O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA
INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
PEDAGOGIK INNOVATSIYALAR, PROFESSIONAL
TA’LIM BOSHQARUV HAMDA PEDAGOG KADRLARNI
QAYTA TAYYORLASH VA ULARNING MALAKASINI
OSHIRISH INSTITUTI
Toshkent – 2023
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM
FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOG’LIQNI SAQLASH
VAZIRLIGI
ANDIJON VILOYATI KASBIY TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
VA MUVOFIQLASHTIRISH HUDUDIY BOSHQARMASI
XO’JAOBOD TIBBIYOT KOLLEJI
“TASDIQLAYMAN”
Xo’jaobod tibbiyot kolleji direktori
_____ O.N.Temirxo’jaeva
” 17 ”oktyabrdagi 2022 yil
REABLITATSIYA ASOSLARI
fanidan
O’QITISH MATERIALLARI
Tayorlov yo’nalishi:
Tayyorlov yo’nalishi – 09102.00 - Hamshiralik ishi
Kasbi:
40.910203 – Hamshiralik ishi
Pedagog kengashning 2022-yildagi “2” -sonli yig’ilishida o’quv jarayoniga
qo’llashga tavsiya etildi
Me’yoriy hujjatlar to’plami fanlar kafedrasining 2022-yildagi “3” - sonli
Yig’ilishida muhokama etildi va ma’qullandi
Uslubchi _____ Tojieva.M
Kafedra mudiri _____ D.Qodirova
O’qituvchi: _____ M.Pratov
To’plamning muallifi to’g’risida ma’lumot
Pratov Muhammadg’ulom
Ma’lumoti: Oliy
Mutaxassisligi: Pediatriya ishi
Pedagogik ish staji: 25 yil
Ish joyi: Xo’jaobod tibbiyot kolleji
Elektron pochta manzili: Pratov@gmail.com
Telefon raqami: +998905497528
O’qitish materiallari to’plami tarkibi
To’plam tarkibi
1)Taqvimiy mavzular
reja
2)Faning ta’lim
texnologiyasi
3)Mavzular to’plami
Shakli
Jadval
4)Baxolash vositalar
Matn jadval
5)Vizual - didaktik
resurslar
Nusxa(PDF)
Yozma(CD VVord
Xo’jaobod tibbiyot kolleji o’qituvchisi M.Pratovning
2022-2023 o`quv yili 1-bosqich uchun
“ Reablitatsiya asoslari “ fanidan
TAQVIМIY МAVZULAR REJASI
Uмuмiy ajratilgan vaqt (soat)
№
1.
2.
Мutahassislik va
guruhlar
Hamshiralik ishi22-16,22-17
Davolash ishi-2214
Haммasi
Auditoriyadagi
Jaмi
Nazariy
Aмaliy
136
90
30
60
46
136
90
30
60
46
Laboratoriya
Kursishi
Taqviмiy мavzular rejasi “Hamshiralik ishi “ kafedrasining 2022 yil “17” oktyabrdagi
3-sonli yig`ilishida мuhokaмa etilib мa`qullandi.
Uslubchi: M.Tojieva ________
Seмinar
Мustaqil
ish
Guruhlar
va sana
T/r
Mavzu nomi
Jami
O’qitish
ning
tashkili
y qismi
1
2
3
4
1
2
3
Reablitatsiya va mehnat bilan
davolash fani”maqsad va
vazifalari.Reablitatsiyani olib
borishda
tibbiy
ijtimoiy
xodimning tutgan o’rni
Reablitatsiya
turlari.Reablitatsiyani olib
borishda tibbiy ijtimoiy
xodimning tutgan o’rni
2
Mustaqil ta’lim
5
3-semestr Nazariy
Nazariy 2-soat-Reablitatsiya
fanini internet
saytlaridan yangi
ma’lumotlar yig’ish
O’quvchilarning
bilim va
ko’nikmalarini
baholash
6
Boshlang’ich nazorat:
Yozma, Savol javob,
test.
Nazariy
2
Kinematika asoslari
Nazariy
2
2-soat-Mavzu bo’yicha
ma’lumotlar ni tarqatma
savollar tuzib chiqish
Baholashvositalari; vizualdidaktikresurslar.
Yozma, og’zaki,
savol-javob.
2-soat-Xarakatlanish
tizimi va ullarning
faoliyati tuzilishi xaqida
Baholashvositalari; vizualdidaktikresurslar.
7
savollar tayyorlash
Kasalliklar va xarakatni
chegaralanishi.
4
Nazariy
2
5
Katta
kasalliklarida
reablitatsiyasi.
yoshdagilar
bemorlar
6
Yurak qon tomir sistemasi
kasalliklarida reablitatsiyani
olib borish.
Nazariy
8
Nafas organlari kasalliklarida
reablitatsiyani olib borish
2-soat-Mavzuga oid test
sovolar tuzish
2
Nazariy
2
Bolalar kasalliklarida
reablitatsiya asoslari
7
Sport va badantarbiya
mashqlarinig turlari
xaqida ma’lumot
tayyorlash
2-soat-Katta yoshdagilar
oarsida qanday
kasalliklar uchrashi
xaqida savolar tuzish
Nazariy
2
2-soat-Mavzuga oid
nazorat savollar
tayyorlash
2
2-soat-Nafas oarganlari
orqali yuquvchi
kasalliklar turlari xaqida
ma’lumot to’plash
Nazariy
Yozma, og’zaki,
savol-javob..
Baholashvositalari; vizualdidaktikresurslar.
Yozma, og’zaki,
savol-javob.
Baholashvositalari; vizualdidaktikresurslar.
Yozma, og’zaki,
savol-javob.
Baholashvositalari; vizualdidaktikresurslar.
Yozma, og’zaki,
savol-javob.
Baholashvositalari; vizualdidaktikresurslar.
Yozma, og’zaki,
savol-javob.
Baholashvositalari; vizualdidaktikresurslar.
Yozma, og’zaki,
savol-javob.
Fizioterapiya bo’limini ishini
tashkil etish
9
Nazariy
2
2-soat-Mavzuga
oid
tarqatma
savollar
tayyorlash
Baholashvositalari; vizualdidaktikresurslar.
Yozma, og’zaki,
savol-javob
4-semestr Nazariy
10
Elektr bilan davolash.Ultratovush
bilan davolash
2
Ultratovush apparatlaridan
foydalanish usullarini bilish.
11
Nazariy
1-soat-Elektr toki bilan
davolash asosan qaysi
kasaliklarda qo’llanilishi
bo’yicha savollar
tayyorlash
Nazariy
2
1-soat-UTT
tekshiruvlarini afzaliklari
bo’yicha referat
tayyorlash
Baholashvosit
alari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
og’zaki, savoljavob, test,
amaliy
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
.
Yorug’lik bilan davolash
Quyosh,xavo va suv bilan davolash
12
Nazariy
2
Issiqlik va ingalyatsiya bilan
davolash.Balchiq,qum,loy va
paraffin bilan davolash
13
14
1-soat-Yorug’likdan qaysi
xolatlarda qo’llanilishi
bo’yicha ma’lumot
to’plash
Nazariy
1-soat-Ingalyatsiya
usullari,parafindan
foydalanish usullari
xaqida ma’lumot to’plash
2
Davolash fiskulturasining umumiy
asoslari.O’rta yoshdagi,qari
odamlar,nimjon va bemor bolalar
uchun davo fiskulturasi.
Nazariy
2
1-soat-Sport va
badantarbiya turlari va
uning afzalliklari xaqida
referat tayyorlash
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
.
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
.
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
.
Massaj.Massajning organizimga
fiziologik ta’siri.Massaj
usulari.tananing ayrim qisimlari
15 uchun massaj.
Nazariy
1-soat-Massaj uchun
ko’rsatmalar qanday
shular bo’yicha ma’lumot
to’plash
2
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
.
3-semest Amaliy
Аmaliy
Kinematika asoslari.Kasalliklar va
xarakatni chegaralanishi.
1
4
Аmaliy
Katta yoshdagilar kasalliklarida
bemorlar reablitatsiyasi
2
1-soat-Reablitatsiya
jarayonidagi paydo
bo’luvchi muamolar
haqida ma’lumot to’plash
4
Bolalar kasalliklarida reablitatsiya
asoslari.
3.
1-soatReferat
tayyorlash
Amaliy
4
1-soat-Bolalar orasida
qaysi kasalliklar ko’proq
uchrashi xaqida
ma’lumotlar to’plash
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
og’zaki, savoljavob.
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
og’zaki, savoljavob.
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
og’zaki, savol-
Fizioterapiya
tashkil etish.
bo’limini
ishini
4
Аmaliy
4
Аmaliy
Elektr bilan davolash
5.
1-soat-Elektr tokini
yallig’lanish
kasalliklarida
qo’llanilishi
4
Ultra tovush bilan davolash.
6
7
1-soat-Fizioteropeftik
usullar qo’llanilishi
bo’yicha referat
tayyorlash
Amaliy
1-soat-Ultratovush
tekshiruvlari qaysi
kasalliklarda qo’llaniladi
4
Yorug’lik bilan
davolash.Quyosh,xavo va suv bilan
davolash.
Аmaliy
4
1-soat-Ultrabinafsha
nurlardan foydalanish
javob.
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
og’zaki, savoljavob.
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
.
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
.
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
ar. Yozma,
Lazer nuri
qo’llanilishi,lazerjarroxlik,lazer
bilan davolashga ko’rsatmalar
8
Issiqlik va ingalyatsiya bilan
davolash.Balchiq qum loy va
paraffin bilan davolash
9
Issiqlik manbalari-pelloidlar xaqida
tushunchaga ega bo’lish
1o
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
.
Аmaliy
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
1-soat-Lazer nurini
ar. Yozma,
4
qanday holatlarda qo’llash
og’zaki, savolmumkin
javob, test,
amaliytopshiriq
.
4-semestr Amaliy
Аmaliy
Baholashvosita
lari; -vizualdidaktikresursl
1-soat-Parafin shamlaridan
ar. Yozma,
4
foydalanish qoidalari
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
.
Аmaliy
Baholashvosita
1-soat-Mavzuga
oid lari; -vizualtarqatma
materiallar didaktikresursl
4
ar. Yozma,
tayyorlash
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
11
12
Davolash fiskilturasining umumiy
asoslari.
O’rta yoshdagi,qari odamlar,nimjon
odamlar va bemor bolalar uchun
davo fiskulturasi
Massaj.Massajning organizimga
fiziologik ta’siri.Massaj
usulari.tananing ayrim qisimlari
13
uchun massaj.
Massaj usulari.tananing ayrim
14 qisimlari uchun massaj.
Amaliy
4
1-soat-Sport
va
badantarbiya usullarini
qo’llash
bo’yicha
ma’lumotlar to’plash
Amaliy
1-soat-Xarakatlarni tog’ri
tashkil qilish bo’yicha
referat tayyorlash
4
Amaliy
1-soat-Qariyallarda yurak
kasalliklarida og’ir
xolatlarda qilish
mumkinmi shu bo’yicha
savolar tuzish
4
Amaliy
4
1-soat-Massaj turlari
haqida ma’lumot to’plash
Baholashvosital
ari; -vizualdidaktikresursla
r. Yozma,
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
Baholashvosital
ari; -vizualdidaktikresursla
r. Yozma,
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
Baholashvosital
ari; -vizualdidaktikresursla
r. Yozma,
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
Baholashvosital
ari; -vizualdidaktikresursla
r. Yozma,
Katta yoshdagilar va bolalar
kasalliklarida massaj.
15
Amaliy
1-soat-Bolalarda qaysi
massaj turlari ko’proq
qo’llanilishi xaqida
ma’lumot to’plab kelish
4
Nazariy
30
Amaliy
Mustaqil ish
JAMI
60
45
135
O’qituvchi: ____________ M.Pratov
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
Baholashvosital
ari; -vizualdidaktikresursla
r. Yozma,
og’zaki, savoljavob, test,
amaliytopshiriq
Texnologik modelga kirish
Reablitatsiya asoslari fanidan asoslangan holatda ta’lim oluvchilarga fanning maqsadi
vazifasi haqida va reja asosida tushuntiriladi va natijalarga asoslanib xulosa qilinadi.
Reablitatsiya fani asosan insonlarni turmish tarzi,salomatligi,kasalliklardan so’ng ularni
yana oldingidek sog’lom xolatga keltirish,O’zbekiston Respublikasi Sog’liqni saqlash
tashkilotining bu soxada amalga oshirilayotgan isloxotlar yangi bin ova inshoatlarning
barpo bo’lishi rekanturuksiya qilish mobaynida mallakali tibbiy xizmat ko’rsatishdan
iborat.
Reablitatsiya fani orqali bemorlarni yana sog’ligini tiklash va sog’lomn xolatga keltirish
uchun reablitatsiya usullaridan foydalaniladi va bu jarayonlarni amaliyotda tadbiq qilib
o’rganadilar.
Reablitatsiya fani orqali reablitatsiya bo’limi hamshiralari o’z vazifalari va xuquqlarini
anglab oladilar.
Mundarija
3 - semestr Nazariy
1.Reablitatsiya va mehnat bilan davolash fani”maqsad va vazifalari.Reablitatsiyani olib
borishda tibbiy ijtimoiy xodimning tutgan o’rni
2.Reablitatsiya turlari.Reablitatsiyani olib borishda tibbiy ijtimoiy xodimning tutgan
o’rni
3.Kinematika asoslari
4.Kasalliklar va xarakatni chegaralanishi.
5.Katta yoshdagilar kasalliklarida bemorlar reablitatsiyasi.
6.Yurak qon tomir sistemasi kasalliklarida reablitatsiyani olib borish.
7.Bolalar kasalliklarida reablitatsiya asoslari
8 Nafas organlari kasalliklarida reablitatsiyani olib borish
9.Fizioterapiya bo’limini ishini tashkil etish
10.Elektr bilan davolash.Ultratovush bilan davolash
4 - semestr Nazariy
1.Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilish.
2.Yorug’lik bilan davolashю Quyosh,xavo va suv bilan davolash
3.Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash.Balchiq,qum,loy va paraffin bilan davolash
4.Davolash fiskulturasining umumiy asoslari.O’rta yoshdagi,qari odamlar,nimjon va
bemor bolalar uchun davo fiskulturasi
5.Massaj.Massajning organizimga fiziologik ta’siri.Massaj usulari.tananing ayrim
qisimlari uchun massaj.
3- semestr - Amaliy
1.Kinematika asoslari.Kasalliklar va xarakatni chegaralanishi.
2.Katta yoshdagilar kasalliklarida bemorlar reablitatsiyasi
3.Bolalar kasalliklarida reablitatsiya asoslari
4.Fizioterapiya bo’limini ishini tashkil etish
5.Elektr bilan davolash
6.Ultra tovush bilan davolash.
7.Yorug’lik bilan davolash.Quyosh,xavo va suv bilan davolash.
8.Lazer nuri qo’llanilishi,lazerjarroxlik,lazer bilan davolashga ko’rsatmalar
9Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash.Balchiq qum loy va paraffin bilan davolash
10.Issiqlik manbalari-pelloidlar xaqida tushunchaga ega bo’lish
3
4- semestr – Amaliy
1.Davolash fiskilturasining umumiy asoslari.
2.O’rta yoshdagi,qari odamlar,nimjon odamlar va bemor bolalar uchun davo fiskulturasi
3.Massaj.Massajning organizimga fiziologik ta’siri.Massaj usulari.tananing ayrim
qisimlari uchun massaj.
4.Massaj usulari.tananing ayrim qisimlari uchun massaj.
5.Katta yoshdagilar va bolalar kasalliklarida massaj.
1Mavzu
Reablitatsiya va mehnat bilan davolash fani”maqsad va
vazifalari.Reablitatsiyani olib borishda tibbiy ijtimoiy
xodimning tutgan o’rni
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1. Reablitatsiya tushunchasi nima.
2. Reablitatsiya turlari
3. Turli xil kasalliklarda bemorlarni reablitatsiya qilish
Mashg’ulotning maqsadi:Fan xaqida ma’lumot. Reablitatsiya asoslari faning
maqsadi va vazifalari.Reablitatsiya va fizioterapiya xaqida tushuncha . Reablitatsiya
turlari.Mehnat xaqida tushuncha. Reablitatsiya turlari.Mehnat xaqida tushuncha.
O’quv mashg’ulot natijasi:
Pedagogik vazifalar:
1.Reablitatsiya tushunchasi
haqida ma’lumot beradi
2.Reablitatsiya turlari va
ularni qo’llashni o’rgatadi
3.Turli xil kasalliklarda
bemorlarni reablitatsiya
qilishni ko’rsatib beradi
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
O’qitish shart - sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart - sharoiti
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Reablitatsiya asoslari faning maqsadi va vazifalarini
o’rgatish
O’quv faoliyatinig natijalari;
Reablitatsiya tushunchasini bilib oladilar
Reablitatsiya turlari va ularni amalga oshirishni
o’rganadilar
Turli xil kasalliklarda bemorlarni reablitatsiya
qilishni o’zlari bajaradilar
Axborotli - ma’ruza, tushuntirish, namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi, slaydlar, proektor,
kompyuter
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy, jammoaviy
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat vaqti
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(10minut)
2-Asosiy
bosqich
(60 daqiqa)
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar
davomati va darsga tayyo garligini
tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning
uzviyligi haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash
mezonlari bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning
maqsadi,o’quv faoliyatini natijalarini bayon
qiladi.
O’quvchilarbiliminifaolashtirish.
2.1.Tyanch bilimlarini aniqlash va
rivojlantirish maqsadida “nazorat savolari”
dan foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar
tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3.Mustaxkamlash uchun quyidagi
savollarni beradi:1.Reablitatsiya qanday
ilmiy tadqiqot usullaridan
foydalaniladi?.2.Reablitatsiya fanining
nazariy va amaliy axamiyati
nimada?.3.Reablitatsiya oldida yechimini
kutayotgan qanday muomolar bor?4
Reablitatsiya fanining vazifasi va predmetini
bilasizmi?.
4-ilova ga asoslanib savolarga javob
beradailar
5,6,7-ilovalardagi didaktik usularda
keltirilgan savolarga javob beradilar va
mavzuni mustaxkamlab oladilar
2.4.Mavzu bo’yicha yakunlovchi xulosa
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni erkin
fikir orqali bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’ziga yozib oladi va
savollar beradi erkin
bahs-munozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
3-Yakuniy
bosqich
(10daqiqa)
qiladi.
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo
qo’yiladi va rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
Reablitatsiya fanining predmeti va vazifasi
2. Reablitatsiya fanining toifalarga ajratib
toifalsh jadvalida ifodalab kelish(8ilova).Uyga vazifa
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar, kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
a’lo
O’zlashtirish 100%%
86%
hisobida
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy
qism
20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
2-ilova - Nazorat savollar
1.Reablitatsiya asoslari faniga xissa qo’shgan olimlar
2.Reablitatsiya va fizioterapiya xaqida tushuncha .
3.Reablitatsiya tarixi
4.Reablitatsiya turlari. Mehnat xaqida tushuncha.
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Reablitatsiya tushunchasi nima.
2. Reablitatsiya turlari
3. Turli xil kasalliklarda bemorlarni reablitatsiya qilish
4-ilova. Aqliy hujum usulli
5 ball
Fizioterapiya
usullari
Fizioterapiya
so'zini ma'nosi
Kinematika
so'zining
ma'nosi
Reablitatsiyanin
g vazifasi
Reablitatsiya
kasallik turiga
qarab
qo'llanilishi
5-ilova
Mehnat
bilan
davolash
Kinema
tika
asoslari
6-ilova Didaktik usul
Bemorlarni
reablitatsiya
qilishda
hamshiraning
vazifasi
reablitatsiya
kelib chiqish
tarixi
reablitatsiyaga
xissa qo'shgan
olimlar
reablitatsiya
fanning
ahamiyati
reablitatsiya
bo'limining
tuzilishi
7-ilova
1
2
• Reabli
tatsiy
a
3
• Fiziot
erapiy
a
• Massaj
usullari
1-Mavzu: Reablitatsiya va mehnat bilan davolash fani vazifalari.
Reablitatsiyani olib borishda tibbiy ijtimoiy xodimning tutgan o’rni
Reja
1. Reablitatsiya tushunchasi nima.
2. Reablitatsiya turlari
3. Turli xil kasalliklarda bemorlarni reablitatsiya qilish
Reabilitatsiya so‘zi lotin tilidan olingan bo‘lib «O‘zini qayta tiklash» ma’nosini
bildiradi. Bu atama qadimgi shifokor va tabiblar tomonidan kiritilgan bo‘lib, tabib
nafaqat insonga xastalik yoki jarohatda yordam ko‘rsatishi, davolashi, balki uning
organizmi funksional faoliyatini xastalik va jarohatdan so‘ng tiklanishiga ham yordam
berishi zarurligini anglatadi. Masalan: bir inson o‘pka kasalligiga – pnevmoniyaga
chalindi,deylik. Bu kasallik asosida o‘pka stromasi (tuzilishi) birligi buziladi, alveolalar
zarar ko‘radi, ya’ni yallig‘lanadi. Alveolada gaz almashinuvi jarayoni bo‘lib o‘tadi.
Yallig‘langan alveola yiring bilan to‘lib qolib, kislorodning alveola kapillyarlariga
o‘tishi qiyinlashadi yoki mutlaqo buziladi. Natijada organizm to‘qimalari va MAT
(markaziy asab tizimi) kislorod bilan keraklicha ta’minlanmaydi. Bu esa miya
faoliyatini, yurakqon tomir tizimi faoliyatining buzilishiga olib keladi. Pnevmoniya
xastaligi antibiotiklar, balg‘am suyultiruvchi, balg‘am ko‘chiruvchi, yallig‘lanishga
qarshi vositalar va vitaminlar yordamida davolanadi. O‘pka a’zosining funksional
tiklanishi uchun ikki haftadan ikki yilgacha reabilitatsiya muolajalari davom etadi
(kasallik turi, og‘irlik darajasiga bog‘liq). Bu vaqt mobaynida maxsus fizioterapevtik
muolajalar – elektroforez, massaj, davolash badantarbiyasi mashqlari va nafas olishning
maxsus mashqlari qo‘llanilishi kerak bo‘ladi.
1.2. Fizioterapiya tushunchasi
Reabilitatsiyaning asosiy tarkibiy qismini fizioterapiya egallaydi. Fizioterapiya –
yunoncha “fizio” – tabiat, “therapiya” – davolash, ya’ni tabiat kuchlari bilan davolashni
anglatadi. Fizioterapiya tabiatda uchraydigan va sun’iy yo‘l bilan olinadigan turli
omillarning o‘ziga xos xususiyatlari va shifobaxsh xossalarini o‘rganadigan va
qo‘llaydigan sohadir.
Nazaorat savollar
1. Reabilitatsiya so‘zining ma’nosi nima?
2. Reabilitatsiya va massaj fanining maqsad va vazifalari nimalardan
iborat?
3. Fizioterapiya deganda nimani tushunasiz?
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz 2. www.gov.uz 3. www.edu.uz 4. www.lex.uz
5. www.norma.uz 6. www.ziyonet.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-kompyuter, televizor,shirma,Uvch,Elektrofarez,zaytun
yog’i,UTT,spirt,paxta
2Reablitatsiya turlari.Reablitatsiyani olib borishda
Mavzu
tibbiy ijtimoiy xodimning tutgan o’rni
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
1. Reablitatsiya bo’liminig tuzilishi
2. Reablitatsiya uchun kerak bo’ladigan apparatlar
3. Reablitatsiya bo’limi hamshirasining vazifalari
Mashg’ulotning maqsadi: Mehnat bilan davolash xaqida tushuncha .Mehnat bilan
davolash usullarini qo’llash moxiyati va maqsadi.Bemorlar va nogironlar
reablitatsiyasida tibbiy ijtimoiy xodimning vazifalari.
O’quv mashg’ulot
natijasi:
Pedagogik vazifalar:
1.Reablitatsiya
bo’limining tuzilishi
haqida ma’lumot beradi
2.Reablitatsiya uchun
kerak bo’ladigan
apparatlar xaqida
tushuntiradi
3.Reablitatsiya bo’limi
hamshirasining
vazifalarini o’rgatadi
Bemorlar va nogironlar reablitatsiyasida tibbiy ijtimoiy
xodimning vazifalarini
O’quv faoliyatinig natijalari;
Reablitatsiya bo’liminig tuzilishi haqida ma’lumotga ega
bo’ladilar
Reablitatsiya uchun kerak bo’ladigan apparatlarni
ishlatishni o’rganadilar
Reablitatsiya bo’limi hamshirasining vazifalari xaqida
bilib oladilar
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakillari
O’qitish shart - sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol - javob tezkor so’rov baho tizimi
asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
2-Asosiy O’quvchilar bilimini faolashtirish.
bosqich
2.1.Tyanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
(60
maqsadida “nazorat savolari” dan
daqiqa)
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Reablitatsiya bo’liminig tuzilishi
Reablitatsiya uchun kerak bo’ladigan apparatlar
Reablitatsiya bo’limi hamshirasining vazifalari
4-ilovadagi savolarga o’quvchilar javob
beradilar
5,6,7-ilovalardagi didaktik o’yinlar orqali baxs
munozara xolatida savolarga javob beradilar
3-Yakuniy Yakunlash.
bosqich
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi
(10daqiqa va rag’batlantiradi.
)
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2.Reablitatsiya fanidan mavzular bo’yicha
internetdan ma’lumotlar yig’ib kelish javob
topib o’qib kelish (8-ilova)Uyga vazifa.
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(10minut)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni erkin
fikir orqali bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara yuritadilar
erkin fikrini bayon
etadi eshtadi.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz”
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Reablitatsiya asoslari faning maqsadi va vazifalari.
2.Reablitatsiya va fizioterapiya xaqida tushuncha .
3.Reablitatsiya turlari. Mehnat xaqida tushuncha
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1.Reablitatsiya bo’liminig tuzilishi
2.Reablitatsiya uchun kerak bo’ladigan apparatlar
3.Reablitatsiya bo’limi hamshirasining vazifalari
4-ilova Insert usuli
Reablitatsiya asoslari va uning vazifasi
Reablitatsiya fanining maqsad vazifasi
Reablitatsiya faniniga hissa qo'shgan olimlar
5-ilova
Reablitatsiya markazlarida
hamshira vazifasi nimadan iborat
Reablitatsiya bo’limlarining
texnika xavfsizligi haqida
ma’lumot bering
Reablitatsiya asoslari faning
maqsadi va
vazifalari.Reablitatsiya
va
6-ilova Didaktik
usul
fizioterapiya xaqida tushuncha .
Reablitatsiya turlari.Mehnat
Mehna
kinemaReablitatsiya
xaqida tushuncha.
t bilan
tikaxaqida tushuncha.
turlari.Mehnat
davola
asoslari
1
xarak
at
appar
ati
xarakat
soxasini
vazifasi
2
sh
xarakat
apparati
ning
turlari
xarakat
sistema
si
kasallikl
ari
3
7-ilova
Xarakat
soxasidagi
kasalliklar
kasalliklarni
davolash
reablitatsiya
qilish
2-Mavzu: Reablitatsiya turlari.Reablitatsiyani olib borishda tibbiy ijtimoiy
xodimning tutgan o’rni
Reja:
1.Reablitatsiya bo’liminig tuzilishi
2.Reablitatsiya uchun kerak bo’ladigan apparatlar
3.Reablitatsiya bo’limi hamshirasining vazifalari
Mehnat tushunchasi va mehnat bilan davolash
Mehnat – inson oldiga qo‘ygan biror vazifani bajarishda qo‘llaydigan jismoniy harakati:
yer chopish, gullar ekish, rasm chizish, gilam to‘qish, duradgorlik anjomlarini, sopol
buyumlarni yasash va h.k. Bu oddiy harakatlardan iborat bo‘lib,uning jismoniy tarbiya
mashqlaridan farqi shuki, bunda inson mehnati bilan nafaqat harakatlanadi, balki to‘liq
faoliyat yuritadi. Mehnat bilan davolash metodikasi XIX asr oxiri – XX asr boshida
Yevropa ruhshunoslari va ruhshunos-shifokorlari tomonidan kiritilgan. U yerda«ko‘ngli
xasta bemorlar» uchun maxsus klinikalarda bemorlarga gul va ko‘chatlar ekish, ularni
parvarishlab o‘stirish, hovli supurish, og‘ir yotgan bemorlar uchun ovqat keltirish, kitob
va gazeta tarqatish, klinika parrandalariga don berish, itlarni ovqatlantirish va boshqa
shunday oddiy vazifalar yuklatiladi. Bu usul bemor ruhiyatiga, umumiy ahvoliga, o‘zo‘zini baholashga va o‘zining kerakligini his etishiga kuchli ta’sir etadi. Mehnat bilan
davolash usullari nafaqat ruhiy kasalliklarda, balki boshqa somatik (tana) kasalliklar
davosida ham qo‘llanilishi mumkin. Hozirgi kunda tabobat sohasidagi barcha oliygoh
va kollejlar oldida turgan maqsad – zamonaviy texnologiyalarni, tabobat yangiliklarini
o‘rgangan holda, chuqur bilim berish, bo‘lg‘usi shifokor va hamshiralarga, ayniqsa,
tibbiy-ijtimoiyxodimlarga g‘amxo‘rlik, insonparvarlik, hamdardlik, mas’uliyat va
fidoyilik hislarini singdirishdir. Bemor insonning davolanishi, kasallikdan so‘ng o‘zini
ham jismoniy, ham ruhiy tiklay olishi, ko‘proq, tibbiy-ijtimoiy xodimning ko‘rsatgan
g‘amxo‘rligiga, diqqat-e’tiboriga, xushmuomalaligigava jonkuyarligiga bog‘liq bo‘ladi.
Reabilitatsiya sohasida tibbiy - ijtimoiy xodim vazifalari:
– shifokor tomonidan bemorga buyurilgan barcha muolajalarni bexato va o‘z vaqtida
bajarishi;
– bemorlar umumiy parvarishi va sanitariya-gigiyenik muolajalar o‘tkazishi;
– og’ir yotgan bemorlar parvarishida nihoyatda diqqatli va sabr toqatli bo‘lishi;
– xush fe’l va xushmuomalali bo‘lishi;
– bemorga buyurilgan muolajalar nima uchun kerakligini (tibbiy bilimga asoslanib)
tushuntira olishi;
– banitariya-oqartuv ishlarida qatnashish: aholiga kasallik haqida ma’lumot berish va
uning oldini olish chora-tadbirlarini o‘rgata olishi, kasallik qanday asoratlarga olib
kelishini tushuntira olishi;
– og‘ir kasallikka chalingan bemorlarga ijtimoiy yordam bo‘limlarida yordam ko‘rsata
olishi (nogironlik darajasini aniqlash uchun
TMEK a’zolarini jalb qilish) va h.k.
Nazaorat savollar
1. Mehnat bilan davolash metodikasi nechanchi asrda va kim
tomonidan kiritilgan?
2. Reabilitatsiyani olib borishda tibbiy ijtimoiy xodimning vazifalariga
nimalar kiradi?
3. Jismoniy tarbiyaning mehnatdan farqi nimada?
4. Fizioterapiya muolajalari qaysi kasalliklarda kengroq qo‘llaniladi?
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy reablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
4. www.lex.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-kompyuter, televizor,shirma,Uvch,Elektrofarez,zaytun
yog’i,UTT,spirt,paxta
3-Mavzu
Kinematika asoslari
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1.Kinematika so’zining ma’nosi
2.Xarakat turlari va tana tuzilishi
3.Tana xolatini o’zgartirish
Mashg’ulotning maqsadi:Xarakat xaqida ma’lumot.Xarakat turlari,ularni
boshqaradigan nerv va mushak tolalari fiziologiyasi.Tana xolati va tana xarakatini
nazorat qilish ,xarakatni taxlil qilish.
O’quv mashg’ulot natijasi: Xarakatga ijobiy va salbiy ta’sir etadigan omillarni
aniqlash va bartaraf etish.
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Kinematika so’zining
Kinematika so’zining ma’nosi xaqida bilib oladilar
ma’nosini tushuntirib
Xarakat turlari va tana tuzilishi haqida ma’lumotga ega
beradi
bo’ladilar
2.Xarakat turlari va tana
Tana xolatini o’zgartirish bo’yicha ma’lumotga ega
tuzilishini o’rgatdi
bo’ladilar
3.Tana xolatini
o’zgartirish xaqida
ma’lumot beradi
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho tizimi
asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(10minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning
maqsadi,o’quv faoliyatini natijalarini bayon
qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va
rivojlantirish maqsadida “nazorat savolar” dan
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Reablitatsiya bo’liminig tuzilishi
Reablitatsiya uchun kerak bo’ladigan
apparatlar
Reablitatsiya bo’limi hamshirasining vazifalari
4-ilovada berilgan savolarga javob beradilar
5,6,7-ilovalarga asoslanib savolarga
o’quvchilar o’z fikr muloxazasini bildiradilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi
va rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2.Reablitatsiya fanidan mavzular bo’yicha
internetdan ma’lumotlar yig’ib kelish javob
topib o’qib kelish (8-ilova)Uyga vazifa.
2-Asosiy
bosqich
(60 daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(10daqiqa)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni erkin
fikir orqali bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara yuritadilar
erkin fikrini bayon
etadi eshtadi.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Reablitatsiya asoslari faning maqsadi va vazifalari.
2.Reablitatsiya va fizioterapiya xaqida tushuncha .
3.Reablitatsiya turlari. Mehnat xaqida tushuncha.
5 ball
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Kinematika so’zining ma’nosi
2.Xarakat turlari va tana tuzilishi
3.Tana xolatini o’zgartirish
4-ilova.Bilits savolar usulli
1.Xarakat sistemasining ijobiy va
salbiy taraflari.
2.Kinematika turlari
3.Tana xolati va xarakat
sistemasi
4.Xarakatni taxlil qilish
5-ilova
kinematika
vazifasi
Badantarbiya
bilan
shug'ulanish
Tana xolati
buzilishlarida
reablitatsiya usullari
qo'llanilishi
6-ilova .Didaktik usul
Nerv mushak tiziminig fiziologiyasi
Xarakat sistemasi vazifalari
Reablitatsiya qilishda hamshiraning vazifasi
7-ilova
Xarakatlani
shdagi
muamolar
Kelib
chiqish
sabablari
Davolash
va
reablitatsiy
a
3-Mavzu:Kinematika asoslari
Reja:
1.Kinematika so’zining ma’nosi
2.Xarakat turlari va tana tuzilishi
3.Tana xolatini o’zgartirish
Tayanch harakat tizimi va harakat tushunchasi
Kinematika lotinchada «harakatlanish» ma’nosini bildirib, reabilitatsiyada inson harakat
a’zolarini, ularning fiziologiyasini o‘rganuvchi fanning bir bo‘limi hisoblanadi.
Insonning harakatiga javob beruvchi tizim tayanch-harakat tizimidir. Tayanch harakat
tizimi organizmning asosiy vazn qismini egallaydi va u ikki qismdan iborat:
1-aktiv qismi (faol);
2-passiv qismi (nofaol).
Bu ikki qismning tuzilishi farqli: faol qism muskullardan iborat, passiv qism esa
suyaklar hamda ularga biriktirilgan boylam va paylardan iborat. Muskullar, suyaklar va
boylamlar bir-biriga bog‘liq. Insonning yer yuzida aniq harakatlanishini ta’minlashda
markaziy va periferik asab tizimining ahamiyati katta.
Suyaklar haqida ma’lumot. Organizm harakatini ta’minlaydigan harakat a’zolari
muskullari, skelet va ularni biriktirib turgan boylamlardan iborat. Skelet organizmda
tayanch ahamiyatiga ega bo‘lgan zich to’qimalar yig‘indisidan iborat bo‘lgan tizim.
Uning asosiy vazifalari quyidagilar:
1. Tayanch vazifasi.
2. Suyanchiq vazifasi.
3. Harakat.
4. Organizmni himoya qilish vazifasi (skelet ichida joylashgan ichki a’zolar, miya va
orqa miya).
Odam skeleti ikki yuzdan ortiq suyaklardan iborat, suyaklar qattiq va elastik bo‘lib,
asosan ikki xil modda: uchdan bir qismi organik moddalar (ostein), uchdan ikki qismi
esa anorganik modda (kalsiy, fosfor, kislotali ohak)dan tashkil topgan. Suyaklar
tarkibidagi organik va anorganik moddalar nisbati kerakli mustahkamlini namoyon
qiladi va bu holat yoshga qarab o‘zgarib boradi. Yosh organizm, suyaklari tarkibida
ostein ko‘pligi tufayli bukiluvchan bo‘lib, mo‘rt bo‘lmaydi. Yosh ulg‘ayib borgan sayin
suyaklar tarkibida mineral tuzlar miqdori ko‘payadi, oqibatda odam keksaygan sari
suyaklar elastiklik xususiyatini yo‘qotib, asta-sekin mo‘rtlshadi. Tez va oson sinuvchan
bo‘lib qoladi. Organizm suyaklarining asosiy qismi juft suyaklardir. Odam skeleti
quyidagi bo‘laklarga ajratilgan bo‘limlardan iborat:
1. Tana suyaklari – umurtqa pog‘onasi, 12 juft qovurg‘alar, to‘sh suyagi.
2. Kalla suyagi – miya va yuz qismlari.
3. Yelka kamari – kurak, o‘mrov suyaklari.
4. Qo‘l suyaklari – yelka, bilak va panja suyaklari.
5. Chanoq suyaklari – yonbosh, qovuq va quymich suyaklari.
6. Son, boldir va oyoq panjasi suyaklari.
Umurtqa pog‘onasi ustun vazifasini bajarib, quyidagi bo‘limlardan iborat:
Bo‘yin bo‘limi – 7 ta umurtqa.
Ko‘krak bo‘limi – 12 ta umurtqa.
Bel sohasi – 5 ta umurtqa.
Dumg‘aza sohasi – 5 ta umurtqa.
Dum bo‘limi – 4–5 rudimentar (o‘zgargan) umurtqacha.
Muskullar haqida ma’lumot. Odam organizmida uch xil muskullar mavjud:
1. Skelet yoki ixtiyoriy qisqaruvchan muskullar – kalla, qo‘l-oyoq,tana muskullari.
2. Yurak muskullari – ixtiyorsiz qisqaruvchan muskullar (faqat yurakda bo‘ladi).
3. Silliq ixtiyorsiz qisqaruvchan muskullar (ichki a’zolar devorini tashkil etadi:bronxlar,
naylar, tomirlar).
Muskullar asab tolalari orqali markaziy asab tizimidan keladigan impuls (signal)lar
ta’siri ostida qisqaradi va natijada harakat vujudga keladi. Skelet muskullari o‘rta
yoshdagi odamda organizmning 40 %ini, bolalarda esa 25 %ni tashkil etadi. Har bir
muskulning qisqaruvchi qismi – tanasi va uchi, ya’ni boshlanishi va birikuvchi qismi
bo‘ladi. Muskullar deyarli barcha suyaklar ustini qoplab turadi va gavdaning tashqi
ko‘rinishining (qolip) shakllanishida asosiy vazifani bajaradi.
Nazorat savollari
1. Tana harakati deganda nimani tushunasiz?
2. Harakatga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillar qaysilar?
3. Bolalarda harakat buzilishiga qanday kasalliklar olib keladi?
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy reablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
4. www.lex.uz
5. www.norma.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-kompyuter, televizor,shirma,Uvch,Elektrofarez,zaytun
yog’i,UTT,spirt,paxta
4Kasalliklar va xarakatni chegaralanishi.
Mavzu
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1. Kasalliklarda tana xolatini o’zgarish sabablari
2.Tayancha xarakat apparati xaqida ma’lumot
3. Nafas organlari kasalliklarda xarakatning o’zgarishi
Mashg’ulotning maqsadi: Kasallik turlari .Kasalliklarda tana xarakatini o’zgarish
sabablari Tayanch xarakati apparati ,yurak qon tomir,nafas organlari ,ruxiy
kasalliklarda ,bolalar kasalliklarida xarakatning chegaralinishi.
O’quv mashg’ulot natijasi:
Kasalliklarda tana xarakatini o’zgarish sabablarini
bilib oladilar
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Kasalliklarda tana xolatini Kasalliklarda tana xolatini o’zgarish sabablari xaqida
o’zgarish sabablarini
bilib oladilar
tushuntiradi
Tayancha xarakat apparati xaqida ma’lumotga ega
2.Tayancha xarakat apparati bo’ladilar
xaqida ma’lumot beradi
Nafas organlari kasalliklarda xarakatning o’zgarishini
3. Nafas organlari
tushunib oladilar
kasalliklarda xarakatning
o’zgarishi xaqida o’rgatadi
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho tizimi
asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(10minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati va
darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
maqsadida “nazorat savolar” dan foydalaniladi(2ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3Katta yoshdagilarda uchraydigan kasalliklar
turlari 2.4Kasallik tufayli kelib chiqadigan
asoratlar va bemor muamolari.2.5Yurak qon tomir
sistemasi kasalliklarida xarakatning chegaralanishi
yoki buzilishi sabablari,reablitatsiyaning ahamiyati
va o’tkazish xususiyatlari
4-ilovada berilgan savolarga javob beradilar
5,6,7-ilova larda berilgan savolarga o’quvchilar
baxs munozara xolatida maslaxatlashib javob
beradilar
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2. Reablitatsiya fanidan mavzuni o’qib o’rganib
kelish (8-ilova) Uyga vazifa.
Eshtadi
Darslikka
qaraydilar vazifani
yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
2-Asosiy
bosqich
(60
daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(10daqiqa
)
Ta’lim oluvchi
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar
slaydga e’tibor
qaratadi, uni
o’zigay oziboladi
va savollar
beradierkinbahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
30-ball
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
“5”
70,01-85 “Yaxshi”
“4”
55,01-70 “O’rta”
“3”
55 gacha “Qoniqarsiz
“2”
№ Baho
a’lo
yaxshi
O’rta
qoniqarsiz yomon
O’zlashtirish 100%85%-71% 70-55% 54%-37% 36% va
%
86%
undan
hisobida
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Bemorlar va nogironlar reablitatsiya qilish
2. Tibbiy ijtimoiy xodimning vazifalari.
3. Mehnat bilan davolash usullarini qo’llash moxiyati va maqsadi
4. Mehnat bilan davolash xaqida tushuncha
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Kasalliklarda tana xolatini o’zgarish sabablari
2.Tayancha xarakat apparati xaqida ma’lumot
3. Nafas organlari kasalliklarda xarakatning o’zgarishi
4-ilova.Zinama-zinna
Katta yoshdagi
insonlarda qaysi
kasalliklar ko'p
uchraydi
5-ilova
Yurak -qon
tomir
kasalliklarini
kelib chiqish
sabablari
Katta yoshdagi
insonlarni
reablitatsiya
qilish
Katta
yoshdagilar
da xarakat
buzilishlari
Bolalarda
xarakat
buzilishlari
6-ilova.Didaktik usul
Tayanch xarakati apparati
Tayanch xarakati
yurak qon tomir,nafas
organlari
apparati ,yurak qon
,ruxiy kasalliklarda
bolalar
tomir,nafas
organlari
kasalliklarida,ruxiy
xarakatning
kasalliklarda
,bolalar jasalliklarida
chegaralinishi.
xarakatningchegaralinis
hi.
7-ilova
Xarakat
buzilishlari
da
reablitatsiy
a qilish
• Nogiron
bolalarni
xarakatlanis
hi
• Nogironlatr
da nerv
mushak
tizimi
muamolari
• Ularni
reablitatsiya
qilish
4-Mavzu:Kasalliklar va xarakatni chegaralanishi.
Reja:
1.Kasalliklarda tana xolatini o’zgarish sabablari
2.Tayancha xarakat apparati xaqida ma’lumot
3.Nafas organlari kasaliklarida xarakatning o’zgarishi
Odam gavdasining biror qismi harakatga kelganda, avvalo, shu harakat qaysi
bo‘g‘imlarda sodir bo‘layotgani, bo‘g‘imlar holatini, muskullar qay tarzda ish
bajarayotganini ko‘z oldimizga keltirishimiz kerak. Odam gavdasini muvozanatda
saqlanishi uchun og‘irlik markazidan vertikal chiziq gavda tayanch sathining ichidan
o‘tishi kerak. Shundagina gavdani vertikal holatda saqlab turish mumkin. Gavdani yoki
gavda ayrim qismlarini noto‘g‘ri tutilishi noproporsional va assimmetrik tarzda turishi
asosan muskullar patologiyasi mavjudligidan dalolat beradi. Shu tariqa muskullarning
yaxshi rivojlanmaganligi (tug‘ma nuqson) yoki biror yetkazilgan jarohat natijasida
muskul tuzilishi o‘zgarishini nazarda tutishimiz kerak. Qattiq kuyish, kuchli chuqur
jarohat yoki o‘tkir ta’sirli kimyoviy modda muskul tuzilishi butunligini buzadi. Bir
qancha vaqt mobaynida muskul to‘qimasi o‘zini regeneratsiyalaydi (tiklab oladi), lekin
bitishi jarayonida zarar ko‘rgan muskul qismidabiriktiruvchi chandiq to‘qima hosil
bo‘ladi. Bu to‘qima elastik va cho‘ziluvchan bo‘lmaydi. Natijada muskul bitib ketgan,
lekin tuzilishi harakati, faoliyati o‘zgargan bo‘ladi. Ushbu holat – kontraktura deb
nomlanadi.
Bemorning umumiy holatini, ahvolini
belgilovchi bir necha alomatlar
1. Tana tuzilishi – konstitutsiyasi.
2. Trofikasi – teriosti yog‘ qatlami rivojlanganligi (ozg‘in yoki
semizligi).
3. Teri qoplami rang-ro‘yi elastikligi va shu turdagi ba’zi kasalliklarda
o‘zgarib turadi.
4. Tana harakatining o‘zgarib chegaralanishi yoki qiyinlashuvi.
5. Tana qismlarining simmetrikligi.
Ushbu belgilar yig‘indisi va bemor tashqi ko‘rinishi tibbiy tilda
– habitus deb ataladi. Agar tibbiy xodim kasalliklar alomatlari va
asorati sifatida tana holati qanday o‘zgarishlarga duchor bo‘lishini
bilsa, bemorning habitusiga qarab, u haqida anchagina informatsiyaga
ega bo‘ladi. Bu esa davolanishni qay tarzda olib borishni va qanday
muolajalar belgilashni aniqlab beradi.
Harakat chegaralanishiga olib keluvchi kasalliklar
Harakatga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan omillar, ya’ni inson organizmiga
va aynan harakat a’zolari (mushak, suyak, paylar va bo‘g‘inlar)
ga ta’sir etuvchi ko‘pgina omillar mavjud:
– muskul to‘qimasining yallig‘lanishi (miozit);
– suyak to‘qimasining yallig‘lanishi (osteit, osteomiyelit);
– bo‘g‘inlar yallig‘lanishi (artrit).
Artritlar ko‘pgina infeksiyali va allergik kasalliklar belgisi bo‘lib,
insonga ancha zarar yetkazadi. Xususan, revmatizm kasalligida,
bo‘g‘inlarda mavjud bo‘lgan biriktiruvchi to‘qimaning yallig‘lanishi
kuzatiladi. Bu kasallikni esa β-gemolitik streptokokk keltirib
chiqaradi. Demak, bakterial yoki virus infeksiyasini harakat chegaralanishiga olib
keluvchi omil, deb hisoblaymiz.
Jarohat – harakat chegaralanishiga olib keluvchi yana bir jiddiy
omil hisoblanadi. Jarohat turlari juda ko‘p bo‘lib, ulardan kesilgan
jarohat (kesuvchi jism ta’sirida), uzilgan jarohat, teshilgan yoki
chopilgan jarohat, shilingan jarohat turlari mavjud. Shuningdek,
paylar cho‘zilishi va uzilishi, bo‘g‘imlar chiqishi, suyaklar sinishi
kabi shikastlanishlar mavjud bo‘lib, ular harakat chegaralanishiga
yoki buzilishiga bevosita sabab bo‘ladi. Avvalgi mavzulardan bizga
ma’lumki, muskullar harakatlanishi asab tolalari orqali yetib keluvchi
impulslarga bog‘liq bo‘ladi. Ya’ni, asab impuls ta’sirida, u yoki bu
muskul harakatlanib qisqaradi va o‘z vazifasini bajaradi. Agar bemor
markaziy yoki periferik asab kasalligiga duchor bo‘lgan bo‘lsa,
bu harakat buzilishida o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. Masalan, umurtqa
pog‘onasi orasidan asab tolalar bo‘yin qismida zararlangan bo‘lsa,
insonning nafaqat qo‘llari, balki oyoqlari hamda kichik chanoq sohasi organlari ham
zararlanishi mumkin. Yuz nervining yallig‘lanishi yuz tuzilishini o‘zgarishiga
(assimmetriyasiga) sabab bo‘ladi va natijada yallig‘langan tomon muskullari faoliyati
buziladi, ya’ni yutish va chaynash jarayoni qiyinlashadi.
Bolalar kasalliklarida harakat buzilishi va chegaralanishi
Yuqorida aytib o‘tilgan kasalliklar va jarohatlar bolalarda ham ko‘p uchraydi. Lekin
asosiy o‘rinni bolalar harakatsizlanishiga olib keluvchi omil – raxit kasalligi egallaydi.
Bu kasallik bir yoshgacha bo‘lgan bolalarda ko‘p uchraydi. Raxit kasalligida – D
vitamin tanqisligi natijasida bola organizmida kalsiy (Ca) moddasi kamayib ketishi,
kalsiy almashinuvining buzilishi kuzatiladi. Bu esa salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Organizmda
kalsiy moddasi yaxshi o‘zlashtirilmaganligi uchun bolada soch to‘kilishi, kuchli terlash,
injiqlik, mushaklar tortilishi, gipotrofiya (ozib ketishi), rivojlanishning orqada qolishi
va osteomalyatsiya (suyak yumshab ketishi), osteodeformatsiya (suyaklarning qiyshayib
ketishi) kuzatiladi. Bolalarda yana MAT kasalliklari ham uchrab, ular harakat
buzilishiga olib keladi. Shu jumladan bolalar serebal falaj kasalligi, pleksit, tug‘uruq
shikastlarida uchraydi.
Keksa yoshdagilar harakat xususiyati
Inson organizmidagi moddalar almashinuvi keksaygan sari sekinlashib, susayib boradi,
bu o‘z navbatida to‘qimalar va a’zolardagi o‘zgarishlarga olib keladi. Bundan tashqari,
avval boshidan kechirgan kasalliklar infeksiyali-noinfeksiyali yallig‘lanishlar,
Nazorat savollari:
1. Suyak to‘qimasining yallig‘lanishi nima deb ataladi?
2. Ostiodeformatsiya deganda nimani tushunasiz?
3. Keksa yoshdagilarda harakat xususiyatlari?
4. Muskul to‘qimasining yallig‘lanishi nima deb ataladi?
5. Osteoporoz nima?
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-doska,bo’r,kitob,mavzuga oid tarqatma materialar
Televizo’r,kompyuter
5Mavzu
Katta
yoshdagilar
reablitatsiyasi.
kasalliklarida
bemorlar
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
1. Katta yoshdagilarda qaysi kasalliklar ko’proq uchraydi
2. Ateraskleroz kasalliklarida bemorni reablitatsiya qilish
3. Arterial bosimi oshuvchi bemorlarga qaysi reablitatsiya
turlari qo’laniladi
Mashg’ulotning maqsadi: Katta yoshdagilarda uchraydigan kasalliklar turlari
.Kasallik tufayli kelib chiqadigan asoratlar va bemor muamolari.Yurak qon tomir
sistemasi kasalliklarida xarakatning chegaralanishi yoki buzilishi sabablari
O’quv mashg’ulot natijasi:
Pedagogik vazifalar:
1.Katta yoshdagilarda qaysi
kasalliklar ko’proq uchraydi
2.Ateraskleroz kasalliklarida
bemorni reablitatsiya qilish
3.Arterial bosimi oshuvchi
bemorlarga qaysi reablitatsiya
turlari qo’laniladi
Kattalarda uchrovchi yurak qon tomir sistemasi
kasalliklari haqida ma’lumotga ega bo’ladilar
O’quv faoliyatinig natijalari;
Katta yoshdagilarda qaysi kasalliklar ko’proq
uchrashi xaqida bilib oladilar
Ateraskleroz kasalliklarida bemorni reablitatsiya
qilishni amalda bajaradilar
Arterial bosimi oshuvchi bemorlarga qaysi
reablitatsiya turlari qo’lanilishini ko’rsatib
beradilar
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.Ma
vzuga
kirish
(20minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va
rivojlantirish maqsadida “Nazorat savolar” dan
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha tushuntiradi,har
bir rejani nixoyasida umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Yurak qon tomir sistemasi kasalliklarida
reablitatsiyani olib boorish.
2.4Nafas organlari kasalliklarida reablitatsiyani
olib borish.
4-ilova orqali Klaster usulida berilgan savolarga
javob berish
5,6,7-ilovalarda berilgan savolarga javob
beradilar va mavzuni mustaxkamlab oladilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi
va rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
Reablitatsiya fanining predmeti va vazifasi”.
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
savollarga javob topib kelish (8-ilova) Uyga
vazifa.
2-Asosiy
bosqich
(50 daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(10daqiqa)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar
slaydga e’tibor
qaratadi, uni
o’zigay oziboladi
va savollar
beradierkinbahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
Eshtadi
Darslikka
qaraydilar vazifani
yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Xarakat xaqida ma’lumot.
2.Xarakat turlari,ularni boshqaradigan nerv va mushak tolalari fiziologiyasi
3.Tana xolati va tana xarakatini nazorat qilish ,xarakatni taxlil qilish.
4.Xarakatga ijobiy va salbiy ta’sir etadigan omillarni aniqlash va bartaraf etish.
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Katta yoshdagilarda qaysi kasalliklar ko’proq uchraydi
2. Ateraskleroz kasalliklarida bemorni reablitatsiya qilish
3. Arterial bosimi oshuvchi bemorlarga qaysi reablitatsiya turlari qo’laniladi
4-ilova.Klaster usulli
1
2
3
5-ilova
• Fizioterapiya deganda nimani
tushunasiz
• Fizioterapiya usullari
• Fizioterapiaya usullarini
kasalliklarda qo'llanilishi
Issiqlik
yordamida
reablitatsiy
a
Fizioerapiy
a usuliga
6-ilova.Didaktik usul
Fizioterapiya uchun kerakli
Tayanch xarakati
bo’lgan asboblar
va,yurak
bo’lim
apparati
qon
hamshirasining
vazifalari
tomir,nafas
organlari
,ruxiy kasalliklarda
jixozlarni sterilizatsiyasiga
,bolalar jasalliklarida
e’tibor berishxarakatningchegaralinis
hi.
7-ilova
monelik
qiladigan
xolatlar
1.
2.
• Reabli
tatsiy
a
3.
• Fiziot
erapiy
a
• Massaj
usullari
Mavzu:Kattalar yoshdagilar kasalliklarida bemorlar reabilitatsiyasi
Reja:
1. Katta yoshdagilarda qaysi kasalliklar ko’proq uchraydi
2. Ateraskleroz kasalliklarida bemorni reablitatsiya qilish
3. Arterial bosimi oshuvchi bemorlarga qaysi reablitatsiya turlari qo’laniladi
Kasalliklar ichida eng ko‘p uchraydiganlari, bu yurak-qon tomir tizimi kasalliklari,
shular jumlasidan, stenokardiya, miokard infarkti, yurak ishemik kasalligi, yurak tug‘ma
va orttirilgan illatlari (poroklar), shuningdek, nafas a’zolari o‘tkir va surunkali
kasalliklari(bronxit, zotiljam, bronxial astma, o‘pka gangrenasi va abssessi,o‘pka sili
va h.k.). Bundan tashqari, ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari ham ko‘p uchraydi.
Bulardan – o‘tkir va surunkaligastrit, oshqozon yarasi kasalligi, kolit va enterokolit,
jigar surunkali kasalliklari va h.k. Bu kasalliklarga chalingan bemorlar maxsus,
individual va umumiy davolashdan tashqari, reabilitatsiya choralarga ham muhtojdirlar.
Reabilitatsiya muolajalari kasallik turiga, og‘irlik darajasiga va bemorning umumiy
ahvoliga qarab belgilanadi. Bunday bemorlarga shifoxona yoki poliklinika hududida,
reabilitatsiya maqsadida davolash komplekslari, profilaktoriyalar va sanatoriy-kurortlar
barpo etilgan.
Kifoz haqida tushuncha
Kifoz – umurtqa pog‘onasining frontal, ya’ni old yoki orqa tomonga qiyshayishi
hisoblanadi. Uning kelib chiqish sabablari skolioznikiga o‘xshash bo‘lib, yumshoq
o‘rinda yotish, 2 oylikdan 2 yoshgacha bo‘lgan davrda bolalarni bir xil vaziyatda
yotqizish, 3 yoshgacha bo‘lgan davrda raxit kasalligini boshdan kechirishi (raxit
kasalligi ham bolalar suyaklarining yumshab ketishi va umurtqa pog‘onasining
qiyshayishiga olib keladi) va hokazolarni sabab qilib ko‘rsatish mumkin. Umurtqa
pog‘onasi qiyshayishini davolashda (ikkala holda ham) davolash badantarbiyasi va
massaj yetakchi o‘rinni egallaydi. Davolash badantarbiyasi uchun eng yaxshi natijalarga
suvda suzish bilan muntazam shug‘ullanish orqali erishish mumkin. Bunda barcha
orqa muskullar, ko‘krak va yelka sohasi muskullari shiddat bilan ishlay boshlaydi va
mustahkamlanadi. Mushaklar yaxshi rivojlanib, qiyshaygan pog‘onani kerakli fiziologik
holatga keltiriladi. Lekinbuning uchun bola suzish bilan 1 yildan 7 yilgacha
shug‘illanishi
Nazorat sovollar:
1.Tibbiy reabilitatsiyaning qanday turlari mavjud?
2. Kattalar kasalliklarida bemorlar reabilitatsiyasi nimalardan
3.Skolioz va kifoz haqida tushuncha bering.
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz.
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-doska,bo’r,kitob,tarqatma materialar,kompyuter
6-Mavzu
Yurak
qon
tomir
sistemasi
reablitatsiyani olib borish.
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
kasalliklarida
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
1.Yurak qon tomir kasalliklarini kelib chiqish sabablar
2.Kasallik belgilari
3.Yurak qon tomir sistemasi kasalliklarida reablitatsiya qilish
Mashg’ulotning maqsadi: Yurak qon tomir sistemasi kasalliklarida reablitatsiyani
olib boorish.Nafas organlari kasalliklarida reablitatsiyani olib boorish.
O’quv mashg’ulot natijasi:
Yurak qon tomir kasalliklarini reablitatsiya qilishni
o’rganadilar
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1. Yurak qon tomir
Yurak qon tomir kasalliklarini kelib chiqish
kasalliklarini kelib chiqish
sabablarini bilib oladilar
sabablar
Kasallik belgilari xaqida ma’lumotga ega bo’ladilar
2.Kasallik belgilari
Yurak qon tomir sistemasi kasalliklarida reablitatsiya
3.Yurak qon tomir sistemasi qilishni o’rganadilar
kasalliklarida reablitatsiya
qilish
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli - ma’ruza, tushuntirish, namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart - sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakillari
O’qitish shart - sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho tizimi
asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(10minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyo garligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va
rivojlantirish maqsadida “Nazorat savolar” dan
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbir rejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Asab sistemasi kasalliklarida reablitatsiyani
olib boorish.
2.4Nogironlar reablitatsiyani amalga oshirish. 4ilova didaktik savolarga javob beradilar
5,6,7-ilovalarda berilgan savolarga baxs
munozara orqali javob beradilar
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi
va rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
savollarga javob topib kelish (8-ilova) Uyga
vazifa.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
2-Asosiy
bosqich
(60
daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(10daqiqa
)
Ta’lim oluvchi
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni erkin
fikir orqali bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara yuritadilar
erkin fikrini bayon
etadi eshtadi.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball
2-ilova-Nazorat savolar
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
1. Kasalliklarda tana xarakatini o’zgarish sabablari .
2. Tayanch xarakati apparati ,yurak qon tomir,nafas organlari ,ruxiy kasalliklarda ,
3. Bolalar kasalliklarida xarakatning chegaralinishi.
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Yurak qon tomir kasalliklarini kelib chiqish sabablar
2.Kasallik belgilari
3.Yurak qon tomir sistemasi kasalliklarida reablitatsiya qilish
4-ilova.Zinama-zinna
Katta yoshdagi
insonlarda qaysi
kasalliklar ko'p
uchraydi
Yurak -qon
tomir
kasalliklarini
kelib chiqish
sabablari
Katta yoshdagi
insonlarni
reablitatsiya
qilish
5-ilova
Kasalliklar tufayli kelib chiqadigan
asoratlar
Ateraskleroz kasalligida bemorni
reablitatsiya qilish
Miokard infarkt kasalligida qaysi
reablitatsiya usulli qo'llaniladi
6-ilova.Didaktik usul
Arterial bosimi oshganda
bemorlar reablitatsiyasi
Katta insonlarda yurak soxasidagi
kasalliklarni kelib chiqishi
Katta yoshdagilarni reablitatsiya
qilish
7-ilova
Reablitatsiya
usullarining
ahamiyati
Kattalarda nafas
a'zolari kasalliklarini
kelib chiqishi
O'pka kasalligi bilan o'g'rigan
bemorlarda reablitatsiya
usulli qo'llanilishi
Mavzu:Yurak qon tomir sistemasi kasalliklarida reablitatsiyani olib borish.
Reja:
1.Yurak qon tomir kasalliklarini kelib chiqish sabablar
2.Kasallik belgilari
3.Yurak qon tomir sistemasi kasalliklarida reablitatsiya qilish
So‘ngi yillarda YUQTS-miokard infarkti, yurak poroklari, qon aylanishning o‘tkir,
surunkali yetishmovchiligi, gipertoniya kabilarga chalingan bemorlarda konservativ
davolashdan so‘ng reabilitatsiya maqsadida DBT (davolash badantarbiyasi), massaj,
refleksoterapiya va boshqa muolajalar keng qo‘llanilmoqda. Maxsus jismoniy mashqlar
qon aylanish apparatining funksional holatiga qarab belgilanadi. Bunda doimo bir
prinsip (qoida)ga amal qilish zarur: mashqlar oddiydan murakkabga, amplitudasi esa
yengildan faolga qarab asta-sekinlik bilan kuchaytiriladi. Yurak-qon tomir tizimi
kasalliklari reabilitatsiyasida sanatoriy- kurortda davolash muhim ahamiyatga ega. Bu
usulning asosiy vazifasi xastalangan a’zolarni, xususan, YUQTS a’zolari faoliyatini
qayta tiklashda tabiiy omillar ta’sirini keng qo‘llashdan iborat. Bunday vaziyatda
bemorning aniq tashxisi, kasallik bosqichi, uning imkoniyat darajasi tabiiy shifobaxsh
vositaning ta’sir kuchini aniqlash kabilar muhimdir. Bu davo usulida maxsus kun tartibi
– faol dam olish, maxsus parhez, ovqatlanish rejimi, davolash badantarbiyasi,
sayr va ob-havoning, fizioterapevtik muolajalarning ijobiy ta’siri qo‘llaniladi.
Skolioz haqida tushuncha
Skolioz – bu bolalar va o‘smirlarda ko‘p uchraydigan kasallik bo‘lib, umurtqa
pog‘onasi yon tomonga (chop yonga) qiyshayib ketishi bilan xarakterlanadi. Bu kasallik
birdaniga boshlanmaydi,bola o‘tirishni va yurishni boshlaganda, bog‘cha va maktabning
boshlang‘ ich sinf davrlarida uning noto‘g‘ri o‘tirishi, yotishi (haddan tashqari yumshoq
o‘rinda yotishi), o‘quv stol-stulini bolaning bo‘y-bastiga, gavdasiga to‘g‘ri kelmagan
holda uzoq vaqt o‘tirishi natijasida rivojlanadi. Bola bir sinfda bir yil o‘qiydi, demak,
bir yil davomida ana shunday noto‘g‘ri holatda o‘tirib keladi, umurtqa pog‘onasi esa
qiyshayib va noto‘g‘ri o‘sib boraveradi. Kasallik, asosan, 1 -, 6 -, 9-sinf o‘quvchilari
dispanser ko‘rigidan o‘tayotganda, ortoped-shifokor tomonidan aniqlanadi. Bunday
bolalarni dispanser nazorati ro‘yxatiga qo‘yib, ular yilda 2–3 marta shifokor ko‘rigidan
o‘tadilar va har 3 oyda skoliozni davolashga qaratilgan maxsus fizioterapevtik davomuolajalar (massaj, davolash badantarbiyasi, dori-darmonlar va vitaminlar) oladilar.
Nazorat savollari
1. Yurak-qon tomir tizimi kasalliklarida reabilitatsiyani olib borish
qanday amalga oshiriladi?
2.Skolioz va kifoz haqida tushuncha bering.
3.Yurak qon tomir kasalliklarining klinik belgilarini aytib bering
Foydalanilagan adabiyotlar F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan
davolash E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan
davolash
Vizual - didaktik resurslar - doska, bo’r, kitob, tarqatma materialar,kompyuter
7Bolalar kasalliklarida reablitatsiya asoslari
Mavzu
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1.Bolalar orasida eng ko’p uchrovchi kasalliklar
2.Nafas a’zolari kasalliklarida bolalarni reablitatsiya qilish
3.Surunkali tonzilit kasalligida bolalarni reablitatsiya qilish
Mashg’ulotning maqsadi: Bolalar orasida kasalliklarni tarqalishi .Bolalarda
uchraydigan surunkali kasalliklar.Surunkali bronxit,surunkali tonzilit.Bolalar orasida
kasalliklarni tarqalishi.
O’quv mashg’ulot natijasi:
Pedagogik vazifalar:
1.Bolalar orasida eng ko’p
uchrovchi kasalliklar
2.Nafas a’zolari kasalliklarida
bolalarni reablitatsiya qilish
3.Surunkali tonzilit kasalligida
bolalarni reablitatsiya qilish
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
O’qitish shart - sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart - sharoiti
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Bolalar kasalliklarida reablitatsiya qilishni
o’rganadilar
O’quv faoliyatinig natijalari;
Bolalar orasida eng ko’p uchrovchi kasalliklari
xaqida bilib oladilar
Nafas a’zolari kasalliklarida bolalarni
reablitatsiya qilishni o’rganadilar
Surunkali tonzilit kasalligida bolalarni
reablitatsiya qilishni bajarib beradilar
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv
taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Og’zaki nazorat:savol - javob tezkor so’rov
baho tizimi asosida baholash.
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
2-Asosiy O’quvchilar bilimini faolashtirish.
bosqich
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
(50
maqsadida “nazorat savolar” dan foydalaniladi(2daqiqa)
ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Bolalarda uchraydigan raxit.Skalioz kifoz
2.4Surunkali kasalliklar reablitatsiyasi .Bolalarda
xarakat buzilishi sabablari.2.5Tayanch xarakat
apparati kasaliklari va tug’ma nuqsonlar.
4-ilova dagi savolarga javob beradilar
5,6,7-ilovalarda berilgan didaktik savolarga
javob beradilar va mavzuni mustaxkamlab
oladilar
.
3-Yakuniy Yakunlash.
bosqich
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
(10daqiqa rag’batlantiradi.
)
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
savollarga javob topib kelish (8-ilova) Uyga
vazifa.
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(20minut)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Katta yoshdagilarda uchraydigan kasalliklar turlari .
2. Kasallik tufayli kelib chiqadigan asoratlar va bemor muamolari.
3. Yurak qon tomir sistemasi kasalliklarida xarakatning chegaralanishi
4. reablitatsiyaning ahamiyati va o’tkazish xususiyatlari
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Bolalar orasida eng ko’p uchrovchi kasalliklar
2.Nafas a’zolari kasalliklarida bolalarni reablitatsiya qilish
3.Surunkali tonzilit kasalligida bolalarni reablitatsiya qilish
4-ilova.Ro’lli o’yin
Bolalar
orasida
kasallik
larning
kelib
chiqishi
Etiologiyasi
5-ilova
surunkali
kasalliklari
Bronxit
Surunkali
tonzilit
Faringit
Bronxit
Kasalliklarini
reablitatsiya
qilish
6-ilova.Didaktik usul
O'RVI
kasalli
klari
Rinit
O'pka
sili
7-ilova
Plevrit
1.
• Bolalarda
kasalliklarning
2.
3.
• Nafas a'zolari
kasalliklarining
• Dif-diognostika
qilish
Mavzu:Bolalar kasalliklarida reablitatsiya asoslari
Reja:
1.Bolalar orasida eng ko’p uchrovchi kasalliklar
2.Nafas a’zolari kasalliklarida bolalarni reablitatsiya qilish
3.Surunkali tonzilit kasalligida bolalarni reablitatsiya qilish
Bolalar kasalliklarida harakat buzilishi va chegaralanishi
Yuqorida aytib o‘tilgan kasalliklar va jarohatlar bolalarda ham ko‘p uchraydi. Lekin
asosiy o‘rinni bolalar harakatsizlanishiga olib keluvchi omil – raxit kasalligi egallaydi.
Bu kasallik bir yoshgacha bo‘lgan bolalarda ko‘p uchraydi. Raxit kasalligida – D
vitamini tanqisligi natijasida bola organizmida kalsiy (Ca) moddasi kamayib ketishi,
kalsiy almashinuvining buzilishi kuzatiladi. Bu esa salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Organizmda
kalsiy moddasi yaxshi o‘zlashtirilmaganligi uchun bolada soch to‘kilishi, kuchli terlash,
injiqlik, mushaklar tortilishi, gipotrofiya (ozib ketishi), rivojlanishning orqada qolishi
va osteomalyatsiya (suyak yumshab ketishi), osteodeformatsiya (suyaklarning qiyshayib
ketishi) kuzatiladi. Bolalarda yana MAT kasalliklari ham uchrab, ular harakat
buzilishiga olib keladi. Shu jumladan bolalar serebal falaj kasalligi, pleksit, tug‘uruq
shikastlarida uchraydi.
Keksa yoshdagilar harakat xususiyati
Inson organizmidagi moddalar almashinuvi keksaygan sari msekinlashib, susayib
boradi, bu o‘z navbatida to‘qimalar va a’zolardagi o‘zgarishlarga olib keladi. Bundan
tashqari, avval boshidan kechirgan kasalliklar infeksiyali-noinfeksiyali yallig‘lanishlar,
jarohatlar salbiy ta’siri va asoratlari, ayniqsa, qariganida kuchli namoyon bo‘ladi.
Keksa insonlar suyaklari borgan sari mo‘rtlashadi (anorganik moddalar ko‘p va organik
moddalar nisbatan kamligi tufayli). Biriktiruvchi to‘qimalarda qattiqlashish,
dag‘allashish va elastiklikning yo‘qotilishi kuzatiladi. Bu esa harakat qiyinlashishiga
olib keladi. Keksalikda suyaklar mo‘rtlashib, sinishlar ko‘p uchraydi, bitishi esa
uzoqroq va qiyinroq kechadi. Bu ham, o‘z navbatida, harakatning chegaralanishiga olib
keladi, moddalar almashinuvi susayishi barcha tizimlarda o‘z ta’sirini ko‘rsatadi va shu
bilan birga, asab tolalari bo‘ylab asab impulsining o‘tishi ham sekinlashib boradi,
natijada harakat ham sekinlashadi, ham chegaralanadi.
Nazorat savollari
1.Boalalar orasida qanday kasalliklar ko’proq uchraydi
2.Bolalarda suyak kasalliklarining kelib chiqish sabablari
3.Keksalarda kasalliklarni bartaraf qilish va davolash
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
30-ball
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-kompyuter, televizor,shirma,Uvch,Elektrofarez,zaytun
yog’i,UTT,spirt,paxta
8-Mavzu
Nafas organlari kasalliklarida reablitatsiyani olib
borish
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy - yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
1.Nafas a’zolar kasalliklarida reablitatsiya turlarini qo’llash
2.Bolalarni parvarishlashda hamshira vazifasi
3.Bolalarda uchrovchi o’pka kasalliklarida reablitatsiya qilish
Mashg’ulotning maqsadi: Nafas a’zolari kasalliklarida hamshira parvarishi va
reablitatsiya qilish va o’pka faoliyatini yaxshilashda reablitatsiya turlaridan
foydalanish
O’quv mashg’ulot natijasi:
Bolalar kasalliklarida reablitatsiya qilishni
o’rganadilar
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Nafas a’zolar kasalliklarida Nafas a’zolar kasalliklarida reablitatsiya turlarini
reablitatsiya turlarini qo’llash qo’llashni o’rganib oladilar
2.Bolalarni parvarishlashda
Bolalarni parvarishlashda hamshira vazifasini
hamshira vazifasi
ko’rsatib beradilar
3.Bolalarda uchrovchi o’pka Bolalarda uchrovchi o’pka kasalliklarida reablitatsiya
kasalliklarida reablitatsiya
qilishni amalda bajarib beradilar
qilish
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart - sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakillari
O’qitish shart - sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol - javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(10minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyo garligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tyanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
maqsadida “nazorat savolar” dan foydalaniladi(2ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Bolalarda uchraydigan raxit.Skalioz kifoz
.2.4Surunkali kasalliklar reablitatsiyasi
.Bolalarda xarakat buzilishi sabablari.2.5Tayanch
xarakat apparati kasaliklari va tug’ma nuqsonlari
4-ilova didaktik o’yinlardan foydalanib
o’quvchilar javob beradilar
5,6,7-ilovalardan foydalanib baxs munozara qilib
savolarga javob beradilar va mavzuni
mustaxkamlab oladilar
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
savollarga javob topib kelish (8-ilova) Uyga
vazifa.
Eshtadi
Darslikka
qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
2-Asosiy
bosqich
(55 daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(10daqiqa)
Ta’lim oluvchi
Jadvalga
qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar
slaydga e’tibor
qaratadi, uni
o’zigay oziboladi
va savollar
beradierkinbahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon
etadi eshtadi.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Nafas a’zolari kasalliklarni davolash kasalliklarida reablitatsiyani olib borish.
2. Nafas organlari kasalliklarida reablitatsiyani olib boorish.
3. Buyrak kasalliklarida reablitatsiyani olib boorish
4. Asab ruxiy kasalliklarda reablitatsiya qilish
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Nafas a’zolar kasalliklarida reablitatsiya turlarini qo’llash
2. Bolalarni parvarishlashda hamshira vazifasi
3. Bolalarda uchrovchi o’pka kasalliklarida reablitatsiya qilish
4-ilova Pinbort usulli
Asab
sistema
Etiolog
sining
iyasi
kasallik
lari
Klinik
Diognoz
belgil
ari
1.
2.
Difdiogn
ostika
5-ilova
Davo
si
3.
Nevrologiya
so'zining
ma'nosi
Nevrologiyanin
g turlari
reablitatsiya
qilish
6-ilova Didaktik usul
• Nogironlarda
reablitatsiya
usullari
1.
7-ilova
2.
• Nogironlarni
asab ruxiy
kasalliklari
• Davolash va
profilaktika
qilish
3.
Nogironlarga qaysi
reablitatsiya usulli
qo'llaniladi
Nevritlar nevrologik
kasalliklar
Ularni davoalash va
reablitatsiya qilish
Mavzu: Nafas organlari kasalliklarida reablitatsiyani olib boorish
Reja
1.Nafas a’zolar kasalliklarida reablitatsiya turlarini qo’llash
2.Bolalarni parvarishlashda hamshira vazifasi
3.Bolalarda uchrovchi o’pka kasalliklarida reablitatsiya qilish
Kislorod bilan davolash (oksigenoterapiya) qon aylanish va nafas a’zolari kasalliklarida
qo‘llaniladi. Bemorlar 50 %li kislorod tutgan kislorodli havo aralashmasini, uzoq vaqt
davomida nafasga olishlari natijasida, to‘qimalarda kislorod yetishmovchiligi bartaraf
etiladi. Sof kislorodni nafasga olish natijasida organizmda zaxarlanish ro‘y berishi
mumkin. Bunda og‘iz qurishi, to‘sh suyagi orqasida achishish, ko‘krak qafasida og‘riq,
tirishuv kabilar vujudga keladi. Bemorlarni davolashda, asosan, 80 %gacha kislorod
tutgan gaz aralashmasidan foydalaniladi. Oksigenoterapiyada qo‘llaniladigan hozirgi
zamon apparatlarida maxsus moslamalar bo‘lib, ular to‘yingan kislorod aralashmasini
berishga moslangan. Uglerod oksidi (is gazi) bilan zaharlanganda karbogen qo‘llashga
ruxsat etilgan, unda 95 %li kislorod va 5 %li uglerod (IV oksidi) tutgan aralashma
qo‘llaniladi. Ayrim hollarda nafas yetishmovchiligini davolash uchun geliokislorod
aralashmasi bilan ingalyatsiya qilinadi. U 60–70 % geliy va 30–40 % kisloroddan
tashkil topgan. O‘pka shishida nafas yo‘llaridan ko‘piksimon ajralma ajralishi yuz
beradi. Spirt ko‘pik so‘ndirish xususiyatiga ega. Oksigenoterapiya tabiiy nafas olish
yo‘llari bilan amalga oshirilib, bunda sun’iy shamollatish apparatlari ham qo‘llanishi
mumkin. Uy sharoitida kislorod bilan davolash uchun kislorod yostiqchasidan
foydalaniladi. U rezinali qopcha bo‘lib, rezina naycha, jo‘mrak va mundshtukdan iborat
bo‘ladi. Yostiqning sig‘imi 25 dan 75 litrgacha. U kislorodli ballondan to‘ldiriladi.
Bemorga kislorod berishdan avval, mundshtuk 2–3 qavatli nam doka salfetka bilan
o‘raladi, so‘ng og‘izga taqab qo‘yiladi. Jo‘mrak ochilib, kislorod berish tezligi taxminiy
idora etib turiladi. Bemor mundshtuk orqali nafas oladi, burun orqali esa chiqaradi.
Kislorod yostiqchasida kislorod miqdori nisbatan kamayganda, bo‘sh qo‘l bilan
yostiqcha bosiladi, bo‘lmasa kislorodning nafas yo‘llariga kelishi qiyinlashadi.
Mundshtuk qo‘llanib bo‘lingach 3 %li vodorod peroksid yoki 70 %li etil spirti eritmasi
bilan 2 marotaba artiladi. Oksigenoterapiyada bu usulning kamchiligi shundan iboratki,
birinchidan, kislorodning aniq miqdori va me’yorini nazorat qilib bo‘lmaydi.
Ikkinchidan, bemor og‘ziga mundshtuk to‘liq taqalmagan bo‘lsa, unda gazning katta
miqdorda yo‘qotilishi kuzatiladi. Shifoxonalarda oksigenoterapiya markazlashgan tizim
orqali, bemorlar yotgan xonalarga yuborish yo‘li bilan amalga oshiriladi. Kislorod bilan
davolashda, eng ko‘p tarqalgan usul bu burun kateteri orqali ingalyatsiya qilishdir.
Buning uchun kateter qaynatiladi va vazelin moyi surtilib, pastki burun
yo‘li bo‘ylab, yutqin-hiqildoqning orqa devoriga 15 sm chuqurlikka kiritiladi.
Kateterning tashqi qismini yuzga, chakkaga yoki peshonaga leykoplastr bilan
mahkamlab qo‘yish lozim. Chunki u burundan chiqib ketishi yoki qizilo‘ngachga o‘tib
ketishi mumkin. Kislorodni yuborish uchun dozimetr (miqdor o‘lchagich) murtagi
ochilib, 2–3 daqiqa tezlikda kislorod yuboriladi va nazorat qilinadi. Ba’zan kislorodni
maxsus zich yopiladigan xonalar, traxeostatik (nafas olish uchun kekirdakda jarrohlik
yo‘li orqali teshik ochish), intubatsion (nafas olishni tiklash uchun nafas olish yo‘llariga
naycha kiritish) hamda og‘iz va burun niqoblari orqali yuborish tavsiya etiladi.
Kislorodli aralashma ingalyatsiyasini uzluksiz yoki 30–60 daqiqa davomidagi seanslar
orqali, bir kunda bir necha marta olib boriladi. Buning uchun beriladigan kislorod
namlangan bo‘lishi lozim. Kislorod maxsus suvli idish orqali namlanadi yoki namlash
bug‘latkichlar orqali amalga oshiriladi. Hozirgi vaqtda ko‘pgina ichki a’zolar va nafas
yetishmovchiligi kasalliklarida «gipoksiya» (kislorod yetishmovchiligi) kuzatilgan
hollarda, giperbolik oksigenatsiya, ya’ni kislorod bilan yuqori bosim orqali maxsus
barokameralarda (zich yopilgan berk xonada, odamning barometrik bosimga
munosabatini tekshirib) davolash qo‘llaniladi.
Nazorat savollar
1. Oddiy fizioterapiya muolajalaridan suv bilan davolashning inson
organizmiga ahamiyati qanday?
2. Bemorga isitgich (grelka) qo‘yishda nimalarga ahamiyat
beriladi?
3. Bemorga muzli xaltacha va xantal qo‘yishning ko‘rsatma va moneliklari
haqida gapiring.
4. Kompresslar turlari va qo‘llash texnikasini ayting.
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan
davolashVizual -didaktik resurslar-kompyuter,
televizor,shirma,Uvch,Elektrofarez,zaytun yog’i,UTT,spirt,paxta
9Fizioterapiya bo’limini ishini tashkil etish
Mavzu
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv
taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
1.Fizioterapiya turlari
2.Fizioterapiya bo’limida bemorlarni reablitatsiya qilishda
hamshiraning vazifasi
3.Fizioterapeftik asboblar bilan ishlash
Mashg’ulotning maqsadi: Fizioterapiya bo’liminig
Tuzilishi .Fizioterapiya bo’limi ishini tashkil etish.Fizioterapiya xonalarida texnika
xafsizligi qoidalari
O’quv mashg’ulot natijasi:
Fizioterapeftik muolajalarni o’rganish
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Fizioterapiya turlari
Fizioterapiya turlari haqida ma’lumotga ega
2.Fizioterapiya bo’limida
bo’ladilar
bemorlarni reablitatsiya qilishda
Fizioterapiya bo’limida bemorlarni reablitatsiya
hamshiraning vazifasi
qilishda hamshiraning vazifasini bilib oladilar
3.Fizioterapeftik asboblar bilan
Fizioterapeftik asboblar bilan ishlashni bilib
ishlash
oladilar
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(10minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
maqsadida “nazorat savolar” dan foydalaniladi(2ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Fizioterapiya bo’liminig
Tuzilishi .2.4Fizioterapiya bo’limi ishini tashkil
etish.
2.5Fizioterapiya xonalarida texnika xafsizligi
qoidalari
4-ilova savolardan foydalanib o’quvchilar javob
beradilar
5,6,7-ilovalardagi savolarga ushbu mavzu
bo’yicha berilgan savolarga javob beradilar
.
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2.Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha
ma’lumotlar to’plash (4-ilova) Uyga vazifa.
2-Asosiy
bosqich
(60 daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(10daqiqa)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar
slaydga e’tibor
qaratadi, uni
o’zigay oziboladi
va savollar
beradierkinbahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
Eshtadi
Darslikka
qaraydilar vazifani
yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Bolalar orasida kasalliklarni tarqalishi.
2. Bolalarda uchraydigan surunkali kasalliklar
3. Bronxit,surunkali tonzilit.
4. Bolalar kasalliklarida reablitatsiya usullarini olib borish
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Fizioterapiya turlari
2. Fizioterapiya bo’limida bemorlarni reablitatsiya qilishda hamshiraning vazifasi
3. Fizioterapevtik asboblar bilan ishlash
4-ilova.Amaliy o’yin
Fizioterapiya
usullari
Fizioterapiya
so'zini ma'nosi
Kinematika
so'zining
ma'nosi
5-ilova
Reablitatsiyanin
g vazifasi
Reablitatsiya
kasallik turiga
qarab
qo'llanilishi
Mehnat
bilan
davolash
Kinema
tika
asoslari
Bemorlarni
reablitatsiya
qilishda
hamshiraning
vazifasi
6-ilova.Blits savvolar usuli
reablitatsiya
kelib chiqish
tarixi
reablitatsiyaga
xissa qo'shgan
olimlar
reablitatsiya
fanning
ahamiyati
reablitatsiya
bo'limining
tuzilishi
7-ilova
1.
2.
• Reabli
tatsiy
a
3.
• Fiziot
erapiy
a
• Massaj
usullari
Mavzu:Fizioterapiya bo’limini ishini tashkil etish
Reja:
1.Fizioterapiya turlari
2.Fizioterapiya bo’limida bemorlarni reablitatsiya qilishda hamshiraning vazifasi
3.Fizioterapeftik asboblar bilan ishlash
Fizioterapiya bo‘limida ishning tashkil qilinishi
Fizioterapiya bo‘limida ishning to‘g‘ri tashkil qilinishi uchun har bir tibbiy xodim
bo‘lim tuzilishi bilan – fizioterapiya xonasi faoliyati, yuritiladigan hujjatlar kabi
ma’lumotlarni yaxshi bilishi zarur. Kasalxonalarda davolanayotgan 90 %ga va
ambulator davolanayotgan 60 %ga yaqin bemorlarga fizioterapiya muolajalari
buyuriladi. Shunda bitta bemorga 10–12 ta muolaja to‘g‘ri keladi. Zamonaviy
fizioterapiya bo‘limi quyidagilardan iborat:
1. Ko‘rik xonasi.
2. Yuvinish va hojatxona.
3. Elektrterapiya xonasi.
4. Yorug‘lik bilan davolash xonasi.
5. Massaj xonasi.
6. Suv bilan davolash xonasi.
7. Ingalatsiyali muolajalar xonasi.
8. Akkupunktura xonasi va b.
Bu xonalar sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya qilingan holda tozalanib turishi va
barcha kerakli apparatlar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
Fizioterapiya bo‘limida kichik hamshiraning vazifalari
Fizioterapiya bo‘limi hamshirasi o‘rta tibbiy ma’lumotga ega bo‘lib, fizioterapiya kursi
bo‘yicha malaka oshirgan bo‘lishi, muolajalarni to‘g‘ri bajara olishi lozim. Hamshira
ish jarayonida qaysi apparat qanday ishlatilishi, ehtiyot choralari va ta’sir muddatini
bilishi, texnika xavfsizligiga rioya qilishi, bemorga favqulodda vaziyatlarda tez tibbiy
yordam ko‘rsata bilishi lozim. Muolajani o‘tkazishdan oldin hamshira bemorga qanday
yotish yoki o‘tirish lozimligini aytib, bemorlarni ogohlantirib, apparatni ishlatadi, bu
payt bemorda bo‘ladigan o‘zgarishlar va muolaja vaqtini, uning nima uchun zarurligini
tushuntirib beradi. Muolaja vaqtida bemor ahvolidan xabar olib turadi. Muolaja
tugaganidan so‘ng, daftariga qayd etib, uni dam olish xonasiga kuzatib qo‘yadi.
Fizioterapiya bo‘limida davolanayotgan bemorlar bilan muloqot va parvarish
Hamshira fizioterapiya bo‘limida muolajaga birinchi marta kelgan bemorga, shifokor
buyurgan muolaja haqida ma’lumot beradi. Muolaja xaritasi bo‘yicha tushuntirishlar
olib boradi. Nihoyatda xotirjam xushmuomalalik bilan, bemorlarni tinchlantirib,
qo‘rqmaslikka undab, apparatning ishlash xususiyatini, uning foydali tomonlarini
tushuntirib berishi kerak. Bemorning umumiy ahvoli bilan tanishgandan so‘ng, unga
muolaja paytida qanday sezgilar paydo bo‘lishini aytib o‘tishi zarur. Bemorda holsizlik
yoki boshqa shikoyatlar paydo bo‘lsa, hamshira muolajani darhol to‘xtatib, tezda
shifokorga murojaat qilib, uning ko‘rsatmasi bo‘yicha ishlashi zarur.
Nazorat savollari:
1.Fizioterapiy so’zining ma’nosi
2. Fizioterapiy turlari haqida so’zlab ebring
3.Fizioterapiya bo’limini tashkil etishni aytib ebring
4.Fizioterapiya bo’limi hamshirasining vazifasi
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-kompyuter, televizor,shirma,Uvch,Elektrofarez,zaytun
yog’i,UTT,spirt,paxta
10Elektr bilan davolash.Ultratovush bilan davolash
Mavzu
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
1.Elektr bilan davolash tushuncha
2.Ultratovush bilan reablitatsiya qilish
3.Elektro terapiyaga beriladigan ko’rsatmalar
Mashg’ulotning maqsadi:Elektr bilan davolash tushuncha
Uning organizmga ko’rsatgan ta’siri.Elektr bilan davolash turlari:elektraforez,impuls
toklar,dorsanvalizatsiya,magnitoterapiya UVCH terapiya .Elektroterapiyaga
ko’rsatmalar va moneliklari xaqida tushuncha.
O’quv mashg’ulot natijasi:
Pedagogik vazifalar:
1.Elektr bilan davolash tushuncha
2.Ultratovush bilan reablitatsiya
qilish
3.Elektroterapiyaga beriladigan
ko’rsatmalar
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Elektroterapiya va UTT tekshiruvlarini
o’rganadilar
O’quv faoliyatinig natijalari;
Elektr bilan davolash tushunchasi xaqida
ma’lumotga ega bo’ladilar
Ultratovush bilan reablitatsiya qilishni bilib
oladilar
Elektroterapiyaga beriladigan ko’rsatmalarni
bajarib beradilar
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv
taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov
baho tizimi asosida baholash.
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
2-Asosiy O’quvchilar bilimini faolashtirish.
bosqich
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va
(60
rivojlantirish maqsadida “nazorat savolar” dan
daqiqa)
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Elektr bilan davolash tushuncha
Uning organizmga ko’rsatgan ta’siri.2.4Elektr
bilan davolash turlari:elektraforez,impuls
toklar,dorsanvalizatsiya,magnitoterapiya UVCH
terapiya 2.5Elektroterapiyaga ko’rsatmalar va
moneliklari xaqida tushuncha.
4-ilovada berilgan savolarga javob beradilar
5,6,7-ilovalarda berilgan ushbu mabzuga mos
savolarga o’zaro javob beradilar
3-Yakuniy Yakunlash.
bosqich
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi
(10daqiqa va rag’batlantiradi.
)
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
savollarga javob topib kelish (8-ilova) Uyga
vazifa.
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(10minut)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni erkin
fikir orqali bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara yuritadilar
erkin fikrini bayon
etadi eshtadi.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
№ Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
“5”
“4”
“3”
“2”
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Tayanch xarakat apparati kasalliklari
2. Bolalarda xarakat chegaralinishi va unda reablitatsiya
3. Bolalarda nogironlik .
4. Nogiron bolalar reablitatsiyani amalga oshirish.
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1.Elektr bilan davolash tushuncha
2.Ultratovush bilan reablitatsiya qilish
3.Elektroterapiyaga beriladigan ko’rsatmalar
4-ilova.Amaliy o’yin
Fizioterapiya
usullari
Fizioterapiya
so'zini ma'nosi
Kinematika
so'zining
ma'nosi
5-ilova
Reablitatsiyanin
g vazifasi
Reablitatsiya
kasallik turiga
qarab
qo'llanilishi
Mehnat
bilan
davolash
Kinema
tika
asoslari
Bemorlarni
reablitatsiya
qilishda
hamshiraning
vazifasi
6-ilova.Didaktik usul
• Fiziotrrapiya
bo'limining
tuzilishi
1.
7-ilova
2.
• Fiziotrrapiya
bo'limining
xafsizligi
• Fiziotrrapiya
bo'limi ishini
tashkil qilish
3.
Fizioterapiya xona
hamshirasining
vazifasi
Reablitatsiya va
Fizioterapiya
Fizioterapiyaning
turlari
Mavzu:Elektr bilan davolash.Ultratovush bilan davolash
Reja:
1.Elektr bilan davolash tushuncha
2.Ultratovush bilan reablitatsiya qilish
3.Elektroterapiyaga beriladigan ko’rsatmalar
Elektrterapiya asoslari haqida tushuncha
Elektr zaryadlarning tartib bilan joylangan harakati elektr toki deb ataladi. Metallarda
elektr toki elektronlarning sekin va tartibli harakatidan iborat bo‘ladi. Biologik muhitda,
xususan inson organizmida elektr tokining ta’siri ana shunday mexanizmga asoslangan.
Elektr toki bilan davolash doimiy elektr tokidan tashqari impulsli toklar, magnitli va
elektrmagnitli maydonlar, yuqori va o‘rta yuqori tokli maydonlar va chastotalar
qo‘llaniladi.
Elektrterapiya usullari
Elektr toki bilan davolash usullari juda ko‘p. Ularning asosiy turlari quyidagilar:
Galvanizatsiya – kam quvvatli va past kuchlanishli (30-80V gacha) uzluksiz doimiy
elektr tokini qo‘llash.Bu tok ta’sirida to‘qimalarda ionlar harakat qila boshlaydi,
musbatzaryadlangan ionlar katodga, manfiy zaryadlangan ionlar esa anodgayo‘nalib,
ular kationlar va anionlar deb ataladi. Bu jarayon ta’siriostida qon oqishining
tezlashuvi, qon tomir devori o‘tkazuvchanliginingoshishi, qon tomir kengaygani kabi
o‘zgarishlar bo‘lib o‘tadi,tok ta’siri ostida ish sohada serotonin gistamin kabi faol
biologik moddalar hosil bo‘ladi.
Elektroforez – bu dori moddasining doimiy tok yordamida organizmga kiritilishi. Dori
moddalari organizmga asosan shilliq pardalar orqali kirishi mumkin, bunday a’zolarga:
qorin terisi, kuraklar, yelkalar, bilak, boldir kiradi. Kiritilgan dori modda ionlari
elektrod tagida – terida to‘planib qoladi va ionlar deposini hosil qiladi. Ular,
keyinchalik, asta-sekin organizmga boradi. Kerak bo‘lgan dori moddasini organizmga
asosan teri bezlarining chiqarish yo‘llari orqali kiritish:
Impulsli toklar – lotincha impuls (zarba) so‘z bo‘lib, bu borada takrorlanib turadigan,
past kuchlanishli va past chastotali qisqa vaqt ta’sir etadigan (impuls) tokdan
foydalaniladi. Bu usul ta’siri tormozlanuvchi yoki qo‘zg‘atuvchi xossasidan va
elektranalgeziv ta’sir ko’rsatadi.
Nazorat savollar
1. Elektrterapiya asoslari haqida nimalarni bilasiz? Elektrterapiyaning
qanday usullari mavjud?
2. Elektroforezning to‘qimalarga ta’siri.
3. Impulsli toklar qachon qo‘llaniladi?
4. Magnitoterapiyaning ahamiyati qanday?
5. Ultra yuqori chastotali tok bilan davolashning maqsadlari.
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-kompyuter, televizor,shirma,Uvch,Elektrofarez,zaytun
yog’i,UTT,spirt,paxta
11Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini
Mavzu
bilish.
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1. Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilish
2. UTT tekshiruviga monelik qiladigan xolatlar
3. Ultratovush apparati yordamida bemorlarni reablitatsiya
qilish
Mashg’ulotning maqsadi: Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilish
Ultratovush bilan davolashga ko’rsatmalar va monelik qiladigan xolatlar bilan
tanishish.
O’quv mashg’ulot natijasi:
Ultratovush apparatlaridan foydalanishni bilib
oladilar
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Ultratovush apparatlaridan
Ultratovush apparatlaridan foydalanish
foydalanish usullarini bilish
usullarini bilib oladilar
2.UTT tekshiruviga monelik
UTT tekshiruviga monelik qiladigan xolatlar
qiladigan xolatlar
xaqida ma’lumotga ega bo’ladilar
3.Ultratovush apparati yordamida Ultratovush apparati yordamida bemorlarni
bemorlarni reablitatsiya qilish
reablitatsiya qilishni o’rganadilar
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv
taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(20minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
O’quvchilarbiliminifaolashtirish.
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
maqsadida “Nazorat savolar” dan
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbir rejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Ultratovush apparatlaridan foydalanish
usullarini bilish 2.4.Ultratovush bilan davolashga
ko’rsatmalar va monelik qiladigan xolatlar bilan
tanishish.
4-ilova da berilgan savolarga o’quvchilar javob
beradilar
5,6,7-ilovalarda berilgan ushbu mavzuga oid
savolarga javob beradilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
savollarga javob topib kelish (8-ilova) Uyga
vazifa.
2-Asosiy
bosqich
(50 daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(10daqiqa)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar
slaydga e’tibor
qaratadi, uni
o’zigay oziboladi
va savollar
beradierkinbahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
Eshtadi
Darslikka
qaraydilar vazifani
yozib oladilar,
kanspekt qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Fizioterapiya bo’liminig tuzilishi
2.Fizioterapiya bo’limi ishini tashkil etish.
3.Fizioterapiya xonalarida texnika xafsizligi qoidalari
4.Fizioterapiya hamshirasining vazifasi qanday
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. 1. Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilish
2. UTT tekshiruviga monelik qiladigan xolatlar
3. Ultratovush apparati yordamida bemorlarni reablitatsiya qilish
4-ilova-T-sxemasi
Elektr asboblar
bilan
Ultratovush
apparatlari
ular bilan ishlash
qoidalari
5-ilova
Texnika xavfsizlik
Hamshiraning
vazifasi
1
2
3
Ultratovush
tekshiruviga
Qaysi a'zolar
tekshiriladi
Qaysi
a'zolarda
6-ilova-Didaktik o’yin
Elektr asbob va uskunalar bilan
Tayanch xarakati
ishlashda texnika xafsizligi
apparati ,yurak qon
qoidalari.Ultratovush
bilan
tomir,nafas organlari
davolash xaqida
tushuncha
,ruxiy
kasalliklarda
.Ultratovushning
organizm
,bolalar
jasalliklarida
to’qimalariga xarakatningchegaralinis
ko’rsatgan
hi. apparatlari
ta’siri.Ultratovush
xaqida ma’lumot.
7-ilova
monelik
qiladigan
xolatlar
davo sifatida
qo'llaniladi
1.Bir-biridan
• Ultrat
ovush
2.farqi nimadi
• Fiziote
rapiya
3.
• Massaj
usullari
Mavzu: Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilish.
Reja:
1. Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilish
2. UTT tekshiruviga monelik qiladigan xolatlar
3. Ultratovush apparati yordamida bemorlarni reablitatsiya qilish
UVCH – terapiya – bemorlar organizmiga to‘liq uzunligi 1-10m ga teng bo‘lgan ultra
yuqori chastotali elektromagnit maydonning ta’sir etishiga asoslangan elektr bilan
davolash usulidir. UVCH terapiyaning boshqa usullaridan farqi shuki, bunda bemor
tanasiga ultra yuqori chastotali o‘zgaruvchan elektr maydon ta’sir qiladi. Maydon
to‘lqinlari tana to‘qimalariga katta chuqurlikda kirib boradi. Bemorga UVCH
terapiyasini o‘tkazish uchun apparatning ikkita kondensator plastinasi orasiga bemor
shunday joylashtiriladiki, tana yuzasi va elektrodning oralig‘ida 6 sm cha oraliq qolishi
kerak. UVCH terapiyasi og‘riq qoldirishda, spazmlarni olishda va yallig‘lanishlarda
yaxshi ta’sir ko‘rsatadi.
Elektr uyqu – bemorni uxlatish maqsadida to‘g‘ridan to‘g‘ri markaziy asab tizimiga
ta’sir etib, umumiy tormozlanishni keltirib chiqarish uchun past chastotali impulsli
toklarni qo‘llash usuli. Bu usulning ta’sirida bosh miyani qon bilan ta’minlanishi
yaxshilanadi, tinchlantiriladi, po‘stloq osti tuzilmalariga va vegetativ asab tizimi
faoliyatiga yaxshi ta’sir ko‘rsatadi. Bu usullardan tashqari yana elektrstimulyatsiya,
darsonvalizatsiya, magnitoterapiya, endiktoterapiya, UVCH-terapiya kabilardan ham
foydalaniladi.
Magnitoterapiya – inson organizmiga doimiy yoki o‘zgaruvchan past chastotali magnit
maydoni bilan ta’sir qiluvchi fizioterapevtik davolash usuli. Magnit maydoni ta’siri
ostida, inson tanasidagi elektr zaryadlagan mayda zarrachalarni harakatga keltirib,
organizmdagi fizik-kimyoviy va
biokimyoviy jarayonlarni ta’sirlantiradi,
yallig‘lanishga, shishlarga qarshi yaxshi ta’sir ko‘rsatadi, og‘riq qoldiruvchi va
tinchlantiruvchi regenerativ so‘rdiruvchi xususiyatga ega.
Ultratovush bilan davolash
Ultratovush – bu inson qulog‘i qabul qilmaydigan qattiq muhitdagi, yuqori chastotali
mexanik tebranish 800–300 kHz gacha bo‘lgan, diapazon chastotali fizioterapevtik
muolajalar uchun qo‘llaniladi. Bundan ham yuqori bo‘lgan chastotali ultratovush
diagnostikada foydalaniladi. Ultratovush organizmga chuqur kirib boradi. Ultratovush
chastotali va to‘lqin uzunligiga bog‘liq bo‘ladi. Tebranishlar chastotasi qancha ko‘p
bo‘lsa, to‘qimalarga shuncha kam kiradi. Masalan, ultratovush 1600–2600 kHz da 1,5–2
sm gacha, 800–900 kHz da (5-6 sm gacha kirib boradi). Ultratovush to‘qimalar
xossasidan kelib chiqqan holda teri osti yog‘ qatlamida kam, muskul va asab
to‘qimalarida ko‘proq, suyak to‘qimalarida ko‘p yutiladi. Parenximatoz to‘qimalariga
(jigar, buyrak, taloq) nisbatan tayanch harakatlanish faoliyatini bajaruvchi mushaklar,
suyaklar, to‘qimalar ultratovushni ko‘proq yutish qobilyatiga ega. Ultratovushning
maksimal energiyasi turli to‘qimalar energiyasida va hujayralarning ichki
membranasiga yetiladi. Ultratovush terapiyasining asosiy dozimetrik parametrlari
quyidagilar: quvvat rejimi intensivligi, ta’sir davomiyligi, ultratovush apparatidan
chiqayotgan nur energiyasi. Ultratovushning organizmga ta’sirida uning mexanik, sust,
issiq, fizik va kimyoviy omillari muhim ahamiyatga ega. O‘zgaruvchan akustik bosim
natijasida paydo bo‘lgan mexanik omil mikrotebranish ko‘rinishida bo‘lib, to‘qimalarni
o‘ziga xos holda massaj qiladi. Buesa hujayraning funksional o‘zgarishiga olib keladi.
Ya’ni hujayramembranasi o‘tkazuvchanligi oshadi. Diffuz va osmos jarayoni
kuchayadi. Ishqor-kislotali muvozanat o‘zgaradi. Hujayra ichida
mikroalmashinuv jarayonlari yaxshilanadi.
Nazorat savollar
1.UVCH terapiyasi qanday amalga oshiriladi
2.Elektro uyquning inson organizmiga ta’siri
3.Magnitterapiya asosan qaysi kasalliklarda qo’llaniladi
5.Darsanvalning asosiy qoidalari
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan
davolash
Vizual -didaktik resurslar-kompyuter, televizor,shirma,Uvch,Elektrofarez,zaytun
yog’i,UTT,spirt,paxta
12Yorug’lik bilan davolash Quyosh,xavo va suv bilan
Mavzu
davolash
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1.Yorug’lik yordamida qanday kasalliklarga reablitatsiya
usullari qo’llaniladi
2.Nurlar yordamida reablitatsiya usullarini amalga oshirish
3.Rak kasalliklarni nur yordamida reablitatsiya qilish
Mashg’ulotning maqsadi: Yorug’likni davo sifatida qo’llashning ahamiayti .Nurlar
turlari va ularning organizmga ko’rsatgan ta’siri .Yorug’lik bilan davolash xaqida
tushuncha.
O’quv mashg’ulot natijasi:
Infraqizil nurlar yordmida davolash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Yorug’lik yordamida qanday Yorug’lik yordamida qanday kasalliklarga
kasalliklarga reablitatsiya
reablitatsiya usullari qo’llanilishini bilib oladilar
usullari qo’llaniladi
Nurlar yordamida reablitatsiya usullarini amalga
2.Nurlar yordamida
oshirish haqida ma’lumotga ega bo’ladilar
reablitatsiya usullarini amalga
Rak kasalliklarni nur yordamida reablitatsiya
oshirish
qilishni o’rganadilar
3.Rak kasalliklarni nur
yordamida reablitatsiya qilish
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(10minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning
maqsadi,o’quv faoliyatini natijalarini bayon
qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va
rivojlantirish maqsadida “Nazorat savolar” dan
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbir rejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Yorug’likni davo sifatida qo’llashning
ahamiayti 2.4 Nurlar turlari va ularning
organizmga ko’rsatgan ta’siri
2.5 Yorug’lik bilan davolash xaqida tushuncha.
4-ilova da berilgan savolarga o’quvchilar javob
beradilar
5,6,7-ilovalardagi savolar ushbu mavzuga mos
xolda tuzilgan bo’lib o’quvchini fikr
muloxazasini bemalaol bayon qila oladi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi
va rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa
8-ilova) Uyga vazifa.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
2-Asosiy
bosqich
(55
daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(15daqiqa
)
Ta’lim oluvchi
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni erkin
fikir orqali bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara yuritadilar
erkin fikrini bayon
etadi eshtadi.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilish
2. Ultratovush bilan davolashga ko’rsatmalar
3. Monelik qiladigan xolatlar bilan tanishish.
4. UTT tekshiruvi
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1.Yorug’lik yordamida qanday kasalliklarga reablitatsiya usullari qo’llaniladi
2.Nurlar yordamida reablitatsiya usullarini amalga oshirish
3.Rak kasalliklarni nur yordamida reablitatsiya qilish
4-ilova Zinama-zina usulli
Nur bilan
davolash
Yoruglik bilan
davolash
5-ilova
Asboblarni
tayyorlash va
bemorni
muolajaga
tayyorlash
Nurlar bilan davolashga
ko'rsatmalar
Qarshi ko'rsatmalar
Asosan qaysi kasalliklarda
qo'llaniladi
6-ilova.Didaktik usul
Nurlar bilan asosan qaysi
kasalliklarda qo'llaniladi
Bemor nurni qabul qilgandan
so'ng
Bemorni xolatini tekshirib turish
va nurni organizmdan chiqarish
7-ilova
Ultra binafsh • 1
nurlar
Betta-gamma• 2
nurlar
Ularni organizmga
ta'siri
Mavzu:Yorug’lik bilan davolash Quyosh,xavo va suv bilan davolash
Reja:
1.Yorug’lik yordamida qanday kasalliklarga reablitatsiya usullari qo’llaniladi
2.Nurlar yordamida reablitatsiya usullarini amalga oshirish
3.Rak kasalliklarni nur yordamida reablitatsiya qilish
Yorug‘lik bilan davolash – bemor organizmiga ko‘zga ko‘rinadigan infraqizil yoki
ultrabinafsha nurlarning dozalangan miqdorda ta’sir etishidir. Yorug‘lik o‘zining fizik
xossalariga ko‘ra optik diapazondagi elektrmagnit to‘planishidan tashkil topgan. Bu
elektrmagnit tebranishning to‘lqin uzunligi 400 mkm dan 2 mm gacha (nm-10 m)
bunday tebranishlar turli energiyaga ega bo‘lib, alohida kvantlar yoki alohida
orotonlar sifatida qo‘llaniladi. Yerdagi barcha hayotiy jarayonlar yorug‘lik muhitida
ro‘y beradi. Quyosh yorug‘likning asosiy manbayi bo‘lib, planetamizdagi jarayonlarga
ta’siri juda katta. Yorug‘lik kuchlarining biologik xossasi, uning to‘qimalariga kirib
borish darajasiga bog‘liq. To‘lqin uzunligi qancha yuqori bo‘lsa, infraqizil nur
to‘qimaga 2–4 sm chuqurlikda, ko‘zga ko‘rinadigan nurlar 1sm, ultrabinafsha nurlar esa
0,5–1 sm chuqurlikda kirib boradi. Infraqizil nur bilan davolash – umumiy elektrmagnit
spektori sohasini issiqlik yoki nurlanish bilan davolash. Bu nurlar teri yuzasidan 2–3sm
chuqurlikda kirib borib, terini va teri osti qavatini ta’sirlantiradi. Natjada tomirlar
reaksiyasi yuzaga keladi, ya’ni nurlanish sohasidagi kapillar hamda mayda limfatik va
qon tomirlar keskin kengayib ketadi va ular orqali qon oqimi tezlashadi, to‘qimalar
ichida periferik qon aylanish kuchayadi. Nurlantirish vaqtida nurlantiruvchi sohada
qizarish paydo bo‘ladi – bu giperemiya fazasi deyiladi. Nurlantirish zonasida eritema –
teri qoplami qizarib qolishi kuzatiladi, muolaja tugaganidan so‘ng, eritema asta-sekin
yo‘qoladi. Bu usul ta’sirida to‘qimalarda modda almashinuvi kuchayadi, regeneratsiya
(qayta tiklanishi) jarayonlari tezlashadi, so‘rilish jarayoni ham faollashadi. Shuning
uchun teri va teri osti yallig‘lanish kasalliklarida, ichki a’zolar yallig‘lanishida, sovuq
urushida, chandiqlar davosida, suyak-mushak apparati xastaligi va shikastlarida o‘tkir
va surunkali yiringli kasalliklarda keng qo‘llaniladi.
Ko‘zga ko‘rinuvchi nurlar va ular bilan davolash
Ko‘zga ko‘rinadigan nurlar 760–400 nm to‘lqin uzunligiga ega bo‘lgan yetti xil rangli
(qizil, zarg‘aldoq, sariq, yashil, havo rang, ko‘k, binafsha) qismlardan iborat umumiy
elektrmagnit spektr sohasi. Bu nurlarning sochilayotgan yig‘indisi (degeneratordan
o‘tkazilgan) lazer deb ataladi. Hozirgi vaqtda lazer juda keng va muvaffaqiyatli
qo‘llanilmoqda. Qon ketishlarda, yallig‘lanishlar, teri kasalliklarida, mushak va suyak
to‘qimasi yallig‘lanishida, yiringli kasalliklarda, shuningdek, yaralar (oshqozon-ichaklar
yara kasalligi)da, artrit, nevrit, stomatitda, umurtqa degenerativ-distrofik o‘zgarishlarda,
orqa chiqaruv teshik (anus) yorilishida va boshqalarda qo‘llaniladi. Bundan tashqari
jarrohlik sohasida «lazerli skalpel» yordamida jarrohlik operatsiyalari o‘tkaziladi.
Nazorat savollari
1. Yorug‘lik bilan davolash haqida tushuncha bering.
2. Ko‘zga ko‘rinuvchi nurlar va ular bilan davolashning ahamiyati.
3. Ultrabinafsha nurlar bilan davolashning afzalliklari haqida
gapirib bering.
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
8-ilova-Uyga vazifa- F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan
davolash
Vizual -didaktik resurslar-kompyuter, televizor,shirma,Uvch,Elektrofarez,zaytun
yog’i,UTT,spirt,paxta
13Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash.Balchiq qum loy
Mavzu
va paraffin bilan davolash
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
1. Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash
2. Paraffin bilan davolash
3. Balchiq,qum loy va paraffin bilan bemorlarni davolash
Mashg’ulotning maqsadi:Issiqlik xaqida tushuncha .Issiqlik manbalri issiqlikning
organizmga
ko’rsatgan
ta’siri
.Ingalyatsiya
tushunchasi.Ingalyatsiya
turlari.Ingalyatsiyaga ko’rsatmalar va moneliklar
O’quv mashg’ulot natijasi:
Issiqlik yordamida reablitatsiya qilish asoslari
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Issiqlik va ingalyatsiya
Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolashni bilib oladilar
bilan davolash
Paraffin bilan davolash xaqida ma’lumotga ega
2.Paraffin bilan davolash
bo’ladilar
3.Balchiq,qum loy va
Balchiq,qum loy va paraffin bilan bemorlarni
paraffin bilan bemorlarni
davolashni o’rganadilar
davolash
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(10minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyo garligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
maqsadida “Nazorat savolar” dan
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Issiqlik xaqida tushuncha .Issiqlik manbalri
issiqlikning organizmga ko’rsatgan ta’siri
.Ingalyatsiya tushunchasi.2.4Ingalyatsiya
turlari.Ingalyatsiyaga ko’rsatmalar va moneliklar
4-ilova da berilgan savolarga o’quvchilar o’zaro
javob beradilar
5,6,7-ilovalarda berilgan savolarga o’quvchilar
birgalikda fikir almashinib so’ng bita javobni
beradilar
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha o’qib
o’rganib kelish. (8-ilova)Uyga vazifa
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
2-Asosiy
bosqich
(60
daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(10daqiqa
)
Ta’lim oluvchi
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Yorug’likni davo sifatida qo’llashning ahamiayti .
2. Nurlar turlari va ularning organizmga ko’rsatgan ta’siri .
3. Yorug’lik bilan davolash xaqida tushuncha.
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash
2. Paraffin bilan davolash
3. Balchiq,qum loy va paraffin bilan bemorlarni davolash
4-ilova Aqliy hujum
Issiqlik xaqida
tushuncha
Issiqlik
manbalari
Qysi
kasalliklarda
qo'llaniladi
5-ilova
Issiqlikni
organizmga
ta'siri
Bemorni
tayyorlash
Ingalya
tsiya
tushun
chasi
Ingalyat
siya
manbal
ari
Ingalyatsiya
turlari
6-ilova.Didaktik usul
• Fiziotrrapiya
bo'limining
tuzilishi
1.
7-ilova
2.
• Fiziotrrapiya
bo'limining
xafsizligi
• Fiziotrrapiya
bo'limi ishini
tashkil qilish
3.
Issiqlik manbalari
bilan davolash
Ingalyatsiya bilan
davolash
Bemorni tayyorlash
va hamshira vazifasi
Mavzu: Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash.Balchiq qum loy va paraffin bilan
davolash
Reja:
1.Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash
2.Paraffin bilan davolash
3.Balchiq,qum loy va paraffin bilan bemorlarni davolash
Issiqlik bilan davolash haqida tushuncha
Issiqlik bilan davolash deganda, davo jarayoni issiqlik omili ta’siri ostida olib borilishi
tushuniladi. Issiqlik omili bo‘lib, uzoq vaqt davomida yuqori haroratni saqlab qoluvchi
moddalar xizmat qiladi. Issiqlik omili deb, yorug‘lik va elektr tokining yuqori va past
harorati bilan davolashga ham aytiladi. Issiqlik bilan davolashda balchiq, ozokerit, loy
va qum kabilardan foydalaniladi. Bu moddalar peloidlar deb ataladi. Ular, asosan,
sanatoriya-kurort sharoitlarida va fizioterapevtik bo‘limlarda qo‘llaniladi. Peloidlar
issiqlikni uzoq vaqt o‘z ichida saqlab turadi va kontakt yo‘l orqali uni organizmga
astasekin uzatadi. Shu tufayli to‘qimalarga issiqlik bir me’yorda tarqaladi.
Balchiq bilan davolash
Shifobaxsh balchiqlar oltita genetik tipga bo‘linib, ularning har biri ma’lum bir
kimyoviy tarkibga va o‘ziga xos fizik xususiyatlarga ega. Torf balchig‘i, sapropel
(chiriyotgan cho‘kma balchiq) balchiq, vodorod sulfidli, cho‘kma balchiq, sopka
balchiq, loyli balchiqlar tafovut qilinadi. Davolash amaliyotida cho‘kma balchiq,
sapropel va torf balchig‘i keng qo‘llaniladi. O‘zbekistonda cho‘kma balchiq Jizzax
viloyatining «Balchiqli ko‘l»i dan olinadi. Cho‘kma balchiq, sapropel va torf
balchiqlarining kelib chiqishi mikroorganizmlarning hayot faoliyati bilan bog‘liq bo‘lib,
bu balchiqlarda biologik faol moddalar (fermentlar, gormonlar), kolloidlar hamda gazlar
(vodorod, azot, metan) hosil bo‘ladi.
Vodorod sulfidli cho‘kma balchiq – bu balchiqning tarkibida oz miqdorda organik
moddalar va loy zarrachalari bo‘lib, namligi 41–60 %, reaksiyasi kuchsiz ishqorli yoki
neytralga yaqin bo‘ladi.
Sapropel balchiqlar – chuchuk suvli ochiq havzalarda tuproq va qum zarrachalar,
tuproqdagi chirindi moddalardan hosil bo‘lib, unda organik moddalar katta miqdorda
bo‘ladi, oltingugurt yo‘q, reaksiyasi – neytral, namligi 90–95 % gacha bo‘ladi.
Torf balchig‘i – botqoqliklarda o‘simliklar organizmining uzoq vaqtgacha kislorodsiz
chirishi natijasida hosil bo‘ladi. Torf balchig‘ida organik moddalar, asosan, gumin
moddalari, minerallar kam bo‘ladi, torf balchig‘ining reaksiyasi kuchsiz kislotali.
Sopka balchig‘i – asosini loy tashkil etadi. Uning suyuq qismida mineral tuzlar va
organik moddalar kam bo‘ladi, u turdagi balchiq gaz-neftli yerlarda uglevodorod
ta’sirida hosil bo‘ladi. Mineral cho‘kma balchiqlar va sopka balchiqlar tabiiy holatda
ishlatiladi.
Fiziologik ta’siri. Shifobaxsh balchiqlar organizmga mexanik, issiqlik va kimyoviy
ta’sir ko‘rsatadi. Balchiqning fizik xossalari balchiq bilan davolash vaqtida, birmuncha
yuqori haroratdan foydalanishga imkon beradi.
Mexanik ta’sir – balchiq massasining bosimi badan hamda balchiq qavati o‘rtasidagi
ishqalanish natijasida yuz beradi.
Kimyoviy ta’sir – balchiqdan organizmga teri orqali o‘tadigan turli kimyoviy moddalar
(gazsimon, uchuvchan moddalar) ta’siriga bog‘liq.
Nazorat savollar :
1. Issiqlik bilan davolash nima?
2. Balchiq bilan davolash haqida tushuncha bering.
3. Qum bilan davolashning ahamiyati.
4. Loy bilan davolash qaysi kasalliklarda qo‘llaniladi?
5. Parafin va ozokerit bilan davolash qanday natija beradi?
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa- F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-kompyuter, televizor,shirma,Uvch,Elektrofarez,zaytun
yog’i,UTT,spirt,paxta
Davolash fiskulturasining umumiy asoslari.O’rta
yoshdagi,qari odamlar,nimjon va bemor bolalar uchun
davo fiskulturasi.
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
14Mavzu
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
1.Davolash ffiskulturasi xaqida ma’lumot
2.Katta yoshdagilarga qaysi davo fiskultura mashqlari
qo’llaniladi
3.Jismoniy mashqlar yordamida bemorlarni reablitatsiya qilish
Mashg’ulotning maqsadi: O’zbekistonda fiskulktura va sportning rivojlanishi
.Davolash fiskulturasi xaqida tushuncha .Jismoniy mashiqlar bilan davolashning
fiziologik asoslari
O’quv mashg’ulot natijasi:
Davolash fiskulturasini qo’llashni o’rganadilar
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Davolashffiskulturasixaqidam Davolash fiskulturasi xaqida ma’lumotga ega
a’lumot
bo’ladilar
2.Kattayoshdagilargaqaysidavo Katta yoshdagilarga qaysi davo fiskultura
fiskulturamashqlariqo’llaniladi mashqlari qo’llashni o’rganadilar
3.Jismoniy mashqlar yordamida Jismoniy mashqlar yordamida bemorlarni
bemorlarni reablitatsiya qilish
reablitatsiya qilishni amalda bajarib o’rganadilar
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(15minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati va
darsga tayyo garligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
maqsadida “Nazorat savolar” dan foydalaniladi(2ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 O’zbekistonda fiskulktura va sportning
rivojlanishi
2.4 Davolash fiskulturasi xaqida tushuncha
.Jismoniy mashiqlar bilan davolashning fiziologik
asoslari
4-ilova da berilgan savolarga o’quvchilar javob
beradilar
5,6,7-ilovada berilgan savolarga baxs munozara
orqali javob beradilar va mavzuni mustaxkamlab
oladilar
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
sovollarga jovob topib kelish.8(ilova) Uyga vazifa.
Eshtadi
Darslikka
qaraydilar vazifani
yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
2-Asosiy
bosqich
(55daqiqa
)
3-Yakuniy
bosqich
(10daqiqa
)
Ta’lim oluvchi
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar
slaydga e’tibor
qaratadi, uni
o’zigay oziboladi
va savollar
beradierkinbahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Balchiq qum loy va paraffin bilan davolash .
2. Davolashga ko’rsatmalar va moneliklar.
3. Parafin bilan davolsh xaqida tushuncha
4. Parafin bilan davolashga ko’rsatmalar va moneliklar
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Davolash fiskulturasi umumiy asoslari
2.Katta yoshdagilarga qaysi davo fiskultura mashqlari qo’llaniladi
3.Jismoniy mashqlar yordamida bemorlarni reablitatsiya qilish
4-ilova Aylana doira
Davolash
fiskulturasi
sport
mashqlari
Umumiy
asoslari
O'zbeki
stonda
sport
Jismoniy
mashqla
r bilan
fiskultur
aning
rivojlanis
hi
davolash
ning
fiziologik
ta'siri
Hamshira
ning
vazifasi
Fiskultur
aning
5-ilova.Pinbort usulli
Davo
fiskultura
si
2.
Sport
o'yinl
ari
Ko'rsat
ma
berila
di
1.
turlari
Qysi
xolatlar
da
Moneli
k
qiladiga
n
xolatlar
3.
6-ilova
Davo
fiskulturasi
Badantarbi
ya
Sport
mashqlar
Mavzu:Davolash fiskulturasining umumiy asoslari.O’rta
odamlar,nimjon va bemor bolalar uchun davo fiskulturasi.
yoshdagi,qari
Reja:
1.Davolash ffiskulturasi xaqida ma’lumot
2.Katta yoshdagilarga qaysi davo fiskultura mashqlari qo’llaniladi
3.Jismoniy mashqlar yordamida bemorlarni reablitatsiya qilish
Davolovchi jismoniy tarbiya haqida tushuncha
Davolovchi jismoniy tarbiya ― bu inson organizmiga, turli tizim va a’zolar faoliyatiga
jismoniy mashqlar va harakatlar yordamida ta’sir etuvchi dastur. Bu kompleks
individual ravishda har bir bemorga alohida e’tibor berib, tashxisiga, xastalik darajasiga,
a’zo va tizimlarning faoliyati qanchalik buzilishiga, bemor yoshiga bog‘liq holda
buyuriladi.
Jismoniy mashqlar ta’sirida organizmda yuz beradigan o‘zgarishlar
Jismoniy mashqlar ta’sirida bemor organizmining hayotiy funksiyalari faollashadi va
bosh miya yarim sharlari po‘stlog‘ida qo‘zg‘alish va tormozlanish jarayonlari
yaxshilanadi. Bu esa barcha a’zolar tizimlari o‘rtasida, normal munosabatlar o‘rnatiladi.
Davolovchi jismoniy tarbiya odatda, bemorga kompleks davolashda boshqa qator
usullar bilan birga qo‘llaniladi. (Masalan, fizioterapevtik muolaja). Davolash jarayonida
organizmning turli funksiyalari kordinatsiyasi tiklanadi (ayniqsa, asab tizimi
kasalliklarida). Yotib qolgan bemorlarni davolashda tananing patologik jarayondan xoli
qismlarini mashq qildirish zarur. Ortapedik kasalliklar – sinishchiqishlarda
esa, aksincha, faoliyati buzilgan, holati qisman chegaralanib, qolgan qismlarni astasekinlik bilan ishlatib mashqlar bajariladi. Bu o‘z navbatida a’zodagi qon aylanishining
funksional faoliyatini tiklaydi. Nafas a’zolari kasalliklarida ham nafas tizimi silliq
muskullari uchun foydali bo‘lgan mashqlar bajarilganda, silliq muskullar chiniqadi va
mustahkamlanadi. O‘pka ekskursiyasi takomillashib (to‘liq ravishda bajarilib) spazm va
yallig‘lanishlarga qarshi kurashadi, nafas olish a’zolarida qon aylanishi yaxshilanadi va
gaz almashinuviga ijobiy ta’sir etadi, bu esa butun organizmning kislorod bilan
ta’minlanishini kuchaytiradi va yaxshilaydi. Jismoniy mashqlar me’da-ichak apparati
faoliyatini yaxshilaydi, peristaltika (harakatlanishi)ni kuchaytiradi. Sekretor (ferment
ishlab chiqarish) funksiyalarini kuchaytiradi, qorin pressi mushaklarini kuchaytiradi.
Umumiy mashqlar organizmda qon aylanishini, energiya sarflanishi va moddalar
almashinuvini kuchaytiradi, teri osti yog‘lari va qand moddasining yonishi kuchayadi.
Davolovchi jismoniy tarbiyaning umumiy asoslari
Davolovchi jismoniy tarbiya – bemor organizmini chiniqtirish, uning muhofaza
kuchlarini oshirish va mehnat qobiliyatini tiklashda yordam beruvchi turli xil mashqlar
usuli bilan davolash va profilaktika (kasalliklarning oldini olish)dir.
Davolovchi jismoniy tarbiyaining asosiy turlari:
– Gigiyenik gimnastika – bemor organizmini umumjihat mustahkamlash maqsadida,
yuradigan yoki yotadigan bemorlarga buyuriladi (6–8 ta mashq, 12–15 daqiqa
mobaynida )va bajariladi.
– Davolovchi gimnastika. Bemor bilan individual ravishda (ayniqsa, yotib qolgan
bemorlarda yoki yuradigan bemorga). 10–15 daqiqagacha davom etishi mumkin. Bu
mashqlar kasallik tipiga qarab o‘zgartiriladi va hamshira nazorati ostida bajariladi.
– O‘yinlar. Bu uslub sanitariya va bolalar muassasalarida keng qo‘llaniladi. Ular
voleybol, basketbol, stol tennisi va boshqa o‘yinlar
(suv ichida ham) bo‘lishi mumkin.
Nazorat savollari
1. Davolovchi jismoniy tarbiyaning organizmga ta’siri qanday?
2. Jismoniy mashg‘ulotning asosiy tarkibiy qismlari qanday?
3. O‘rta yoshlilar va qariyalarda qanday o‘zgarishlar yuzaga keladi
4. Bolalarda umurtqa pog‘onasi qiyshayishi kasalliklarida DJT
qanday olib boriladi?
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari :
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
7-ilova-Uyga vazifa- F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan
Davolash
Vizual -didaktik resurslar-kompyuter, televizor,shirma,Uvch,Elektrofarez,zaytun
yog’i,UTT,spirt,paxta
15
Mavzu
Massaj.Massajning organizimga fiziologik
ta’siri.Massaj usulari.tananing ayrim qisimlari uchun
massaj.
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:80
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Nazariy- yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
1. Massaj xaqida tushuncha
2. Massajning odam organizmiga fiziologik ta’siri
3. Tayanch xarakat sistemasini massaj qilish
Mashg’ulotningmaqsadi:Massaj xaqida tushuncha .Massajning odam organizmiga
fiziologik ta’siri (teriga limfa sistemasiga ,tayanch xarakat sistemasiga ,xazm qilish
sistemasiga ta’siri
O’quv mashg’ulot natijasi:
Massajning organizmga ta’siri
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Massaj xaqida tushuncha
Massaj xaqida tushunchaga ega bo’ladilar
2.Massajning odam
Massajning odam organizmiga fiziologik ta’siri
organizmiga fiziologik ta’siri Tayanch xarakat sistemasini massaj qilishni
3.Tayanch xarakat
o’rganadilar
sistemasini massaj qilish
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Nazariy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(10minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tyanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
maqsadida “Nazorat savolar” dan
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3Massaj xaqida tushuncha .
2.4Massajning odam organizmiga fiziologik
ta’siri (teriga limfa sistemasiga tayanch xarakat
sistemasiga ,xazm qilish sistemasiga ta’siri
4-ilovao’quvchilar savolarga javob beradilar
5,6,7-ilovalar da berilgan savolarga o’zaro
o’quvchilar bir biri bilan maslaxatlashgan
xolatda javob beradilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi
va rag’batlantiradi. 3.Kelgusi mashg’ulotga
vazifa: Reablitatsiya fanining predmeti va
vazifasi”mavzusini o’qib Ro’lli o’yin usuli
yordamida belgilash topshirig’i beriladi.
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
sovollarga jovob topib kelish.8(ilova) Uyga
vazifa.
2-Asosiy
bosqich
( 60daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(10daqiqa)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Davolash fiskulturasi va ularning organizmga ko’rsatgan shifobaxsh ta’siri 2.Jismoniy
faolikning davo va profilaktika maqsadida qo’llanilishi.
3.Davo fiskulturasining umumiy asoslari
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. 1. Massaj xaqida tushuncha
2. Massajning odam organizmiga fiziologik ta’siri
3. Tayanch xarakat sistemasini massaj qilish
4-ilova Ro’lli o’yin
Massaj haqida
tushuncha
Massaj uchun
kerakli asboblar
Tayanch xarakat
sistemasiga
ta'siri
5-ilova-Didaktik usul
Massajning
odam
organizmiga
Fiziologik ta'siri
• Massaj
bo'limining
tuzilishi
1.
2.
• Massaj
bo'limining
xafsizligi
• Massaj bo'limi
ishini tashkil
qilish
3.
7-ilova
Massaj xona
hamshirasining vazifasi
Massaj muolajasiga
ko'rsatmalar
Massaj muolajasiga
monelik qiladigan xolatlar
Mavzu: Massaj.Massajning organizimga fiziologik ta’siri.Massaj usulari.tananing
ayrim qisimlari uchun massaj.
Reja:
1. Massaj xaqida tushuncha
2. Massajning odam organizmiga fiziologik ta’siri
3. Tayanch xarakat sistemasini massaj qilish
Massaj tushunchasi. Massajning organizmga ta’siri
Massaj deganda – asosan, uqalash tushuniladi, lekin aslida massaj organizm
to‘qimalarini va a’zolarni maxsus usullar yordamida mexanik va reflektor ta’sirlantirish
majmuasidir. Massajning bir necha turlari mavjud: gigiyenik massaj, davolash massaji
kosmetik massaj, sport massaji va h.k. Bizni ayni paytda qiziqtiradigan davo massaji –
turli xil shikastlar va kasalliklarda keng qo‘llaniladi. Kasallangan organizmning
funksional holatiga qarab, davo massaji usullarini qo‘llash uchun ko‘rsatma va
moneliklar mavjud. Davolash massajining asosiy beshta usulidan foydalaniladi: silash
usuli, ishqalash usuli, tebrantirish usuli, uqalash usuli va qoqish usuli.
Massajning organizmga fiziologik ta’siri. Odam terisi juda katta refleksogen maydon
hisoblanadi. Massaj vaqtida birinchi navbatda terida joylashgan markaziy va vegetativ
asab tizimi bilan bog‘liq ko‘p sonli asab retseptorlari (qabul qiluvchi) mexanik
ta’sirlanib, qon va limfa aylanishida turli xil reflektor reaksiyalarni keltirib chiqaradi.
Organizmda qator umumiy va mahalliy reaksiyalar hosil bo‘ladi. Bunda hamma
to‘qimalar va a’zolar ishtirok etadi. Massajning turli xil usullari organizmga turlicha
ta’sir ko‘rsatadi. Asab tizimiga tinchlantiruvchi ta’sir ko‘rsatadi. Massaj ta’sirida
teridagi qon tomirlar kengayadi, qon aylanishi yaxshilanadi, mushaklar
mustahkamlashadi, ularning tonusi va elastikligi oshadi. Natijada ichki a’zolarning qon
bilan ta’minlanishi va kislorod bilan to‘yinishi kuchayadi, moddalar almashinuvi,
organizmning barcha a’zolar faoliyati yaxshilanadi (bosh miya, nafas olish tizimi,
me’da-ichak trakti, yurak-qon tomir tizimining va siydik ajralib chiqaruvchi tizimi).
Fizioterapiya bo‘limida massaj xonasining tuzilishi.
Massaj xonasi quyidagi talablarga javob berishi kerak:
– hаr bir ish joyi uchun 8 kvadrat metr ajratilgan bo‘lishi;
– bemorlar va xodimlar uchun alohida yechinish xonasi bo‘lishi;
– yuvinish xonasi bo‘lishi;
– alohida hojatxona;
– bemorlar uchun massajdan keyin dam olish xonasi;
– massaj uchun maxsus stol kushetka: balandligi 80–90 sm,
maydoni 60–200 sm. Bu kushetkaning usti sintetik charm yoki kleyonka bilan
qoplangan bo‘lishi;
– kushetka yaqinida stol yoki tumba bo‘lishi (massajda qo‘llanuvchi asboblar va moylar
bo‘lishi) kerak.
Massajga ko‘rsatmalar va moneliklar
Massajga ko‘rsatmalar:
– vassaj muolajalarini deyarli barcha kasalliklarda, kasallikdan so‘nggi holatlarda;
– nafas olish surunkali kasalliklari va o‘tkir holatdan keyingi holatlarda;
– asab kasalliklarida;
– asab tizimi funksional buzilishlarida;
– jarohatlardan keyingi holatlarda;
– kuyish natijasida qolgan asoratlarda (kontraktura);
– qon tomirlar tonusi pasayib ketganida va qon mikrosir kulyatsiyasi buzilishi holatida;
– bo‘g‘in kasalliklarida (o‘tkir yallig‘lanish holatlaridan tashqari);
– nerv tolalari yallig‘langan holatlarda (nevrit va polinevritlarda);
– mushaklar tonusi pasayib ketishi holatlarida;
– semizlik(ortiqcha vazn) holatlarida;
– ikki oydan bir yoshgacha bo‘lgan bolalarda oyoq mushaklari tonusi sust va oyog‘ini
bosmayotgan bolalarda.
Massajga moneliklar:
– teri qoplamlarining o‘tkir yallig‘lanishlari va teri toshmali, yuqumli kasalliklari;
– teri yaralari va yiringli kasalliklari;
– teri kapillyarlari nozikligi va qon ivishi buzilgan holatlari;
– o‘tkir yurak-qon tomir yetishmovchiligi va surunkali qon tomir yetishmovchiligi;
– operatsiyalardan so‘nggi holatlarda;
Massaj turlari va usullari
Massajning asosiy qo‘llaniladigan turlari: gigiyenik massaj, kosmetik massaj, davolash
massaji va sport massaji.
Gigiyenik massaj organizmning umumiy faolligini oshirish, salomatlikni
mustahkamlash maqsadida qo‘llaniladi.
Nazorat savollari
1.Bolalarda uchraydigan kasalliklar.
2. Bolalar kasalliklarida massajni qo‘llash usuli.
3. Bolalarda raxit kasalligining sababi.
4. Raxitga chalingan bolalarda qanday alomatlar ro‘y beradi?
5. Bolalarga massajning ta’siri.
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa- F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan
Davolash
Vizual -didaktik resurslar-kompyuter, televizor,shirma,Uvch,Elektrofarez,zaytun
yog’i,UTT,spirt,paxta
1Kinematika asoslari.Kasalliklar va xarakatni
Mavzu
chegaralanishi
Amaliy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1.Kinematika so’zining ma’nosi
2.Xarakat turlari va tana tuzilishi
3.Tana xolatini o’zgartirish
Mashg’ulotning maqsadi: Xarakat xaqida ma’lumot.Xarakat turlari,ularni
boshqaradigan nerv va mushak tolalari fiziologiyasi.Tana xolati va tana xarakatini
nazorat qilish xarakatni taxlil qilish.
O’quv mashg’ulot natijasi:
Pedagogik vazifalar:
1.Kinematika so’zining
ma’nosini tushuntirib beradi
2.Xarakat turlari va tana
tuzilishini o’rgatdi
3.Tana xolatini o’zgartirish
xaqida ma’lumot beradi
Xarakatga ijobiy va salbiy ta’sir etadigan omillarni
aniqlash va bartaraf etish.
O’quv faoliyatinig natijalari;
Kinematika so’zining ma’nosi xaqida bilib oladilar
Xarakat turlari va tana tuzilishi haqida ma’lumotga
ega bo’ladilar
Tana xolatini o’zgartirish bo’yicha ma’lumotga
ega bo’ladilar
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Amaliy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning
maqsadi,o’quv faoliyatini natijalarini bayon
qiladi.
2-Asosiy O’quvchilar bilimini faolashtirish.
bosqich
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va
(110
rivojlantirish maqsadida “nazorat savolar” dan
daqiqa)
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Reablitatsiya bo’liminig tuzilishi
Reablitatsiya uchun kerak bo’ladigan
apparatlar
Reablitatsiya bo’limi hamshirasining vazifalari
4-ilovada berilgan savolarga javob beradilar
5,6,7-ilovalarga asoslanib savolarga
o’quvchilar o’z fikr muloxazasini bildiradilar
3-Yakuniy Yakunlash.
bosqich
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi
(30daqiqa va rag’batlantiradi.
)
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2. Reablitatsiya fanidan mavzular bo’yicha
internetdan ma’lumotlar yig’ib kelish javob
topib o’qib kelish (8-ilova)Uyga vazifa.
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(20minut)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni erkin
fikir orqali bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara yuritadilar
erkin fikrini bayon
etadi eshtadi.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Reablitatsiya asoslari faning maqsadi va vazifalari.
2.Reablitatsiya va fizioterapiya xaqida tushuncha .
3.Reablitatsiya turlari. Mehnat xaqida tushuncha.
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Kinematika so’zining ma’nosi
2. Xarakat turlari va tana tuzilishi
3. Tana xolatini o’zgartirish
4-ilova.Bilits savolar usulli
1.Xarakat sistemasining ijobiy va
salbiy taraflari.
2.Kinematika turlari
3.Tana xolati va xarakat sistemasi
4.Xarakatni taxlil qilish
5-ilova
kinematika
vazifasi
Badantarbiya
bilan
shug'ulanish
Tana xolati
buzilishlarida
reablitatsiya usullari
qo'llanilishi
6-ilova .Didaktik usul
Nerv mushak tiziminig fiziologiyasi
Xarakat sistemasi vazifalari
Reablitatsiya qilishda hamshiraning vazifasi
7-ilova
Xarakatlani
shdagi
muamolar
Kelib
chiqish
sabablari
Davolash
va
reablitatsiy
a
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№ 1Kinematika asoslari.Kasalliklar va xarakatni chegaralanishi
Maqsad: Qariyalarda xarakat ,unga salbiy ta’sir etadigan omillarni o’rganish
T /N
Bajarila Kerakli
Jarayoning rasmli
O’quvchilar
digan
jixozlar va ko’rinishi
bajaradigan
ishlar
homashyol
ishlar ketma
mazmun ar
ketligi
i
Galvaniz 300 sm
1.Buning uchu n
1
atsiya va kattaligdagi
300 sm
elektrofa bitta
kattalikdagi 2.bitta
rezni
elektrod
elektrod kuraklar
bemorlar kuraklar
orasiga 3.150sm li
da
orasiga 150
ikkita eletrod esa
qo’llash sm li ikkita
boldir 4.muskullari
elektrod
sohasiga qo’yiladi
esa bolder
muskullari
sohasiga
qo’yilladi
2
Vermal
usulli
bo’yicha
umumiy
galvaniz
atsiya va
elektrofa
rez
Apparatlar
maxsuskrav
at,
Spirt paxta
vazelin
5.Dori moddasi
odatda kuraklar
o’rtasida
6.elektirod orqali
yuboriladi Tok
kuchi-157.30mA,muolaja
vaqti 15-20 minut
Muolaja har kuni
yoki kun ora
buyuriladi.
8.davo kursi 12-30
muolajadan
iborat.Sherbak
usulli bo’yicha
galvanic aparat
Mavzu:Kinematika asoslari.Kasalliklar va xarakatni chegaralanishi
Tayanch harakat tizimi va harakat tushunchasi
Kinematika lotinchada «harakatlanish» ma’nosini bildirib, reabilitatsiyada inson harakat
a’zolarini, ularning fiziologiyasini o‘rganuvchi fanning bir bo‘limi hisoblanadi.
Insonning harakatiga javob beruvchi tizim tayanch-harakat tizimidir. Tayanch harakat
tizimi organizmning asosiy vazn qismini egallaydi va u ikki qismdan iborat:
1-aktiv qismi (faol);
2-passiv qismi (nofaol).
Bu ikki qismning tuzilishi farqli: faol qism muskullardan iborat, passiv qism esa
suyaklar hamda ularga biriktirilgan boylam va paylardan iborat. Muskullar, suyaklar va
boylamlar bir-biriga bog‘liq. Insonning yer yuzida aniq harakatlanishini ta’minlashda
markaziy va periferik asab tizimining ahamiyati katta.
Suyaklar haqida ma’lumot. Organizm harakatini ta’minlaydigan harakat a’zolari
muskullari, skelet va ularni biriktirib turgan boylamlardan iborat. Skelet organizmda
tayanch ahamiyatiga ega bo‘lgan zich to’qimalar yig‘indisidan iborat bo‘lgan tizim.
Uning asosiy vazifalari quyidagilar:
1. Tayanch vazifasi.
2. Suyanchiq vazifasi.
3. Harakat.
4. Organizmni himoya qilish vazifasi (skelet ichida joylashgan ichki a’zolar, miya va
orqa miya).
Odam skeleti ikki yuzdan ortiq suyaklardan iborat, suyaklar qattiq va elastik bo‘lib,
asosan ikki xil modda: uchdan bir qismi organik moddalar (ostein), uchdan ikki qismi
esa anorganik modda (kalsiy, fosfor, kislotali ohak)dan tashkil topgan. Suyaklar
tarkibidagi organik va anorganik moddalar nisbati kerakli mustahkamlini namoyon
qiladi va bu holat yoshga qarab o‘zgarib boradi. Yosh organizm, suyaklari tarkibida
ostein ko‘pligi tufayli bukiluvchan bo‘lib, mo‘rt bo‘lmaydi. Yosh ulg‘ayib borgan sayin
suyaklar tarkibida mineral tuzlar miqdori ko‘payadi, oqibatda odam keksaygan sari
suyaklar elastiklik xususiyatini yo‘qotib, asta-sekin mo‘rtlshadi. Tez va oson sinuvchan
bo‘lib qoladi. Organizm suyaklarining asosiy qismi juft suyaklardir. Odam skeleti
quyidagi bo‘laklarga ajratilgan bo‘limlardan iborat:
1. Tana suyaklari – umurtqa pog‘onasi, 12 juft qovurg‘alar, to‘sh suyagi.
2. Kalla suyagi – miya va yuz qismlari.
3. Yelka kamari – kurak, o‘mrov suyaklari.
4. Qo‘l suyaklari – yelka, bilak va panja suyaklari.
5. Chanoq suyaklari – yonbosh, qovuq va quymich suyaklari.
6. Son, boldir va oyoq panjasi suyaklari.
Umurtqa pog‘onasi ustun vazifasini bajarib, quyidagi bo‘limlardan iborat:
Bo‘yin bo‘limi – 7 ta umurtqa.
Ko‘krak bo‘limi – 12 ta umurtqa.
Bel sohasi – 5 ta umurtqa.
Dumg‘aza sohasi – 5 ta umurtqa.
Dum bo‘limi – 4–5 rudimentar (o‘zgargan) umurtqacha.
Muskullar haqida ma’lumot. Odam organizmida uch xil muskullar mavjud:
1. Skelet yoki ixtiyoriy qisqaruvchan muskullar – kalla, qo‘l-oyoq,tana muskullari.
2. Yurak muskullari – ixtiyorsiz qisqaruvchan muskullar (faqat yurakda bo‘ladi).
3. Silliq ixtiyorsiz qisqaruvchan muskullar (ichki a’zolar devorini tashkil etadi:bronxlar,
naylar, tomirlar).
Muskullar asab tolalari orqali markaziy asab tizimidan keladigan impuls (signal)lar
ta’siri ostida qisqaradi va natijada harakat vujudga keladi. Skelet muskullari o‘rta
yoshdagi odamda organizmning 40 %ini, bolalarda esa 25 %ni tashkil etadi. Har bir
muskulning qisqaruvchi qismi – tanasi va uchi, ya’ni boshlanishi va birikuvchi qismi
bo‘ladi. Muskullar deyarli barcha suyaklar ustini qoplab turadi va gavdaning tashqi
ko‘rinishining (qolip) shakllanishida asosiy vazifani bajaradi.
Nazorat savollari
1. Tana harakati deganda nimani tushunasiz?
2. Harakatga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillar qaysilar?
3. Bolalarda harakat buzilishiga qanday kasalliklar olib keladi?
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy reablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
4. www.lex.uz 5. www.norma.uz
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar tayyorlash va
x.k)10 ball
30-ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik asboblar,sport
anjomlar
2Mavzu
Katta
yoshdagilar
reablitatsiyasi.
kasalliklarida
bemorlar
Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy- yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
1.Katta yoshdagilarda qaysi kasalliklar ko’proq uchraydi
2.Ateraskleroz kasalliklarida bemorni reablitatsiya qilish
3.Arterial bosimi oshuvchi bemorlarga qaysi reablitatsiya
turlari qo’laniladi
Mashg’ulotning maqsadi: Katta yoshdagilarda uchraydigan kasalliklar turlari
.Kasallik tufayli kelib chiqadigan asoratlar va bemor muamolari.Yurak qon tomir
sistemasi kasalliklarida xarakatning chegaralanishi yoki buzilishi sabablari
O’quv mashg’ulot natijasi:
Pedagogik vazifalar:
1.Katta yoshdagilarda qaysi
kasalliklar ko’proq uchraydi
2.Ateraskleroz kasalliklarida
bemorni reablitatsiya qilish
3.Arterial bosimi oshuvchi
bemorlarga qaysi reablitatsiya
turlari qo’laniladi
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Kattalarda uchrovchi yurak qon tomir sistemasi
kasalliklari haqida ma’lumotga ega bo’ladilar
O’quv faoliyatinig natijalari;
Katta yoshdagilarda qaysi kasalliklar ko’proq
uchrashi xaqida bilib oladilar
Ateraskleroz kasalliklarida bemorni reablitatsiya
qilishni amalda bajaradilar
Arterial bosimi oshuvchi bemorlarga qaysi
reablitatsiya turlari qo’lanilishini ko’rsatib
beradilar
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv
taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Amaliy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
2-Asosiy O’quvchilar bilimini faolashtirish.
bosqich
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va
(100
rivojlantirish maqsadida “Nazorat savolar” dan
daqiqa)
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Yurak qon tomir sistemasi kasalliklarida
reablitatsiyani olib boorish.
2.4Nafas organlari kasalliklarida reablitatsiyani
olib borish.
4-ilova orqali Klaster usulida berilgan savolarga
javob berish
5,6,7-ilovalarda berilgan savolarga javob
beradilar va mavzuni mustaxkamlab oladilar
3-Yakuniy Yakunlash.
bosqich
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi
(30daqiqa va rag’batlantiradi.
)
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
Reablitatsiya fanining predmeti va vazifasi”.
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
savollarga javob topib kelish (8-ilova) Uyga
vazifa.
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(30minut)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni erkin
fikir orqali bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara yuritadilar
erkin fikrini bayon
etadi eshtadi.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Xarakat xaqida ma’lumot.
2.Xarakat turlari,ularni boshqaradigan nerv va mushak tolalari fiziologiyasi
3.Tana xolati va tana xarakatini nazorat qilish ,xarakatni taxlil qilish.
4.Xarakatga ijobiy va salbiy ta’sir etadigan omillarni aniqlash va bartaraf etish.
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1.Katta yoshdagilarda qaysi kasalliklar ko’proq uchraydi
2.Ateraskleroz kasalliklarida bemorni reablitatsiya qilish
3.Arterial bosimi oshuvchi bemorlarga qaysi reablitatsiya turlari qo’laniladi
4-ilova.Klaster usulli
1
2
3
5-ilova
• Fizioterapiya deganda nimani
tushunasiz
• Fizioterapiya usullari
• Fizioterapiya usullarini
kasalliklarda qo'llanilishi
Issiqlik
yordamida
reablitatsiy
a
Fizioerapiy
a usuliga
6-ilova.Didaktik usul
Fizioterapiya uchun kerakli
bo’lgan asboblar
va bo’lim
Tayanch xarakati
hamshirasining
vazifalari
apparati
,yurak qon
tomir,nafas organlari
jixozlarni sterilizatsiyasiga
,ruxiy kasalliklarda
e’tibor berish
,bolalar jasalliklarida
xarakatningchegaralinis
hi.
7-ilova
monelik
qiladigan
xolatlar
1.
2.
• Reabli
tatsiy
a
3.
• Fiziot
erapiy
a
• Massaj
usullari
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№: 2Katta yoshdagilar kasalliklarida bemorlar reablitatsiyasi
Maqsadi :Qariyalarda kasalliklarni o’rganish va davolash reablitatsiya qilish.
T /N
Bajarilad Kerakli
Jarayoning rasmli
O’quvchilar
igan
jixozlar
ko’rinishi
bajaradigan
ishlar
va
ishlar ketma
mazmuni homashy
ketligi
olar
Impulsli
Elektroso
1.Elektroson1
to’klar
n -1
1qutubli past
asosan
Elektroso
chastotatili (1-150
insonlarga n-2
Hz)impulslari
markaziy apparatlari
2.to’g’ri burchak
nerv
qo’llanila
shaklidagi
sistemasig di
shaklidagi impulsli
a ta’sir
to’klar 3.ko’proq
ko’rsatadi
ko’z
so’rg’ichsimon
o’simta ayrim
xolarda esa
Bu asbob Apparatlar
5.peshona
2
asosan
maxsuskra
so’rg’ichsimon
bosh miya vat,
o’simta usulida
po’
Spirt
bajariladi.6.Muolaj
stlog’i va paxta
ani boshlashdan
po’stlog’o vazelin
oldin tibbiyot
sti
7.hamshirasi vrach
tuzilmalar
maslaxatini
iga
oladi.8.Fizioterapiy
to’g’ridan
a xaritasi bilan
to’g’ri
tanishib chiqadi.
ta’sir
ko’rsatadi.
Mavzu:Kattalar yoshdagilar kasalliklarida bemorlar reabilitatsiyasi
Reja:
1.Katta yoshdagilarda qaysi kasalliklar ko’proq uchraydi
2.Ateraskleroz kasalliklarida bemorni reablitatsiya qilish
3.Arterial bosimi oshuvchi bemorlarga qaysi reablitatsiya turlari qo’laniladi
Kasalliklar ichida eng ko‘p uchraydiganlari, bu yurak-qon tomir tizimi kasalliklari,
shular jumlasidan, stenokardiya, miokard infarkti, yurak ishemik kasalligi, yurak tug‘ma
va orttirilgan illatlari (poroklar), shuningdek, nafas a’zolari o‘tkir va surunkali
kasalliklari(bronxit, zotiljam, bronxial astma, o‘pka gangrenasi va abssessi,o‘pka sili
va h.k.). Bundan tashqari, ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari ham ko‘p uchraydi.
Bulardan – o‘tkir va surunkaligastrit, oshqozon yarasi kasalligi, kolit va enterokolit,
jigar surunkali kasalliklari va h.k. Bu kasalliklarga chalingan bemorlar maxsus,
individual va umumiy davolashdan tashqari, reabilitatsiya choralarga ham muhtojdirlar.
Reabilitatsiya muolajalari kasallik turiga, og‘irlik darajasiga va bemorning umumiy
ahvoliga qarab belgilanadi. Bunday bemorlarga shifoxona yoki poliklinika hududida,
reabilitatsiya maqsadida davolash komplekslari, profilaktoriyalar va sanatoriy-kurortlar
barpo etilgan.
Kifoz haqida tushuncha
Kifoz – umurtqa pog‘onasining frontal, ya’ni old yoki orqa tomonga qiyshayishi
hisoblanadi. Uning kelib chiqish sabablari skolioznikiga o‘xshash bo‘lib, yumshoq
o‘rinda yotish, 2 oylikdan 2 yoshgacha bo‘lgan davrda bolalarni bir xil vaziyatda
yotqizish, 3 yoshgacha bo‘lgan davrda raxit kasalligini boshdan kechirishi (raxit
kasalligi ham bolalar suyaklarining yumshab ketishi va umurtqa pog‘onasining
qiyshayishiga olib keladi) va hokazolarni sabab qilib ko‘rsatish mumkin. Umurtqa
pog‘onasi qiyshayishini davolashda (ikkala holda ham) davolash badantarbiyasi va
massaj yetakchi o‘rinni egallaydi. Davolash badantarbiyasi uchun eng yaxshi natijalarga
suvda suzish bilan muntazam shug‘ullanish orqali erishish mumkin. Bunda barcha
orqa muskullar, ko‘krak va yelka sohasi muskullari shiddat bilan ishlay boshlaydi va
mustahkamlanadi.
Nazorat sovollar:
1.Tibbiy reabilitatsiyaning qanday turlari mavjud?
2. Kattalar kasalliklarida bemorlar reabilitatsiyasi nimalardan
3.Skolioz va kifoz haqida tushuncha bering.
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan
davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik asboblar
3Bolalar kasalliklarida reablitatsiya asoslari
Mavzu
Amaliy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy- yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
1.Bolalar orasida eng ko’p uchrovchi kasalliklar
2.Nafas a’zolari kasalliklarida bolalarni reablitatsiya qilish
3.Surunkali tonzilit kasalligida bolalarni reablitatsiya qilish
Mashg’ulotning maqsadi: Bolalar orasida kasalliklarni tarqalishi .Bolalarda
uchraydigan surunkali kasalliklar.Surunkali bronxit,surunkali tonzilit.Bolalar orasida
kasalliklarni tarqalishi.
O’quv mashg’ulot
natijasi:
Pedagogik vazifalar:
1.Bolalar orasida eng
ko’p uchrovchi
kasalliklar
2.Nafas a’zolari
kasalliklarida bolalarni
reablitatsiya qilish
3.Surunkali tonzilit
kasalligida bolalarni
reablitatsiya qilish
Bolalar kasalliklarida reablitatsiya qilishni o’rganadilar
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho tizimi
asosida baholash.
O’quv faoliyatinig natijalari;
Bolalar orasida eng ko’p uchrovchi kasalliklari xaqida
bilib oladilar
Nafas a’zolari kasalliklarida bolalarni reablitatsiya
qilishni o’rganadilar
Surunkali tonzilit kasalligida bolalarni reablitatsiya
qilishni bajarib beradilar
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Amaliy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(30minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va
rivojlantirish maqsadida “nazorat savolar” dan
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Bolalarda uchraydigan raxit.Skalioz kifoz
.2.4Surunkali kasalliklar reablitatsiyasi
.Bolalarda xarakat buzilishi
sabablari.2.5Tayanch xarakat apparati
kasaliklari va tug’ma nuqsonlar.
4-ilova dagi savolarga javob beradilar
5,6,7-ilovalarda berilgan didaktik savolarga
javob beradilar va mavzuni mustaxkamlab
oladilar
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi
va rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2.Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
savollarga javob topib kelish (8-ilova) Uyga
vazifa.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
2-Asosiy
bosqich
(95
daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(35daqiqa
)
Ta’lim oluvchi
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni erkin
fikir orqali bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara yuritadilar
erkin fikrini bayon
etadi eshtadi.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Katta yoshdagilarda uchraydigan kasalliklar turlari .
2.Kasallik tufayli kelib chiqadigan asoratlar va bemor muamolari.
3.Yurak qon tomir sistemasi kasalliklarida xarakatning chegaralanishi
4.reablitatsiyaning ahamiyati va o’tkazish xususiyatlari
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1.Bolalar orasida eng ko’p uchrovchi kasalliklar
2.Nafas a’zolari kasalliklarida bolalarni reablitatsiya qilish
3.Surunkali tonzilit kasalligida bolalarni reablitatsiya qilish
4-ilova.Ro’lli o’yin
Bolalar
orasida
kasallikl
arning
kelib
chiqishi
Etiologiyasi
5-ilova
surunkali
kasalliklari
Bronxit
Surunkali
tonzilit
Faringit
Bronxit
Kasalliklarini
reablitatsiya
qilish
6-ilova.Didaktik usul
O'RVI
kasalli
klari
Rinit
O'pka
sili
7-ilova
Plevrit
1.
2.
3.
• Bolalarda
kasalliklarning
• Nafas a'zolari
kasalliklarining
• Dif-diognostika
qilish
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№: 3Bolalar kasalliklarida reablitatsiya asoslari.
Maqsadi : Bolalarda kasalliklarni o’rganish va davolash reablitatsiya qilish.
T /N
Bajarilad Kerakli
Jarayoning rasmli
O’quvchilar
igan
jixozlar
ko’rinishi
bajaradigan
ishlar
va
ishlar ketma
mazmuni homashy
ketligi
olar
Bolalarga Elektrodla
1.Bunda qisqichli
1
galvanizat r
elektrodlardan
siya va
galvanizat
2.Simi kavsharlab
dori
siya
qo’yilgan
elektrofar elektrofar
3.elektrodlardan
ez qilish
ez
foydalanilangan
ma’qul
4.elektrodlar
alabbata bintlar
bilan bog’lab
qo’yiladi
Bu asbob Apparatlar
5.Bolalar badaning
2
asosan
maxsuskra
terisi o’zgarmas
turli xil
vat,
to’kka ancha
dorilarni
Spirt
sezgir bo’ladi
yuborish
paxta
6.shu sababli to’k
mumkin
vazelin
kuchini sekinlik
bint
bilan oshirib 3-4
minut 7.davomida
shifokor
tayinlaydigan
miqdorga
yetkaziladi
Mavzu:Bolalar kasalliklarida reablitatsiya asoslari
Reja:
1.Bolalar orasida eng ko’p uchrovchi kasalliklar
2.Nafas a’zolari kasalliklarida bolalarni reablitatsiya qilish
3.Surunkali tonzilit kasalligida bolalarni reablitatsiya qilish
Bolalar kasalliklarida harakat buzilishi va chegaralanishi
Yuqorida aytib o‘tilgan kasalliklar va jarohatlar bolalarda ham
ko‘p uchraydi. Lekin asosiy o‘rinni bolalar harakatsizlanishiga
olib keluvchi omil – raxit kasalligi egallaydi. Bu kasallik bir
yoshgacha bo‘lgan bolalarda ko‘p uchraydi. Raxit kasalligida – D vitamini tanqisligi
natijasida bola organizmida kalsiy (Ca) moddasi kamayib ketishi, kalsiy
almashinuvining buzilishi kuzatiladi. Bu esa salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Organizmda kalsiy
moddasi yaxshi o‘zlashtirilmaganligi uchun bolada soch to‘kilishi, kuchli terlash,
injiqlik, mushaklar tortilishi, gipotrofiya (ozib ketishi), rivojlanishning orqada qolishi
va osteomalyatsiya (suyak yumshab ketishi), osteodeformatsiya (suyaklarning qiyshayib
ketishi) kuzatiladi. Bolalarda yana MAT kasalliklari ham uchrab, ular harakat
buzilishiga olib keladi. Shu jumladan bolalar serebal falaj kasalligi, pleksit, tug‘uruq
shikastlarida uchraydi.
Keksa yoshdagilar harakat xususiyati
Inson organizmidagi moddalar almashinuvi keksaygan sari sekinlashib, susayib boradi,
bu o‘z navbatida to‘qimalar va a’zolardagi o‘zgarishlarga olib keladi. Bundan tashqari,
avval boshidan kechirgan kasalliklar infeksiyali-noinfeksiyali yallig‘lanishlar, jarohatlar
salbiy ta’siri va asoratlari, ayniqsa, qariganida kuchli namoyon bo‘ladi. Keksa insonlar
suyaklari borgan sari mo‘rtlashadi (anorganik moddalar ko‘p va organik moddalar
nisbatan kamligi tufayli). Biriktiruvchi to‘qimalarda qattiqlashish, dag‘allashish va
elastiklikning yo‘qotilishi kuzatiladi. Bu esa harakat qiyinlashishiga olib keladi.
Keksalikda suyaklar mo‘rtlashib, sinishlar ko‘p uchraydi, bitishi esa uzoqroq va
qiyinroq kechadi. Bu ham, o‘z navbatida, harakatning chegaralanishiga olib keladi,
moddalar almashinuvi susayishi barcha tizimlarda o‘z ta’sirini ko‘rsatadi va shu bilan
birga, asab tolalari bo‘ylab asab impulsining o‘tishi ham sekinlashib boradi, natijada
harakat ham sekinlashadi, ham chegaralanadi.
Nazorat savollari
1.Boalalar orasida qanday kasalliklar ko’proq uchraydi
2.Bolalarda suyak kasalliklarining kelib chiqish sabablari
3.Keksalarda kasalliklarni bartaraf qilish va davolash
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar tayyorlash va
x.k)10 ball
30-ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan
davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik asboblar
4Fizioterapiya bo’limini ishini tashkil etish
Mavzu
Amaliy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy - yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
1.Fizioterapiya turlari
2.Fizioterapiya bo’limida bemorlarni reablitatsiya qilishda
hamshiraning vazifasi
3.Fizioterapeftik asboblar bilan ishlash
Mashg’ulotningmaqsadi: Fizioterapiya bo’limining
Tuzilishi .Fizioterapiya bo’limi ishini tashkil etish.Fizioterapiya xonalarida texnika
xafsizligi qoidalari
O’quv mashg’ulot natijasi:
Fizioterapeftik muolajalarni o’rganish
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Fizioterapiya turlari
Fizioterapiya turlari haqida ma’lumotga ega
2.Fizioterapiya bo’limida
bo’ladilar
bemorlarni reablitatsiya
Fizioterapiya bo’limida bemorlarni reablitatsiya
qilishda hamshiraning vazifasi qilishda hamshiraning vazifasini bilib oladilar
3.Fizioterapeftik asboblar bilan Fizioterapeftik asboblar bilan ishlashni bilib
ishlash
oladilar
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Amaliy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati va
darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari bilan
tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv faoliyatini
natijalarini bayon qiladi.
2-Asosiy O’quvchilar bilimini faolashtirish.
bosqich 2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
(110
maqsadida “nazorat savolar” dan foydalaniladi(2daqiqa)
ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Fizioterapiya bo’liminig
Tuzilishi .2.4Fizioterapiya bo’limi ishini tashkil
etish.
2.5Fizioterapiya xonalarida texnika xafsizligi
qoidalari
4-ilova savolardan foydalanib o’quvchilar javob
beradilar
5,6,7-ilovalardagi savolarga ushbu mavzu bo’yicha
berilgan savolarga javob beradilar
.
3Yakunlash.
Yakuniy 3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
bosqich rag’batlantiradi.
(30daqiq 3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
a)
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha
ma’lumotlar to’plash (8-ilova) Uyga vazifa.
1bosqich
.
Mavzuga
kirish
(20minut
)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar
slaydga e’tibor
qaratadi, uni o’ziga
Yozib oladi va
savollar beradi
erkin bahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
Eshtadi
Darslikka
qaraydilar vazifani
yozib oladilar,
kanspekt qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Bolalar orasida kasalliklarni tarqalishi.
2.Bolalarda uchraydigan surunkali kasalliklar
3.Bronxit,surunkali tonzilit.
4.Bolalar kasalliklarida reablitatsiya usullarini olib borish
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Fizioterapiya turlari
2.Fizioterapiya bo’limida bemorlarni reablitatsiya qilishda hamshiraning vazifasi
3.Fizioterapevtik asboblar bilan ishlash
4-ilova.Amaliy o’yin
Fizioterapiya
usullari
Fizioterapiya
so'zini ma'nosi
Kinematika
so'zining
ma'nosi
5-ilova
Reablitatsiyanin
g vazifasi
Reablitatsiya
kasallik turiga
qarab
qo'llanilishi
Mehnat
bilan
davolash
Kinema
tika
asoslari
Bemorlarni
reablitatsiya
qilishda
hamshiraning
vazifasi
6-ilova.Blits savvolar usuli
reablitatsiya
kelib chiqish
tarixi
reablitatsiyaga
xissa qo'shgan
olimlar
reablitatsiya
fanning
ahamiyati
reablitatsiya
bo'limining
tuzilishi
7-ilova
1.
2.
• Reabli
tatsiy
a
3.
• Fiziot
erapiy
a
• Massaj
usullari
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№:4Fizioterapiya bo’limini ishini tashkil etish.
Maqsadi :Fizioterapiya bo’limida elektr ,issiqlik bilan davoalshni o’rganadi.
T /N
Bajariladi Kerakli Jarayoning rasmli
O’quvchilar
gan ishlar jixozlar ko’rinishi
bajaradigan
mazmuni
va
ishlar ketma
homash
ketligi
yolar
Diadinamot Diadina
1.Hamshira
1
erapiya
moterapi
vrachdan
apparatidan ya
ko’rsatma oladi
foydalanga elektrodl
2.asosan yotgan
n xolatda
ar
yoki o’tirgan
muolaja
xolatda
o’tkaziladi
bo’ladi3.iliq suvda
namlab 4.siqib
olingan
qistirmalarni
5.tegishli soxaga
joylashtirib
2
Bu asbob
asosan
yalig’lanish
kasalliklard
a patalogik
o’choqlarda
o’tkaziladi
Apparatl
ar
maxsus
kravat,
Spirt
paxta
vazelin
bint
6.Ustidan elektrod
qo’yiladi va qum
7.xalta yoki bint
yoki bemorning
8.o’z vazni bilan
mahkamlanadi.
9.muolaja
davomida bemorni
yengil
10.sanchiq,achishis
h titrash kabi
belgilar sodir
bo’ladi.11.agarda
og’riq kuchayib
ketsa hamshira
tokdan uzadi
Mavzu:Fizioterapiya bo’limini ishini tashkil etish
Reja:
1.Fizioterapiya turlari
2.Fizioterapiya bo’limida bemorlarni reablitatsiya qilishda hamshiraning vazifasi
3.Fizioterapeftik asboblar bilan ishlash
Fizioterapiya bo‘limida ishning tashkil qilinishi
Fizioterapiya bo‘limida ishning to‘g‘ri tashkil qilinishi uchun har bir tibbiy xodim
bo‘lim tuzilishi bilan – fizioterapiya xonasi faoliyati, yuritiladigan hujjatlar kabi
ma’lumotlarni yaxshi bilishi zarur. Kasalxonalarda davolanayotgan 90 %ga va
ambulator davolanayotgan 60 %ga yaqin bemorlarga fizioterapiya muolajalari
buyuriladi. Shunda bitta bemorga 10–12 ta muolaja to‘g‘ri keladi. Zamonaviy
fizioterapiya bo‘limi quyidagilardan iborat:
1. Ko‘rik xonasi.
2. Yuvinish va hojatxona.
3. Elektrterapiya xonasi.
4. Yorug‘lik bilan davolash xonasi.
5. Massaj xonasi.
6. Suv bilan davolash xonasi.
7. Ingalatsiyali muolajalar xonasi.
8. Akkupunktura xonasi va b.
Bu xonalar sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya qilingan holda tozalanib turishi va
barcha kerakli apparatlar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
Fizioterapiya bo‘limida kichik hamshiraning vazifalari
Fizioterapiya bo‘limi hamshirasi o‘rta tibbiy ma’lumotga ega
bo‘lib, fizioterapiya kursi bo‘yicha malaka oshirgan bo‘lishi,
muolajalarni to‘g‘ri bajara olishi lozim. Hamshira ish jarayonida qaysi apparat qanday
ishlatilishi, ehtiyot choralari va ta’sir muddatini bilishi, texnika xavfsizligiga rioya
qilishi, bemorga favqulodda vaziyatlarda tez tibbiy yordam ko‘rsata bilishi lozim.
Muolajani o‘tkazishdan oldin hamshira bemorga qanday yotish yoki o‘tirish lozimligini
aytib, bemorlarni ogohlantirib, apparatni ishlatadi, bu payt bemorda bo‘ladigan
o‘zgarishlar va muolaja vaqtini, uning nima uchun zarurligini tushuntirib beradi.
Muolaja vaqtida bemor ahvolidan xabar olib turadi. Muolaja tugaganidan so‘ng,
daftariga qayd etib, uni dam olish xonasiga kuzatib qo‘yadi.
Fizioterapiya bo‘limida davolanayotgan bemorlar bilan muloqot va parvarish
Hamshira fizioterapiya bo‘limida muolajaga birinchi marta kelgan bemorga, shifokor
buyurgan muolaja haqida ma’lumot beradi. Muolaja xaritasi bo‘yicha tushuntirishlar
olib boradi. Nihoyatda xotirjam xushmuomalalik bilan, bemorlarni tinchlantirib,
qo‘rqmaslikka undab, apparatning ishlash xususiyatini, uning foydali tomonlarini
tushuntirib berishi kerak. Bemorning umumiy ahvoli bilan tanishgandan so‘ng, unga
muolaja paytida qanday sezgilar paydo bo‘lishini aytib o‘tishi zarur. Bemorda holsizlik
yoki boshqa shikoyatlar paydo bo‘lsa, hamshira muolajani darhol to‘xtatib, tezda
shifokorga murojaat qilib, uning ko‘rsatmasi bo‘yicha ishlashi zarur.
Nazorat savollari:
1.Fizioterapiy so’zining ma’nosi
2. Fizioterapiy turlari haqida so’zlab ebring
3.Fizioterapiya bo’limini tashkil etishni aytib ebring
4.Fizioterapiya bo’limi hamshirasining vazifasi
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik asboblar
5Elektr bilan davolash.
Mavzu
Amaliy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotining
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1.Elektr bilan davolash tushuncha
2.Ultratovush bilan reablitatsiya qilish
3.Elektroterapiyaga beriladigan ko’rsatmalar
Mashg’ulotning maqsadi: Elektr bilan davolash tushuncha
Uning organizmga ko’rsatgan ta’siri.Elektr bilan davolash turlari:elektraforez,impuls
toklar,dorsanvalizatsiya,magnitoterapiya UVCH terapiya .Elektroterapiyaga
ko’rsatmalar va moneliklari xaqida tushuncha.
O’quv mashg’ulot natijasi:
Elektroterapiya va UTT tekshiruvlarini
o’rganadilar
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Elektr bilan davolash
Elektr bilan davolash tushunchasi xaqida
tushuncha
ma’lumotga ega bo’ladilar
2.Ultratovush bilan reablitatsiya Ultratovush bilan reablitatsiya qilishni bilib
qilish
oladilar
3.Elektroterapiyaga beriladigan Elektroterapiyaga beriladigan ko’rsatmalarni
ko’rsatmalar
bajarib beradilar
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Amaliy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati va
darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
2-Asosiy O’quvchilar bilimini faolashtirish.
bosqich 2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
(100
maqsadida “nazorat savolar” dan foydalaniladi(2daqiqa)
ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Elektr bilan davolash tushuncha
Uning organizmga ko’rsatgan ta’siri.2.4Elektr
bilan davolash turlari:elektraforez,impuls
toklar,dorsanvalizatsiya,magnitoterapiya UVCH
terapiya 2.5Elektroterapiyaga ko’rsatmalar va
moneliklari xaqida tushuncha.
4-ilovada berilgan savolarga javob beradilar
5,6,7-ilovalarda berilgan ushbu mabzuga mos
savolarga o’zaro javob beradilar
3Yakunlash.
Yakuniy 3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
bosqich rag’batlantiradi.
(40daqiq 3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
a)
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
savollarga javob topib kelish (4-ilova) Uyga
vazifa.
1bosqich
Mavzuga
kirish
(20minut
)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Tayanch xarakat apparati kasalliklari
2.Bolalarda xarakat chegaralinishi va unda reablitatsiya
3.Bolalarda nogironlik .
4.Nogiron bolalar reablitatsiyani amalga oshirish.
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. .Elektr bilan davolash tushuncha
2.Ultratovush bilan reablitatsiya qilish
3.Elektroterapiyaga beriladigan ko’rsatmalar
4-ilova.Amaliy o’yin
Fizioterapiya
usullari
Fizioterapiya
so'zini ma'nosi
Kinematika
so'zining
ma'nosi
6-ilova
Reablitatsiyanin
g vazifasi
Reablitatsiya
kasallik turiga
qarab
qo'llanilishi
Mehnat
bilan
davolash
Kinema
tika
asoslari
Bemorlarni
reablitatsiya
qilishda
hamshiraning
vazifasi
6-ilova.Didaktik usul
• Fiziotrrapiya
bo'limining
tuzilishi
1.
7-ilova
2.
• Fiziotrrapiya
bo'limining
xafsizligi
• Fiziotrrapiya
bo'limi ishini
tashkil qilish
3.
Fizioterapiya xona
hamshirasining
vazifasi
Reablitatsiya va
Fizioterapiya
Fizioterapiyaning
turlari
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№: 5Elektr bilan davolash
Maqsadi :Elektr asbob va uskunalar bilan ishlashda texnika xafsizligi qoidalariga rioya
qilishni o’rganadi.
T /N
Bajarilad Kerakli
Jarayoning rasmli
O’quvchilar
igan
jixozlar
ko’rinishi
bajaradigan
ishlar
va
ishlar ketma
mazmuni homashy
ketligi
olar
Amplipuls Amplipuls
1.Hamshira
1
terapiya
-3
vrachdan
apparatlari amaplipul
ko’rsatma oladi
orqali
s-3T
2.To’kni 127 yoki
o’tkir
elektrodla
200Vli
radikulit
r
kuchlanishga
nevralgiya
qo’yib olinadi
lrda
3.so’ng apparat
qo’llanila
tarmoqdan
di
ulanadi.4.Apparat
quyidagi tartibda
ishga tushiriladi
2
Bu asbob
asosan
yalig’lanis
h
kasalliklar
da
patalogik
o’choqlar
da
o’tkaziladi
Apparatlar
maxsus
kravat,
Spirt
paxta
vazelin
bint
5.”25” yoki
“100”diapazonli
yashil indicator
6.tugmasining biri
yonadi,milliampara
metr dastasi 7.“0”
holatiga
keltiriladi.8.so’ng
shifokorning
ko’rsatmasiga
8.binoan
apparatning ish
rejimi ,muolaja
9.vaqti ,tebranishi
Mavzu:Elektr bilan davolash.
Reja:
1.Elektr bilan davolash tushuncha
2.Ultratovush bilan reablitatsiya qilish
3.Elektroterapiyaga beriladigan ko’rsatmalar
Elektrterapiya asoslari haqida tushuncha
Elektr zaryadlarning tartib bilan joylangan harakati elektr toki deb ataladi. Metallarda
elektr toki elektronlarning sekin va tartibli harakatidan iborat bo‘ladi. Biologik muhitda,
xususan inson organizmida elektr tokining ta’siri ana shunday mexanizmga
asoslangan. Elektr toki bilan davolash doimiy elektr tokidan tashqari impulsli
toklar, magnitli va elektrmagnitli maydonlar, yuqori va o‘rta yuqori tokli maydonlar va
chastotalar qo‘llaniladi.
Elektrterapiya usullari
Elektr toki bilan davolash usullari juda ko‘p. Ularning asosiy turlari quyidagilar:
Galvanizatsiya – kam quvvatli va past kuchlanishli (30-80V gacha) uzluksiz doimiy
elektr tokini qo‘llash.Bu tok ta’sirida to‘qimalarda ionlar harakat qila boshlaydi,
musbatzaryadlangan ionlar katodga, manfiy zaryadlangan ionlar esa anodgayo‘nalib,
ular kationlar va anionlar deb ataladi. Bu jarayon ta’siriostida qon oqishining
tezlashuvi, qon tomir devori o‘tkazuvchanliginingoshishi, qon tomir kengaygani kabi
o‘zgarishlar bo‘lib o‘tadi,tok ta’siri ostida ish sohada serotonin gistamin kabi faol
biologic moddalar hosil bo‘ladi.
Elektroforez – bu dori moddasining doimiy tok yordamida organizmga kiritilishi. Dori
moddalari organizmga asosan shilliq pardalar orqali kirishi mumkin, bunday a’zolarga:
qorin terisi, kuraklar, yelkalar, bilak, boldir kiradi. Kiritilgan dori modda ionlari
elektrod tagida – terida to‘planib qoladi va ionlar deposini hosil qiladi. Ular,
keyinchalik, asta-sekin organizmga boradi. Kerak bo‘lgan dori moddasini organizmga
asosan teri bezlarining chiqarish yo‘llari orqali kiritish:
Impulsli toklar – lotincha impuls (zarba) so‘z bo‘lib, bu borada takrorlanib turadigan,
past kuchlanishli va past chastotali qisqa vaqt ta’sir etadigan (impuls) tokdan
foydalaniladi. Bu usul ta’siri tormozlanuvchi yoki qo‘zg‘atuvchi xossasidan va
elektranalgeziv ta’sir ko’rsatadi
Nazorat savollar
1. Elektrterapiya asoslari haqida nimalarni bilasiz? Elektrterapiyaning
qanday usullari mavjud?
2. Elektroforezning to‘qimalarga ta’siri.
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz.
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar tayyorlash va
x.k)10 ball
30-ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa-F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik
asboblar,uvch,elektrofarez
6Ultratovush bilan davolash.
Mavzu
Amaliy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1.Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilish
2.UTT tekshiruviga monelik qiladigan xolatlar
3.Ultratovush apparati yordamida bemorlarni reablitatsiya
qilish
Mashg’ulotning maqsadi: Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilish
Ultratovush bilan davolashga ko’rsatmalar va monelik qiladigan xolatlar bilan
tanishish.
O’quv mashg’ulot natijasi: Ultratovush apparatlaridan foydalanishni bilib oladilar
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Ultratovush
Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilib
apparatlaridan foydalanish
oladilar
usullarini bilish
UTT tekshiruviga monelik qiladigan xolatlar xaqida
2.UTT tekshiruviga
ma’lumotga ega bo’ladilar
monelik qiladigan xolatlar
Ultratovush apparati yordamida bemorlarni
3.Ultratovush apparati
reablitatsiya qilishni o’rganadilar
yordamida bemorlarni
reablitatsiya qilish
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho tizimi
asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Amaliy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
2-Asosiy O’quvchilar bilimini faolashtirish.
bosqich
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va
(100
rivojlantirish maqsadida “Nazorat savolar” dan
daqiqa)
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbir rejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Ultratovush apparatlaridan foydalanish
usullarini bilish 2.4.Ultratovush bilan
davolashga ko’rsatmalar va monelik qiladigan
xolatlar bilan tanishish.
4-ilova da berilgan savolarga o’quvchilar javob
beradilar
5,6,7-ilovalarda berilgan ushbu mavzuga oid
savolarga javob beradilar
3-Yakuniy Yakunlash.
bosqich
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi
(30daqiqa va rag’batlantiradi.
)
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
savollarga javob topib kelish( 8-ilova) Uyga
vazifa.
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(30minut)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni erkin
fikir orqali bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara yuritadilar
erkin fikrini bayon
etadi eshtadi.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Fizioterapiya bo’liminig tuzilishi
2.Fizioterapiya bo’limi ishini tashkil etish.
3.Fizioterapiya xonalarida texnika xafsizligi qoidalari
4.Fizioterapiya hamshirasining vazifasi qanday
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1.Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilish
2.UTT tekshiruviga monelik qiladigan xolatlar
3.Ultratovush apparati yordamida bemorlarni reablitatsiya qilish
4-ilova-T-sxemasi
Elektr asboblar
bilan
Ultratovush
apparatlari
ular bilan ishlash
qoidalari
5-ilova
Texnika xavfsizlik
Hamshiraning
vazifasi
1
2
3
Ultratovush
tekshiruviga
Qaysi a'zolar
tekshiriladi
Qaysi
a'zolarda
6-ilova-Didaktik o’yin
Elektr asbob va uskunalar bilan
Tayanch xarakati
ishlashda texnika xafsizligi
apparati ,yurak qon
qoidalari.Ultratovush bilan
tomir,nafas organlari
davolash xaqida
tushuncha
,ruxiy
kasalliklarda
.Ultratovushning
organizm
,bolalar
jasalliklarida
to’qimalariga ko’rsatgan
xarakatningchegaralinis
hi. apparatlari
ta’siri.Ultratovush
xaqida ma’lumot.
7-ilova
monelik
qiladigan
xolatlar
davo sifatida
qo'llaniladi
1.Bir-biridan
• Ultrat
ovush
2.farqi nimadi
• Fiziote
rapiya
3.
• Massaj
usullari
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№: 6Ultratovush bilan davolash
Maqsadi :UVCH zamonaviy tashxisoti (diagnostika) va davolash ishlarida
qo’llashni o’rganish
T /N
Bajarilad Kerakli
Jarayoning rasmli
O’quvchilar
igan
jixozlar
ko’rinishi
bajaradigan
ishlar
va
ishlar ketma
mazmuni homashy
ketligi
olar
1
2
UVCH
aparatidan
foydalang
an xolda
yalig’lanis
h
kasalliklar
ida
o’choqli
kasalliklar
da
Bu asbob
asosan
yalig’lanis
h
kasalliklar
da
patalogik
o’choqlar
da
o’tkaziladi
UVCH
apparati
elektrodla
r kushetka
1.Hamshira
vrachdan
ko’rsatma oladi
2.yotgan yoki
o’tirgan xolatda
bo’ladi.3.Bemor
o’ziga qulay vaqt
tanlab 4.muolajani
oxirigacha shu
vaziyatda turadi.
Apparatlar
maxsus
kravat,
Spirt
paxta
vazelin
bint
5.muolajani gipisli
bog’lam yoki
kiyim ustidan
bajarsa bo’ladi
6.mettal buyumlar
olib tashlanadi
7.kondesator
plastinani apparat
dastasiga
joylashtirib
qo’yilishi kerak
8.kerak bo’lgan
soxaga oraliq
qoldirib qo’yiladi
Mavzu: Ultratovush bilan davolash.
Reja:
1.Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilish
2.UTT tekshiruviga monelik qiladigan xolatlar
3.Ultratovush apparati yordamida bemorlarni reablitatsiya qilish
UVCH – terapiya – bemorlar organizmiga to‘liq uzunligi 1-10mga teng bo‘lgan ultra
yuqori chastotali elektromagnit maydonning ta’sir etishiga asoslangan elektr bilan
davolash usulidir. UVCH terapiyaning boshqa usullaridan farqi shuki, bunda bemor
tanasiga ultra yuqori chastotali o‘zgaruvchan elektr maydon ta’sir qiladi. aydon
to‘lqinlari tana to‘qimalariga katta chuqurlikda kirib boradi. Bemorga UVCH
terapiyasini o‘tkazish uchun apparatning ikkita kondensator plastinasi orasiga bemor
shunday joylashtiriladiki, tanayuzasi va elektrodning oralig‘ida 6 sm cha oraliq qolishi
kerak. UVCH terapiyasi og‘riq qoldirishda, spazmlarni olishda va
yallig‘lanishlarda yaxshi ta’sir ko‘rsatadi.
Elektr uyqu – bemorni uxlatish maqsadida to‘g‘ridan to‘g‘ri
markaziy asab tizimiga ta’sir etib, umumiy tormozlanishni keltirib
chiqarish uchun past chastotali impulsli toklarni qo‘llash usuli.
Bu usulning ta’sirida bosh miyani qon bilan ta’minlanishi yaxshilanadi,
tinchlantiriladi, po‘stloq osti tuzilmalariga va vegetativ asab tizimi faoliyatiga yaxshi
ta’sir ko‘rsatadi. Bu usullardan tashqari yana elektrstimulyatsiya, darsonvalizatsiya,
magnitoterapiya, endiktoterapiya, UVCH-terapiya kabilardan ham foydalaniladi.
Magnitoterapiya – inson organizmiga doimiy yoki o‘zgaruvchan past chastotali magnit
maydoni bilan ta’sir qiluvchi fizioterapevtik davolash usuli. Magnit maydoni ta’siri
ostida, inson tanasidagi elektr zaryadlagan mayda zarrachalarni harakatga keltirib,
organizmdagi
fizik-kimyoviy va
biokimyoviy jarayonlarni ta’sirlantiradi,
yallig‘lanishga, shishlarga qarshi yaxshi ta’sir ko‘rsatadi, og‘riq qoldiruvchi va
tinchlantiruvchi regenerativ so‘rdiruvchi xususiyatga ega.
Ultratovush bilan davolash
Ultratovush – bu inson qulog‘i qabul qilmaydigan qattiq muhitdagi, yuqori chastotali
mexanik tebranish 800–300 kHz gacha bo‘lgan, diapazon chastotali fizioterapevtik
muolajalar uchun qo‘llaniladi. Bundan ham yuqori bo‘lgan chastotali ultratovush
diagnostikada foydalaniladi. Ultratovush organizmga chuqur kirib boradi. Ultratovush
chastotali va to‘lqin uzunligiga bog‘liq bo‘ladi. Tebranishlar chastotasi qancha
ko‘p bo‘lsa, to‘qimalarga shuncha kam kiradi. Masalan, ultratovush 1600–2600 kHz da
1,5–2 sm gacha, 800–900 kHz da (5-6 sm gacha kirib boradi). Ultratovush to‘qimalar
xossasidan kelib chiqqan holda teri osti yog‘ qatlamida kam, muskul va asab
to‘qimalarida ko‘proq, suyak to‘qimalarida ko‘p yutiladi. Parenximatoz to‘qimalariga
(jigar, buyrak, taloq) nisbatan tayanch harakatlanish faoliyatini bajaruvchi mushaklar,
suyaklar, to‘qimalar ultratovushni ko‘proq yutish qobilyatiga ega. Ultratovushning
maksimal energiyasi turli to‘qimalar energiyasida va hujayralarning ichki
membranasiga yetiladi. Ultratovush terapiyasining asosiy dozimetrik parametrlari
quyidagilar: quvvat rejimi intensivligi, ta’sir davomiyligi, ultratovush apparatidan
chiqayotgan nur energiyasi. Ultratovushning organizmga ta’sirida uning mexanik, sust,
issiq, fizik va kimyoviy omillari muhim ahamiyatga ega. O‘zgaruvchan akustik bosim
natijasida paydo bo‘lgan mexanik omil mikrotebranish ko‘rinishida bo‘lib, to‘qimalarni
o‘ziga xos holda massaj qiladi. Buesa hujayraning funksional o‘zgarishiga olib keladi.
Ya’ni hujayramembranasi o‘tkazuvchanligi oshadi. Diffuz va osmos jarayoni
kuchayadi. Ishqor-kislotali muvozanat o‘zgaradi. Hujayra ichida
mikroalmashinuv jarayonlari yaxshilanadi.
Nazorat savollar
1.UVCH terapiyasi qanday amalga oshiriladi
2.Elektro uyquning inson organizmiga ta’siri
3.Magnitterapiya asosan qaysi kasalliklarda qo’llaniladi
5.Darsanvalning asosiy qoidalari
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
4.www.gov.uz
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa- F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik
asboblar,uvch,elektrofarez
7Yorug’lik bilan davolash Quyosh,xavo va suv bilan
Mavzu
davolash
Amaliy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1.Yorug’lik yordamida qanday kasalliklarga reablitatsiya
usullari qo’llaniladi
2.Nurlar yordamida reablitatsiya usullarini amalga oshirish
3.Rak kasalliklarni nur yordamida reablitatsiya qilish
Mashg’ulotning maqsadi: Yorug’likni davo sifatida qo’llashning ahamiayti .Nurlar
turlari va ularning organizmga ko’rsatgan ta’siri .Yorug’lik bilan davolash xaqida
tushuncha.
O’quv mashg’ulot natijasi:
Infraqizil nurlar yordmida davolash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Yorug’lik yordamida qanday
Yorug’lik yordamida qanday kasalliklarga
kasalliklarga reablitatsiya usullari
reablitatsiya usullari qo’llanilishini bilib
qo’llaniladi
oladilar
2.Nurlar yordamida reablitatsiya
Nurlar yordamida reablitatsiya usullarini
usullarini amalga oshirish
amalga oshirish haqida ma’lumotga ega
3.Rak kasalliklarni nur yordamida
bo’ladilar
reablitatsiya qilish
Rak kasalliklarni nur yordamida reablitatsiya
qilishni o’rganadilar
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv
taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov
baho tizimi asosida baholash.
Amaliy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(30minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati
va darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va
rejasi bilan tanishtiradi va uning
maqsadi,o’quv faoliyatini natijalarini bayon
qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va
rivojlantirish maqsadida “Nazorat savolar” dan
foydalaniladi(2-ilova).O’quvchilar tomonidan
aytilagan fikirlarni umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Yorug’likni davo sifatida qo’llashning
ahamiayti 2.4 Nurlar turlari va ularning
organizmga ko’rsatgan ta’siri
2.5 Yorug’lik bilan davolash xaqida tushuncha.
4-ilova da berilgan savolarga o’quvchilar javob
beradilar
5,6,7-ilovalardagi savolar ushbu mavzuga mos
xolda tuzilgan bo’lib o’quvchini fikr
muloxazasini bemalaol bayon qila oladi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi
va rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa
8-ilova Uyga vazifa.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
2-Asosiy
bosqich
(100
daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(30daqiqa
)
Ta’lim oluvchi
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni erkin
fikir orqali bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara yuritadilar
erkin fikrini bayon
etadi eshtadi.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Ultratovush apparatlaridan foydalanish usullarini bilish.
2.Ultratovush bilan davolashga ko’rsatmalar
3.Monelik qiladigan xolatlar bilan tanishish
4.UTT tekshiruvi
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1.Yorug’lik yordamida qanday kasalliklarga reablitatsiya usullari qo’llaniladi
2.Nurlar yordamida reablitatsiya usullarini amalga oshirish
3.Rak kasalliklarni nur yordamida reablitatsiya qilish
4-ilova Zinama-zina usulli
Nur bilan
davolash
Yoruglik bilan
davolash
5-ilova
Asboblarni
tayyorlash va
bemorni
muolajaga
tayyorlash
Nurlar bilan davolashga
ko'rsatmalar
Qarshi ko'rsatmalar
Asosan qaysi kasalliklarda
qo'llaniladi
6-ilova.Didaktik usul
Nurlar bilan asosan qaysi
kasalliklarda qo'llaniladi
Bemor nurni qabul qilgandan
so'ng
Bemorni xolatini tekshirib turish
va nurni organizmdan chiqarish
7-ilova
Ultra binafsh • 1
nurlar
Betta-gamma• 2
nurlar
Ularni organizmga
ta'siri
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№: 6Yorug’lik bilan davolash.Quyosh,xavo va suv bilan davolash.
Maqsadi :Yorug’lik bilan davolashning turlarini o’rganish.
T Bajarilad
/N igan
ishlar
mazmuni
1
Kerakli
jixozlar
va
homashy
olar
Infraqizil Minnin
nurlanish lampasi,S
va ko’zga olyuks
ko’rinadig lampasi
an
nurlanish
aparratlari
dan
foydalanil
adi
Jarayoning rasmli
ko’rinishi
O’quvchilar
bajaradigan
ishlar ketma
ketligi
1.Hamshira
vrachdan
ko’rsatma oladi
2.yotgan yoki
o’tirgan xolatda
bo’ladi.3.Bemor
ni nur berish
soxasi
tekshiriladi.4.be
mor o’ziga
qulay
5.vaziyatni
egallaydi,muolaj
a vaqtida bemor
6.xush
yoqadigan
issiqlik sezish
7.kerakligini
hamshira aytadi
8.nurning ko’z
yuz soxasiga
yoyilishida
maxsus ximoya
9.ko’zoynaklari
dan
foydalaniladi
10.nurlantirgich
o’sha soxada
burchak xosil
qiladi 11.o’sha
soxa
quruqlanadi
Mavzu:Yorug’lik bilan davolash Quyosh,xavo va suv bilan davolash
Reja:
1.Yorug’lik yordamida qanday kasalliklarga reablitatsiya usullari qo’llaniladi
2.Nurlar yordamida reablitatsiya usullarini amalga oshirish
3.Rak kasalliklarni nur yordamida reablitatsiya qilish
2
Bu asbob
asosan
yalig’lanis
h
kasalliklar
da
patalogik
o’choqlar
da
o’tkaziladi
Apparatlar
maxsus
kravat,
Spirt
paxta
vazelin
bint
Yorug‘lik bilan davolash – bemor organizmiga ko‘zga ko‘rinadigan infraqizil yoki
ultrabinafsha nurlarning dozalangan miqdorda ta’sir etishidir. Yorug‘lik o‘zining fizik
xossalariga ko‘ra optik diapazondagi elektrmagnit to‘planishidan tashkil topgan. Bu
elektrmagnit tebranishning to‘lqin uzunligi 400 mkm dan 2 mm gacha (nm-10 m)
bunday tebranishlar turli energiyaga ega bo‘lib, alohida kvantlar yoki alohida
orotonlar sifatida qo‘llaniladi. Yerdagi barcha hayotiy jarayonlar yorug‘lik muhitida
ro‘y beradi. Quyosh yorug‘likning asosiy manbayi bo‘lib, planetamizdagi jarayonlarga
ta’siri juda katta. Yorug‘lik kuchlarining biologik xossasi, uning to‘qimalariga kirib
borish darajasiga bog‘liq. To‘lqin uzunligi qancha yuqori bo‘lsa, infraqizil nur
to‘qimaga 2–4 sm chuqurlikda, ko‘zga ko‘rinadigan nurlar 1sm, ultrabinafsha nurlar esa
0,5–1 sm chuqurlikda kirib boradi. Infraqizil nur bilan davolash – umumiy elektrmagnit
spektori sohasini issiqlik yoki nurlanish bilan davolash. Bu nurlar teri yuzasidan 2–3sm
chuqurlikda kirib borib, terini va teri osti qavatini ta’sirlantiradi. Natjada tomirlar
reaksiyasi yuzaga keladi, ya’ni nurlanish sohasidagi kapillar hamda mayda limfatik va
qon tomirlar keskin kengayib ketadi va ular orqali qon oqimi tezlashadi, to‘qimalar
ichida periferik qon aylanish kuchayadi. Nurlantirish vaqtida nurlantiruvchi sohada
qizarish paydo bo‘ladi – bu giperemiya fazasi deyiladi. Nurlantirish zonasida eritema –
teri qoplami qizarib qolishi kuzatiladi, muolaja tugaganidan so‘ng, eritema asta-sekin
yo‘qoladi. Bu usul ta’sirida to‘qimalarda modda almashinuvi kuchayadi, regeneratsiya
(qayta tiklanishi) jarayonlari tezlashadi, so‘rilish jarayoni ham faollashadi. Shuning
uchun teri va teri osti yallig‘lanish kasalliklarida, ichki a’zolar yallig‘lanishida, sovuq
urushida, chandiqlar davosida, suyak-mushak apparati xastaligi va shikastlarida o‘tkir
va surunkali yiringli kasalliklarda keng qo‘llaniladi.
Ko‘zga ko‘rinuvchi nurlar va ular bilan davolash
Ko‘zga ko‘rinadigan nurlar 760–400 nm to‘lqin uzunligiga ega bo‘lgan yetti xil rangli
(qizil, zarg‘aldoq, sariq, yashil, havo rang, ko‘k, binafsha) qismlardan iborat umumiy
elektrmagnit spektr sohasi. Bu nurlarning sochilayotgan yig‘indisi (degeneratordan
o‘tkazilgan) lazer deb ataladi. Hozirgi vaqtda lazer juda keng va muvaffaqiyatli
qo‘llanilmoqda. Qon ketishlarda, yallig‘lanishlar, teri kasalliklarida, mushak va suyak
to‘qimasi yallig‘lanishida, yiringli kasalliklarda, shuningdek, yaralar (oshqozon-ichaklar
yara kasalligi)da, artrit, nevrit, stomatitda, umurtqa degenerativ-distrofik o‘zgarishlarda,
orqa chiqaruv teshik (anus) yorilishida va boshqalarda qo‘llaniladi. Bundan tashqari
jarrohlik sohasida «lazerli skalpel» yordamida jarrohlik operatsiyalari o‘tkaziladi.
Nazorat savollari
1.Yorug‘lik bilan davolash haqida tushuncha bering.
2. Ko‘zga ko‘rinuvchi nurlar va ular bilan davolashning ahamiyati.
3. Ultrabinafsha nurlar bilan davolashning afzalliklari haqida
gapirib bering.
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari
aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
30-ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlar Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
№ Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
“5”
“4”
“3”
“2”
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa- F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan
davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik
asboblar,uvch,elektrofarez
8Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash.Balchiq qum
Mavzu
loy va paraffin bilan davolash
Amaliy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy- yangi bilimlarniegallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1.Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash
2.Paraffin bilan davolash
3.Balchiq,qum loy va paraffin bilan bemorlarni davolash
Mashg’ulotning maqsadi:Issiqlik xaqida tushuncha .Issiqlik manbalri issiqlikning
organizmga
ko’rsatgan
ta’siri
.Ingalyatsiya
tushunchasi.Ingalyatsiya
turlari.Ingalyatsiyaga ko’rsatmalar va moneliklar
O’quv mashg’ulot natijasi: Issiqlik yordamida reablitatsiya qilish asoslari
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Issiqlik va ingalyatsiya
Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolashni bilib oladilar
bilan davolash
Paraffin bilan davolash xaqida ma’lumotga ega
2.Paraffin bilan davolash
bo’ladilar
3.Balchiq,qum loy va
Balchiq,qum loy va paraffin bilan bemorlarni
paraffin bilan bemorlarni
davolashni o’rganadilar
davolash
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho tizimi
asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Amaliy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1bosqich.
Mavzuga
kirish
(30minut)
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati va
darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari bilan
tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv faoliyatini
natijalarini bayon qiladi.
O’quvchilar bilimini faolashtirish.
2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
maqsadida “Nazorat savolar” dan foydalaniladi(2ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Issiqlik xaqida tushuncha .Issiqlik manbalri
issiqlikning organizmga ko’rsatgan ta’siri
.Ingalyatsiya tushunchasi.2.4Ingalyatsiya
turlari.Ingalyatsiyaga ko’rsatmalar va moneliklar
4-ilova da berilgan savolarga o’quvchilar o’zaro
javob beradilar
5,6,7-ilovalarda berilgan savolarga o’quvchilar
birgalikda fikir almashinib so’ng bita javobni
beradilar
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha o’qib
o’rganib kelish. (8-ilova)Uyga vazifa
Eshtadi
Darslikka
qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspe
kt qiladilar.
2-Asosiy
bosqich
(100 daqiqa)
3-Yakuniy
bosqich
(30daqiqa)
Ta’lim oluvchi
Jadvalga
qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir
orqali bildiradi.
Tinglaydilar
slaydga e’tibor
qaratadi, uni
o’zigay
oziboladi va
savollar
beradierkinbah
s-munozara
yuritadilar
erkin fikrini
bayon etadi
eshtadi.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Yorug’likni davo sifatida qo’llashning ahamiayti .
2.Nurlar turlari va ularning organizmga ko’rsatgan ta’siri .
3.Yorug’lik bilan davolash xaqida tushuncha.
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1.Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash
2.Paraffin bilan davolash
3.Balchiq,qum loy va paraffin bilan bemorlarni davolash
4-ilova Aqliy hujum
Issiqlik xaqida
tushuncha
Issiqlik
manbalari
Qysi
kasalliklarda
qo'llaniladi
5-ilova
Issiqlikni
organizmga
ta'siri
Bemorni
tayyorlash
Ingalya
tsiya
tushun
chasi
Ingalyat
siya
manbal
ari
Ingalyatsiya
turlari
6-ilova.Didaktik usul
• Fiziotrrapiya
bo'limining
tuzilishi
1.
7-ilova
2.
• Fiziotrrapiya
bo'limining
xafsizligi
• Fiziotrrapiya
bo'limi ishini
tashkil qilish
3.
Issiqlik manbalari
bilan davolash
Ingalyatsiya bilan
davolash
Bemorni tayyorlash
va hamshira vazifasi
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№: 8. Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash.Balchiq qum loy va paraffin bilan
davolash
Maqsadi :Balchiq qum loy va paraffin bilan davolash
T Bajariladi Kerakli Jarayoning rasmli ko’rinishi
O’quvchilar
/N gan ishlar jixozlar
bajaradigan
mazmuni
va
ishlar ketma
homash
ketligi
yolar
Balchiq
Balchiq
1.Hamshira
1
bilan
maxsus
vrachdan
davolash
idishlar
ko’rsatma oladi
asosan
choyshab
2.yotgan xolatda
ginekologik lar suv
bo’ladi
kasalliklard namlang
3.boshi va yurak
a
an latta
soxasiga sovuq
yalig’lanish
suvda ho’llangan
larda
sochiq qo’yiladi
cho’kma balchiqni
40-42 gradusdan
boshlab har gal
oshiriladi
2
Bu muolaja
asosan
yalig’lanish
kasalliklard
a patalogik
o’choqlarda
o’tkaziladi
Paxta
pinset
sochiq
haroratli
suv
6.bemor kuyib
qolmasligi uchun
ehtiyot choralari
qo’llaniladi.
7.muolaja
tugagandan so’ng
hamshira bemor
ustini ochib 8.uni
badanidan balchiq
olad 9.36-37
gradusli dush q.q
Mavzu: Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash.Balchiq qum loy va paraffin bilan
davolash
Reja:
1.Issiqlik va ingalyatsiya bilan davolash
2.Paraffin bilan davolash
3.Balchiq,qum loy va paraffin bilan bemorlarni davolash
Issiqlik bilan davolash haqida tushuncha
Issiqlik bilan davolash deganda, davo jarayoni issiqlik omili ta’siri ostida olib borilishi
tushuniladi. Issiqlik omili bo‘lib, uzoq vaqt davomida yuqori haroratni saqlab qoluvchi
moddalar xizmat qiladi. Issiqlik omili deb, yorug‘lik va elektr tokining yuqori va past
harorati bilan davolashga ham aytiladi. Issiqlik bilan davolashda balchiq, ozokerit, loy
va qum kabilardan foydalaniladi. Bu moddalar peloidlar deb ataladi. Ular, asosan,
sanatoriya-kurort sharoitlarida va fizioterapevtik bo‘limlarda qo‘llaniladi. Peloidlar
issiqlikni uzoq vaqt o‘z ichida saqlab turadi va kontakt yo‘l orqali uni organizmga
astasekin uzatadi. Shu tufayli to‘qimalarga issiqlik bir me’yorda tarqaladi.
Balchiq bilan davolash
Shifobaxsh balchiqlar oltita genetik tipga bo‘linib, ularning har biri ma’lum bir
kimyoviy tarkibga va o‘ziga xos fizik xususiyatlarga ega. Torf balchig‘i, sapropel
(chiriyotgan cho‘kma balchiq) balchiq, vodorod sulfidli, cho‘kma balchiq, sopka
balchiq, loyli balchiqlar tafovut qilinadi. Davolash amaliyotida cho‘kma balchiq,
sapropel va torf balchig‘i keng qo‘llaniladi. O‘zbekistonda cho‘kma balchiq Jizzax
viloyatining «Balchiqli ko‘l»i dan olinadi. Cho‘kma balchiq, sapropel va torf
balchiqlarining kelib chiqishi mikroorganizmlarning hayot faoliyati bilan bog‘liq bo‘lib,
bu balchiqlarda biologik faol moddalar (fermentlar, gormonlar), kolloidlar hamda gazlar
(vodorod, azot, metan) hosil bo‘ladi.
Vodorod sulfidli cho‘kma balchiq – bu balchiqning tarkibida oz miqdorda organik
moddalar va loy zarrachalari bo‘lib, namligi 41–60 %, reaksiyasi kuchsiz ishqorli yoki
neytralga yaqin bo‘ladi.
Sapropel balchiqlar – chuchuk suvli ochiq havzalarda tuproq va qum zarrachalar,
tuproqdagi chirindi moddalardan hosil bo‘lib, unda organik moddalar katta miqdorda
bo‘ladi, oltingugurt yo‘q, reaksiyasi – neytral, namligi 90–95 % gacha bo‘ladi.
Torf balchig‘i – botqoqliklarda o‘simliklar organizmining uzoq vaqtgacha kislorodsiz
chirishi natijasida hosil bo‘ladi. Torf balchig‘ida organik moddalar, asosan, gumin
moddalari, minerallar kam bo‘ladi, torf balchig‘ining reaksiyasi kuchsiz kislotali.
Sopka balchig‘i – asosini loy tashkil etadi. Uning suyuq qismida mineral tuzlar va
organik moddalar kam bo‘ladi, u turdagi balchiq gaz-neftli yerlarda uglevodorod
ta’sirida hosil bo‘ladi. Mineral cho‘kma balchiqlar va sopka balchiqlar tabiiy holatda
ishlatiladi.
Fiziologik ta’siri. Shifobaxsh balchiqlar organizmga mexanik, issiqlik va kimyoviy
ta’sir ko‘rsatadi. Balchiqning fizik xossalari balchiq bilan davolash vaqtida, birmuncha
yuqori haroratdan foydalanishga imkon beradi.
Mexanik ta’sir – balchiq massasining bosimi badan hamda balchiq qavati o‘rtasidagi
ishqalanish natijasida yuz beradi.
Kimyoviy ta’sir – balchiqdan organizmga teri orqali o‘tadigan turli kimyoviy moddalar
(gazsimon, uchuvchan moddalar) ta’siriga bog‘liq.
Nazorat savollar
1. Issiqlik bilan davolash nima?
2. Balchiq bilan davolash haqida tushuncha bering.
3. Qum bilan davolashning ahamiyati.
4. Loy bilan davolash qaysi kasalliklarda qo‘llaniladi?
5. Parafin va ozokerit bilan davolash qanday natija beradi?
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa- F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan Davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik
asboblar,uvch,elektrofarez,qum,balchiq
10Davolash fiskulturasining umumiy asoslari.
Mavzu
Amaliy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotning
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv
taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
1.Davolash fiskulturasi xaqida ma’lumot
2.Katta yoshdagilarga qaysi davo fiskultura mashqlari
qo’llaniladi
3.Jismoniy mashqlar yordamida bemorlarni reablitatsiya qilish
Mashg’ulotning maqsadi: O’zbekistonda fiskulktura va sportning rivojlanishi
.Davolash fiskulturasi xaqida tushuncha .Jismoniy mashiqlar bilan davolashning
fiziologik asoslari
O’quv mashg’ulot natijasi:
Davolash fiskulturasini qo’llashni o’rganadilar
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Davolash fiskulturasi xaqida
Davolash fiskulturasi xaqida ma’lumotga ega
ma’lumot
bo’ladilar
2.Katta yoshdagilarga qaysi davo
Katta yoshdagilarga qaysi davo fiskultura
fiskultura mashqlariqo’llaniladi
mashqlari qo’llashni o’rganadilar
3.Jismoniy mashqlar yordamida
Jismoniy mashqlar yordamida bemorlarni
bemorlarni reablitatsiya qilish
reablitatsiya qilishni amalda bajarib
o’rganadilar
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov
baho tizimi asosida baholash.
Amaliy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
Ta’lim oluvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati va
darsga tayyo garligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
2-Asosiy O’quvchilar bilimini faolashtirish.
bosqich 2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
(100
maqsadida “Nazorat savolar” dan foydalaniladi(2daqiqa)
ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 O’zbekistonda fiskulktura va sportning
rivojlanishi
2.4 Davolash fiskulturasi xaqida tushuncha
Jismoniy mashiqlar bilan davolashning fiziologik
asoslari
4-ilova da berilgan savolarga o’quvchilar javob
beradilar
5,6,7-ilovada berilgan savolarga baxs munozara
orqali javob beradilar va mavzuni mustaxkamlab
oladilar
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
3Yakuniy
bosqich
(30daqiq
a)
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1bosqich
Mavzuga
kirish
(30minut
)
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
sovollarga jovob topib kelish.8(ilova) Uyga vazifa.
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Balchiq qum loy va paraffin bilan davolash .
2.Davolashga ko’rsatmalar va moneliklar.
3.Parafin bilan davolsh xaqida tushuncha
4.Parafin bilan davolashga ko’rsatmalar va moneliklar
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Davolash ffiskulturasi umumiy asoslari
2.Katta yoshdagilarga qaysi davo fiskultura mashqlari qo’llaniladi
3.Jismoniy mashqlar yordamida bemorlarni reablitatsiya qilish
4-ilova Aylana doira
Davolash
fiskulturasi
sport
mashqlari
Umumiy
asoslari
O'zbeki
stonda
sport
Jismoniy
mashqla
r bilan
fiskultur
aning
rivojlanis
hi
davolash
ning
fiziologik
ta'siri
Hamshira
ning
vazifasi
5-ilova.Pinbort usulli
Fiskultur
aning
Davo
fiskultura
si
2.
Sport
o'yinl
ari
Ko'rsat
ma
berila
di
1.
turlari
Qysi
xolatlar
da
Moneli
k
qiladiga
n
xolatlar
3.
6-ilova
Davo
fiskulturasi
Badantarbi
ya
Sport
mashqlar
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№: 10Davolash fiskilturasining umumiy asoslari.
Maqsadi: Davolash fiskulturasi va ularning organizmga ko’rsatgan shifobaxsh ta’siri
T /N
Bajarilad Kerakli
Jarayoning rasmli
O’quvchilar
igan
jixozlar
ko’rinishi
bajaradigan
ishlar
va
ishlar ketma
mazmuni homashy
ketligi
olar
Davolash Santimetr
1.Hamshira
1
fiskulturas rastometr
vrachdan
i asosan
tarozi
ko’rsatma oladi
bemorlarn
2.Antropometrik
i yanada
o’lchovlardan
xarakat
o’tkaziladi 3.Oddiy
sistemasin
yurish qo’l oyoq
i
harakatlari nafas
barqarorla
mashqlari bilan
shtiradi
birga 4.O’tirib va
tik turgan xolatda
2
Bu
muolaja
asosan
Qon
aylanishi
nafas
faoliyatiga
judda
katta ta’sir
o’tkazadil
ar
Gimnastik
toplar va
tayoqchal
ar
6.qo’l va oyoqlarga
mo’ljalangan
mashqlar
7.snaryadsiz va
gimnastika
tayoqchalari
hamda koptok
bilan 8.gimnastika
devoir yonida turib
qo’l oyoq va
tanaga
mo’ljalangan
mashqlar
Mavzu:Davolash fiskulturasining umumiy asoslari.
Reja:
1.Davolash fiskulturasi xaqida ma’lumot
2.Katta yoshdagilarga qaysi davo fiskultura mashqlari qo’llaniladi
3.Jismoniy mashqlar yordamida bemorlarni reablitatsiya qilish
Davolovchi jismoniy tarbiya haqida tushuncha
Davolovchi jismoniy tarbiya ― bu inson organizmiga, turli tizim
va a’zolar faoliyatiga jismoniy mashqlar va harakatlar yordamida
ta’sir etuvchi dastur. Bu kompleks individual ravishda har bir
bemorga alohida e’tibor berib, tashxisiga, xastalik darajasiga, a’zo
va tizimlarning faoliyati qanchalik buzilishiga, bemor yoshiga bog‘liq holda buyuriladi.
Jismoniy mashqlar ta’sirida organizmda yuz beradigan o‘zgarishlar
Jismoniy mashqlar ta’sirida bemor organizmining hayotiy funksiyalari faollashadi va
bosh miya yarim sharlari po‘stlog‘ida qo‘zg‘alish va tormozlanish jarayonlari
yaxshilanadi. Bu esa barcha a’zolar tizimlari o‘rtasida, normal munosabatlar o‘rnatiladi.
Davolovchi jismoniy tarbiya odatda, bemorga kompleks davolashda boshqa qator
usullar bilan birga qo‘llaniladi. (Masalan, fizioterapevtik muolaja). Davolash jarayonida
organizmning turli funksiyalari koordinatsiyasi tiklanadi (ayniqsa, asab tizimi
kasalliklarida). Yotib qolgan bemorlarni davolashda tananing patologik jarayondan xoli
qismlarini mashq qildirish zarur. Ortapedik kasalliklar – sinishchiqishlarda esa,
aksincha, faoliyati buzilgan, holati qisman chegaralanib, qolgan qismlarni asta-sekinlik
bilan ishlatib mashqlar bajariladi. Bu o‘z navbatida a’zodagi qon aylanishining
funksional faoliyatini tiklaydi. Nafas a’zolari kasalliklarida ham nafas tizimi silliq
muskullari uchun foydali bo‘lgan mashqlar bajarilganda, silliq muskullar chiniqadi va
mustahkamlanadi. O‘pka ekskursiyasi takomillashib (to‘liq ravishda bajarilib) spazm va
yallig‘lanishlarga qarshi kurashadi, nafas olish a’zolarida qon aylanishi yaxshilanadi va
gaz almashinuviga ijobiy ta’sir etadi, bu esa butun organizmning kislorod bilan
ta’minlanishini kuchaytiradi va yaxshilaydi. Jismoniy mashqlar me’da-ichak apparati
faoliyatini yaxshilaydi, peristaltika (harakatlanishi)ni kuchaytiradi. Sekretor (ferment
ishlab chiqarish) funksiyalarini kuchaytiradi, qorin pressi mushaklarini kuchaytiradi.
Umumiy mashqlar organizmda qon aylanishini, energiya sarflanishi va moddalar
almashinuvini kuchaytiradi, teri osti yog‘lari va qand moddasining yonishi kuchayadi.
Davolovchi jismoniy tarbiyaning umumiy asoslari
Davolovchi jismoniy tarbiya – bemor organizmini chiniqtirish, uning muhofaza
kuchlarini oshirish va mehnat qobiliyatini tiklashda yordam beruvchi turli xil mashqlar
usuli bilan davolash va profilaktika (kasalliklarning oldini olish)dir.
Davolovchi jismoniy tarbiyaining asosiy turlari:
– Gigiyenik gimnastika – bemor organizmini umumjihat mustahkamlash maqsadida,
yuradigan yoki yotadigan bemorlarga
buyuriladi (6–8 ta mashq, 12–15 daqiqa mobaynida )va bajariladi.
– Davolovchi gimnastika. Bemor bilan individual ravishda (ayniqsa, yotib qolgan
bemorlarda yoki yuradigan bemorga). 10–15 daqiqagacha davom etishi mumkin. Bu
mashqlar kasallik tipiga qarab o‘zgartiriladi va hamshira nazorati ostida bajariladi.
– O‘yinlar. Bu uslub sanitariya va bolalar muassasalarida keng qo‘llaniladi. Ular
voleybol, basketbol, stol tennisi va boshqa o‘yinlar (suv ichida ham) bo‘lishi mumkin.
Nazorat savollari
1. Davolovchi jismoniy tarbiyaning organizmga ta’siri qanday?
2. Jismoniy mashg‘ulotning asosiy tarkibiy qismlari qanday?
3. O‘rta yoshlilar va qariyalarda qanday o‘zgarishlar yuzaga keladi
4. Bolalarda umurtqa pog‘onasi qiyshayishi kasalliklarida DJT
qanday olib boriladi?
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy reablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
7-ilova-Uyga vazifa- F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan Davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik
asboblar,uvch,elektrofarez,sport jixozlari
12O’rta yoshdagi ,qari odamlar,nimjon odamlar va
Mavzu
bemor bolalar uchun davo fiskulturasi
Amaliy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy - yangi bilimlarniegallashbo’yichao’quvmashg’ulot
1.Yurak qon tomir kasalliklarida ahamiyati
2.Ovqat hazm qilish a’zolari kasalliklarida davo fiskulturasi
3.Me’da va o’nikki barmoq ichak yarasida davo fiskulturasi
Mashg’ulotning maqsadi: Davolash fiskulturasi va ularning organizmga ko’rsatgan
shifobaxsh ta’siri .Jismoniy faolikning davo va profilaktika maqsadida
qo’llanilishi.Davo fiskulturasining umumiy asoslar
O’quv mashg’ulot natijasi:
Davolash fiskulturasini qo’llashni o’rganadilar
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1. Yurak qon tomir
Yurak qon tomir kasalliklarida ahamiyati xaqida
kasalliklarida ahamiyati
bilib oladilar
2.Ovqat hazm qilish a’zolari
Ovqat hazm qilish a’zolari kasalliklarida davo
kasalliklarida davo fiskulturasi fiskulturasi ahamiyatini tushunadilar
3.Me’da va o’nikki barmoq
Me’da va o’nikki barmoq ichak yarasida davo
ichak yarasida davo
fiskulturasini amalga oshiradilar
fiskulturasi
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho
tizimi asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Amaliyo’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati va
darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
2-Asosiy O’quvchilar bilimini faolashtirish.
bosqich 2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
(100
maqsadida “Nazorat savolar” dan foydalaniladi(2daqiqa)
ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Davolash fiskulturasi va ularning organizmga
ko’rsatgan shifobaxsh ta’siri 2.4 Jismoniy
faolikning davo va profilaktika maqsadida
qo’llanilishi
2.5 Davo fiskulturasining umumiy asoslari
4-ilovadagi savolarga o’quvchilar javob berdailar
5,6,7-ilovalar dagi savolarga o’zaro fikr
almashinib javob beradilar
3Yakunlash.
Yakuniy 3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
bosqich rag’batlantiradi.
(40daqiq 3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
a)
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
sovollarga jovob topib kelish.8(ilova) Uyga vazifa.
1bosqich
.
Mavzuga
kirish
(20minut
)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar beradi erkin
bahs-munozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Balchiq qum loy va paraffin bilan davolash .
2. Davolashga ko’rsatmalar va moneliklar.
3. Parafin bilan davolsh xaqida tushuncha
4. Parafin bilan davolashga ko’rsatmalar va moneliklar
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1.Yurak qon tomir kasalliklarida ahamiyati
2.Ovqat hazm qilish a’zolari kasalliklarida davo fiskulturasi
3.Me’da va o’nikki barmoq ichak yarasida davo fiskulturasi
4-ilova Klaster usulli
Davolash
fiskultura
si va
ularning
turlari
Davo
fiskulturasi
ning
umumiy
asoslari
5-ilova Didaktik usul
Jismoniy
faolikning
davo va
profilaktika
maqsadida
qo’llanilishi
Davo
organizmga
ko’rsatgan
shifobaxsh
ta’s
1.
Xarakat sistemasi buzilganda qaysi davo
fiskulturasi qo'llaniladi
2.
Nogiron insonlarda xarakat faoliyati va mumkin
bo'lgan fiskulturaning qaysi usulli mumkin
3.
Nogiron insonlarga qaysi xolatlarda sport turlari
mumkin emas
6-ilova Didaktik usulli
1
2
3
7-ilova
• Davo fiskultura tushunchasi
• Davo fiskulturasining normalari
• Bemorni xolati
Davolash
fiskulturasi
Gimnnastik
a
Sport
mashqlari
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№: 12O’rta yoshdagi,qari odamlar,nimjon odamlar va bemor bolalar uchun
davo fiskulturasi.
Maqsadi: Davolash fiskulturasi barcha turdagi insonlarga ta’siri.
T /N
Bajariladi Kerakli Jarayoning rasmli
O’quvchilar
gan ishlar jixozlar ko’rinishi
bajaradigan
mazmuni
va
ishlar ketma
homash
ketligi
yolar
Davolash
Matras
1.Hamshira
1
fiskulturasi bolishch
vrachdan
asosan
alar
ko’rsatma oladi
hamma
sharchala
2.Bukilgan
turdagi
r
oyoqlarni tez-tez
insonlarga
bukib turish
ma’qul
mashqlari
bo’ladi
3.tizalarni keng
yoyib chanoqni
ko’tarish4.to’g’ri
uzatilgan oyoqlarni
galma galdan
ko’tarish
2
Bu muolaja
asosan
Akusherlik
va
ginikalogik
davo
fiskulturasi
xisoblanadi
6.To’g’ri uzatilgan
oyoqlarni yonga
keng qilib kerish
va ularni chordana
qilib o’tirgandek
bukish
7.yonboshlab
yotish to’g’ri
uzatilgan oyoqni
yonga
ko’tarish8.yotish
xolatidan o’tirish
Mavzu:O’rta yoshdagi,qari odamlar,nimjon odamlar va bemor bolalar uchun davo
fiskulturasi.
Reja:
1.Davolash fiskulturasi xaqida ma’lumot
2.Katta yoshdagilarga qaysi davo fiskultura mashqlari qo’llaniladi
3.Jismoniy mashqlar yordamida bemorlarni reablitatsiya qilish
Davolovchi jismoniy tarbiya haqida tushuncha
Davolovchi jismoniy tarbiya ― bu inson organizmiga, turli tizim va a’zolar faoliyatiga
jismoniy mashqlar va harakatlar yordamida ta’sir etuvchi dastur. Bu kompleks
individual ravishda har bir bemorga alohida e’tibor berib, tashxisiga, xastalik darajasiga,
a’zo va tizimlarning faoliyati qanchalik buzilishiga, bemor yoshiga bog‘liq holda
buyuriladi.
Jismoniy mashqlar ta’sirida organizmda yuz beradigan o‘zgarishlar
Jismoniy mashqlar ta’sirida bemor organizmining hayotiy funksiyalari faollashadi va
bosh miya yarim sharlari po‘stlog‘ida qo‘zg‘alish va tormozlanish jarayonlari
yaxshilanadi. Bu esa barcha a’zolar tizimlari o‘rtasida, normal munosabatlar o‘rnatiladi.
Davolovchi jismoniy tarbiya odatda, bemorga kompleks davolashda boshqa qator
usullar bilan birga qo‘llaniladi. (Masalan, fizioterapevtik muolaja). Davolash jarayonida
organizmning turli funksiyalari kordinatsiyasi tiklanadi (ayniqsa, asab tizimi
kasalliklarida). Yotib qolgan bemorlarni davolashda tananing patologik jarayondan xoli
qismlarini mashq qildirish zarur. Ortapedik kasalliklar – sinishchiqishlarda
esa, aksincha, faoliyati buzilgan, holati qisman chegaralanib, qolgan qismlarni astasekinlik bilan ishlatib mashqlar bajariladi. Bu o‘z navbatida a’zodagi qon aylanishining
funksional faoliyatini tiklaydi. Nafas a’zolari kasalliklarida ham nafas tizimi silliq
muskullari uchun foydali bo‘lgan mashqlar bajarilganda, silliq muskullar chiniqadi va
mustahkamlanadi. O‘pka ekskursiyasi takomillashib (to‘liq ravishda bajarilib) spazm va
yallig‘lanishlarga qarshi kurashadi, nafas olish a’zolarida qon aylanishi yaxshilanadi va
gaz almashinuviga ijobiy ta’sir etadi, bu esa butun organizmning kislorod bilan
ta’minlanishini kuchaytiradi va yaxshilaydi. Jismoniy mashqlar me’da-ichak apparati
faoliyatini yaxshilaydi, peristaltika (harakatlanishi)ni kuchaytiradi. Sekretor (ferment
ishlab chiqarish) funksiyalarini kuchaytiradi, qorin pressi mushaklarini kuchaytiradi.
Umumiy mashqlar organizmda qon aylanishini, energiya sarflanishi va moddalar
almashinuvini kuchaytiradi, teri osti yog‘lari va qand moddasining yonishi kuchayadi.
Davolovchi jismoniy tarbiyaning umumiy asoslari
Davolovchi jismoniy tarbiya – bemor organizmini chiniqtirish, uning muhofaza
kuchlarini oshirish va mehnat qobiliyatini tiklashda yordam beruvchi turli xil mashqlar
usuli bilan davolash va profilaktika (kasalliklarning oldini olish)dir.
Davolovchi jismoniy tarbiyaining asosiy turlari:
– Gigiyenik gimnastika – bemor organizmini umumjihat mustahkamlash maqsadida,
yuradigan yoki yotadigan bemorlarga buyuriladi (6–8 ta mashq, 12–15 daqiqa
mobaynida )va bajariladi.
– Davolovchi gimnastika. Bemor bilan individual ravishda (ayniqsa, yotib qolgan
bemorlarda yoki yuradigan bemorga). 10–15 daqiqagacha davom etishi mumkin. Bu
mashqlar kasallik tipiga qarab o‘zgartiriladi va hamshira nazorati ostida bajariladi.
– O‘yinlar. Bu uslub sanitariya va bolalar muassasalarida keng qo‘llaniladi. Ular
voleybol, basketbol, stol tennisi va boshqa o‘yinlar (suv ichida ham) bo‘lishi mumkin.
Nazorat savollari
1. Davolovchi jismoniy tarbiyaning organizmga ta’siri qanday?
2. Jismoniy mashg‘ulotning asosiy tarkibiy qismlari qanday?
3. O‘rta yoshlilar va qariyalarda qanday o‘zgarishlar yuzaga keladi
4. Bolalarda umurtqa pog‘onasi qiyshayishi kasalliklarida DJT
qanday olib boriladi?
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari :
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
№ Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
“5”
“4”
“3”
“2”
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa- F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik
asboblar,uvch,elektrofarez,sport anjomlari
13
Mavzu
Massaj.Massajning organizimga fiziologik
ta’siri.Massaj usulari.tananing ayrim qisimlari uchun
massaj.
Amaliy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1.Massaj xaqida tushuncha
2.Massajning odam organizmiga fiziologik ta’siri
3.Tayanch xarakat sistemasini massaj qilish
Mashg’ulotning maqsadi: Massaj xaqida tushuncha Massajning odam organizmiga
fiziologik ta’siri (teriga limfa sistemasiga ,tayanch xarakat sistemasiga ,xazm qilish
sistemasiga ta’siri
O’quv mashg’ulot natijasi:
Massajning organizmga ta’siri
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1.Massaj xaqida tushuncha
Massaj xaqida tushunchaga ega bo’ladilar
2.Massajning odam organizmiga
Massajning odam organizmiga fiziologik
fiziologik ta’siri
ta’siri
3.Tayanch xarakat sistemasini massaj
Tayanch xarakat sistemasini massaj
qilish
qilishni o’rganadilar
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil etish shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Qaytar aloqa usuli va vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv
taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
Texnik vositalar bilan jixozlangan
auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Texnik vositalar bilan jixozlangan
auditoriya
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov
baho tizimi asosida baholash.
Amaliy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati va
darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi haqida
ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari bilan
tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv faoliyatini
natijalarini bayon qiladi.
2-Asosiy O’quvchilarbiliminifaolashtirish.
bosqich 2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
(
maqsadida “Nazorat savolar” dan foydalaniladi(2110daqiq ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
a)
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida umumlashtiradi.
(3-ilova).
2.3Massaj xaqida tushuncha .
2.4Massajning odam organizmiga fiziologik ta’siri
(teriga limfa sistemasiga tayanch xarakat sistemasiga
,xazm qilish sistemasiga ta’siri
4-ilovao’quvchilar savolarga javob beradilar
5,6,7-ilovalar da berilgan savolarga o’zaro
o’quvchilar bir biri bilan maslaxatlashgan xolatda
javob beradilar
3Yakunlash.
Yakuniy 3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
bosqich rag’batlantiradi.
(30daqiq 3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
a)
Reablitatsiya fanining predmeti vazifasi”mavzusini
o’qib Ro’lli o’yin usuli yordamida belgilash
topshirig’i beriladi.
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
sovollarga jovob topib kelish.8(ilova) Uyga vazifa.
1bosqich
Mavzuga
kirish
(20minut
)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga
qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar
slaydga e’tibor
qaratadi, uni
o’zigay oziboladi
va savollar beradi
erkin bahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon
etadi eshtadi.
Eshtadi
Darslikka
qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1.Davolash fiskulturasi va ularning organizmga ko’rsatgan shifobaxsh ta’siri 2.Jismoniy
faolikning davo va profilaktika maqsadida qo’llanilishi.
3.Davo fiskulturasining umumiy asoslari
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1.Massaj xaqida tushuncha
2.Massajning odam organizmiga fiziologik ta’siri
3.Tayanch xarakat sistemasini massaj qilish
4-ilova Ro’lli o’yin
Massaj haqida
tushuncha
Massaj uchun
kerakli asboblar
Tayanch xarakat
sistemasiga
ta'siri
5-ilova.Didaktik usul
Massajning
odam
organizmiga
Fiziologik ta'siri
• Massaj
bo'limining
tuzilishi
1.
2.
• Massaj
bo'limining
xafsizligi
• Massaj bo'limi
ishini tashkil
qilish
3.
7-ilova
Massaj xona
hamshirasining vazifasi
Massaj muolajasiga
ko'rsatmalar
Massaj muolajasiga
monelik qiladigan xolatlar
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№: Massaj.Massajning organizimga fiziologik ta’siri.Massaj usulari.tananing
ayrim qisimlari uchun massaj.
Maqsadi:Massajni qilish turlari va ularni amalga oshirish
T /N
Bajarilad Kerakli
Jarayoning rasmli
O’quvchilar
igan
jixozlar
ko’rinishi
bajaradigan
ishlar
va
ishlar ketma
mazmuni homashy
ketligi
olar
Organizm Kushetkal
1.Hamshira
1
to’qimalar ar ikkita
vrachdan
ini va
yostiq stul
ko’rsatma oladi
a’zolarini parda
2.Silash faqat
maxsus
sochiq
terida bajariladi bu
usullar
talk
usul juda mayin
yordamida ichiladiga
yengil usul
mexanik
n suv
hisoblanadi3.
va
u bo’shashgan kaft
reflektor
yuzasi bo’ylab teri
ta’sir
ko’rsatadi
2
Bu
Massaj
muolaja
stulari
asosan
vazelin
moddalar
almashinu
viga terini
ta’sirlantir
adi
6.silanadi, qo’l va
oyoqlarga
mo’ljalangan
mashqlar
7.snaryadsiz va
gimnastika
tayoqchalari
hamda koptok
bilan 8.gimnastika
devoir yonida turib
qo’l oyoq va
tanaga
mo’ljalangan
mashqlar
Mavzu: Massaj.Massajning organizimga fiziologik ta’siri.Massaj usulari.tananing
ayrim qisimlari uchun massaj.
Reja:
1.Massaj xaqida tushuncha
2.Massajning odam organizmiga fiziologik ta’siri
3.Tayanch xarakat sistemasini massaj qilish
Massaj tushunchasi. Massajning organizmga ta’siri
Massaj deganda – asosan, uqalash tushuniladi, lekin aslida massaj organizm
to‘qimalarini va a’zolarni maxsus usullar yordamida mexanik va reflektor ta’sirlantirish
majmuasidir. Massajning bir necha turlari mavjud: gigiyenik massaj, davolash massaji
kosmetik massaj, sport massaji va h.k. Bizni ayni paytda qiziqtiradigan davo massaji –
turli xil shikastlar va kasalliklarda keng qo‘llaniladi. Kasallangan organizmning
funksional holatiga qarab, davo massaji usullarini qo‘llash uchun ko‘rsatma va
moneliklar mavjud. Davolash massajining asosiy beshta usulidan foydalaniladi: silash
usuli, ishqalash usuli, tebrantirish usuli, uqalash usuli va qoqish usuli.
Massajning organizmga fiziologik ta’siri. Odam terisi juda katta
refleksogen maydon hisoblanadi. Massaj vaqtida birinchi navbatda terida joylashgan
markaziy va vegetativ asab tizimi bilan bog‘liq ko‘p sonli asab retseptorlari (qabul
qiluvchi) mexanik ta’sirlanib, qon va limfa aylanishida turli xil reflektor reaksiyalarni
keltirib chiqaradi. Organizmda qator umumiy va mahalliy reaksiyalar hosil bo‘ladi.
Bunda hamma to‘qimalar va a’zolar ishtirok etadi. Massajning turli xil usullari
organizmga turlicha ta’sir ko‘rsatadi. Asab tizimiga tinchlantiruvchi ta’sir ko‘rsatadi.
Massaj ta’sirida teridagi qon tomirlar kengayadi, qon aylanishi yaxshilanadi, mushaklar
mustahkamlashadi, ularning tonusi va elastikligi oshadi. Natijada ichki a’zolarning qon
bilan ta’minlanishi va kislorod bilan to‘yinishi kuchayadi, moddalar almashinuvi,
organizmning barcha a’zolar faoliyati yaxshilanadi (bosh miya, nafas olish tizimi,
me’da-ichak trakti, yurak-qon tomir tizimining va siydik ajralib chiqaruvchi tizimi).
Fizioterapiya bo‘limida massaj xonasining tuzilishi.
Massaj xonasi quyidagi talablarga javob berishi kerak:
– hаr bir ish joyi uchun 8 kvadrat metr ajratilgan bo‘lishi;
– bemorlar va xodimlar uchun alohida yechinish xonasi bo‘lishi;
– yuvinish xonasi bo‘lishi;
– alohida hojatxona;
– bemorlar uchun massajdan keyin dam olish xonasi;
– massaj uchun maxsus stol kushetka: balandligi 80–90 sm,
maydoni 60–200 sm. Bu kushetkaning usti sintetik charm yoki kleyonka bilan
qoplangan bo‘lishi;
– kushetka yaqinida stol yoki tumba bo‘lishi (massajda qo‘llanuvchi asboblar va moylar
bo‘lishi) kerak.
Massajga ko‘rsatmalar va moneliklar
Massajga ko‘rsatmalar:
– vassaj muolajalarini deyarli barcha kasalliklarda, kasallikdan so‘nggi holatlarda;
– nafas olish surunkali kasalliklari va o‘tkir holatdan keyingi holatlarda;
– asab kasalliklarida;
– asab tizimi funksional buzilishlarida;
– jarohatlardan keyingi holatlarda;
– kuyish natijasida qolgan asoratlarda (kontraktura);
– qon tomirlar tonusi pasayib ketganida va qon mikrosir kulyatsiyasi buzilishi holatida;
– bo‘g‘in kasalliklarida (o‘tkir yallig‘lanish holatlaridan tashqari);
– nerv tolalari yallig‘langan holatlarda (nevrit va polinevritlarda);
– mushaklar tonusi pasayib ketishi holatlarida;
– semizlik(ortiqcha vazn) holatlarida;
– ikki oydan bir yoshgacha bo‘lgan bolalarda oyoq mushaklari tonusi sust va oyog‘ini
bosmayotgan bolalarda.
Massajga moneliklar:
– teri qoplamlarining o‘tkir yallig‘lanishlari va teri toshmali, yuqumli kasalliklari;
– teri yaralari va yiringli kasalliklari;
– teri kapillyarlari nozikligi va qon ivishi buzilgan holatlari;
– o‘tkir yurak-qon tomir yetishmovchiligi va surunkali qon tomir yetishmovchiligi;
– operatsiyalardan so‘nggi holatlarda;
Massaj turlari va usullari
Massajning asosiy qo‘llaniladigan turlari: gigiyenik massaj, kosmetik massaj, davolash
massaji va sport massaji. Gigiyenik massaj organizmning umumiy faolligini oshirish,
salomatlikni mustahkamlash maqsadida qo‘llaniladi.
Nazorat savollari
1.Bolalarda uchraydigan kasalliklar.
2. Bolalar kasalliklarida massajni qo‘llash usuli.
3. Bolalarda raxit kasalligining sababi.
4. Raxitga chalingan bolalarda qanday alomatlar ro‘y beradi?
5. Bolalarga massajning ta’siri.
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
№ Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
“5”
“4”
“3”
“2”
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa- F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik
asboblar,uvch,elektrofarez,massaj aparatlar,yog’li eritmalar
14
Massajning usullari ,tananing ayrim qisimlari uchun
Mavzu
massaj
Amaliy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1. Silash ,uqalashusulli
2. Ishqalash qoqish usulli
3. Tebrantirish usulli
Mashg’ulotning maqsadi: Massajning uqallash usuli ishqalsh usulli
,titratish,tebratish,dumalatish usulini bajarish texnikasi.
O’quv mashg’ulot natijasi: Massajning organizmga ta’siri
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1. Silash ,uqalashusullini
1.Silash ,uqalashusullini bilib oladilar
o’rgatish
2.Ishqalash qoqish usulli qandayligini farqlaydilar
2.Ishqalash
3.Tebrantirish usullini tushinib oladilar
qoqish usullini ko’rsatib
berish
3.Tebrantirish usullini
ko’rsatib berish
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho tizimi
asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Amaliy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
Ta’lim oluvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati va
darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan
mavzular bilan tanishtiradi ularning uzviyligi
haqida ma’lumot beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari
bilan tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi
bilan tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv
faoliyatini natijalarini bayon qiladi.
2-Asosiy O’quvchilar bilimini faolashtirish.
bosqich 2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
(100
maqsadida “Nazorat savolar” dan foydalaniladi(2daqiqa)
ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha
tushuntiradi,harbirrejani nixoyasida
umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Massaj turlari gigiyenik shifobaxsh
,bo’shashtiruvchi tonuslantiruvchi ,maxsus va
nuqtali masajj.2.4 Masajjga ko’rsatmalar va
moneliklar.2.5 Massajning uqallash usuli ishqalsh
usulli ,titratish,tebratish,dumalatish usulini
bajarish texnikasi.
4-ilova dagi savolarga javob beradilar
5,6,7-ilovalarda berilgan mavzuga oid savolarga
baxs munozara qilgan xolda javob beradilar
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
3Yakuniy
bosqich
(30daqiq
a)
Eshtadi
Darslikka qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspekt
qiladilar.
1bosqich
Mavzuga
kirish
(30minut
)
Yakunlash.
3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
rag’batlantiradi.
3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
2. Reablitatsiya fanidan mavzu bo’yicha test
sovollarga jovob topib kelish.8(ilova) Uyga vazifa.
Jadvalga qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir orqali
bildiradi.
Tinglaydilar slaydga
e’tibor qaratadi, uni
o’zigay oziboladi va
savollar
beradierkinbahsmunozara
yuritadilar erkin
fikrini bayon etadi
eshtadi.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Massajni qo’l soxasida amalga oshirish qoidasi
2. Massajni oyoq uchun qo’llanilishi
3. Massaj qaysi xolatlarda mumkin emas
4. Oyoq qiyshayishlarida massaj usullarini qo’llash
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Bolalarni chanoq qismidagi chiqishlarda massaj usullini qo’llash
2.Maxsus apparatlar yordamida massaj qilish
3.Katta yoshdagilarda yurak soxasida massaj usullarini qo’llash
4-ilova Zinama-zina usulli
Massaj
oluvchiga
kerakli xolat
yaratish
5-ilova
Boshni yuzni
massaj qilish
qo'l,ko'krakni
qorinni
massaj qilish
Massajni amalga oshirishda
hamshira vazifasi
Massaj xonasida texnika
xavfsizligi
Massaj olib bo'lgandan so'ng
bemorni xolati qanday bo'lishi
6-ilova .Didaktik usul
Massajni Ichki a'zolar uchun
qo'llanilishi
Nogiron insonlarda massajni
amalga oshirish
Suyaklar paylar cho'zilishida
massaj usullarini qo'llash
7-ilova
Massajni chanoq
soxasi siljishlarida
qo'llanilishi
Massajni oraqa
kurak soxlarida
qo'llanilishi
Massaj uchun zarur
anjomlar
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№: 14Massaj usulari.tananing ayrim qisimlari uchun massaj.
Maqsadi:Massajning kerakli xolatni yaratish
T /N
Bajarilad Kerakli
Jarayoning rasmli
O’quvchilar
igan
jixozlar
ko’rinishi
bajaradigan
ishlar
va
ishlar ketma
mazmuni homashy
ketligi
olar
Bemorga Kushetkal
1.Hamshira
1
refleksoge ar stular
vrachdan
n ta’sir
oyna
ko’rsatma oladi
ko’rsatadi kiyim
2.ishqalash bunda
ilgich
bo’g’inlar 3.paylar
moslamal
boylamlar,nervlarn
ar
ing chiqish
aptechka
4.joylari va
boshqa soxalarida
o’tkaziladi
2
Bu
muolaja
asosan
asablani
tinchlantir
adi insoni
tetiklashtir
adi
Sochiq
sovun
vazelin
talk
ichiladiga
n suv
5.bir yoki bir necha
barmoq yordamida
yoki 6.bir qo’l
bilan ba’zan esa
ikki qo’l bilan
7.ishqalash
usullida massaj
qilinafdi 8.uqalash
mushaklarni
massaj qilinadi
9.qoqish
shapattilash kaft
qirasi bilan urish
tirsak b.n urish
Mavzu: Massaj usulari.tananing ayrim qisimlari uchun massaj.
Reja:
1.Silash ,uqalashusulli
2.Ishqalash qoqish usulli
3.Tebrantirish usulli
Massaj xonasi quyidagi talablarga javob berishi kerak:
– hаr bir ish joyi uchun 8 kvadrat metr ajratilgan bo‘lishi;
– bemorlar va xodimlar uchun alohida yechinish xonasi bo‘lishi;
– yuvinish xonasi bo‘lishi;
– alohida hojatxona;
– bemorlar uchun massajdan keyin dam olish xonasi;
– massaj uchun maxsus stol kushetka: balandligi 80–90 sm,
maydoni 60–200 sm. Bu kushetkaning usti sintetik charm yoki kleyonka bilan
qoplangan bo‘lishi;
– kushetka yaqinida stol yoki tumba bo‘lishi (massajda qo‘llanuvchi asboblar va moylar
bo‘lishi) kerak.
Massajga ko‘rsatmalar va moneliklar
Massajga ko‘rsatmalar:
– vassaj muolajalarini deyarli barcha kasalliklarda, kasallikdan so‘nggi holatlarda;
– nafas olish surunkali kasalliklari va o‘tkir holatdan keyingi holatlarda;
– asab kasalliklarida;
– asab tizimi funksional buzilishlarida;
– jarohatlardan keyingi holatlarda;
– kuyish natijasida qolgan asoratlarda (kontraktura);
– qon tomirlar tonusi pasayib ketganida va qon mikrosir kulyatsiyasi buzilishi holatida;
– bo‘g‘in kasalliklarida (o‘tkir yallig‘lanish holatlaridan tashqari);
– nerv tolalari yallig‘langan holatlarda (nevrit va polinevritlarda);
– mushaklar tonusi pasayib ketishi holatlarida;
– semizlik(ortiqcha vazn) holatlarida;
– ikki oydan bir yoshgacha bo‘lgan bolalarda oyoq mushaklari tonusi sust va oyog‘ini
bosmayotgan bolalarda.
Massajga moneliklar:
– teri qoplamlarining o‘tkir yallig‘lanishlari va teri toshmali, yuqumli kasalliklari;
– teri yaralari va yiringli kasalliklari;
– teri kapillyarlari nozikligi va qon ivishi buzilgan holatlari;
– o‘tkir yurak-qon tomir yetishmovchiligi va surunkali qon tomir yetishmovchiligi;
– operatsiyalardan so‘nggi holatlarda;
Massaj turlari va usullari
Massajning asosiy qo‘llaniladigan turlari: gigiyenik massaj, kosmetik massaj, davolash
massaji va sport massaji. Gigiyenik massaj organizmning umumiy faolligini oshirish,
salomatlikni mustahkamlash maqsadida qo‘llaniladi.
Nazorat savollari
1.Bolalarda uchraydigan kasalliklar.
2. Bolalar kasalliklarida massajni qo‘llash usuli.
3. Bolalarda raxit kasalligining sababi.
4. Raxitga chalingan bolalarda qanday alomatlar ro‘y beradi?
5. Bolalarga massajning ta’siri.
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy reablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
№ Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
“5”
“4”
“3”
“2”
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa- F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik
asboblar,uvch,elektrofarez,massaj aparatlar,zaytun yog’I,doka
15
Katta yoshdagilar va bolalar kasalliklarida massaj.
Mavzu
Amaliy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi.
Vaqti:160
O’quv
mashg’ulotinig
shakli va turi
O’quv mashg’ulot
rejasi
Ta’lim oluvchilar soni:
Amaliy- yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
1.Bolalar kasalliklarida massaj qilish
2.Maxsus apparatlar yordamida massaj qilish
3.Katta yoshdagilarda massaj usullarini qo’llash
Mashg’ulotning maqsadi: Asab sistemasi kasalliklarida massaj .Semizlikda
massaj.Massajni aparatlar yordamida va maxsus moslamalar yordamida bajarish.
O’quv mashg’ulot
Massajning turlarini o’rganish
natijasi:
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatinig natijalari;
1. Bolalar kasalliklarida
Bolalar kasalliklarida massaj qilishni bilib oladilar
massaj qilish
Maxsus apparatlar yordamida massaj qilishni
2.Maxsus apparatlar
o’rganadilar
yordamida massaj qilish Katta yoshdagilarda massaj usullarini qo’llashni amalda
3.Katta yoshdagilarda
bajaradilar
massaj usullarini qo’llash
O’qitish metodlari
O’qitish vositalari
Axborotli-ma’ruza,tushuntirish,namoyish
Matnlar,yozuv taxtasi,slaydlar,proektor,kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakillari
O’qitish shart-sharoiti
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Ommaviy,jammoaviy
Qaytar aloqa usuli va
vositalari
Og’zaki nazorat:savol-javob tezkor so’rov baho tizimi
asosida baholash.
Texnik vositalar bilan jixozlangan auditoriya
Amaliy o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
1.1.Tashkiliy boshlanish.O’quvchilar davomati va
darsga tayyorgarligini tekshiradi
1.2.Mavzuga kirish fan bo’yicha o’tiladigan mavzular
bilan tanishtiradi ularning uzviyligi haqida ma’lumot
beradi.
1.3.Fan yakunida quyidagi baholash mezonlari bilan
tanishtiradi(1-ilova).
1.4.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi va rejasi bilan
tanishtiradi va uning maqsadi,o’quv faoliyatini
natijalarini bayon qiladi.
2-Asosiy O’quvchilar bilimini faolashtirish.
bosqich 2.1.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish
(100
maqsadida “Nazorat savolar” dan foydalaniladi(2daqiqa)
ilova).O’quvchilar tomonidan aytilagan fikirlarni
umumlashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni.
2.2.Mashg’ulotni reja bo’yicha tushuntiradi,harbirrejani
nixoyasida umumlashtiradi. (3-ilova).
2.3 Massaj oluvchiga kerakli xolatni yaratish.Boshni
yuzni,orq ko’krakni ,qo’l,ko’krak va qorinni massaj
qilish 2.4.Massajni bajarishda massaj usulidan
foydalana olish
4-ilova da berilgan savolarga o’quvchilar javob
beradilar
5,6,7-ilovalar da berilgan savolarga o’quvchilar baxs
munozara orqali javob beradilar
3Yakunlash.
Yakuniy 3.1O’quvchilarning faoliyatiga baxo qo’yiladi va
bosqich rag’batlantiradi.
(30daqiq 3.Kelgusi mashg’ulotga vazifa:
a)
kelish.8(ilova) Uyga vazifa.
1bosqich
Mavzuga
kirish
(30minut
)
Ta’lim oluvchi
Diqqat qiladilar
tinglaydilar
Jadvalga
qaraydilar
Yozadilar
Tushunchalarni
erkin fikir
orqali bildiradi.
Tinglaydilar
slaydga e’tibor
qaratadi, uni
o’zigay
oziboladi va
savollar
beradierkinbah
s-munozara
yuritadilar
erkin fikrini
bayon etadi
eshtadi.
Eshtadi
Darslikka
qaraydilar
vazifani yozib
oladilar,kanspe
kt qiladilar.
1-ilova
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
№ Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
“5”
“4”
“3”
“2”
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
Amaliy qism
30-19 ball 20-16 ball
17-4 ball 6-4 ball
5 ball
2-ilova-Nazorat savollar
1. Massaj xaqida tushuncha .
2. Massajning odam organizmiga fiziologik ta’siri (teriga limfa sistemasiga
3. tayanch xarakat sistemasi kasalliklarida massaj
4. xazm qilish sistemasiga ta’siri
3-ilova Mashg’ulot rejasi
1. Bolalar kasalliklarida massaj qilish
2.Maxsus apparatlar yordamida massaj qilish
3.Katta yoshdagilarda massaj usullarini qo’llash
4-ilova Klaster usuli
Katta
yoshdagilarda
massaj
usularini
qo'llash
5-ilova .Didaktik usul
Qaysi
xolatlarda
ko'rsatma
beriladi
Monelik
qiladigan
xolatlar
1.
Yosh bolalarda massaj usullarini qo'llash
2.
Qaysi xolatlarda ko'rsatma beriladi
3.
Monelik qiladigan xolatlar
6-ilova .Didaktik usulli
1
2
3
7-ilova
• Asab sistemasi kasalliklarida
massaj
• Semizlikda massaj
• Massajni apparatlar yordamida
amalga oshirish
Massajni
bolalarni
xarakat
sistemasi
kasalliklar
ida
qo'llanilis
hi
Massajni noto'g'ri
qilish natijasida
qanday asoratlar
kelib chiqadi
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi:4.71.01.00
O’quv amaliyoti nomi:Reablitatsiya
Mavzu:№: 15. Katta yoshdagilar va bolalar kasalliklarida massaj.
Maqsadi:Massajning katta yoshdagilarni yurak kasalliklarida qo’llaniladi.
T /N
Bajarilad Kerakli
Jarayoning rasmli
O’quvchilar
igan
jixozlar
ko’rinishi
bajaradigan
ishlar
va
ishlar ketma
mazmuni homashy
ketligi
olar
Bemorga Kushetkal
1.Hamshira
1
yurak
ar stular
vrachdan
soxasida
oyna
ko’rsatma oladi
og’riqlarni kiyim
2.Tebrantirish bu
kamaytiris ilgich
usul silkitib
h
moslamal
silkitib qo’yish
ar
3.titratish va
aptechka
kaftlar orasida
mushaklarni
4.asta ezib
dumalatish
harakatlaridan
iborot
2
Bu
muolaja
asosan
asablani
tinchlantir
adi insoni
tetiklashtir
adi
Sochiq
sovun
vazelin
talk
ichiladiga
n suv
5.titratish
massajchi
o’tirgan xolatda
6.massaj
oluvchining
kaftini bilak
bo’g’imidan
7.ikki qo’l bilan
ushlab o’zi
tomonga biroz
tortgan xolatda
o’ng va chap
tomonga pastga
yo’naltirib
titratadi
Mavzu: Katta yoshdagilar va bolalar kasalliklarida massaj.
Reja:
1.Bolalar kasalliklarida massaj qilish
2.Maxsus apparatlar yordamida massaj qilish
3.Katta yoshdagilarda massaj usullarini qo’llash
Massaj tushunchasi. Massajning organizmga ta’siri
Massaj deganda – asosan, uqalash tushuniladi, lekin aslida massaj organizm
to‘qimalarini va a’zolarni maxsus usullar yordamida mexanik va reflektor ta’sirlantirish
majmuasidir. Massajning bir necha turlari mavjud: gigiyenik massaj, davolash massaji
kosmetik massaj, sport massaji va h.k. Bizni ayni paytda qiziqtiradigan davo massaji –
turli xil shikastlar va kasalliklarda keng qo‘llaniladi. Kasallangan organizmning
funksional holatiga qarab, davo massaji usullarini qo‘llash uchun ko‘rsatma va
moneliklar mavjud. Davolash massajining asosiy beshta usulidan foydalaniladi: silash
usuli, ishqalash usuli, tebrantirish usuli, uqalash usuli va qoqish usuli.
Massajning organizmga fiziologik ta’siri. Odam terisi juda katta
refleksogen maydon hisoblanadi. Massaj vaqtida birinchi navbatda terida joylashgan
markaziy va vegetativ asab tizimi bilan bog‘liq ko‘p sonli asab retseptorlari (qabul
qiluvchi) mexanik ta’sirlanib, qon va limfa aylanishida turli xil reflektor reaksiyalarni
keltirib chiqaradi. Organizmda qator umumiy va mahalliy reaksiyalar hosil bo‘ladi.
Bunda hamma to‘qimalar va a’zolar ishtirok etadi. Massajning turli xil usullari
organizmga turlicha ta’sir ko‘rsatadi. Asab tizimiga tinchlantiruvchi ta’sir ko‘rsatadi.
Massaj ta’sirida teridagi qon tomirlar kengayadi, qon aylanishi yaxshilanadi, mushaklar
mustahkamlashadi, ularning tonusi va elastikligi oshadi. Natijada ichki a’zolarning qon
bilan ta’minlanishi va kislorod bilan to‘yinishi kuchayadi, moddalar almashinuvi,
organizmning barcha a’zolar faoliyati yaxshilanadi (bosh miya, nafas olish tizimi,
me’da-ichak trakti, yurak-qon tomir tizimining va siydik ajralib chiqaruvchi tizimi).
Fizioterapiya bo‘limida massaj xonasining tuzilishi.
Massaj xonasi quyidagi talablarga javob berishi kerak:
– hаr bir ish joyi uchun 8 kvadrat metr ajratilgan bo‘lishi;
– bemorlar va xodimlar uchun alohida yechinish xonasi bo‘lishi;
– yuvinish xonasi bo‘lishi;
– alohida hojatxona;
– bemorlar uchun massajdan keyin dam olish xonasi;
– massaj uchun maxsus stol kushetka: balandligi 80–90 sm,
maydoni 60–200 sm. Bu kushetkaning usti sintetik charm yoki kleyonka bilan
qoplangan bo‘lishi;
– kushetka yaqinida stol yoki tumba bo‘lishi (massajda qo‘llanuvchi asboblar va moylar
bo‘lishi) kerak.
Massajga ko‘rsatmalar va moneliklar
Massajga ko‘rsatmalar:
– vassaj muolajalarini deyarli barcha kasalliklarda, kasallikdan so‘nggi holatlarda;
– nafas olish surunkali kasalliklari va o‘tkir holatdan keyingi holatlarda;
– asab kasalliklarida;
– asab tizimi funksional buzilishlarida;
– jarohatlardan keyingi holatlarda;
– kuyish natijasida qolgan asoratlarda (kontraktura);
– qon tomirlar tonusi pasayib ketganida va qon mikrosir kulyatsiyasi buzilishi holatida;
– bo‘g‘in kasalliklarida (o‘tkir yallig‘lanish holatlaridan tashqari);
– nerv tolalari yallig‘langan holatlarda (nevrit va polinevritlarda);
– mushaklar tonusi pasayib ketishi holatlarida;
– semizlik(ortiqcha vazn) holatlarida;
– ikki oydan bir yoshgacha bo‘lgan bolalarda oyoq mushaklari tonusi sust va oyog‘ini
bosmayotgan bolalarda.
Massajga moneliklar:
– teri qoplamlarining o‘tkir yallig‘lanishlari va teri toshmali, yuqumli kasalliklari;
– teri yaralari va yiringli kasalliklari;
– teri kapillyarlari nozikligi va qon ivishi buzilgan holatlari;
– o‘tkir yurak-qon tomir yetishmovchiligi va surunkali qon tomir yetishmovchiligi;
– operatsiyalardan so‘nggi holatlarda;
Massaj turlari va usullari
Massajning asosiy qo‘llaniladigan turlari: gigiyenik massaj, kosmetik massaj, davolash
massaji va sport massaji. Gigiyenik massaj organizmning umumiy faolligini oshirish,
salomatlikni mustahkamlash maqsadida qo‘llaniladi.
Nazorat savollari
1.Bolalarda uchraydigan kasalliklar.
2. Bolalar kasalliklarida massajni qo‘llash usuli.
3. Bolalarda raxit kasalligining sababi.
Foydalanilagan adabiyotlar
F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
E.Ulxo’jaeva “Fizioterapiya va tibbiy rteablitatsiya
Internet saytlari
1. www.xs.uz
2. www.gov.uz
3. www.edu.uz
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashtirish ,baholash me’zonlari
Nazorat shakillari
O’quv yillining 2-yarim yilligi uchun
1.Joriy baholash (30-ball)
30-ball
A)tinglovchilarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlari aktivligi,ball
b)uy vazifasini bajarish:(10 ball)
d)berilgan topshiriqlarni bajarish (referat,jadvalar,slaydlar
tayyorlash va x.k)10 ball
2.Oraliq nazorat(nazorat ishi va testlar o’tkazish) 2 ta
20-ball
3.Yakuniy nazorat(yozma ish ,test va boshqa turdagi nazoratni
o’tkazish)
Jami:
O’zlashtirish ko’rsatkichlari Baxo
85,01-100 “A’lo”
70,01-85 “Yaxshi”
55,01-70 “O’rta”
55 gacha “Qoniqarsiz
30-ball
“5”
“4”
“3”
“2”
№
Baho
O’zlashtirish
%
hisobida
a’lo
100%86%
yaxshi
85%-71%
O’rta
70-55%
qoniqarsiz yomon
54%-37% 36% va
undan
kam
1
Nazariy qism 20-19
ball
18-17 ball
16-15
ball
14-13 ball
12 ball
2.
Mustaqil ish
50-48 ball 47- 38 ball
37- 36
ball
35-20
ball
19 ball
5 ball
Amaliy qism 30-19 ball 20-16 ball 17-4 ball 6-4 ball
8-ilova-Uyga vazifa- F.Bahadirova “Reablitatsiya massaj va mehnat bilan davolash
Vizual -didaktik resurslar-shirma,funksional kravat,fizioterapevtik
asboblar,uvch,elektrofarez,sport anjomlari
T/N
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
Vizual-didaktik resurslar nomi
Qo’lda tayyorlangan ko’rgazmalar
Qo’llanmalar
Elektron slaydlar
Termometr
Tanometr
Bolalar mulyaji
Televizor
Fanendaskop
Metr
Tarqatma materiallar
Rastometr
Kislarod baloni
Zond
Katetr
Maxsus ignalar
Mulyajlar(qo’l dumba umumiy)
Sistema
Funksional karavat
UTT
Elektrofarez
Darsanval
Sandal
Soni
1
1
6
1
1
3
1
1
1
20
1
1
2
2
3
3
1
1
1
1
1
1
Tavsiya etiladigan adabiyotlar ro‘yxati
Prezident asarlari:
1. Shavkat Mirziyoyev “Milliy taraqqiyot yo‘limizni qat’iyat bilan davom ettirib,yangi
bosqichga ko‘taramiz” Toshkent – “O‘zbekiston”-2018.
2. ShavkatMirziyoyev “Xalqimizning roziligi bizning faoliyatimizga berilgan eng oliy
baxodir” Toshkent – “O‘zbekiston”-2018.
3. Shavkat Mirziyoyev “Erkin vafarovon , demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda
barpo etamiz”Toshkent – “O‘zbekiston”-2016.
4. Shavkat Mirziyoyev “Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har
bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak”Toshkent – “O‘zbekiston”-2017.
Asosiy adabiyotlar:
1. Ye.Ulxo‘jayeva. “Fizioterapiya va tibbiy reabilitasiya”.Toshkent “Ilm-ziyo”- 2004
2. G‘.O Xaydarovich Ichki kasalliklar “Zarqalam” 2005 yil
3. T.Yu.Umarova.,I.A.Kayumova.,M.K.Ibragimova “Xamshiralikishi” AbuAliibnSino
2003.
Qo‘shimchaadabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni SaqlashVazirligining 2015 yil 25 martdagi 123sonli “OIV infeksiyasini oldini olish chora tadbirlari va tibbiy yordamni tashkil etishni yanada
takomillashtirish to‘g‘risida” gi buyrug‘i
2. M.F.Ziyayeva Jarroxlikda xamshiralik ishi ” O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” davlat
ilmiy nashriyoti 2005 yil.
3. Allayorov Favqulotda vaziyatlarda tez tibbiy yordam asoslari “Zarqalam” 2005 yil.
4. “Bola-sog‘lombo‘lsin desangiz”. O‘quv kursi.Toshkent, 2013 y.
5. “Bemor bolalarni parvarish qilish va onalarga maslahat berish” Uslubiy qo‘llanma.
Toshkent, 2010 y.
6. “Shaxslar aro muloqat va kattayoshdagilar auditoriyasini o‘qitish ” Master trenerlar
uchun qo‘llanma. Toshkent, 2006y
Internet saytlari
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
www.sestra.ru
http://www.bmn.com/
www.med.uz.
www.medical.ru.
www.minzdrav.uz.
www.tma.uz.
www.tashpmi.uz.
www.ziyonet.uz.
www.wikipedia.uz.