JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA UNIVERSITETI
TALAB VA TAKLIF ELASTIKLIGI
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
REJA:
 Talabning narx bo‟yicha elastikligi va uning omillari.
 Elastiklikni aniqlash usullari.
 Talabning narxga bog‟liq bo‟lmagan omillar bo‟yicha
elastikligi.
 Taklifning narx bo‟yicha elastikligi va uning omillari.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
ELASTIKLIK
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
• … bizga talab va taklifni yanada aniqroq tahlil
qilish imkonini beradi.
• …
xaridorlar
va
sotuvchilar
bozor
konyunkturasidagi o„zgarishlarga qanchalik
munosabat bildirishini ko„rsatuvchi o„lchovdir.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
TALAB ELASTIKLIGI
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
• Talabning narx bo’yicha elastikligi – tovarga
bo'lgan talab miqdori ushbu tovar narxining
o'zgarishiga
qanchalik
javob
berishini
ko'rsatadigan o'lchovdir.
• Elastiklik haqida gapirganda, o‟zgarish har
doim foizlarda o'lchanadi.
• Xususan, talabning narx bo‟yicha elastikligi bu narxning foizda o'zgarishi tufayli talab
miqdorining foizda o'zgarishini ko‟rsatadi.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
TALAB ELASTIKLIGI
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
Narxga nisbatan talab elastikligi (price elasticity
of demand) – narxning bir foizga o‟zgarishi natijasida
talab hajmining nisbiy o‟zgarishini (foizda) ko‟rsatadi:
Ep = |(ΔQ /Q) / (ΔP/P)|,
Ep – narxga nisbatan talab elastikligi, ΔQ/Q – talabning
nisbiy o‟zgarishi, ΔP/P – narxning nisbiy o‟zgarishi.
Narx oshishi bilan talab hajmi odatda kamayadi.
Manfiy sonlardan qutilish uchun minus belgisini yoki
modulni kiritish lozim.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
TALABNING NARX ELASTILIGINI JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
BELGILOVCHI OMILLAR

Yaqin o'rinbosarlarning mavjudligi;

Tovar narxining iste‟molchi
daromadiga nisbati;

Birlamchi va qimmatbaxo tovarlar;

Vaqt gorizonti.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
Talabning narx elastikligi va
uni belgilovchi omillar
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
• Talab nisbatan elastik bo'ladi:
yaqin o'rinbosar tovarlar soni qanchalik ko'p
bo'lsa;
agar tovar hashamat tovari bo'lsa;
tovarning narxi iste‟molchining daromadiga
nisbatan balandroq bo‟lsa;
vaqt davri qanchalik uzoq bo'lsa;
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
JAHON IQTISODIYOTI VA
TALABNING NARXGA NISBATAN
DIPLOMATIYA
ELASTIKLIGINI BELGILOVCHI OMILLAR UNIVERSITETI
• Talab nisbatan noelastik bo'ladi:
– Yaqin o'rinbosarlar soni qanchalik kam bo'lsa.
– Agar birlamchi tovar bo'lsa.
– Tovarning narxi iste‟molchining daromadiga
nisbatan pastroq bo‟lsa.
– Vaqt qisqaroq bo'lsa.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
TALABNING NARXGA NISBATAN
ELASTIKLIGINI HISOBLASH
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
• Talabning narx bo‟yicha elastikligi talab
miqdorining foiz o'zgarishini narxning foiz
o'zgarishiga bo'lish orqali hisoblanadi.
Price elasticity of demand =
Percentage change in quantity demanded
Percentage change in price
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
MISOL:
•Fermer haftasiga 500 litr sutni 300 ming
so‟mdan sotgan, keyin narxi 450 ming so‟mga
ortib, unga bo‟lgan talab haftasiga 350 litrga
qisqargan. Talab elastikligini aniqlang.
•Ep = |((350 – 500)/500) / ((450 -300) /300)| =
|(-150/500)/(150 / 300)| = |-0,3 / 0,5| = 0,6
•Ep = 0,6 ya‟ni talab nisbatan noelastik.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
O'RTA QIYMAT USULI
• Talabning narx elastikligini hisoblashda o'rta
qiymat formulasi afzalroqdir, chunki u
narxning o'zgarishi yo'nalishidan qat'iy nazar
bir xil natija beradi.
Price elasticity of demand =
(Q2  Q1 ) /[(Q2  Q1 ) / 2]
( P2  P1 ) /[( P2  P1 ) / 2]
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
NUQTALI VA YOYSIMON ELASTIKLIK
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
 Nuqtali elastiklik (point elasticity) miqdori talab
egri chizig‟i qiyalik burchagining tangensiga teskari
proporsionaldir:
Ep = (-ΔQ/ΔP) * (P/Q)
 Yoysimon
elastiklik (arc elasticity) – talab egri
chizig‟ining
birorta kesmasida tovarning narxi
o‟zgarganda talab o‟rtacha o‟zgarishining ko‟rsatkichi:
Price elasticity of demand =
(Q2  Q1 ) /[(Q2  Q1 ) / 2]
( P2  P1 ) /[( P2  P1 ) / 2]
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
MASALA:
Tovarning talab va taklif funksiyalari berilgan: Qd=12-4P
va Qs=2+P.
Muvozanat nuqtasida
elastikligini aniqlang.
talabning
narx bo‟yicha
Yechim: Muvozanat nuqtasida:
Qd=Qs → 12-4P = 2+P → P=2, Q=4.
Talabning narx bo‟yicha
elastikligi quyidagicha
aniqlanadi:Ep = (ΔQ/ΔP)*P/Q = (12-4P)′* P/Q = -4* 2/4
=|-2|= 2.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
IQTISODIYOTI VA
TALABNING NARX BO”YICHA JAHONDIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
ELASTIKLIGINI HISOBLASH
(100  50)
ED 
Narxi
(4.00  5.00)
(100  50)/2
(4.00  5.00)/2
$5
$4
0
Talab
50
100 Miqdori
67 percent

 3
 22 percent
Elastik talab
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
TALAB EGRI CHIZIQLARINING
HILMA-XILLIGI
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
• Noelastik talab:
– Talab miqdori narx o'zgarishiga nisbatan sezilarli
darajada o‟zgarmaydi.
– Talabning narx bo‟yicha elastikligi birdan kichkina
bo‟ladi (Ed < 1).
• Elastik talab:
– Talab miqdori narxning o'zgarishiga nisbatan
sezilarli darajada o‟zgaradi.
– Talabning narx elastikligi birdan katta bo‟ladi
(Ed > 1).
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
TALAB EGRI CHIZIQLARINING
HILMA-XILLIGI
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
• Mutloq noelastik:
– Talab miqdori narx o'zgarishiga nisbatan umuman
o‟zgarmaydi.
• Mutloq elastik:
– Narxning har qanday o'zgarishi bilan talab miqdori
cheksiz o'zgaradi.
• Birlik elastik:
– Talab miqdori narx bilan bir xil foizga o'zgaradi
(Ed = 1).
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
TALABNING NARX ELASTIKLIGI
JAHON IQTISODIYOTI VA
JAHON
IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
UNIVERSITETI
(a) Mutloq noelastik talab: Elastiklik 0 ga teng
Narxi
Talab
$5
4
Narxda o’sish. . .
0
100
2. . . talab miqdori o'zgarishsiz qoldiradi.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
Miqdori
TALABNING NARX ELASTIKLIGI
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
(b) Noelastik talab: Elastiklik 1 dan kam
Narxi
$5
4
1. Narxda 22%
o’sish
Talab
0
90
100
2. . . talab miqdorining 11% ga kamayishiga olib keladi.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
Miqdori
TALABNING NARX ELASTIKLIGI
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
(c) Birlik elastik talab: Elastiklik 1 ga teng
Narxi
$5
4
1. Narxda 22% ga
o’sish
Talab
0
80
100
2. . . talab miqdorining 22% ga kamayishiga olib keladi.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
Miqdori
TALABNING NARX ELASTIKLIGI
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
(d) Elastik talab: Elastiklik 1 dan katta
Narxi
$5
4
Talab
1. Narxda 22% ga
o’sish
0
50
100
2. . . talab miqdorining 67% ga kamayishiga olib keladi.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
Miqdori
TALABNING NARX ELASTIKLIGI
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
(e) mutloq elastik talab: elastiklik cheksizlikka teng
Narxi
4 dollardan yuqori har qanday
narxda talab miqdori 0 ga teng.
$4
Talab
2. Aynan 4 dollarda,
iste'molchilar istalgan
miqdorda sotib oladi.
Miqdori
0
3. 4 dollardan past narxda,
talab miqdori cheksizdir.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
CHIZIQLI TALAB EGRI
CHIZIG'INING ELASTIKLIGI
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
Talab elastik; talab narx
o'zgarishiga javob beradi.
Narxi
Narx 4 dollardan 5 dollarga
oshganda, TR 24 dollardan 20
dollargacha pasayadi.
$7
Bu diapazonda elastiklik > 1
6
5
Bu diapazonda elastiklik < 1
4
Talab noelastik; talab narxning
o'zgarishiga sezgir emas.
3
2
Narx 2 dollardan 3 dollarga
oshganda, TR 20 dollardan 24
dollargacha oshadi.
1
0
2
4
6
8
10
12
14
Miqdori
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
ELASTIKLIK VA UMUMIY DAROMAD
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
 Jami daromad xaridorlar tomonidan to'langan
va tovarni sotuvchilari tomonidan olingan
summadir.
 Sotilgan
miqdorning
tovar
bahosiga
ko‟paytirish
yordamida
hisoblanadi.
TR = P x Q
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
ELASTIKLIK VA UMUMIY DAROMAD
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
Narxi
$4
P x Q = 400 dollar
(jami daromad)
P
0
Q
Talab
100
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
Miqdori
NARX O'ZGARISHINING
UMUMIY DAROMADGA TA'SIRI
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
ELASTIKLIK UCHUN UMUMIY DAROMAD TESTI
Narxning
oshishi
Narxning
pasayishi
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
Umumiy
daromadning
o'sishi
NOELASTIK
TALAB
Umumiy
daromadning
pasayishi
Elastik talab
Elastik talab
NOELASTIK
TALAB
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
TALABNING DAROMAD ELASTIKLIGI

JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
Talab elastikligi narxdan tashqari daromdga ham bog‟liqdir.
Ko‟pgina tovarlarga bo‟lgan talab iste‟molchilar daromadi
oshganda ham oshadi. Daromad bo’yicha elastiklik - bu
daromadni (income, I) 1% ga o‟zgarishi bilan talab hajmining (Q)
necha foizga o‟zgarishini bildiradi:
 EDI = 𝛥𝑄 / 𝛥𝐼 = 𝐼 * 𝛥𝑄
𝑄
𝐼
𝑄
𝛥𝐼
 Daromadga nisbatan elastikligiga
ko‟ra tovarlar
quyidagilarga bo‟linadi:
 Normal tovarlar (yuqori kategoriyali tovarlar): agar Ei>0 bo‟lsa;
 Quyi kategoriyali tovarlar: agar Ei<0 bo‟lsa (margarin, kartoshka).
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
DAROMAD BOYICHA ELASTIKLIK
– Iste'molchilar zaruriy deb hisoblaydigan tovarlar
odatda daromadga nisbatan noelastik bo'ladi
• Masalan, oziq-ovqat, yoqilg'i, kiyim-kechak, kommunal
xizmatlar va tibbiy xizmatlar.
– Iste'molchilar hashamatli deb hisoblaydigan
tovarlar odatda daromadga nisbatan elastik bo'ladi.
• Masalan, sport avtomobillari, mo'yna va qimmatbaho
ovqatlar.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
TALABNING BOSHQA TOVAR NARXIGA JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
NISBATAN ELASTIKLIGI
UNIVERSITETI
• Bir tovarga bo'lgan talab miqdori boshqa tovar narxining
o'zgarishiga qanchalik javob berishini ko'rsatadigan o'lchov.
Birinchi tovarga bo'lgan talab miqdorining foiz o'zgarishini
ikkinchi tovar narxining foiz o'zgarishiga bo'lish orqali
hisoblanadi.
Cross - price elasticity of demand 
%change in quantity demanded of good 1
%change in price of good 2
• Agar talabning elastikligi > 0 bo‟lsa, birinchi va ikkinchi
tovarlar bir birini o’rnini bosadigan tovarlar hisoblanadi.
• Agar talabning elastikligi < 0 bo‟lsa, birinchi va ikkinchi
tovarlar birga iste’mol qilinadigan tovarlar hisoblanadi.
• Agar talabning elastikligi = 0 bo‟lsa, birinchi va ikkinchi
tovarlar bir biriga bog’liq bo’lmagan tovarlar hisoblanadi.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
TAKLIF ELASTIKLIGI
Taklifning narx bo’yicha elastikligi (price elasticity
of
supply)
bu narxning bir
foiz
o‟zgarishiga javoban, taklif hajmining nisbiy
o‟zgarishi.
Bu elastiklikning qiymati musbat
bo‟ladi, chunki ishlab chiqaruvchilar
uchun
yuqori narx, ularni ko‟proq mahsulot ishlab
chiqarishga rag‟batlantiradi.
QS
E
T
P

QS
P
P

P Q S
Q
S
P
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi

TAKLIFNING NARX ELASTIKLIGI JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
VA UNI BELGILOVCHI OMILLAR
• Taklifning
narx
bo‟yicha
elastikligi
sotuvchilarning o'zlari ishlab chiqargan tovar
miqdorini
qanchalik
tez
o'zgartirishi
mumkinligiga bog‟lik.
– Bevosita bozor davri – taklif mutloq noelastik.
– Qisqa muddatli davr – taklif nisbatan elastik.
– Uzoq muddatli davr – taklif elastikligi yuqori.
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
TAKLIFNING NARX BOYICHA
ELASTIKLIGI
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
MUROJAAT UCHUN
JAHON IQTISODIYOTI VA
DIPLOMATIYA
UNIVERSITETI
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi
hulkarkarimova24@uwed.uz
https://t.me/uwedmicroeconomics1
telegram kanali orqali slaydlar,materiallar va
boshqa e’lonlarni olishingiz
mumkin
“Xalqaro iqtisodiyot” kafedrasi