИОННОГО ФОРМАТА ОБУЧЕНИЯ ИНОСТРАННЫХ СТУДЕНТОВ В РАМКАХ ДИСЦИПЛИНЫ «ИКТ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ» В МАГИСТРАТУРЕ .................... 85 Кодирова Садбарг ОСОБЕННОСТИ ИНТЕГРИРОВАННОГО ОБУЧЕНИЯ РУССКОГО ЯЗЫКА В МЛАДШИХ КЛАССАХ................. 88 Юзефальчик Ирина Владимировна, Антипенко Ольга Николаевна МУЛЬТИМЕДИЙНЫЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ НА УРОКАХ АНГЛИЙСКОГО ЯЗЫКА ................ 91 Avlakulov Yashnarbek Ibragimovich ABOUT THE NAMES OF ANIMALS .................................................................................................................... 93 Qo‘shoqova Barnoxon Yo‘ldoshevna O‘ZBEK TILI IZOHLI LUG‘ATLARIDA RELIGIONIMLAR ....................................................................................... 96 Voxabov Doniyor Ibrohimovich, Xolmirzayeva Dilafruz Maxmudjon kizi ADVANTAGES OF ICT TOOLS AT TEACHING THE ENGLISH LANGUAGE ................................................................ 98 Саттаров Сирожиддин Яхяевич ЖАНРОВЫЕ И ЯЗЫКОВЫЕ ОСОБЕННОСТИ РУССКИХ ПОСЛОВИЦ ............................................................ 100 Saydaxmedova Nigora Sulaymonovna O‘RTA MAXSUS TA’LIM TIZIMIDA MUHAMMAD YUSUF IJODINI O‘RGATISH BO‘YICHA SAMARADORLIKKA ERISHISHNING ILMIY‐ METODIK YO‘LLARI ..................................................................................................... 102 446 Sobirova Mahbuba Yusufjonovna, Adurasulova Umida Sadullayevna O‘QUVCHILARDA MORFOLOGIKKOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISHNING ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARI106 Dospanov Ruslan Aybekovich AMERICAN ENGLISH AS ONE OF THE INNOVATIVE TRENDS IN TEACHING ENGLISH TO EFL STUDENTS ...... 108 Казакова Раъно Машрабаевна О ПРИРОДЕ СЮЖЕТА ВОЛШЕБНОЙ СКАЗКИ .............................................................................................. 111 Kozlova Lola Salimbekovna SOTSIOLINGVISTIKA VA O‘ZBEK YOZUVCHILARI ASARLARI (TOHIR MALIK ASARLARI ASOSIDA).................. 114 Козлова Лола Салимбековна, Нажмитдинова Мастура Мелиевна ЗНАЧЕНИЕ ПЕРЕВОДОВЕДЧЕСКОЙ РАБОТЫ В РАЗВИТИИ СУБЪЕКТНОСТИ БУДУЩЕГО УЧИТЕЛЯ ......... 117 Abduraxmanova Nazokat Azamjonovna, Qayumova Madina Ravshanjon qizi LEKSIKOLOGIYA BO‘LIMINI O‘RGANISHDA ZAMONAVIYPEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI .................................................................................................................... 119 Qo‘ziyev Umidjon Yandashaliyevich SO‘Z O‘ZLASHUVI HAMDA ME’YORLASHUVIDA SOTSIOLEKTNING O‘RNI ..................................................... 123 Boltabayeva Ozodaxon Yo‘ldashaliyevna ZIYOVIDDIN MANSUR SHE’RIYATIDA IJODKOR RUHIYATI TASVIRI ................................................................ 125 Tajibayeva Dilfuza Erkinovna SHAVKAT RAHMON SHE’RIYATIDA DAVR VA SHAXS RUHIYATI TALQINI ....................................................... 128 Usmonova Huriniso Sharopovna, Qazaqova Nozima Abdulboqievna TIL TA’LIMIGA ZAMONAVIY YONDASHUV VA UNDA O’QUV KEYSLARIDAN FOYDALANISH ................................................................................................................................................ 130 Dosbaeva Nargiza Turg’unpo‘latovna LINGVOKULTUROLOGIK TAHLILDA SO’Z LAKUNARLIGI ................................................................................. 133 Raimjanova Nigora Inamjanovna METHODS OF TEACHING MONOLOGIC AND DIALOGIC SPEECH IN THE STUDY OF ENGLISH.................................................................................................................................................... 137 Абдуллаева Саидахон Нуритдиновна, Холбоев Зокиржон Ходиевич ОСОБЕННОСТИ МОДУЛЬНОГО ОБУЧЕНИЯ В УСЛОВИЯХ ПАНДЕМИИ COVID‐19 .................................... 139 Ismailova Laylo Xondamirovna MATN LINGVISTIKASINING TARIXI HAMDA REKLAMA MATNINING AHAMIYATIGA DOIR ........................... 142 Abduraxmonava Dinora Yusupovna “OʻQISH KITOBI” DARSLIGIDA XALQ OGʻZAKI IJODI NAMUNALARI ............................................................... 145 Yusupova Ma’mura Baхodirovna, Nurmatova Go’zal Mirziyatovna FORMATIVE ASSESSSMENT: ITS MEANING AND USAGE IN THE LANGUAGE CLASSROOM .......................... 148 Исакжанова Зулхумор Аббасовна РОЛЬ ОБУЧАЮЩИХ ИГР В РАСКРЫТИИ КРАСОТЫ РУССКОГО ЯЗЫКА...................................................... 151 Yuldasheva Adolatjon G`aniyevna ONA TILI DARSLARIDA O‘QUVCHILARNI TEST USTIDA ISHLASHGA O‘RGATISH MUAMMOLARI................... 156 Болтаев Шавкатжон Исакович, Болтаева Зубайра Машраббоевна ЭФФЕКТИВНЫЕ МЕТОДЫ ОБУЧЕНИЯ НА УРОКАХ РУССКОГО ЯЗЫКА ...................................................... 161 Tuhtabaeva Dilafruz Turgunbaevna, Kodirova Gulnora Rustamjanovna STRATEGIES TO DEVELOP THE SPEAKING SKILLS OF STUDENTS ................................................................... 164 Yusupov Abrorjon Nosirjonovich, Boltabayev Kamoliddin Yo’ldashevich, Sharipova Anisa Ahmadjonovna ADABIY TA’LIM JARAYONIDA MODULLI TA’LIM TEXNOLOGIYASIDAN FOYDALANISH .................................. 166 Xolmonov Azizbek Abdubannoyevich, Yo‘ldosheva Hadisa Habibullayevna, Obidova Kimyoxon Orifjanovna ASLIYAT – MAS’ULIYAT .................................................................................................................................. 169 Tavakkalova Mahbuba Otaxonovna DARSDA KO‘P MA’NOLI SO‘ZLARNI O‘RGATISH USULLARIDAN..................................................................... 173 447 Rasulova Dildora Yakubovna ONA TILI DARSLARIDA O‘QITISHNING ZAMONAVIY USULLARI ..................................................................... 176 Botirova Ma’rifat Ravshanovna OMONIM SO‘ZLARNI O‘QITISH METODIKASI ................................................................................................ 178 Shokirova Shohsanam Odiljanovna SIFAT HAMDA RAVISH SO‘Z TURKUMLARINI QIYOSIY O‘QITISH ................................................................... 180 Cho‘lponova Shahzoda G‘ofurjonovna 5‐SINFLARDA “TOVUSH O‘ZGARISHLARI” MAVZUSINI JADVALLAR ASOSIDA O‘TISH TAJRIBASIDAN ........... 182 Ismonjonova Madinaxon Muxtorjon qizi BADIIY MATNNING PSIXOLINGVISTIK TAHLILI ............................................................................................... 185 Asroliddinova Sevaraxon Lutfillo qizi BOBUR RUBOIYLARIDA YOR VA VATAN TIMSOLI .......................................................................................... 188 Isroilova Shohsanam Uchkunzhon kizi HOW TO CREATE A PERFECT LESSON PLAN FROM SCRATCH: CHALLENGES OF ESL LESSON PLANNING ..... 191 Abduraxmanova Nazokat Azamjonovna ONA TILI DARSLARIDA FE’L NISBATLARINI O‘QITISH METODIKASI................................................................ 196 SECTION 8. RAQAMLASHTIRISH ASRIDA MAKTABGACHA TA'LIM: MULTIMEDIA TEXNOLOGIYALARI PRESCHOOL EDUCATION IN THE AGE OF DIGITIZATION: MULTIMEDIA TECHNOLOGY Шамшиева Гулмира Асилидиновна, Мирзатова Гулшода Худайбердиевна ВИДЫ ИННОВАЦИОННЫХ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ ТЕХНОЛОГИЙ В ДОУ ........................................................ 199 Kаrimov Komiljon Аbdurаximovich, Inamov Dilmirza Dedamirzayevich MАKTАBGАCHА TА’LIM TIZIMINI RIVOJLАNTIRISHNING USTUVOR VАZIFАLАRI .......................................... 202 Haydarova Zulfiya Orifjonovna RAQAMLASHTIRISH ASRIDA O‘ZBEKISTONDAGI MAKTABGACHA TA’LIM .................................................... 206 Berdaliyeva Gulasal Abduqunduzovna MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR MUSTAQIL FIKRLASHI VA NUTQINI RIVOJLANTIRISHDA ERTAKLAR BILAN ISHLASHNING AHAMIYATI .................................................................................................................. 209 Rasulоva Zamira Sirojiddinovna HUQUQIY TA’LIM‐TARBIYA VA UNING MAKTABGACHA TA’LIM TURIDAGI O‘RNI ........................................ 211 Orzikulova Nasibaxon Tuxtapulatovna O‘QITUVCHI SHAXSINI RIVOJLANTIRISHDA TA’LIM TEXNOLOGIYALARINING O‘RNI ..................................... 214 Ахмаджонова Кизлархон Кобилжон кизи ПРЕПОДАВАНИЕ АНГЛИЙСКОГО ЯЗЫКА МАЛЕНЬКИМ ДЕТЯМ С ПОМОЩЬЮ ЦИФРОВЫХ МЕДИА ..... 217 Qo‘chqarov Mirzavali Qo‘ziboyevich BOSHLANG‘ICH TA’LIM TIZIMIDA INTEGRATSIYA .......................................................................................... 220 Rahmatullayeva Zamira Olimjonovna MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR BILAN ISHLASHDA PSIXOLOGNING O‘RNI VA AHAMIYATI ................ 222 Mirzatova Gulshoda Xudoyberdiyevna, Solijonova Matluba Inomjon qizi ZAMONAMIZ TARBIYACHISI – ILM‐MA’RIFAT YO‘LBOSHCHISI ...................................................................... 224 Ikromova Musharrafxon Nematillaevna MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING ALGORITMIK TAFAKKURINI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOLOGIK JIHATLARI ....................................................................................................................................................... 226 Usmanova Nodira Muhammadjanovna BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA FOL’KLOR NAMUNALARINING BA’ZI TAHLILLARI ................................................ 228 Nuritdinova Mahbuba Fayzullayevna BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHISINING PEDAGOGIK MAHORATGA EGA BO‘LISHI – DAVR TALABI ........... 231 448 Ergasheva Gulnora Ne’matovna MAKTABGACHA TALIM MUASSASALARIDA INGLIZ TILINI O‘RGATISHNING NAZARIY KONTSEPTUAL ASOSLARI ....................................................................................................................................................... 233 Mahammadjonova Muhayyo Mahammadjon qizi INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI ...................................................................... 235 Raximova Shohidaxon BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIGA MILLIY QADRIYATLAR RUHINI SINGDIRISHNING SAMARALI OMILLARI ....................................................................................................................................................... 237 SECTION 9. JAMIYATNI MODERNIZATSIYA QILISH VA RIVOJLANTIRISHDA IJTIMOIY FANLARNING ROLI THE ROLE OF SOCIAL SCIENCES IN THE MODERNIZATION AND DEVELOPMENT OF SOCIETY Наталевич Ольга Геннадьевна, Харлович Ольга Станиславовна ПЕРСПЕКТИВЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ВЕБ‐КВЕСТА НА УРОКАХ ИСТОРИИ (НА ПРИМЕРЕ УЧРЕЖДЕНИЙ ОБРАЗОВАНИЯ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ) ......................................................... 240 Орлова Лидия Васильевна ЭМОЦИОНАЛЬНАЯ КОМПЕТЕНТНОСТЬ ПЕДАГОГА КАК ФАКТОР ПРОФИЛАКТИКИ ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО ВЫГОРАНИЯ ......................................................................................................... 244 Naumchik Victor Nikolaevich RE‐UPBRINGING AND THE PROBLEM OF PEDAGOGICAL NON‐VIOLENCE .................................................... 247 Мищенко Александр Сергеевич РАЗВИТИЕ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ПЕДАГОГА КАК УСЛОВИЕ МОДЕРНИЗАЦИИ УЧЕБНО‐ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЫ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ ЛИЦЕЕВ И КОЛЛЕДЖЕЙ ........................................................................... 250 Taylakov Norbek Isakulovich, Djabbarova Gulbahor Djumanazarovna JАMIYATNIMODERNIZАTSIYALАSHSHАROITIDА PROFESSIONАLTА’LIMGА XАLQАROTА’LIMSTАNDАRTLАRINIJORIYETISH ............................................................................................. 255 Alimov Normurod Nosirovich TALABALARNI ILMIY‐TEXNIK IJODKORLIK FAOLIYATIGA TAYYORLASH JARAYONIDA ULARDA IJODKORLIKKA EHTIYOJNI TARBIYALASH ............................................................................................................................... 257 Topildiev Nosirjon Rahimjanovich 1850‐1876‐YILLARDA QO‘QON XONLIGINING IJTIMOIY‐IQTISODIY AHVOLI ................................................. 260 Haydarov Yuldash Hazratovich “O‘ZBEKISTON TARIXI”NI O‘QITISHNI ZAMON TALABLARI DARAJASIGA KO‘TARISH – JAMIYATDA YUKSAK MA’NAVIYATNI SHAKLLANTIRISH OMILI ....................................................................................................... 263 Djurayev Qambarali Baxramovich, Aliyeva Ravshanoy Zaripovna, Dumarova Nilufar Qambaraliyevna, Inamov Dilmirza Dedamirzayevich, Shamsiyeva Mahfuza Kuchkarxodjaevna SINFDAN TASHQARI TA’LIM‐TARBIYA JARAYONIDA O‘SMIR YOSHDAGI O‘QUVCHILARNING O‘ZLIGINI ANGLASH VA O‘Z‐O‘ZINI BOSHQARISHGA O‘RGATISH YO‘LLARI ................................................................... 266 Inamov Dilmirza Dedamirzayevich, Bo‘stonov Abduqahhor, Jo‘rayeva Iqbolxon Po‘latovna HOZIRGI DAVRDA INTELLEKTUAL SALOHIYAT VA PEDAGOGIK INTELLEKTNING AHAMIYATI ....................... 272 To‘xtasinov Muhammadjon G‘ulomjon o‘g‘li TURKISTONDA DAVLAT BOSHQARUV TIZIMIGA DOIR ADABIYOTLAR TAHLILI .............................................. 275 Bannaev Nurmuhammad Toshmamatovich OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA “HUQUQSHUNOSLIK” FANLARINI O‘QITISH JARAYONIDA TALABALARDA SHAXS VA JAMIYAT MANFAATLARINI UYG‘UNLIGINI TA’MINLASHGA OID BILIMLARNI SHAKLLANTIRISH USUL VA VOSITALARI .............................................................................................................................................. 278 Bo‘stonov Abduqahhor Sodiqovich, Sodiqov Abduhalil Abduqahhor o‘g‘li MILLIY OZODLIK KURASHLARI TARIXINI O‘RGANISHNING TA’LIMIY‐TARBIYAVIY AHAMIYATI ..................... 282 Boymirzayeva Raximaxon Xoshimjonovna HUQUQIY BILIM BERISH‐ TA’LIM OLUVCHILARNING HUQUQIY ONG VA HUQUQIY MADANIYATINI SHAKLLANTIRISHNING SAMARALI OMILLARIDAN BIRI SIFATIDA .................................................................. 285 449 Boymirzayeva Raximaxon Xoshimjonovna PEDAGOG KASB AXLOQINI RIVOJIGA HUQUQIY ONG VA HUQUQIY MADANIYATNING TA’SIRI .................. 287 Dumarova Nilufar Qambaralievna PEDAGOGLARDA O‘QUV MODULLARINI ISHLAB CHIQISH KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISH................... 290 Ne’matova Samiyaxon Ilhomjonovna O‘QITUVCHILARDA KASBIY KOMPETENTLILIKNING SHAKLLANGANLIK DARAJALARI VA MEZONLARI .......... 292 Ne’matova Samiyaxon Ilhomjonovna PEDAGOG KADRLARNI QAYTA TAYYORLASH VA MALAKASINI OSHIRISH TIZIMINING TARIXIY RIVOJLANISH BOSQICHLARI ................................................................................................................................................. 295 Orifova Saboat Yakubovna O‘SMIRLIK DAVRI MUAMMOLARI VA ULAR BILAN ISHLASH MASALALARI ................................................... 298 Orifova Saboat Yakubovna O‘SMIRLIK DAVRIDA STRESS HOLATLARINING OLDINI OLISHDA TA’LIM MUASSASASINING O‘RNI ............. 301 Polvonov Kozimbek Naimovich SOVET DAVRIDA SHAHARLARNI TASHKIL TOPISHIGA QARATILGAN ASOSIY TADBIRLAR, ULARNING MOHIYATI (Qashqadaryo viloyati misolida) .................................................................................................................... 303 QoriyevAbdumalik Ubaydullayevich, Qoriyeva Shahnoza Obiddinovna NAMANGAN VILOYATIDAGI TARIXIY‐ME’MORIY OBIDALAR VA ULARNING O‘RGANILISHI ................................................................................................................................................. 306 Ro‘ziyeva Gavhar Abdumalik qizi MAKTABGA TAYYORLOV GURUHI BOLALARINI INTELLEKTUAL RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY‐ METODOLOGIK JIHATLARI VA ASOSIY YO‘NALISHLARI.................................................................................. 308 Samidjonova Muxabbat Xoliqjonovna O‘QUVCHILAR IJODIY QOBILIYATLARINI RIVOJLANTIRISHNING AHAMIYATI ................................................ 312 Toshpo‘latov Ibrohim Ikromjonovich, Nodirov Jahongir Muhamadjanovich MULOQOT JARAYONINING PEDAGOGIK‐PSIXOLOGIK JIHATLARI VA UNING AMALIY AHAMIYATI ............... 314 Xakimova Fotimaxon Borillo qizi BARKAMOL AVLODNI TARBIYALASHDA “OILA‐MAHALLA‐TA’LIM MUASSASASI” HAMKORLIK MEXANIZMINING O‘RNI ................................................................................................................................ 318 Xolmirzayeva Saida Mexmonovna JAMIYATNI TARAQQIY ETTIRISHDA O‘QUVCHILARDA GEOGRAFIK‐EKOLOGIK BILIMLARNI RIVOJLANTRISH USULLARI ....................................................................................................................................................... 320 Казбекова Гаухар Ибрахимовна КАКИМ ДОЛЖЕН БЫТЬ УЧИТЕЛЬ ПРАВА СОВРЕМЕННОЙ ШКОЛЫ .......................................................... 323 Asqarova Manzura Muxammadjonovna HOZIRGI ZAMON O‘QITUVCHISINING PEDAGOGIK MAHORATI .................................................................... 325 Boltaboyeva Maxpora Yo‘ldashaliyevna, Boltabayev Payzullo Yo‘ldashaliyevich TARIX FANINI O‘QITISHDA INNOVATSION G‘OYALAR TADBIQI ..................................................................... 327 G‘oziyeva Hulkaroy Boqijonovna O‘ZBEKISTONDA TA’LIM OLISHNING KONSTITUTSIYAVIYASOSLARI .............................................................. 331 SECTION 10. JISMONIY TARBIYA VA SPORT, SPORT MASHG‘ULOTLARI, SOG‘LOMLASHTIRISH VA MOSLASHUVCHAN JISMONIY TARBIYA PHYSICAL EDUCATION AND SPORTS, SPORTS TRAINING, WELLNESS AND ADAPTIVE PHYSICAL EDUCATION Орлов Андрей Иванович, Таланцева Валентина Кузьминична, Суриков Алексей Александрович ИССЛЕДОВАНИЕ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ИНДЕКСА МАССЫ ТЕЛА СТУДЕНТОВ ЧУВАШСКОЙ ГОСУДАРСТВЕННОЙ СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННОЙ АКАДЕМИИ ..................................................................................................... 334 Baiba Kondriča, Dospanov Ruslan Aybekovich HEALTH AWARENSS AND LITERACY AS ONE OF THE SECTORS OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT IN EDUCATION ................................................................................................................................................... 338 450 Строй Галина Владимировна МЕТОДОЛОГИЯ ЗДОРОВЬЕСБЕРЕГАЮЩЕЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ В СОВРЕМЕННОМ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ УЧРЕЖДЕНИИ ............................................................................................................................................... 342 Пьянзина Надежда Николаевна ИЗМЕНЕНИЕ МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНОГО СТАТУСА ОБУЧАЮЩИХСЯ В ЗАВИСИМОСТИ ОТ РАЗНЫХ РЕЖИМОВ ДВИГАТЕЛЬНОЙ АКТИВНОСТИ ................................................................................................. 345 Колесникова Ольга Борисовна АНАЛИЗ ВЫСТУПЛЕНИЯ СОВЕТСКИХ И РОССИЙСКИХ ПЛОВЦОВ НА ОЛИМПИЙСКИХ ИГРАХ ............... 348 Колесникова Ольга Борисовна ФОРМИРОВАНИЕ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ СТУДЕНТОВ НЕФИЗКУЛЬТУРНЫХ ВУЗОВ .......................... 352 Kolesnikova Olga Borisovna, Erivanova Svetlana Alekseevna FORMATION OF PHYSICAL CULTURE OF STUDENTS OF NON‐PHYSICAL CULTURE UNIVERSITIES ................ 352 Волкова Татьяна Ивановна, Таланцева Валентина Кузьминична, Суриков Алексей Александрович ПОКАЗАТЕЛИ ФИЗИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ СТУДЕНТОК ГРУППЫ ЛЕЧЕБНОЙ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ ЧУВАШСКОЙ ГСХА ........................................................................................................................................ 355 Шнайдер Марина Генриховна, Шарапова Татьяна Сергеевна ОТКРЫТИЕ В ВУЗАХ ТРЕНИРОВОЧНЫХ ПЛОЩАДОК‐СКАЛОДРОМА ....................................................... 358 Шиленко Ольга Витальевна, Пьянзина Надежда Николаевна, Петрова Татьяна Николаевна ЙОГА КАК СРЕДСТВО РЕГУЛИРОВАНИЯ ПСИХОЭМОЦИОНАЛЬНОГО СОСТОЯНИЯ ЗАНИМАЮЩИХСЯ 360 Mo‘minov Maxammadsoli, Mo‘minov XolmatjonMaxammadsoli o‘g‘li BOLALAR SPORTINI SHAKLLANTIRISHDA SPORT PSIXOLOGIYASI .................................................................. 364 Rasulev Toshbotir Qarshiyevich SHAXS JISMONIY KAMOLOTI VA SALOMATLIGINING MADANIY GIGIYENIK ASOSLARI ................................. 366 Boltoboev Xamidullo Xabibullaevich MАKTАB O‘QUVCHILАRI ОRАSIDА SОG‘LОM TURMUSH TАRZIGА ОID FАZILАTLАRNI SHАKLLАNTIRISH .... 369 Shodmanov Qodirjon Odilxanovich MTM TARBIYALANUVCHILARINI JISMONAN SOG`LOM QILIB TARBIYALASHDA HARAKATLI O’YINLARNING AHAMIYATI .................................................................................................................................................... 372 Ne’matov Boburbek Ilhomjonovich BO‘SM SHUG‘ULLANUVCHILARINING JISMONIY TAYYORGARLIK DARAJASINI TEST TOPSHIRIQLARI ORQALI BAHOLASH ..................................................................................................................................................... 376 Alijanov Oybek G‘anijanovich JISMONIY TARBIYA MASHG‘ULOTLARINI TASHKIL ETISH VA O‘TKAZISHNING METODIK XUSUSIYATLARI .... 378 Kirgizova Nargiza Xudayberdiyevna MAKTAB VA MAKTABDAN TASHQARI TA’LIM MUASSASALARIDA JISMONIY TARBIYA VA SPORT SOG‘LOMLASHTIRISH MASHG‘ULOTLARI ...................................................................................................... 381 Rasulоva Zamira Sirojiddinovna BARKAMОL INSОNNI TARBIYALASHDA JISMОNIY TARBIYANINGO‘RNI ........................................................ 383 Ismatullayeva Gulshoda Ergashovna MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA JISMONIY TARBIYANING TUTGAN O‘RNI ................................................ 386 SECTION 11. TEXNIK, IQTISODIY, TABIIY VA ANIQ FANLAR TECHNICAL, ECONOMIC, EXACT AND NATURAL SCIENCES Pavel Vitliemov PLANNING BEHAVIOUR‐DRIVEN ENERGY EFFICIENCY INTERVENTIONS IN A SMART CITY ............................................................................................................................................ 390 Султонов Боходир Элбекович, Шамуратова Мохинабону Раметуллаевна, Намазов Шафоат Саттарович ВЛИЯНИЕ ТЕМПЕРАТУРЫ ПРОМЫВНОЙ ВОДЫ НА КАЧЕСТВЕННЫЕ ПАРАМЕТРЫ УДОБРИТЕЛЬНЫХ ПРЕЦИПИТАТОВ НА ОСНОВЕ МИНЕРАЛИЗОВАННОЙ МАССЫ С ВЫДЕЛЕНИЕМ НЕРАСТВОРИМОГО ОСТАТКА........................................................................................................................................................ 394 451 Dr. Meenakshi Tyagi, Aniket Aggarwal, Jyoti dwivedi, Anushree Srivastava, Isha tomar, Itisha Aggarwal DIGITALIZATION IN BANKING SYSTEM: A WAY TO RAISE THE BAR OF CUSTOMER SATISFACTION .............. 397 Abdullaev Safibullo Xabibullaevich O‘QUVCHILARNING FIKRLASH MALAKASINI DIDAKTIK VOSITALARGA QO‘YILGAN ERGONOMIK TALABLAR ASOSIDA SHAKLLANTIRISH ............................................................................................................................ 407 Bayzakov Takhir Mirzanovich, Abdullaev Nuriddin Hasanovich THE NEW PRODUCTION OF ELECTROTECHNOLOGY COTTONSEED OIL AND ENERGY EFFICIENCY RATING . 410 Nitin Girdharwal, Mayank, Mahima, Aayushi, Gemini IMPACT OF ADVERTISEMENT ON CHILDREN’S BEHAVIOUR AN UNDERSTANDING DURING COVID 19 LOCKDOWN ................................................................................................................................................... 413 Dr Anand B. Dhruv, Abdullaev Nuriddin Hasanovich ELECTRICAL CONVERTER FOR ELECTRIC STIMULATOR .................................................................................. 420 Xudayberdiyeva Ozoda Jurabayevna MALAKA OSHIRISH JARAYONIDA BIOLOGIYA FANI TINGLOVCHILARINING KOMPETENSIYALARINI SHAKLLANTIRISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR ................................................................................ 422 Gaffarov Azizjon Muhammadsaidovich, Eraliyev Halimjon Alimbekovich TA’LIM SARMOYASI – IJTIMOIY‐IQTISODIY O’SISHNING ASOSIY OMILI SIFATIDA......................................... 425 Eraliyev Halimjon Alimbekovich INSON KAPITALI – IJTIMOIY‐IQTISODIY RIVOJLANISHNIING ASOSIY OMILI SIFATIDA ................................... 427 Nishonov Mirkozim, Xolmirzayeva Zohida Yo`ldoshyevna UNIVERSITETLAR “KIMYO TARIXI “ KURSINI O’QITISHDA INTEGRATIV USULDAN FOYDALANISH ................ 430 Xolmirzayeva Zohida Yo`ldoshyevna, Babayeva Sanabar Abdvaliyevna KIMYO DARSLARIDA “LAPBOOK” ORQALI ZAMONAVIY BILIMLARNI O’ZLASHTIRISH ................................... 432 TursunovAhror Aminjon o’g’li, Goyipov Umidjon Gulomjonovich, Abdurahmanova Umida CONSTRUCTION OF A LOADER REMOVER WITH THE CENTRIFUGAL SEPARATION OF LOADER POTATOES . 436 Toshmatova Dilafro‘z Abdumutalliyevna BIOLOGIYA DARSLARIDA GRAFIK ORGANAYZERLARDAN SAMARALI FOYDALANISH .................................... 438 Xo’jamqulova Laylo NAMANGAN VILOYATI AHOLISI SALOMATLIGINING EKOLO‐GIGIYENIK KO’RSATKICHLARI .......................................................................................................................................... 441 Muharrir: Texnik muharrir: Alijon Jo‘rayev Abdulaziz Toshpo‘latov Terishga berildi 20.06.2020. Bosishga ruxsat etildi 01.07.2020. Bichimi 60х42 1/16, hajmi 27 bosma taboq. Adadi 30 nusxa. Bahosi kelishilgan narxda. “ARJUMAND MEDIA” NASHRIYOTI Namangan shahri, Navoiy ko‘chasi, 36. Nashriyot litsenziya raqami АI – 007 2018 yil 20 iyulda berilgan «Toshbuloq oqshomi» MChJ bosmaxonasida chop etildi. Manzil: Namangan shahar, I.Karimov ko‘chasi, 19. Fikrimizcha, Oliy ta’lim muassasa talabalarini bilimini oshirish tizimida, huquqiy bilim berish jarayonida talabalarga quyidagilar o‘rgatilishi lozim[2]; birinchidan, bilim berilishi, bilim davlat va huquq bilan bog‘langan bo‘lishi kerak; ikkinchidan, olingan bilimni hayotga tadbiq etish mahorati o‘rgatiladi; uchinchidan, shaxs doim o‘z ustida ishlashi, izlanishi biror natijaga ega bo‘lishlikka harakat qilishi kerak; to‘rtinchidan, davlat va jamiyat ishlari bilan qiziqish hislatlariga ega bo‘lishni shakllantirish; beshinchidan, talaba joriy qonunlardan umumiy tushunchalarga ega bo‘lishi; oltinchidan, bilim oluvchi tomonidan olgan o‘z huquqiy bilimlariga rioya qilgan holda, jamiyatda huquqiy madaniyatni rivojlanishiga hissa qo‘shishi kerak. Huquqiy ta’limning asosini bilim tashkil etadi. Bilim shaxsning har tomonlama rivojlanishiga yordam beradi. O‘qituvchi dars jarayonida jamiyat va davlatdagi bo‘layotgan islohotlarni o‘zi mukammal bilishi hamda ularni talabalarga o‘rgatishi lozim. Masalan, yangi qabul qilingan qonunlarda, barcha huquq sohalari ya’ni, insonhuquqiga, mehnat, fuqarolik, oilaviy munosabatlariga bog‘liq bo‘lganlarini tushuntirib o‘tishi kerak. Shu bilan birga, eng asosiysi, barcha ta’lim oluvchilarga mamlakatimiz ta’lim tizimiga oid qonunlar, qonunosti hujjatlarini va ta’limga tegishli me’yoriy –huquqiy hujjatlar bilan tanishtirib borilishi lozim. Bundan tashqari, ta’lim sohasida faoliyat yuritayotgan har bir xodimning huquqiy hujjatlarni o‘rganishda bilim, ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Dars jarayonida talabalar: davlat, uning boshqarilishini; huquqqa bog‘liq tushunchalarni; huquqiy munosabatlar tushunchasini; huquqiy munosabatlarning kelib chiqish asoslarini; huquqbuzarlik tushunchasini, turlarini; huquqiy javobgarlik tushunchasi va boshqa bir qancha huquqiy ma’lumotlarni bilib olishlari lozim.Olingan huquqiy bilimlar shaxsga o‘z ilmiy yoki ijodiy izlanishlarida ham yordam beradi. Buning uchun talaba dars jarayonida bilganlaridan tashqari o‘z ustida ishlab, qo‘shimcha manbalar, adabiyotlardan foydalanishi kerak[3]. Talabalar orasidan davlat, jamiyat hayoti bilan qiziquvchilar, rahbarlik hususiyatiga ega shaxslar ham aniqlanadi. Ular davlat va huquq nazariyasi, davlatdagi mavjud qonunlar, ularning yaratilishi bilan alohida qiziqadi. Ularni to‘g‘ri yo‘lga solish uchun o‘qituvchilari avvalambor o‘zi yaxshi huquqiy bilimga ega bo‘lishi, qonun yangiliklari bilan tanishgan bo‘lishi shart. Agar o‘qituvchining ma’lumoti u yoki bu huquq soxasi bo‘yicha to‘la bo‘lmasa, talabaga maxsus manbalar, yoki mutaxasislar bilan uchrashuviga yordam berishi lozim. Ana shundagina jamiyatimizda haqiqiy bilimdon, o‘z kasbini sevadigan, uning huquqiy asoslarini biladigan mutaxassis talabalar bo‘lib yetishib chiqadilar. Huquqshunoslik fanlarini o‘qitish maktabgacha tarbiya muassasalaridagi tarbiyachilarga, maktab o‘quvchilariga, o‘rta- maxsus, kasb- hunar ta’limi va oliy ta’lim muassasasi talabalariga huquqiy ta’lim va tarbiya berishda huquqiy bilimlarni oshirishga yo‘l-yo‘riqlar ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan. Huquqiy tarbiya o‘z mazmuni va mohiyatiga ko‘ra; keng va tor ma’nodagi shakllarga bo‘linaladi. Keng ma’nodagi tarbiya deganda butun jamoaga, ko‘pchilikka ta’sir ko‘rsatishga qaratilgan tarbiya. Tor ma’nodagi tarbiya alohida shaxsga, uning ongiga ta’sir etish yo‘lidir. Huquqiy tarbiya natijasida keng xalq ommasi va shaxs o‘z xatti-harakatlari ekanligini tushunsa, huquq normalariga ongli ravishda rioya etsa, maqsadga erishgan bo‘lib hisoblanadi [4]. Jamiyatda aholi huquqiy ongi va madaniyati darajasining yuksakligi – demokratik huquqiy davlat va erkin fuqarolik jamiyatining muhim mezonlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekistonda mustaqillikning ilk yillaridan ushbu masalaga alohida e’tibor qaratildi. Aholining huquqiy ongi va madaniyatini yuksaltirish masalalari davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylandi. Bu borada O‘zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti Islom Karimov haqli ravishda ta’kidlaganidek, “Huquqiy madaniyatning yuqori darajada bo‘lishi huquqiy davlatning o‘ziga xos xususiyatidir. Bozor iqtisodiyotini shakllantirish sharoitida huquqiy madaniyatni oshirish muhim ish hisoblanadi. Shu bilan birga, huquqiy madaniyat saviyasi qabul qilingan qonunlar soni bilan emas, balki ushbu qonunlarning barcha darajalarda ijro etilishi bilan belgilanadi. Ushbu muhim ishda odamlarda qonunlarga va normativ-huquqiy hujjatlarga nisbatan chuqur hurmat hissini tarbiyalash alohida ahamiyatga egadir. Zero, huquqiy normalar odamlar ongiga singgan va ular orqali amal qilgan taqdirdagina yashaydi va ro‘yobga chiqadi”[5]. Huquqiy ong sub’ektiv ongning shakllaridan biri bo‘lib, u insonlarda huquq talablari yuzasidan ijobiy yoki salbiy munosabatni ishlab chiqishiga ta’sir etadi. Huquqiy ong o‘z navbatida quyidagilarni taqozo etadi: huquqning mazmun-mohiyati to‘g‘risda mushohada etishni; huquqiy qadriyatlarni boshqa ijtimoiy qadriyatlar, xususan axloqiy, diniy va siyosiy bilan o‘zaro nisbatlashni; huquqni uning ijtimoiy ahamiyati 280 nuqtai-nazaridan baholashni; huquqga mos xulqning zarurligini chuqur anglab yetishni; huquqni amalga oshirish natijalarini qabul qilishni o‘rganishda ko‘rish mumkin. Demak, huquqiy ong jamiyat umumiy ongining bir qismi ekan, bu holda mantiqan unga umumiy ongga xos bo‘lgan jihat va xususiyatlar ham xos bo‘lishi tabiiydir. Ayni paytda, xuquqiy ong umumiy ongning aynan huquqiy borliqqa oid qismi ekan, demak unga umumiy ongga xos bo‘lmagan jihatlar mansub, degan xulosaga kelish mumkin. Biron-bir hodisaning mazmun va mohiyatiga yetib borish uchun unga berilgan ta’riflarga e’tibor berish zarur. Chunki definitsiyalarda ob’ekt hisoblangan narsa va hodisaning eng muhim, ahamiyatli jihatlari o‘zining ifodasini topadi. Shu o‘rinda huquqiy ongga manbalarda berilgan ta’riflarga e’tibor qaratamiz: prof. Z.M.Islomov huquqiy ong tushunchasiga shunday ta’rif beradi: “Huquqiy ongni mamlakat fuqarolarining ham amaldagi huquqqa, yuridik amaliyotga, fuqarolar huquqlari, erkinliklari, majburiyatlariga, ham orzu qilingan huquqqa va boshqa huquqiy hodisalarga munosabatini ifodalovchi huquqiy sezgilar, g‘oyalar, baholar, tasavvurlar tizimi sifatida ta’riflash mumkin”[6]. Fikrimizcha, ushbu ta’rifda huquqiy ong nimalar, ya’ni fanday omillar asosida shakllanishi masalasi e’tibordan chetda qolgan. Professor Yu.A.Dmitrievning ta’rificha, “huquqiy ong bu insonlarning va ularning turli birliklarining hamda butun jamiyatning amaldagi huquq va huquqiy hodisalarga nisbatan qarashlari, g‘oyalari, tasavvurlari, hislari yig‘indisidir”[7]. Ushbu ta’rifda huquqiy ongning muhim funktsiyasi bo‘lgan, Z.Islomov ta’kidlab ketgan baholash faoliyati e’tibordan chetda qolgan. Rossiyalik huquqshunos olim A.N.Golovistikovaning huquqiy ongga bergan ta’rifi Yu.A.Dmitrievning ta’rifi bilan bir xil, ya’ni “huquqiy ong bu insonlarning va ularning turli birliklarining hamda butun jamiyatning amaldagi huquq va huquqiy hodisalarga nisbatan qarashlari, g‘oyalari, tasavvurlari, hislari yig‘indisidir”[8]. Bu ikki muallifning ta’rifi tasodifan aynan bir xil bo‘lib, unda insonlarning kutilayotgan, xohlanayotgan, Z.M.Islomov ta’biri bilan aytganda “orzu qilinayotgan huquqqa” nisbatan munosabatlari hamda huquqiy ong shakllanishining omillari nazardan chetga qolgan. R.A.Romashov va A.G.Indыklarning ta’rificha, “huquqiy ong insonlarning ijtimoiy hayotning yuridik ahamiyatli hodisalariga (amaldagi qonunchilikka, yuridik amaliyotga, insonlar va fuqarolarning huquq va erkinliklariga) nisbatan baholovchi ruhiy munosabatini ifodalovchi huquqiy tasavvurlari, qarashlari, g‘oyalari, hislari, hayajonlari majmuidir”[9]. Bu ta’rifda ham insonlarning kutilayotgan huquqga munosabati hamda huquqiy ongni shakllantirish omillari e’tibordan chetda qolgan. Yuqoridagilarga asoslangan holda, huquqiy ong tushunchasiga quyidagicha ta’rif berish mumkin:huquqiy ong bu jamiyatning taraqqiyot darajasi bilan belgilanadigan ijtimoiy ongning muhim bir tarkibiy qismi bo‘lgan, insonlarning huquq, siyosiy-huquqiy hodisalar, yuridik amaliyot, huquqiy tizim va istalayotgan, kutilayotgan huquq haqidagi fikrlari, o‘ylari, his-tuyg‘ulari, qarashlari, iztirob-kechinmalari hamda baholari va tasavvurlari majmuasidir. Shunday qilib, oliy ta’lim muassasalarida “huquqshunoslik” fanlarini o‘qitish jarayonida talabalarda shaxs va jamiyat manfaatlarini uyg‘unligini ta’minlashga oid bilimlarni shakllantirish usul va vositalari sifati huquqiy bilim berish va talabalarda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni shakllantirish muhim usul va vositalardan hisoblanadi. Talabalarning huquqiy bilimlarini rivojlantirish uchun oliy ta’lim muassasalarida “Huquqshunoslik” fanlarini o‘qitish jarayonida inson va fuqarolarning huquq va erkinliklarini ta’minlashga qaratilgan huquqiy masalalar, talabalarni huquqiy ongini rivojlantirishga qaratilgan huquqiy masalalar aks etgan keyslarni amaliy mashg‘ulotlar jarayonida foydalanish samarali usullar sifatida xizmat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar/References 1. Xalq ta’limi. Ilmiy-metodik jurnal.2016-yil 1-son.83-84-betlar. 2. Xalq ta’limi. Ilmiy-metodik jurnal.2016-yil 1-son.B-84. 3. Xalq ta’limi. Ilmiy-metodik jurnal.2016-yil 1-son.85-B. 4. Xalq ta’limi. Ilmiy-metodik jurnal.2016-yil 1-son.b-86. 5. Karimov I.A. O‘zbekiston: milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura. T. 1. – T.: “O‘zbekiston”, – B.322 6. Islomov Z.M. Davlat va huquq nazariyasi. –Toshkent: Adolat, 2007. –B.537. 7. Ю.А.Дмитриев. Правосознание и правовая культура. / Теория государства и права. Под. ред. Пиголкина. –Москва: Юрайт-Издат, 2006. –С.547. 8. Головистикова А.Н. Правосознание и правовая культура. / Проблемы теории государства и права. –Москва: Изд.ЭКСМО, 2005. –С.658. 9. Головистикова А.Н. Правосознание и правовая культура. / Проблемы теории государства и права. –Москва: Изд.ЭКСМО, 2005. –С.658. 281 UO‘K 93/94 MILLIY OZODLIK KURASHLARI TARIXINI O‘RGANISHNING TA’LIMIY-TARBIYAVIY AHAMIYATI Bo‘stonov Abduqahhor Sodiqovich, Namangan viloyati XTXQTMOHM katta o‘qituvchisi, O‘zbekiston Respublikasi Sodiqov Abduhalil Abduqahhor o‘g‘li Namangan shahar 49-umumiy o‘rta ta’lim maktabi tarix fani o‘qituvchisi, O‘zbekiston Respublikasi. E-mail:muhammadjon_toht@mail.ru Annotatsiya. Maqolada hozirgi davrda yosh avlodni barkamol shaxslar etib tarbiyalash vazifasi mamlakat taraqqiyoti va istiqboli uchun dolzarb ahamiyatga ega ekanligiga e’tibor qaratilgan. Bu borada davlat hujjatlarida qo‘yilgan vazifalar tushuntirilgan. Umumiy o‘rta ta’limning Davlat ta’lim standartlari asosida tarix fanining maqsadi ko‘rsatilgan. Ma’rifatli va madaniyatli jamiyatni qurishda tarix fanining tarbiyaviy imkoniyatlaridan samarali foydalanish zarurligi tushuntirilgan. O‘quvchi yoshlarda vatanparvarlik, milliy iftixor va mardlik fazilatlarini shakllantirishda milliy ozodlik kurashlari tarixini o‘rganishning roli va ahamiyati tushuntirilgan. Tarix darslarida Jaloliddin Manguberdi va Janna d’Ark misolida xalq ozodlik kurashlariga oid mavzularnio‘rganish bo‘yicha ayrim tavsiyalar berilgan. Kalit so‘zlar: tarix fani, bilim, ma’rifat, o‘zlikni anglash, vatanparvarlik, xalq qahramonlari, milliy iftixor, ozodlik, mustaqillik, Jaloliddin Manguberdi, Janna d’Ark, daxldorlik hissi, tarix darsliklari. UDC 93/94 THE EDUCATIONAL IMPORTANCE OF STUDYING THE HISTORY OF NATIONAL FREEDOM STRUGGLES Bustonov Abdukakhkhor Sadikovich Senior lecturer, Namangan Regional In-Service and Retraining Center for Public Education Employees, Republic of Uzbekistan Sadikov Abdukhalil Abdukakhkhor ogli History teacher, secondary school No.49, Namangan, Republic of Uzbekistan Brief abstract.The article emphasizes that the task of educating the younger generation as harmoniously developed individuals is of great importance for the development and prospects of the country. In this regard, the tasks set in the state documents are explained. The purpose of history is specified based on the State educational standards of general secondary education. The need for effectively using the educational potential of history in building an enlightened and civilized society wasexplained. The role and importance of studying the history of national liberation struggles in the formation of patriotism, national pride and courage in students are explained. In the history lessons, some recommendations are given for the study of the people's liberation struggle on the example of Jaloliddin Manguberdi and Janna d'Arc. Keywords: History, knowledge, enlightenment, self-awareness, patriotism, national heroes, national pride, freedom, independence, Jaloliddin Manguberdi, Janna d’Arc, sense of belonging, history textbooks. Hozirgi davrda yosh avlodni mustaqil fikrlaydigan, faol fuqarolik pozitsiyasiga ega bo‘lgan, o‘z vatani va xalqi oldida mas’ullikni tushunadigan bilimli va intellektual salohiyatli shaxslar etib tarbiyalash masalasi mamlakat taraqqiyotining strategiyasini belgilaydi. Bugungi kunda “Islohotlarning muvaffaqiyati, mamlakatimizning dunyodagi rivojlangan, zamonaviy davlatlar qatoridan munosib o‘rin egallashi, avvalo, ilm-fan va ta’lim-tarbiya sohasining rivoji bilan bu borada biz dunyoda raqobatdosh bo‘la olishimiz bilan uzviy bog‘liq”.82 Ta’limga oid davlat hujjatlarida umumiy o‘rta ta’lim zimmasiga o‘quvchilarda milliy va umumbashariy qadriyatlarga asoslangan ma’naviy-axloqiy fazilatlarni shakllantirish, ya’ni o‘quvchilarda milliy hamda umumbashariy qadriyatlarni uyg‘unlashtirish asosida yuksak ma’naviy-axloqiy fazilatlarni tarbiyalash, o‘z Vataniga va xalqiga sodiq fuqaroni shakllantirish vazifasi yuklatilgan83. Shundan kelib chiqib, tarix fani ta’limining asosiy maqsadi o‘quvchi yoshlarni ajdodlarimizning ma’naviy merosi va jasoratlaridan ibrat olishga, ularga munosib voris bo‘lishga o‘rgatish, o‘quvchilarni 82 O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning o‘qituvchi va murabbiylarga bayram tabrigi. //Ma’rifat// gazetasi, 2017-yil 30-sentabr 83 Qarang: Kadrlar tayyorlash milliy dasturi. 3-bo‘lim 3. 3-band; Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risida Nizom. 2-bob9-band. 282 tarixiy voqealarni idrok etishga yo‘naltirish orqali ularning o‘zligini anglash, shaxs sifatida kamol topishiga yordam beradigan tushunchalar, milliy, umuminsoniy qadriyatlar ruhida tarbiyalashdan iborat84. Nafaqat yoshlar, balki butun jamiyatimiz a’zolarining bilimi, saviyasini oshirish uchun, avvalo, ilmma’rifat, yuksak ma’naviyat kerak. Ilm yo‘q joyda qoloqlik, jaholat va albatta, to‘g‘ri yo‘ldan adashish bo‘ladi. Sharq donishmandlari aytganidek, “Eng katta boylik – bu aql-zakovat va ilm, eng katta meros – bu yaxshi tarbiya, eng katta qashshoqlik – bu bilimsizlikdir!”Shu sababli hammamiz uchun zamonaviy bilimlarni o‘zlashtirish, chinakam ma’rifat va yuksak madaniyat egasi bo‘lish uzluksiz hayotiy ehtiyojga aylanishi kerak85. Demak, jamiyat taraqqiyotining asosima’rifatdir. Ma’rifatli, ma’naviyatli bo‘lish uchun tarixni yaxshi bilish, tarixdan saboq chiqarish lozim. Shaxs jamiyatda o‘z o‘rni va vazifalarini tushunib olishida, hayotiy mo‘ljallarini o‘zining maqsadi va ehtiyojlariga mos tarzda to‘g‘ri belgilashida ijtimoiy fanlar, xususan, tarix fani muhim o‘rin tutadi. Hozirgi globallashgan davrda dunyoda va mamlakatimizda sodir bo‘layotgan jarayonlar, voqea – hodisalarning sabablari va tub mohiyatini tarix qonuniyatlarisiz tushunib bo‘lmaydi. Ma’lumki, tarixda xalqimiz orasidan ko‘plab buyuk sarkardalar yetishib chiqqan. Ana shunday mard va fidoyi ajdodlarimizning harbiy sohadagi boy merosi, mardlik va jasurlik fazilatlari yoshlarimiz uchun ibrat maktabi bo‘lib xizmat qiladi86. Xalqimiz milliy o‘zligini anglashida, yosh avlodni vatanparvarlik, milliy iftixor, mustaqillik g‘oyalariga sadoqat, dushmanga nafrat ruhida, mard va jasur etib tarbiyalashda ana shunday buyuk sarkardalar va xalq qahramonlari nomi katta rol o‘ynaydi. Milliy ozodlik kurashlari, bosqinchilarga qarshi o‘z vatani ozodligi, mustaqilligi uchun kurashgan qahramonlar mavzusi barcha mamlakatlar tarixining eng faxrli, eng shonli sahifalari hisoblanadi. Ayniqsa, bunday kurashlar xalq, millat taqdirida, milliy o‘zlikni anglashda, xalqni jipslashtirish va milliy jihatdan uyg‘otishda muhim rol o‘ynagan bo‘lsa. Mo‘g‘ul bosqinchilariga qarshi mardonavor kurashib, hatto dushmanni ham qoyil qoldirgan Jaloliddin Manguberdini, vatan ozodligi uchun hayotini tikkan Janna d’ Arkni, shved va nemis bochqinchilarini to‘xtatgan Aleksandr Nevskiyni, butun Janubiy Amerikani mustamlakachilikdan ozod qilishda shuhrat qozongan Simon Bolivarni, dunyo tarixida bunday nomlarni ko‘plab keltirish mumkin, nafaqat o‘z yurtida, balki butun dunyoda bilishadi va tarbiya uchun ibrat namunasi sifatida o‘rganishadi. Xalqlar, millatlarning ozodlik uchun, mustaqillik uchun kurashi tarixini, bunday kurashlar qahramonlarining hayotini o‘rganish ajoyib tarbiya vositasidir. Bu kurash qachon, qayerda, qaysi mamlakatda olib borilganligidan qat’iy nazar yosh avlod tarbiyasida katta rol o‘ynaydi. Biz “Orlean qizi” Janna d’ Ark, “Xaloskor” Bolivar, “Buyuk qalb egasi” Gandi nomi bilan yoshlarimizni qanday tarbiyalasak, boshqa xalqlar ham Jaloliddin Manguberdi yoki To‘maris nomi bilan o‘zlarining hozirgi yoshlarini shunday tarbiyalaydilar. Ahamiyatli tomoni shundaki, xalq ozodlik kurashi, bunday kurash qahramoni (xalq qahramoni) nafaqat o‘z yurtida, balki butun dunyo yoshlarini insonparvarlik, vatanparvarlik va jasurlik ruhida tarbiyalashda namuna bo‘lib xizmat qiladi. Vatan ozodligi, xalq erki va yurt mustaqilligi uchun kurashgan siymolarning tarixda, o‘z xalqi taqdirida tutgan o‘rni va rolini o‘rganish o‘quvchilarni o‘z vatani va xalqini sevishga, milliy iftixorga, vatanni himoya qilish uchun o‘zini bag‘ishlashga, boshqa xalqlarni ham hurmat qilishga (milliy bag‘rikenglikka) o‘rgatadi. Shuningdek, tarixning bunday mavzularini o‘rganish orqali o‘quvchi yoshlarimiz mustaqilligimizning tarixiy ahamiyatini tushunishga va uni asrab-avaylashga, bugungi tinch va osuda, ozod va obod hayotimizning qadriga yetishga, bunyodkorlik ishlarining faol ishtirokchilari bo‘lishga, atrofdagi voqea-hodisalarga daxldorlik hissi bilan yashashga o‘rganadilar. Umumiy o‘rta ta’limda Jaloliddin Manguberdi yoki Janna d’Arkning hayoti va sarkardalik faoliyatini o‘rganishda darsliklar bilan kifoyalanib qolmasdan, qo‘shimcha adabiyotlar, internet ma’lumotlari va turli xil filmlardan foydalanish yaxshi natija beradi. Jaloliddin Manguberdi, Janna d’Ark kabi xalq qahramonlarining hayoti, harbiy-siyosiy faoliyati haqida ma’lumotlar beruvchi, turli xorijiy tillarda yozilgan tarixiy asarlar, manbalarni o‘zbek tiliga tarjima qilib, nashr qilinsa, o‘quvchilar ularni olib o‘qish imkoniyatiga ega bo‘lardilar. 84 O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 6-apreldagi “Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limining davlat ta’lim standartlarini tasdiqlash to‘g‘risida” 187-sonli qarori. 5-ILOVA 85 O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning 2020-yil 24-yanvarda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga murojaatnomasi //Xalq so‘zi// gazetasi, 2020-yil 25-yanvar. 86 Mirziyov Sh. M. Milliy taraqqiyot yo‘limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko‘taramiz. 1-jild.–T.: O‘zbekiston, 2017. – B. 534. 283

Konferensiya materiallari to'plami: Fan va jamiyat

Products

Support

Konferensiya materiallari to'plami: Fan va jamiyat

Add this document to collection(s)

Add this document to saved

Suggest us how to improve StudyLib