1. Shveytsariyaning Federal byudjeti
2. Shvetsiya byudjet tasnifi
3. Shvetsiya byudjet xarajat toifalari
Shveytsariyaning Federal byudjeti
Shveytsariyaning Federal byudjeti1990 yildan 2010 yilgacha 5 xil soliqni ishlab chiqish, bu yillik
daromadning 80% - 85% ni tashkil etadi.
Shveytsariya federal byudjetining yillik daromadi (olingan pul) va xarajatlari (sarflangan pul) ga ishora
qiladi Shveytsariya Konfederatsiyasi. Byudjet xarajatlari har yili hukumat, federal kengash tomonidan
chiqarilganligi sababli va tomonidan tasdiqlanishi kerak parlament, ular mamlakatni aks ettiradi Fiskal
siyosat.
Byudjet tamoyillari Shveytsariya konstitutsiyasi[1] va yaqinda 1999 yilgi konfederatsiyaning
moliyaviy ko'rsatmalarida qayta ko'rib chiqilgan. 2010 yilda Shveytsariyaning federal
byudjeti 62,8 milliard Shveytsariya frankini tashkil etdi, bu mamlakatning 11,35 foizini tashkil
etdi YaIM o'sha yili. 2014 yilda Shveytsariyaning federal byudjeti 66,353 milliard shveytsariya
frankini yoki mamlakatning 10,63 foizini tashkil etdi YaIM.Eslatma
shveytsariyaliklar federal byudjet Shveytsariya davlat xarajatlarining atigi 31,7 foizini tashkil etadi,
qolgan qismini esa boshqaradi kantonlar va munitsipalitetlar to'g'ridan-to'g'ri.
Shveytsariyadagi federal tizim xalqni uchta boshqaruv darajasiga, konfederatsiyaga,
kantonlarga va munitsipalitetlarga ajratganligi sababli, federal byudjet faqat milliy darajadagi
daromadlar va xarajatlarga tegishli. Mintaqaviy (kanton) byudjetlar, shuningdek, 2500 dan
ortiq munitsipalitetlarning byudjyetlari vakolatiga kirmaydi. federal
hukumat yoki parlament. Shuning uchun ularning daromadlari va xarajatlari federal
byudjetning bir qismi hisoblanmaydi, ammo ular birgalikda umumiy davlat xarajatlarining
60% dan ortig'ini tashkil qiladi.[3] Biroq, turli xil byudjet darajalari moliyaviy jihatdan birbiriga bog'langan. Masalan, "yangi fiskal kelishuv" qonunlari kabi siyosiy vositalar mavjud
(Noyer Finanzausgleich ), federal hukumatdan kantonlar va munitsipalitetlarga, shuningdek
fiskal jihatdan kuchsizroq kantonlarga moliyaviy to'lovlarni tartibga soladi.
Ushbu muhim doirada pulni taqsimlashning ko'plab tamoyillari
tartibga solinadi, masalan, munitsipalitetlar, kantonlar va
konfederatsiyaning qo'shma mablag'laridan foydalangan holda turli
xil loyihalarni qanday amalga oshirish mumkin. Shu ma'noda, turli
xil byudjet darajalari moliyaviy jihatdan bir-biriga bog'liq, ammo
siyosiy jihatdan bir-biridan ajralib turadi.
Byudjet xarajatlari to'g'risida qaror qabul qilish huquqi oxiroqibat parlamentda bo'lsa-da, qayta taqsimlashning ushbu
mexanizmlari ushbu huquqdan foydalanish imkoniyatini
cheklaydi. Ushbu transfer xarajatlari qonuniy yoki
konstitutsiyaviy asoslarga bog'liq bo‘ganligi sababli, ularni
osonlikcha o'zgartirish mumkin emas va shuning uchun qisqa
muddatda belgilanadi. Bunday doimiy xarajatlar miqdori 2010
yilda taxminan 55% ni tashkil etdi.
1999 yilda Shveytsariya hukumati o'zlarining yangi moliyaviy ko'rsatmalarini e'lon qildi,
unda mamlakatlarning maqsadlari, tamoyillari va jamoat uchun foydali bo'lgan soliq
siyosatiga erishish uchun asosiy vositalar ko'rsatilgan.[7] Qiyinchiliklar va ularni qondirish
uchun zarur bo'lgan islohotlar ushbu qo'llanmada ham kontseptsiya bilan tavsiflangan.
Taklif qilinayotgan islohotlarning aksariyati shu vaqt ichida amalga oshirilgan jarayonlardir,
masalan, yuqorida aytib o'tilgan 2008 yilda qabul qilingan soliqlarni uyg'unlashtirish
to'g'risidagi qonuni,[8] va ba'zilari hali ham islohotlar davom etmoqda (ya'ni turli xil ijtimoiy
ta'minot dasturlari). Odatda, federal byudjet hukumatning iqtisodiy asosi sifatida ishlashi va
uning asosiy maqsadi - xalq farovonligini amalga oshirishi uchun imkon berishi kerak.
Ushbu umumiy maqsadga erishish uchun federal kengash o'zining moliya siyosatining uchta
asosiy maqsadini bayon qildi:(keying slaydga o’ting bu haqida ma’lumotga ega bo’lasiz)
•Taqsimlash maqsadi: Resurslardan foydalanilishi va
boshqarilishi, natijada hosil bo'lgan mahsulotlar odamlar uchun
eng katta foydalanish darajasida bo'lishi kerak. Buning uchun
bozorga yo'naltirilgan iqtisodiyot mablag'larni taqsimlashning
eng samarali usuli hisoblanadi. Shu sababli, har qanday
topshiriq uchun bozorga yo'naltirilgan echimlarni izlash kerak.
•Tarqatish maqsadi: bozor mahsulotlarini odamlar o'rtasida
taqsimlash "ijtimoiy jihatdan adolatli" tarzda amalga oshiriladi.
"Adolatli" deb hisoblanadigan narsa keng siyosiy
muhokamaning bir qismidir. Federal byudjetning taqsimlash
maqsadi qabul qilingan qarorlarni hurmat qilish va aks ettirish
hamda mamlakatning bozorga yo'naltirilgan iqtisodiyotiga
"ijtimoiy o'lchov" orqali o'zgartirish kiritish va shu bilan uni
"ijtimoiy bozor iqtisodiyoti "[
•Barqarorlik maqsadi: iqtisodiyotni barqarorlashtirish uchun
federal byudjetdan foydalaniladi. Shu sababli, hukumat
iqtisodiy jihatdan kuchli bo'lgan davrda resurslarni tejashga
intiladi, ammo tanazzul davrida investitsiyalar orqali
iqtisodiyotni rag'batlantiradi.
Shveytsariyaning 2010 yildagi federal byudjet tushumlari
toifalari (yaxlitlangan foiz)
Konfederatsiya tasarrufidagi pulning sher ulushi federal
soliqlar u yig'adi. 2010 yil uchun barcha konfederatsiyalar
daromadlarining 92,6% (jami 62,833 mlrd. CHF) soliq
tushumlaridan olingan. Uning eng katta qismi, 32,9% qo'shilgan
qiymat solig'i (QQS). 2010 yildagi ikkinchi eng muhim soliq
tushumlari to'g'ridan-to'g'ri federal soliq bo'lib, butun
byudjetning 28,5 foizini tashkil etdi. Bundan tashqari, federal
byudjetga soliqni ushlab qolish solig'i (7,5%), mineral moylarga
solinadigan soliq (8,2%), shtamp boji (4,5%) va tamaki solig'i
(3,7%) hamda boshqa soliqlar (7,2%).[12]
Umuman olganda, Shveytsariyadagi ushbu federal soliqlardan
olinadigan daromad YaIMning taxminan 10,5 foiziga
teng.[13] Federal byudjetning fiskal bo'lmagan daromadlarining
bir qismi, masalan, uning Shveytsariya milliy banki foydasidagi
ulushi (1,3%), turli xil to'lovlardan olingan daromadlar (2%)
yoki investitsiyalardan olingan daromadlar (0,5%).
Soliqlar byudjetning asosiy manbai bo'lganligi sababli va soliqlar mamlakatning yillik iqtisodiy
ko'rsatkichlariga qarab o'zgarib turishi sababli, federal byudjetning daromad qismini xarajatlarga
qaraganda qiyinroq taxmin qilish mumkin. Yangi tuzilgan byudjetdagi daromad qiymatlari - bu
faqat taxminlar, statistik modellar asosida tuzilgan, xarajatlar esa pulni siyosiy rejalashtirishdan
foydalanishdir va shuning uchun ularni osonroq bashorat qilish mumkin. Shveytsariya misolida,
ayniqsa soliqni ushlab qolishni bashorat qilish soliqning juda o'zgaruvchanligi sababli noaniq
bo'lib chiqadi. U yildan-yilga bir necha milliard Shveytsariya franki oralig'ida o'zgarishi mumkin
(masalan, 1998 yilda 5,3 milliard CHFdan, 1999 yilda atigi 1,6 milliard CHFgacha).2001 va 2010
yillar o'rtasidagi prognoz xatolarini tahlil qilish shuni ko'rsatdiki, turg'unlik davrida odatda federal
daromadlar ortiqcha baholanmoqda. Iqtisodiy tiklanishning keyingi davrlarida ular odatda kam
baholanadi.[
2010 yilda konfederatsiya jami 59,266 milliard Shveytsariya frankini
(YaIMning 10,7%) sarflaydi. Eng katta qismi, 31,1% ijtimoiy ta'minotga,
so'ng 17,1% moliyaviy va soliq maqsadlariga sarflangan. Boshqa xarajatlar
transport sohasi uchun 13,9%, ta'lim va tadqiqot uchun 10,2%, milliy
mudofaa uchun 7,4%, qishloq xo'jaligi va alimentatsiya uchun 6,2% va
tashqi aloqalar uchun 4,4% ni o'z ichiga oladi.
O'tgan byudjetlarga nazar tashlaydigan bo'lsak, Shveytsariya
Konfederatsiyasining xarajatlari 1960 yildagi YaIMning 7 foizidan 1990
yilda 9,7 foizigacha va 2010 yilda 10,7 foizigacha o'sib bormoqda.
Byudjetdagi eng katta o'zgarish ijtimoiy ta'minot va moliya sohalarida ro'y
bermoqda. soliq. Ushbu ikki tarmoq 1990 yilda 35% dan 2010 yilda 48,2%
gacha o'sib bormoqda Federal moliya departamenti 2015 yilga kelib ular
federal byudjet xarajatlarining yarmidan ko'pini tashkil qiladi. Boshqa
tomondan, xuddi shu davrda qishloq xo'jaligi va milliy mudofaa sohalarida
xarajatlarning sezilarli darajada kamayishi kuzatildi; 26,5% dan 12,4%
gacha (2015 yildagi taxmin)
Byudjetga misol
Tavsif
Xarajatlar
Ijtimoiy ta'minot dasturlari
21.8
Moliya va soliqlar
10.0
Transport va infratuzilma
8.7
Ta'lim va tadqiqot
7.2
Mudofaa
4.9
Qishloq xo'jaligi va oziq-ovqat
3.7
Chet el aloqalari
3.6
Jami:
66.4
Qarz tormozi (Shuldenbremse)
1990-yillarda byudjet xarajatlari rivojlanganligi sababli, Shveytsariya parlamenti va keyinchalik
xalq 2001 yilda hukumat qarzini kamaytirishga qaratilgan yangi moliya vositasini yoqlab ovoz
berdi. Qarz tormozi deb ataladigan narsa 2003 yilda qabul qilingan va konstitutsiyaviy printsipni
mustahkamlagan. xarajatlar asosan davlat qarzini ko'paytirish hisobiga emas, balki daromadlar
hisobiga moliyalashtirilishi kerak.Qarzni tormozlash mexanizmi har yili hisoblab chiqiladigan
sarf-xarajatlar chegarasini belgilaydigan tarzda ishlaydi. Ortiqcha byudjetlar uchun jazo choralari
mavjud, bu o'z navbatida keyingi yillarda davlat qarzini kamaytirishga majbur qiladi. Muhimi,
har qanday davlat xarajatlari qarz tormozi bilan teng ravishda qoplanadi. Ushbu qoidadan istisno
faqat parlamentning har ikkala palatasi tomonidan tasdiqlanishi kerak bo'lgan favqulodda
xarajatlardir. Ushbu istisno hukumatga favqulodda vaziyatlarga munosabat bildirishga imkon
berishi kerak, masalan, falokatlarni bartaraf etish yoki 2008 yildagi UBSni qutqarish.
Iqtisodiy o'sishning sustligiga qaramay (2009 yildagi salbiy), Shveytsariyaning byudjet qarzi
2005 yildagi 130,3 milliard CHFdan 2010 yilda 110,5 milliard CHFgacha kamaydi. Ya'ni
nominal qarzning 15,2 foizga qisqarishi.