AKADEMİK
ETKİNLİKLER
ve
ETİK
“ İnsanın kendisini ıslah etmesi
erdemle, başkalarını ıslah etmesi ise
bilgi ile olur. Erdem ve bilgi doğanın
iki ahlaki özelliğidir ve insanı doğru
yola ulaştırır.”
KONFİÇYÜS
Bilim insanları akademik
çalışmalar yürütürken, bilimsel
araştırma yöntemlerini takip
ederler ve bir metodolojiye bağlı
olarak çalışırlar. Şüphesiz bu bir
bilim insanı için olmazsa olmaz
özelliklerden biridir.
Bir bilim insanı akademik
etkinliklerini bu çerçevede
yürütürken bilgi ve birikimlerini
meslektaşlarıyla paylaşma ve
öğrencilere aktarma fırsatı bulur.
(Türkiye Bilimler Akademisi Bilim Etiği
Komitesi[TÜBA, BEK], 2002)
Aynı zamanda bir akademisyenin
ya da bir öğrencinin bilimsel
başarımlarının
ödüllendirilmesinde ve
yükseltilmesinde değerlendirme
sorumluluğu da üstlenebilir.
Akademik Yükseltilmede ve
Ödüllendirilmede Etik ve
Sorunlar
Akademik yükseltme akademik
kariyerin esas hedefi olarak
görülür. Aslında, akademik
yükseltilme kişinin başardığı
bilimsel aydınlanmanın ve
eğitim hizmetinin verdiği
mutluluğun bir izdüşümü olarak
görülmelidir ve mutluluğun
değinilen asıl kaynakları bütün
yükseltilmelere erişildikten sonra
da sürmelidir. (TÜBA,2002)
Ancak, bu temenni soyuttur ve
gerçekliği kişinin içindedir.
Akademik yükseltilmelerin
örgütsel dinamiğinde ve
uygulama sürecinde çarpıtmalar
olabilmektedir.
Akademik Çalışmalarda,
Yükseltilmede ve
Ödüllendirilmede Etik
Neden Önemlidir?
Aydın’a göre(2001)
• Başkalarını yakından ilgilendiren ve etkileyen
kararlar alınması
• Karaların örgütsel ve bireysel gereksinimleri
karşılaması
• Emeğin değerinin bireye verilmesi
• Akademisyenlerin yansız olarak değerlendirilmesi
• Hakların ve sorumlulukların adil olarak
paylaşılması
Akademik Çalışmalarda,
Yükseltilmede ve
Ödüllendirilmede Karşılaşılan
Etik Sorunlar Nelerdir?
Akademik yükselme süreci
günümüzde üç boyutta
gerçekleşmektedir.
(TÜBA ,2002)
Adayların yayınlarını, bu yayınlara başkalarınca
yapılan atıfları vb gibi nesnel verileri derleyip
sunması
***
Değerlendirmeyi yapacak bir kurulun üyelerinin
anonim kalacak raporlarını hazırlamaları
***
Aynı veya başka bir kurulun, gerektiğinde
mülakat/sınavla süreci karara bağlamasıdır.
Bu sürecin her bir aşamasında
farklı etik sorunlar
yaşanabilir. (TÜBA,2002)
Adayın gerçek dışı veriler sunması
(örneğin aslında olmayan verileri
veya iki yazarlı bir makaleyi tek
yazarlı gibi sunması, vb)
kesinlikle özür kabul
edilemeyecek bir olaydır ve adayın
akademik kariyeri ile
ilgili olarak çok olumsuz bir
değerlendirme yapılmasına
gerekçe oluşturur.
Kurul üyesinin olumlu veya
olumsuz yönde bir çarpıtmayla
gerçeği yansıtmaması da etiğe
uymaz. Ayrıca, kurul üyesinin
anonimliğinin yükseltme sürecini
yürüten kurum tarafından süresiz
olarak korunması yükseltilme
sisteminin kilididir. Kurul
üyesinin kimliğinin, adının
ve/veya raporunun herhangi bir
öğesinin açıklanması önemli ve
belirgin bir suçtur.
Bu suçu işleyen akademik üye veya
destek personeline yükseltmeyi
denetleyen kurum tarafından
ödünsüzce yaptırım
uygulanmalıdır.
Böyle bir uygulama sonucu adayın
kurul üyesiyle süreç sırasında
veya sonrasında bu konuda
iletişim kurması önemli bir etik
uyumsuzluğu oluşturur.
Bu durumda, adaylığın uzun bir
süre ertelenmesi gibi bir yaptırım
söz konusu olabilir.
Adayın yönetim/mülakat/sınav
kurulu üyeleri ile süreç dışı
(örneğin üçüncü şahısla, meslek
dışı bilgiyle, vb.) iletişim
denemesi etikle uyuşmaz ve
adayın ödül ya da yükseltilme
durumu olumsuz sonuçlanabilir.
Akademik Çalışmalarda,
Yükseltilmede ve
Ödüllendirilmede Karşılaşılan
Diğer Etik Sorunlar
• Adam kayırma
• Mesleğin
karar
verme
mekanizmalarından,
nesnel
bilimsel ölçütlerden bir biçimde
sapma ve öznel kişisel ölçütlere
herhangi bir biçimde bağlanma
• Kopyacılık
• Mali desteğe ilişkin etik sorunlar
EĞİTİM
ARAŞTIRMALARINDA
ETİK HATALAR
Cook’a (1976) göre araştırmalarda
etik hatalar, pek tabiidir ki
araştırmanın etik kurallarına
uymamakla yapılırlar. Bu
çerçevede eğitim
araştırmalarında yapılan etik
hataları şöyle sıralayabiliriz (Akt.
Balcı,2001, 300-301)
1. İnsanları, bilgi ve onayları
olmaksızın araştırmaya katma,
2. İnsanları araştırmaya
katılmaya zorlama,
3. Araştırmanın gerçek niteliğini
katılanlardan saklama,
4. Katılanları kandırma,
5. Araştırmaya katılanların benlik
saygılarını küçültücü eylemlerde
bulunmalarına neden olma,
6. Self determinasyon haklarını
çiğneme: Davranış kontrolü ve
karakter değişimi üzerinde
araştırma gibi,
7. Katılanları fiziksel ya da
zihinsel strese sokma,
8. Katılanların özel yaşamlarını
ihlal etme,
9. Kontrol gruplarına
katılanlardan yararları esirgeme,
10. Araştırmaya katılanlara adil
davranış, ilgi ve saygı göstermede
başarısızlık
Frankel’e göre
(1991’den aktaran Balcı, 2004)
herhangi bir sosyal bilim
alanında yapılan
araştırmalarda da, eğitim
araştırmalarında da etik
açısından şu temel sorulara
yanıt aranmalıdır.
“Araştırma sonuçları araştırmaya
katılanların ya da başka
bireylerin görebileceği iki temel
zarardan psikolojik zarar veya
fizyolojik zarara yol açmakta
mıdır?”
Etik aynı zamanda bir doğru ve
yanlış olanı belirleme sürecidir.
Bu nedenle etik doğru olmayı da
gerektirir. Bu durum belirli bir
mesleğin ya da bir grubun işleri
yürütme standartlarına uyma ve
o standartları sürdürme durumu
ile ilgilidir.
Amerikan Psikologlar Derneği
1981’de insanlarla araştırma
yapılması durumunda uyulması
gereken bir dizi etik kural
yayınlamıştır. Bu kurallara göre
insanlarla yapılan bir araştırmada
dikkat edilmesi gereken üç
önemli kural vardır.
1. Katılanların fiziksel zarardan
korunması,
2. Araştırma verilerinin
gizliliğini güvence altına almak,
3. Katılanların kandırılmaması.