“O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI TRANSPORT VAZIRLIGI”
TOSHKENT DAVLAT TRANSPORT UNIVERSITETI
“TASDIQLAYMAN”
«Ro‘yxatga olindi»
O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor
№ BD52329000
Gulamov A.A. ______________
“____”____________ 202__ y.
“____”____________ 202__ y.
Bakalavriat ta’lim yo‘nalishi talabalarining
bitiruv oldi amaliyoti dasturi
2020 qabul
Bilim sohasi:
200000- Ijtimoiy soha, biznes va huquq
Ta’lim sohasi:
230000- Iqtisod
Ta’lim yo‘nalishi: Iqtisodiyot (avtomobil transporti)
“Iqtisodiyot” fakulteti
“Transport iqtisodiyot” kafedrasi
Toshkent-202_
Bitiruv oldi amaliyoti dasturi universitet Ilmiy-uslubiy kengashining
yig‘ilishida
muhokama qilingan va tasdiqlangan (20____ yil “____“ ________ dagi “___” - sonli bayonnoma).
Ishlab chiqarish amaliyoti
t/r
Semestrlar
Umumiy
yuklama xajmi
Amaliyot o‘tash
davri
1
8
60
2 hafta
Izoh
Tuzuvchi:
“Transport iqtisodiyoti” kafedrasi mudiri
S.A.Yuldasheva
“Transport iqtisodiyoti” kafedrasi assistenti
O.B.Egamberdiev
Bitiruv oldi amaliyoti dasturi dasturi Iqtisodiyot fakulteti Ilmiy-uslubiy Kengashida ko‘rib
chiqilgan (202__ yil “__” ______ dagi “_____” - sonli bayonnoma) va fakultet Kengashida
tavsiya qilingan (202__ yil “___” “_______“ dagi “____” - sonli bayonnoma).
Iqtisodiyot fakulteti
Kengash raisi
M.N.Masharipov
“Iqtisodiyot”fakulteti
Ilmiy – uslubiy Kengashi Raisi
M.M.Rasulmuxamedov
Ishlab chiqarish amaliyoti dasturi “Transport iqtisodiyoti” kafedrasida ko‘rib chiqilgan va
fakultet Ilmiy-uslubiy Kengashiga tavsiya qilingan (202__ yil “_____ “ “_____” dagi “____” sonli bayonnoma).
“Transport iqtisodiyoti” kafedrasi
S.A.Yuldasheva
2
1. Kirish
Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonalarni boshqarish asoslari; menejment tushunchasining
asosiy g‘oyalari, nazariy - uslubiy asoslari; boshqaruvning tizimlari, qonunlari, qonuniyatlari;
tamoyillari, vazifalari va usullarini; korxonalarda iqtisodiy munosabatlarni boshqarishni sirasrorlarini, uni tahlil qilishni va echim qabul qilish, ishlab chiqarishni rivojlantirishda strategik
muammolarni yechish, menejmentning ma’muriy-huquqiy uslublarini tanlash, xalqaro
munosabatlarni boshqarish, iqtisodiyotda ishlab chiqarishni modernizasiya kilish, ichki bozorda
talabni rag‘batlantirish hamda mahalliy ishlab chikaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash orqali xo‘jalik
yurituvchi sub’yektlarda menejment faoliyatini to‘g‘ri tashkil etish, uni boshqarish va
takomillashtirish bo‘yicha bilim, ko‘nikma va malakani shakllantirish lozim.
Bitiruv oldi amaliyotining ahamiyatini hozirgi kunda korxonalarda kadrlarni tanlash, qayta
tayyorlash va malakasini oshirish masalalari dolzarb masala sifatida qaralayotganligidan ko‘rish
mumkin. Chunki kadrlar salohiyatini rivojlantirmasdan turib jadal sur’atlarda zamonaviylashib
borayotgan texnologiyalarni ishlab chiqarishga jalb etish, ulardan samarali foydalanish, jahon
bozorida raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishni tasavvur etib bo‘lmaydi. Bu borada
samali faoliyat olib borayotgan korxonalar kadrlar salohiyatini oshirishni tashkil etishda katta
tajribaga egadirlar. Kadrlar salohiyati universitetdagi o‘qish davridan boshlab, universitet va ishlab
chiqarish amaliyotlari davrida rivojlanib boradi.
“O‘TY” AJ mintaqaviy temir yo‘l uzeli unitar korxonalari ob’ektlarida 4 kurs nazariy
bo‘limidan keyin bitiruv oldi amaliyoti 14 hafta davomida o‘tkaziladi. Talabalar bitiruv oldi
amaliyotida o‘zlariga biriktirilgan stansiyalarning asosiy ma’lumotlarini yig‘ib bitiruv malaka
ishlarini yozishga zamin yaratadilar .
2. Malakaviy amaliyot maqsadi
Bitiruv oldi amaliyotini o‘tashdan maqsad talabalarni tanishilayotgan transport tizimidagi
korxonaning ishlab chiqarish faoliyatini o‘rganish davomida oliy o‘quv yurtida o‘qish jarayonida
olgan dastlabki nazariy bilimlarini mustahkamlash va chuqurlashtirish, iqtisodiyot sohasida olib
borilayotgan ishlar bilan tanishish, ishlab chiqarishning o‘ziga xosligi bo‘yicha ma’lumotlar
to‘plash, mehnatning ilg‘or metodlari bilan tanishish, shuningdek, iqtisodiyot bo‘yicha olib
borilayotgan ishlarni yangicha tashkil qilish bo‘yicha umumiy bilimlarga ega bo‘lishdan iborat.
Bitiruv oldi amaliyotini o‘tash jarayonida talabalar transport korxonalarining tarixi va
rivojlanish kelajagi, strukturasi, asosiy va qo‘shimcha syex, uchastkalar hamda ularning o‘zaro
aloqasi, ishchilarning kasblari bo‘yicha iqtisodiyotga oid ishlarni va ularga doir ma’lumotlari bilan
tanishadilar. Ishlab chiqarish amaliyoti ob’yektlari Transport vazirligi tasarrufidagi tuzilmaviy
bo‘linmalar, boshqarmalar, tashkilotlar va sanoat korxonalari hisoblanadi.
3. Bitiruv oldi amaliyot vazifalari
Talabalarning bitiruv oldi amaliyotidagi vazifalari:
-dasturda ko‘rsatilgan o‘quv mashg‘ulotlarini amalga oshirish;
-tashkilotlardagi ichki tartib qoidalariga to‘lik rioya kilish;
-texnika xavfsizligi va mehnat muxofozasi qoidalariga va korxonaning maxsus talablariga
amal qilish;
-belgilangan muddatda amaliyot rahbariga amaliyot dasturi bo‘yicha yozma ravishda
hisobot topshirishi kerak.
Ichki tartib qoidalariga rioya qilmayotgan amaliyotdagi talabalar, amaliyot rahbari tomonidan
intizomiy jazoga tortilishi mumkin va bu xaqda rektorga ma’lum etiladi. Talabaning kelgusidagi
oliygoxdagi o‘qishi hakida rektor hal qiladi.
3
4. Bitiruv oldi amaliyoti davrida amaliyotchi talabalarga qo‘yiladigan talablar
Bitiruv oldi amaliyotning o‘tish davrida talabaning majburiyatlari quyidagilar iborat:
− korxonada qayd etilgan ish vaqti tartibini bajarish;
− korxonada amal qilinadigan ichki tartib qoidalariga rioya qilish;
− texnika xavfsizligi va ishlab chiqarish sanitariyasi qoidalariga rioya qilish;
− amaliyot dasturida belgilangan vazifalarni to‘liq bajarish;
− korxonaning jamoat ishlarida ishtirok etish;
− hisobot, statistik ma’lumotlarni tayyorlash va boshqa ishlarda yordam ko‘rsatish;
− korxona tomonidan tayinlangan amaliyot rahbarining vazifalarini bajarish.
5. Amaliyotchi talabaning ob’yektlarda bajaradigan ishlari mazmuni:
Amaliyot davrida talaba universitet va ishlab chiqarishda tayinlangan amaliyot rahbarlari
tomonidan belgilangan quyidagi masalalarni o‘rganishi lozim:
1. Korxona (Transport vazirligi tassarufidagi tuzilmaviy bo‘linmalar va boshqalar)
faoliyatining tavsifi.
2. Korxona (Transport vazirligi tassarufidagi tuzilmaviy bo‘linmalar va boshqalar)
funksiyalari, vazifalari.
3. Korxona (Transport vazirligi tassarufidagi tuzilmaviy bo‘linmalar va boshqalar)
boshqaruvning ishlab chiqarish va tashkiliy tuzilmasi.
4. Boshqaruvning tashkiliy tuzilmasi asosida xodimlarning lavozim yo‘riqnomalari bilan
tanishish va ularni tavsiflash.
5. Hisobot davri uchun korxona faliyatining asosiy ko‘rsatkichlarini o‘rganish va
ularning bajarilishini tahlil qilish.
6. Korxonaning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi natijalarini o‘rganish.
7. Korxona syexlari, uchastkalari, bo‘limlarini tavsifi, ularning faoliyat turlari, texnik
jixozlanganligi, texnologik jarayonlarni tavsiflash.
8. Mazkur tuzilmaviy bo‘linma, korxona, tashkilotning yordamchi-ko‘makchi faoliyatini
tavsiflash.
9. Mazkur tuzilmaviy bo‘linma, korxona, tashkilotning tashqi iqtisodiy faoliyatini
tavsiflash.
10. Mehnat sarfi bo‘yicha texnik asoslangan me’yorlar, ish vaqtini yo‘qotilishi,
unumsiz xarajatlarni bartaraf etish bo‘yicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va joriy etish
takliflarini kiritish.
11. Mehnat unumdorligini oshirish, mahsulot tannarxini kamaytirish, korxonaning
texnik salohiyatini oshirish bo‘yicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va joriy etish takliflarini
kiritish.
12. Korxona faoliyati haqidagi hisobotlarning turlari va mazmuni, ularni ishlab chiqish
va yuqori organlarga taqdim etish muddatlarini o‘rganish.
13. Axborot texnologiyalardan foydalangan holda hisobotlarni tayyorlashni o‘rganish.
4
T/r
Bajariladigan ishlar mavzulari nomi
1.
Korxonaning asosiy vazifasi, bitiruv oldi
amaliyoti dasturida ko‘rsatilgan obe’ektda texnika
xavfsizligi yo‘riqnomasidan o‘tish, bitiruv oldi
amaliyoti dasturida ko‘rsatilgan obe’ektning
asosiy me’yoriy xujjatlari bilan tanishish
2.
Bitiruv malakaviy ishi mavzusi bo‘yicha
belgilangan ob’ektda zaruriy ma’lumotlar bilan
tanishish, Korxonada ish yuritish xujjatlarini
o‘rganish
3.
Jami
Hafta
1
Soat
30
1
30
60
6. Bitiruv oldi amaliyotni o‘tash tartibi
Amaliyot o‘tash davrida talaba quyidagilarni o‘rganishi va shular bo‘yicha kerakli
ma’lumotlarni to‘plashi lozim:
1. Korxona (“Toshshahartransxizmat”) tuzilmaviy bo‘linmalari va boshqalar) faoliyatini
tavsifi, funksiyalari, vazifalari, boshqaruvning ishlab chiqarish va tashkiliy tuzilmasi.
2. Boshqaruvning tashkiliy tuzilmasi asosida xodimlarning lavozim yo‘riqnomalari bilan
tanishish va tavsifini keltirish.
3. Hisobot davri uchun Korxona faliyatining asosiy ko‘rsatkichlarini o‘rganish va ularning
bajarilishini tahlil qilish.
4. Korxonaning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi natijalarini o‘rganish.
5. Korxona syexlari, uchastkalari, bo‘limlarini tavsifi, ularning faoliyat turlari, texnik
jixozlanganligi, texnologik jarayonlar tavsifi.
6. Mazkur tuzilmaviy bo‘linma, korxona, tashkilotning yordamchi-ko‘makchi faoliyati
tavsifi;
7. Mazkur tuzilmaviy bo‘linma, korxona, tashkilotning tashqi iqtisodiy faoliyati tavsifi;
8. Mehnat sarfi bo‘yicha texnik asoslangan me’yorlar, ish vaqtini yo‘qotilishi, unumsiz
xarakatlarni bartaraf etish, mehnat unumdorligini oshirish, mahsulot tannarxini kamaytirish,
korxonaning texnik salohiyatini oshirish bo‘yicha olib borilayotgan chora-tadbirlarni tavsiflash.
9. Korxona faoliyati haqidagi hisobotlarning turlari va mazmuni, ularni ishlab chiqish va
yuqori organlarga taqdim etish muddatlarini o‘rganish.
10. Axborot texnologiyalaridan foydalangan holda hisobot tayyorlash.
11. Hisobotlarni mazmunini takomillashtirish, ularni soddalashtirish imkoniyatlarini
tavsiflash.
12. Korxona muammolarini yoritish.
13. Korxonaning texnik darajasini oshirish rejasini tavsiflash.
14. Ishlab chiqarish xarajatlarini qisqartirish masalalarini o‘rganish.
15. Korxonaning ijtimoiy-iktisodiy rivojlanishi natijalarini tavsiflash.
16. Korxonaning 20__ - 20__ yillarda rivojlanishning eng muhim ustuvor vazifalarini
tavsiflash.
17. Bitiruv oldi uchastkalari, bekat hududlari va shu kabi barcha temir yo‘l korxonalarining
hududlariga albatta korxona xodimlari bilan birgalikda borilishi lozim. Institut tomonidan rahbar
etib tayinlangan professor-o‘qituvchi amaliyotchi talabalarni nazorat qilishlari zarur.
5
7. Malakaviy amaliyot bo‘yicha mustaqil ishlar
T/r
1
2
Ishlar ketma-ketligi
Bitiruv malakaviy ishi mavzusi bo‘yicha korxonadagi
biriktirilgan asosiy ishlab chiqarish sexining uchastkalari,
ishlab chiqarishda amal qilinadigan asosiy texnika xavfsizligi
qoidalari, korxonadagi asosiy va qo‘shimcha qurilmalar va
uchastkalar bilan o‘zaro bog‘liqligi, stansiyalarda bajariladigan
ishlar bo‘yicha ma’lumot to‘playdi. Shaxsiy reja bo‘yicha
stansiyaning vazifasi, qurilmalar joylashuvi, ishchilar haqida,
stansiyadagi barcha bajariladi
gan yuk va tijorat ishlari, shoxobcha yo‘llari faoliyati, yuk
saroyi ishi bo‘yicha ma’lumatlarni to‘playdi.
Bitiruv
malakaviy ishi mavzusi bo‘yicha shaxsiy rejaga asosan
stansiyadagi yoki ob’ektlardagi ishlar va ularning ko‘rsatkilari
bo‘yicha ma’lumot to‘playdi.
Bitiruv malakaviy ishi mavzusi bo‘yicha tanlangan shaxsiy reja
bo‘yicha stansiyaning vazifasi, qurilmalar joylashuvi, ishchilar
haqida, stansiyadagi barcha bajariladigan yuk va tijorat ishlari,
shoxobcha yo‘llari faoliyati, yuk saroyi ishi bo‘yicha
ma’lumatlarni to‘playdi. Bitiruv malakaviy ishi mavzusi
bo‘yicha shaxsiy rejaga asosan stansiyadagi yoki ob’ektlardagi
ishlar va ularning ko‘rsatkilari bo‘yicha ma’lumot to‘playdi va
to‘plangan ma’lumotlar asosida hisobot tayyorlaydi.
Jami
Haftalar
Soatlar
1-3
1-6
6
0
7. Bitiruv oldi amaliyotni bo‘yicha hisobotni tayyorlash va hisobotni himoya qilish
tartibi
Amaliyot bo‘yicha hisobot amaliyot boshlangan kundan boshlab yozila boshlanishi lozim.
Amaliyot bo‘yicha hisobot tayyorlashda kelajakda har yili o‘tkazib kelinadigan malakaviy
amaliyot natijalari bo‘yicha konferensiyada qatnashishda kerakli ma’lumotlar olishni imkoni
mavjud bo‘lsin.
Hisobotga individual vazifa va amaliyot davrida talabaning xafta kunlari bo‘yicha bajargan
ishlari mazmuni qayd etilgan amaliyot kundaligi taqdim etiladi.
Hisobotning har bir bo‘limi bo‘yicha xulosa va takliflar keltirilishi kerak.
Yuqorida qayd etilgan xujjatlar amaliyot davrida ishlab chiqilgan va tayyorlangan bo‘lishi,
korxona tomonidan tayinlangan rahbar tomonidan ko‘rib chiqilishi va tasdiqlangan bo‘lishi,
hamda kafedraga topshirilishi lozim.
Amaliyot bo‘yicha hisobot, individual vazifa korxonada amaliyot rahbari tomonidan
imzolangan va muhr bilan tasdiqlanishi shart.
Hisobot himoyasi barcha xujjatlar taqdim etilgan va ko‘rib chiqilgandan so‘ng kafedrada
amaliyot tugagunga qadar bajariladi.
Amaliyot o‘tish natijalari bo‘yicha qo‘yilgan baho ta’limning keyingi bosqichiga o‘tishda va
stipendiya tayinlashda hisobga olinadi.
6
8. Bitiruv oldi amaliyot davridagi amaliyotchi talabaning ishlarini baholash mezonlari
Baho
Amaliyotchi talabaning bilim darajasi
, Amaliyot o‘tilayotgan ishlab chiqarish korxonasi faoliyati va unda ishning tashkil
etilishi, mexnat muxofazasi, texnika, elektr xavfsizligi va mehnatga haq to‘lash
masalalari bilan tanishishlari va ma’lum bilimlarga ega bo‘lishlari lozim. Amaliyot
“90-100”,
rahbari tomonidan berilgan topshiriq asosida “Itisodiyot” (temir yo‘l transporti)
a’lo baho
ta’lim yo‘nalishiga o‘quv jarayonida o‘tilgan nazariy bilimlarni mustahkamlash
uchun ishlab chiqarish korxonasida mavjud jixoz va qurilmalar, syex va bo‘limlar
tarkibi va o‘zaro munosabatlari; sifatni boshqarish va mahsulotni attestasiyalash
masalalarini bilish va ko‘nikmaga ega bo‘lish.
Amaliyot o‘tilayotgan ishlab chiqarish korxonasi faoliyati va unda ishning tashkil
etilishi, mexnat muxofazasi, texnika, elektr xavfsizligi va mehnatga haq to‘lash
masalalari bilan tanishishlari va ma’lum bilimlarga ega bo‘lishlari lozim. Amaliyot
“70-89,9”,
rahbari tomonidan berilgan topshiriq asosida “Itisodiyot” (temir yo‘l transporti)
yaxshi baho
ta’lim yo‘nalishiga o‘quv jarayonida o‘tilgan nazariy bilimlarni mustahkamlash
uchun ishlab chiqarish korxonasida mavjud jixoz va qurilmalar, syex va bo‘limlar
tarkibi va o‘zaro munosabatlari; sifatni boshqarish va mahsulotni attestasiyalash
masalalarini bilish va ko‘nikmaga ega bo‘lish
Amaliyot rahbari tomonidan berilgan topshiriq asosida “Itisodiyot” (temir yo‘l
“60-69,9”,
transporti) ta’lim yo‘nalishiga o‘quv jarayonida o‘tilgan nazariy bilimlarni
qoniqar-li
mustahkamlash uchun ishlab chiqarish korxonasida mavjud jixoz va qurilmalar,
baho
syex va bo‘limlar tarkibi va o‘zaro munosabatlari; sifatni boshqarish va mahsulotni
attestasiyalash masalalarini bilish va ko‘nikmaga ega bo‘lish.
“Itisodiyot” (temir yo‘l transporti) ta’lim yo‘nalishiga o‘quv jarayonida o‘tilgan
“0-59,9”,
nazariy bilimlarni mustahkamlash uchun ishlab chiqarish korxonasida mavjud jixoz
qoniqar-siz
va qurilmalar, syex va bo‘limlar tarkibi va o‘zaro munosabatlari; sifatni boshqarish
baho
va mahsulotni attestasiyalash masalalarini bilmaslik va
ko‘nikmaga ega
bo‘lmaslik.
9. Adabiyotlar ro‘yxati
T.r
2
3
4
5
6
ARM
dagi
shifri
385/388
E 400
330
K 672
658
E-18
658
M 32
629.47/48
S 841
Muallif, adabiyot nomi, turi, nashriyot, yili, hajmi
I.V. Belov, N.P. Tereshina - Ekonomika
jeleznodorojnogo transporta. Uchebnik. UMKMPS
Rossiya. 2001g.
Korneychuk - Mikroekonomika. Testы i zadachi.
SPB: Piter. 2002g. – 218 s.
EgamberdiyevE., Qudratov Gʻ. -Korxona iqtisodiyoti
(darslik).Toshkent. Moliyainstituti - T.:2004 y.
Maxmudov E. X. Korxona iqtisodiyoti: talabalar
uchun o‘quv qo‘llanma. / E. X. Maxmudov. –
Toshkent: O‘zbekiston yozuvchilar uuyumasi
Adabiyot jamg‘armasi nashriyoti, 2004. – 207 b.
Strekalina R.P. - «Ekonomika i organizasiya
vagonnogo xozyaystva». Uchebnik dlya texnikumov i
kolledjey jeleznodorojnogo transporta - M.: Marshrut,
2005 g. – 434 s.
ARM
dagi
nusxalar
soni
4
Elektron
nusxasi,
manzili,
formati
1
1
6
1
7
7
8
T/r
1
2
385/388
Gʻ 20
338
Sh 657
ARMd
agi
shifri
Fayzihodjayeva M. L., Ismailhodjayev A. I. Temir
yo’l transporti korxonalari iqtisodiyoti. O’quv
qo’llanma, TTYMI, 2012. – 122 b.
V.T. Shishmakov, SV. Shishmakov – Innovasionnыy
menedjment
na
jeleznodorojnom
transporte.
Uchebnoye posobiye dlya VUZov jeleznodorojnogo
transporta. M.: Marshrut, 2006 g. – 135 s.
Qo‘shimcha adabiyotlar
Muallif, adabiyot nomi, turi, nashriyot, yili, hajmi
ARMdagi
nusxalar
soni
Petrov Yu.D., Kuporov A.I., Shkurina L.V. Planirovaniye v
strukturnыx podrazdeleniyax j.d. transporta. M.: GOUMS
jeleznodorojnыy transport, 2008 g.
Xasin A.F., Matveyev V.N. Ekonomika, organizasiya i
upravleniye v lokomotivnom xozyaystve. M.: 2002 g
4
5
6
DATK «O‘TY» vakorxonalariNizomi, 2004y.
DATK«O‘TY»va korxonalari jamoaviy shartnomalari.
Ekonomikapredpriyatiypromыshlennostijeleznodorojnogo
transporta: Uchebnik dlya VUZov /pod.red.N.P.
Tereshinoy, L.P. Leviskoy. - M.: VINITS, 2002g.
Finansы
jeleznodorojnogo transporta.
Pod.red.
prof.Silayeva N.I. T., 2003g.
Temir yo‘l transporti korxonalari iqtisodiyoti fanidan amaliy
mashg‘ulotlarni bajarish uchun uslubiy ko‘rsatma. TTYMI,
2007
8
1
Elektron
nusxasi,
manzili,
formati
Mirziyoyev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va
shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik
qoidasi bo‘lishi kerak. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga
bag‘ishlangan majlisdagi O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining nutqi. // Halq so‘zi gazetasi. 2017 yil 16
yanvar , № 11
3
7
22
2
1
1
1
1
1
20
Internet saytlari, davriy nashrlar
1
2
3
4
5
6
7
8
9
www.lex.uz - O‘zbekiston Respublikasi qonunlari bazasi sayti.
www.stat.uz-O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi sayti.
http://www.uz
http://wwwparliament.gov.uz
http://www.gov.uz
http://www.press-service.uz
http://www.bir.uz
www.marketing.ru
www.marketingjournal.com
8